با ورود نیروهای روسی به حومه شهر کیف، پایتخت اوکراین، سخنگوی رییسجمهوری این کشور از آمادگی دو طرف برای گفتگو خبر داد. سرگئی نیکیفوروف گفته است که مسکو و کیف در حال بحث بر سر زمان و مکان گفتگوها اند. اما واشنگتن پیشنهاد مسکو برای مذاکره را دیپلوماسی "لوله تفنگ" توصیف کرد.
کرملین اوایل روز جمعه پیشنهاد دیدار مقامهای دو کشور را در مینسک، پایتخت بلاروس داد اما اوکراین گفت که این گفتگو در وارسا، پایتخت پولند انجام شود.
ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه امریکا گفته است که پیشنهاد روسیه برای مذاکره تلاشی برای انجام دیپلماسی "از لوله تفنگ" است و اگر روسیه در مذاکرات جدی است، باید بمباران اوکراین را متوقف کند.
روسیه در حالی پشنهاد گفتگو به ریاستجمهوری اوکراین داده است که ساعاتی قبل خبر رسید که ولادیمیر پوتین از ارتش اوکراین خواسته علیه حکومت خود کودتا کنند.
وزارت دفاع اوکراین از مردم خواسته از کیف، پایتخت با هر وسیلهای دفاع کنند.
شام روز جمعه صدای تبادل سنگین آتش و شلیک توپخانه از بخش غربی شهر شنیده شد. برخی ساکنان پایتخت از ترس بمباران به پناهگاهها و ایستگاههای زیرزمینی قطار پناه بردند. بسیاری هم تلاش کردند سوار قطارهای مملو از سرنشین شده و خود را به خارج شهر برسانند.
سازمان ملل میگوید صدها هزار نفر تا حال خانههایشان را به امید رسیدن به مکانهای امن ترک کردهاند.
پس از هفتهها هشدار رهبران غربی در باره تهاجم روسیه، نیروهای روسی از شرق، شمال و جنوب به اوکراین حمله کردند.
ولادیمیر پوتین روز جمعه در نشست شورای امنیت ملی روسیه از مقامهای نظامی اوکراین خواست که قدرت را از افرادی که او آنها را نئونازی (ملیگرایان تندروی اوکراین) خواند بهدست بگیرند و نگذارند آنها از کودکان، زنان و افراد سالخورده به عنوان سپر انسانی استفاده کنند.
آقای پوتین افزود: "قدرت را بهدست خود بگیرید، رسیدن به توافق برای ما آسان تر خواهد بود."
نماینده روسیه در سازمان ملل، قطعنامه شورای امنیت برای خروج فوری نیروهای روسی از اوکراین را وتو کرد. چین، دیگر عضو دایم شورای امنیت به این قطعنامه رای ممتنع داد. امارات و هند از رای دادن به متن پیشنویس پیشنهادی امریکا خودداری کردند. ۱۱عضو باقی مانده شورای امنیت رای مثبت دادند.
کشورهای غربی رایگیری تازه را یک پیروزی برای انزوای بینالمللی روسیه توصیف میکنند چرا که هیچ کشوری جز خود روسیه اقدام ولادیمیر پوتین، رییسجمهور این کشور در اوکراین را تایید نکرده است.
اکنون انتظار می رود پیشنویس قطعنامه توسط ۱۹۳عضو مجمع عمومی سازمان ملل بررسی شود.
رای ممتنع چین تنها چند هفته پس از آن صورت میگیرد که بیجینگ و مسکو شراکت "نامحدود" را اعلام کردند و از یکدیگر در مورد بنبست در اوکراین و تایوان حمایت کردند.
با این همه، لیندا تام رینفیلد، سفیر امریکا در سازمان ملل گفت: باوجود اینکه یک عضو دایمی بیپروا و غیرمسئول شورای امنیت از قدرت خود برای حمله به همسایه خود و براندازی نظام بینالمللی استفاده میکند، ما در کنار اوکراین و مردم آن متحد ایستادهایم.
روسیه از جمله پنج عضو دایمی شورای امنیت است که همراه با ایالات متحده، چین، فرانسه و بریتانیا از حق وتو برخوردار است.
کاخ سفید روز جمعه اعلام کرد ایالات متحده رییسجمهور و وزیر خارجه روسیه را تحریم میکند. ولادیمیر پوتین بالاترین مقام روسیه است که در پاسخ به لشکرکشی به اوکراین از سوی امریکا تحریم میشود. بریتانیا و اتحادیه اروپا هم روز جمعه از تحریم سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه خبر دادند.
شبکه سیانان به نقل از برخی مقامهای امریکایی گفته است که علاوه بر آقای پوتین، بعضی مقامهای دیگر روسیه هم تحریم خواهند شد.
جن ساکی، سخنگوی کاخ سفید گفت که اقدام ایالات متحده برای تحریم مستقیم پوتین و لاوروف "در راستای همسویی" با متحدان اروپایی امریکا انجام شد.
ارتش روسیه به فرمان آقای پوتین، بامداد روز پنجشنه به اوکراین لشکرکشی کرد.
این اقدام با محکومیت گسترده بینالمللی همراه بود و در داخل روسیه هم با مخالفتهایی رو بهرو شد.
روسیه از گسترش ناتو به سوی مرزهای غربی خود ناخشنود است و میخواهد شرق اروپا را به آنچه نظم تاریخی پیش از فروپاشی شوروی میداند، بازگرداند.
مِت رامنی، نامزد حزب جمهوریخواه در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۲، در جریان یک مباحثه انتخاباتی با باراک اوباما گفت که در حوزه سیاست خارجی، «روسیه خصم شماره یک جیوپولتیکی امریکا است.»
تیم اوباما رامنی را با این اظهارنظر، فردی ناآشنا با تغییرات بعد از جنگ سرد معرفی کرد. باراک اوباما روسیه را یک «قدرت منطقهای» و جان مک کین عضو برجسته حزب جمهوریخواه، آن را «تانک بزرگ تیل» توصیف کرده بودند.
حمله روسیه به اوکراین و برخورد تحقیرآمیز ولادیمیر پوتین با رهبران امریکا و اروپا بعضی از سیاستمداران امریکایی مانند مادلین آلبرایت، وزیر خارجه پیشین ایالات متحده را متقاعد کرده است که مهمترین خطای غرب «دستکم گرفتن روسیه» بوده است. حالا، برخیها هشدار می دهند که توسعه طلبی روسیه به اوکراین باقی نمیماند و پوتین به دنبال برهم زدن نظم امنیتی و سیاسی اروپای بعد از جنگ سرد است تا به بازیگر غالب در شرق و غرب اروپا تبدیل شود.
مهار روسیه
روسیه پس از محاصره اوکراین، از ایالات متحده و اروپا در چند هفته خواسته است که به مطالبات و پیشنهادات امنیتیاش توجه کنند. این خواستهها عبارت از عقب نشینی ناتو از شرق اروپا، تبدیل کردن اوکراین به یک کشور بیطرف غیرنظامی و عدم پذیرش آن در سازمان ناتو است.
اما، رهبران غربی هرگز پارادایم امنیتی دولت روسیه را جدی نگرفتند که همانند یک قدرت بزرگ برای خود حوزه نفوذ در شرق اروپا و آسیای میانه قایل است و به عنوان یک عضو دایمی شورای امنیت، میخواهد که خواسته ها و منافعش در مسائل بین المللی در نظر گرفته شود. اما، این در حالیست که روسیه در گفتمان سیاسی و امنیتی حاکم در دولت های غربی، یک قدرت رو به زوال و متعلق به گذشته بوده که بیش از حد غرق نوستالوژی احیای اتحاد شوروی سابق است. آنها حتا با خوشبینی زمانی تصور میکردند که روسیه نهایتاً در اتحادیه اروپا و ناتو ادغام خواهد شد.
توسعه ناتو به سمت مرزهای روسیه و طرح استقرار راکتهای دوربرد در پولند در اواخر حکومت جورج بوش پسر، در حالی صورت می گرفت که بنا به شهادت ویلیام برنز، معاون وقت وزیر خارجه امریکا، ولادیمیر پوتین قبل از نشست ناتو در بخارست در سال ۲۰۰۸ هشدار داده بود که «هیچ رهبری در روسیه نمیتواند در برابر عضویت اوکراین در ناتو بی تفاوت بنشیند و ان را حرکتی خصمانه علیه روسیه نبیند.»
رهبران غربی تهدیدهای روسیه را در حد رجزخوانی و تحریک مردم روسیه برای افزایش محبوبیت ولادیمیر پوتین تلقی کرده اند. اما، پوتین همیشه اراده لازم را برای احیای جایگاه روسیه در نظام بین المللی داشته و از غرب هم خواسته است که مانند اتحاد شوروی سابق، در مسائل جهانی جدی گرفته شود.
بنابراین، برای پوتین زورآزمایی در اوکراین نقطهای عطف در حیات دولت روسیه است که با رها کردن خود از زیر بار شکست تحقیرآمیز سالهای پس از سقوط اتحاد شوروی، دو باره قدرت و حوزه نفوذ خود را احیا کرده است. مدلین آلبرایت، وزیر خارجه امریکا در حکومت بیل کلینتن بر اساس صحبت هایش با رئیسجمهور روسیه نقل می کند که پوتین از همان آغاز ریاست جمهوریاش، «از آنچه در کشورش[پس از سقوط شوروی] اتفاق افتاد، شرمسار بود و مصمم بود که عظمت کشورش را احیا کند.»
یکی از راه های احیای قدرت روسیه برای پوتین، مخالفت با نظام بین المللی لیبرال به رهبری ایالات متحده است که از نظر او و ناسیونالیستهای روسی، فقط هژمونی غرب و سرمایه داری لیبرال را به قیمت زوال سیاسی و فرهنگی قدرت هایی چون روسیه و چین، بر کشورهای جهان تحمیل کرده است.
پیامدهای بحران اوکراین
پیامد های حمله روسیه به اوکراین فراتر از تثبیت جایگاه مسکو به عنوان یک بازیگر مهم ولی خطرناک در اروپا، از چند جهت دیگر مهم است.
اول اینکه روسیه با این حمله ناتو را در موقعیت دفاعی قرار داده و کشورهای عضو این سازمان را در عالمی از نگرانی فرو برده است. امروز بنا به درخواست کشورهای پولند، رومانیا، لیتوانیا و تعدادی دیگر در شرق اروپا که تصور میکنند توسعهطلبی روسیه به اوکراین محدود نخواهد ماند، نشست فوری ناتو برگزار شد.
با این حال، بحران اوکراین موقعیت ناتو را در میان کشورهای غربی تقویت کرده است، تا جای که کشورهای اروپایی بیطرفی مانند سویدن هم احساس میکنند که برای امنیت خود نیاز به پیوستن به سازمان ناتو دارند؛ موضوعی که روسیه با آن مخالف است و روی بیطرفی کامل سویدن و فنلند تاکید دارد.
دوم، بحران اوکراین نشان داد که سازوکارهای بین المللی موجود جلو تعرض و اشغال قدرتها را نمیگیرد. روسیه و امریکا به یک میزان این سازوکارها را بیاعتبار کرده اند. این موضوع باعث نگرانی کشورهای کوچکتری شده است که در جوار قدرت های توسعهطلبی چون چین و روسیه قرار دارند.
و سوم اینکه حمله به اوکراین، چین را نیز میتواند تشویق کند که به فکر ضمیمهکردن تایوان به خاک خود بیفتد که به طور تاریخی ادعای مالکیت بر این جزیره را دارد. اگر امریکا نتواند پوتین را در اوکراین مهار کند، جلو تهدید چین برای کشورهایی چون تایوان را که به لحاظ دفاعی به امریکا متکی اند، به سختی گرفته میتواند. از این رو، بحران اوکراین آزمایش مهم برای ایالات متحده و قدرت های اروپایی است که بدون رو در رویی نظامی می خواهند جلو قدرتنمایی روسیه و چین را بگیرند.
فارغ از این که تنبیهات اقتصادی روسیه از سوی امریکا و اروپا تا چه حدی بالای تصمیمات ولادیمیرپوتین تاثیرگذار است، جهان شاهد ظهور روسیه قدرتمند و اعتماد به نفس است و در همین حد اعتبار و توان نظام بین المللی متکی به پشتوانه غرب به شدت زیر سوال رفته است.
با نزدیک شدن جنگ به نزدیکی مرکز کیف، پایتخت اوکراین، هزاران نفر با هجوم به ایستگاههای قطار میکوشند خود را به شهر غربی لویو در نزدیکی پولند برسانند. اوکراین میگوید از آغاز جنگ تاکنون بیش از هزار سرباز روسی کشته شدهاند. سازمان ملل هم از کشته شدن ۲۵ غیرنظامی خبر میدهد.
با شدت گرفتن درگیری و بمباران مناطق مختلف پایتخت اوکراین، دهها هزار نفر خود را به مرزهای پولند رساندهاند.
در دومین روز از تهاجم روسیه به اوکراین نظامیان روس با نفربرهای زرهی وارد حومه شمالی کیف شدهاند.
روز جمعه شهردار کیف از مردم خواست در برابر "خرابکاران" با بمبهای دستساز و هر وسیله دیگری از پایتخت دفاع کنند.
مقامهای اوکراین میگوید بمباران شهر ادامه دارد و خانوادهها مجبور شدند در پناهگاهها و ایستگاههای زیرزمینی قطار پناه ببرند.
مسکو میگوید کنترل میدان هوایی کلیدی هوستومل در در شمالغرب کیف را در اختیار گرفتهاند.
این میدان هوایی در نخستین ساعات حمله توسط نیروهای هوابرد روسیه اشغال شد که میتواند برای تهاجم تمام عیار به پایتخت مورد استفاده قرار گیرد. هرچند مقامهای اوکراینی هنوز این خبر را تایید نکردهاند.
بعد از هفتهها هشدار رهبران غربی، ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه روز پنجشنبه دستور حمله به اوکراین را از شمال، شرق و جنوب این کشور صادر کرد.
این بزرگترین حمله به یک کشور اروپایی از زمان جنگ جهانی دوم توصیف شده است.
اوکراین میگوید بیش از هزار سرباز روسی تا حال کشته شدهاند. روسیه هنوز آماری از تلفات این جنگ ارایه نداده است.
سازمان ملل میگوید ۲۵ غیرنظامی کشته و بیش از صد نفر دیگر زخمی شدهاند.
اما خبرگزاری رویترز میگوید شمار تلفات ممکن است بیشتر از این باشد.
حمله روسیه به اوکراین به رغم هشدارهای پی در پی آمریکا و متحدانش، از بامداد روز پنجشنبه ۵ حوت به فرمان ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه آغاز شد. ولادیمیر پوتین همزمان فرمانده عالی نیروهای مسلح و فرمانده کل قوای روسیه نیز هست. در این تقابل نامتقارن، توان روسیه و اوکراین چقدر است؟
در نخستین ساعات حمله روسیه به اوکراین، بیش از ۱۰۰ موشک از انواع مختلف، به سمت زیرساختهای نظامی اوکراین شلیک شد. روسیه گفته است با تسلیحات دقیق میخواهد تمام تاسیسات دفاعی و زیرساختهای نظامی اوکراین را نابود کند.
حملات موشکی روسیه تاکنون دستکم مراکز فرماندهی ارتش اوکراین در کییف و خارکوف را هدف قرار دادهاند. این موشکها شامل موشکهای بالستیک میانبرد، موشکهای کروز، موشکهای زمین به هوا و موشکهای پرتابشده از دریای سیاه بودهاند.
تهاجم نظامی روسیه به اوکراین، از دریا - و زمین و هوا همچنان ادامه دارد. حملات هوایی برای باز کردن راه برای نیروهای زمینی است.
تاکنون دهها نفر از شهروندان اوکراین کشته و زخمی شدند.
هرچند هنوز آمار دقیق تعداد نیروها و تجهیزات به کار رفته روسیه در این جنگ اعلام نشده، اما آمار تفاوت قابل توجهی را میان توان نظامی دو کشور نشان میدهد. شاخص توان نظامی روسیه در سال ۲۰۲۲ در میان ۱۴۰ کشور جهان رتبه ۲ را کسب کرده و اوکراین از این نظر در رتبه ۲۲ جهان قرار گرفته است.
با این حال، اوکراین روحیه خود را نباخته است. ارتش اوکراین پس از نزدیک به هشت سال جنگ با جدایی طلبان مورد حمایت روسیه، از مهارت و تجربه خوبی برخوردار است و در پی فرمان ولودیمیر زلنسکی رئیس جمهور کشورشان برای بسیج عمومی، انگیزه برای دفاع، بیش از هر زمانی شده است.
زلنسکی از تمام کسانی که میتوانند سلاح به دست گیرند خواسته است از اوکراین دفاع کنند.
اما چرا جنگ شد؟ دلیل حمله خرس روسی چیست؟
تضعیف روسیه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی آغاز ماجرا بود. زمانی که آمریکا و غرب فرصت را مغتنم شمردند و در طول چند دهه، اقدام به گسترش ناتو در مناطقی کردند که روسیه حیاط خلوت خود میداند؛ تا اینکه به اوکراین رسید.
اوکراین هرچند تاکنون عضو رسمی ناتو نیست اما به عنوان یک شریک، ممکن است به زودی به این سازمان بپیوندند. خرس روسی حالا ضعیف نیست. مخالفت کرده و پیوستن اوکراین به ناتو را تهدیدی مستقیم علیه امنیت خود میداند.
روسیه به دنبال تضمینی است که اوکراین هیچگاه عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی نشود. پوتین میگوید اوکراین ساخته شوروی است. او خواهان توقف فعالیتهای نظامی ناتو در شرق اروپا هم شده است.
خواستههای او اما برآورده نشد. پوتین دیپلماسی را کنار گذاشت و از راه نظامی وارد عمل شد. سه روز پیش با امضای سندی، استقلال دونتسک و لوهانسک در شرق اوکراین را به رسمیت شناخت و یک روز بعد هم حمله بر اوکراین را آغاز کرد. به نظر پوتین، بهترین دفاع، حمله است.
واکنشهای جهانی تاکنون چه بوده است؟
پس از به رسمیت شناختن دونتسک و لوهانسک توسط پوتین و حمله گسترده نظامی روسیه به اوکراین، جامعه جهانی واکنشهای تندی داشته است. کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی، همکاری شانگهای و اتحادیه کشورهای مشترکالمنافع اما همچنان موافق و متحد روسیه هستند.
آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل گفت که روسیه حاکمیت اوکراین را نقض کرده است. جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا گفت که روسیه جنگ را انتخاب کرده و متحمل هزینههای آن خواهد شد. ناتو هم این یک تهاجم را خودخواسته و مرگبار دانست. امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه گفت: عملیات نظامی در اوکراین فورا متوقف شود.
دیدگاه مردم روسیه
شمار زیادی از مردم روسیه خواهان پایان جنگ در اوکراین هستند. اعضای خانواده بسیاری از شهروندان این دو کشور، ساکن کشور دیگری هستند و همواره بدون ویزا رفت و آمد میکنند.
شب گذشته، هزاران نفر در تظاهراتی در مسکو، سن پترزبورگ و دیگر شهرهای روسیه از پوتین خواستند به جنگ پایان دهد. این تظاهرات اما با برخورد نیروهای امنیتی روسیه مواجه شد و نزدیک به ۸۰۰ نفر بازداشت شدند. اکثر آنان جوان بودند. کسانی که گفتند: «جنگ انتخاب ما نیست»
با این حال، به نظر میرسد که پوتین بیش از حمله به اوکراین، درصدد زورآزمایی و شاخ و شانه کشیدن به غرب بوده است؛ لشکر کشی پوتین به مرزهای یک کشور دیگر یادآور لشکرکشیهای متعدد شوروی سابق در راستای توسعه طلبی است. به گفته مادلین آلبرایت، وزیرخارجه کابینه بیل کلینتون، پوتین میخواهد تا بار دیگر اقتدار و بزرگی شوروی سابق را با اقداماتی اینچنینی بازسازی کند.
انفعال ناتو و کشورهای غربی در قبال اوکراین، یقینا مسکو را جسورتر خواهد کرد.
