واکنش‌ها به انفجار مرگبار کابل؛ حامد کرزی این حمله را جنایت ضد بشری خواند

ویدئویی که ظاهراً از محل انفجار در رسانه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته شده است، مردانی را نشان می‌دهد که پس از حادثه برای کمک به مجروحان شتافتند.

شاخه خراسان داعش مسئولیت بیشستر حملات اخیر بر منطقه عمدتا هزاره‌‌‌نشین در غرب پایتخت را به عهده گرفته است.

این گروه که از سال ۲۰۱۴ در افغانستان فعالیت می‌کند، به عنوان جدی‌ترین چالش امنیتی این کشور از زمانی که طالبان در ماه آگست سال گذشته کنترل کابل را به‌دست گرفتند، تلقی می‌شود.

این کارشناسان حوزه سیاسی نظرات خودشان را در یادداشتی که در سایت شورای آتلانتیک به نشر رسیده درباره پیامدهای کشته شدن ایمن‌الظواهری در کابل، بیان کرده‌اند.

شورای اتلانتیک که در سال ۱۹۶۱ میلادی تاسیس شده، اندیشکده امریکایی در حوزه روابط بین‌المللی است که در واشنگتن دی‌سی موقعیت دارد.

عمر صمد، سفیر پیشین افغانستان حمله پهپادی به کابل را برای طالبان سرنوشت‌ساز دانسته و می‌گوید سخت‌گیری بیشتر از سوی امریکا منجر به انزوای بیشتر افغانستان می‌شود. او می‌گوید راه دیگر اتخاذ موضع عمل‌گرایانه و البته اصلاح و تسهیل اقداماتی است که به مردم افغانستان و منافع کشور آسیب رسانده است.

آقای صمد می‌گوید که گزارش‌ها حاکی از آن است که موشک‌های دوربرد اجازه عبور از حریم هوایی پاکستان و ورود به افغانستان را داشتند و سپس به هدف مورد نظر خود در مرکز شهر کابل حمله کردند.

این دیپلومات پیشین با اذعان این مساله که همکاری اطلاعاتی پاکستان با واشنگتن در پرونده افشای مکان زندگی الظواهری به صورت راز باقی مانده، می‌گوید که این موضوع ممکن است راه را برای کمک مالی ۱.۲ میلیارد دالری صندوق بین‌المللی پول برای تقویت اقتصاد پاکستان هموار کند.

رویا رحمانی، سفیر حکومت پشین افغانستان در امریکا و مشاور ارشد در مرکز آسیای جنوبی شورای آتلانتیک نیز می‌گوید با توجه به این که ایالات متحده در افغانستان حضور ندارد، دشوار است باور کنیم که حمله هواپیمای بدون سرنشین که منجر به کشته شدن ظواهری شد، بدون مشارکت محلی صورت گرفته باشد.

خانم رحمانی می‌گوید افغانستان وارد مرحله جدید عدم اطمینان می‌شود و این موضوع افغانستان را بار دیگر در معرض خطر تبدیل شدن به بستری برای ستیزه‌جویی قرار می‌دهد که از فقر شدید و رژیم سرکوبگری که حقوق بشر توجهی نمی‌کند، رنج می‌برد.

مشاور ارشد در شورای آتلانتیک معتقد است که حمله‌های پیشگیرانه می‌تواند افراد، گروه‌ها و سایر شبکه‌های تهدید کننده احتمالی را قبل از اینکه به اندازه فردی مانند ظواهری نفوذ کنند، هدف قرار دهد. او در حال او گمانه‌زنی می‌کند از آنجایی که ایالات متحده و متحدانش در افغانستان حضور ندارند این سیاست می‌تواند احتمال تلفات غیرنظامیان را به دلیل اطلاعات نادقیق و در نتیجه هدف گیری ضعیف، بالا ببرد.

جیمز کانینگهام، سفیر پیشین ایالات متحده امریکا در افغانستان معتقد است برخورد با حوادث مهم بین‌المللی یکی از نقاط ضعف طالبان است که بی‌تجربگی آنان در یک محیط چالش برانگیز را آشکار می‌کند.

او می‌گوید از نظر منطقه‌ای، در حالی که پاکستان حامی کلیدی طالبان بوده است هر گونه همکاری پاکستان و ایالات متحده در حملات هواپیماهای بدون سرنشین توانایی طالبان را برای نشان دادن خود به عنوان حاکمان پیروز افغانستان به شدت محدود خواهد کرد.

از نظر این دیپلومات پیشین امریکایی، پاکستان همچنین می‌تواند از همکاری مجدد با ایالات متحده برای تهدید عناصر تحریک طالبان پاکستان که در حال حاضر در پناه طالبان در افغانستان هستند، استفاده کند.

او در ادامه می‌افزاید که در حال حاضر، به نظر می‌رسد که کشتن ظواهری دستاوردی ناچیز برای دولت بایدن در مقابله با هرگونه تهدید احتمالی علیه ایالات متحده و متحدانش از القاعده است.

کمال علم، آگاه امور حوزه جنوب آسیا حمله پهپادی امریکا به کابل را موفقیت فرماندهی عملیات ویژه ایالات متحده در عملیات‌های خارج از افق در افغانستان دانسته و می‌گوید که بزرگترین موفقیت ایالات متحده در بیست سال گذشته در افغانستان این است که توانست قدرت خود را به نمایش بگذارد و رهبری القاعده را از بین ببرد.

او می‌گوید که حمله هوایی امریکا نشان می‌دهد که چطور بدون استقرار نیرو می‌توان تروریست‌ها را هدف گرفت.

آقای علم ضمن اشاره به این که همسایگان افغانستان مانند ایران به دلیل روابط شان با خانواده و جانشین ظواهری در ایران می‌توانند آسیب‌پذیر باشند، می‌گوید که حضور سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، حملات تحریک طالبان پاکستان و ارتش آزادی‌بخش بلوچستان همه اینها افغانستان را دوباره به تئاتری تبدیل می‌کند که بی‌ثباتی را از جنوب آسیا به خاورمیانه و متعاقبا به آسیای مرکزی منتقل می‌کند.

با این حال، توره رفسلوند همینگ، پژوهش‌گر دانمارکی در مرکز بین‌المللی مطالعه جنبش‌های رادیکال در کینگز کالج لندن می‌گوید القاعده همان‌طور که از مرگ اسامه بن لادن جان سالم به در برد از مرگ الظواهری نیز جان سالم به در خواهد برد. او معتقد است که این رویداد فرصتی برای القاعده است تا شخصیتی جوان‌تر و پویاتر را برای رهبری خود انتخاب کند.

آقای همینگ در مصاحبه با روزنامه لوموند گفت که القاعده سازمانی ساختارمندتر از آن چیزی است که می‌توان فکرش را کرد. به عقیده او، القاعده توسط یک ایدئولوژی بسیار قوی هدایت می‌شود و محدود به چند نفر نیست.

این محقق دانمارکی انتظار دارد که سیف العدل مصری، کهنه‌کار جهادی که در حال حاضر در ایران زندگی می‌کند، به ریاست سازمان القاعده معرفی شود.

به گفته آقای همینگ، سیف‌العدل مصری دارای تخصص نظامی قابل توجهی است. او قبل از شرکت در جنگ افغانستان علیه شوروی در ارتش مصر کار می‌کرد. گفته می‌شود که این شخصیت در القاعده بسیار مورد احترام است و ارتباطات بسیار خوبی با شاخه‌های مختلف جهادی دارد.

این کارشناس در پاسخ به این پرسش که آیا نامزدهای بالقوه دیگری برای جانشینی الظواهری وجود دارد، می‌گوید رهبر القاعده باید از کهنه‌کاران این جنبش باشد که در افغانستان یا پاکستان مستقر است.

اما از دید او، هویت رهبری القاعده آنقدرها مهم نیست چرا که این سازمان توسط گروهی از رهبران ارشد کمیته حطین اداره می‌شود.

کمیته حطین متشکل از اعضای مهمی پیکارجویان جهادی علیه غرب است که در سراسر جهان پراکنده شده‌اند و به صورت مجازی با یکدیگر ملاقات می‌کنند.

به گفته‌ی این پژوهش‌گر، این کمیته بسته به شرایط، جهت‌گیری‌های اصلی سازمان را تعیین می‌کند یا دستورالعمل‌های خاص‌تری را منتقل می‌کند.

در حالی که به باور بسیاری از ناظران، دوران الظواهری در راس سازمان جهادی یک شکست بود آن‌ها استدلال می‌کنند که او به اندازه اسامه بن لادن مؤثر نبود، برخی به فقدان کاریزمای الظواهری اشاره می‌کنند.

کارشناس جنبش‌های جهادی در این خصوص گفت که این دیدگاه این واقعیت را نادیده می گیرد که ظواهری باید با شرایط بسیار دشواری از جمله چالش عظیم ایجاد شده توسط دولت اسلامی روبرو می‌شد. او می‌گوید که اگر این را در نظر بگیریم، می‌توان گفت که ظواهری رهبر بسیار خوبی برای القاعده بود.

آقای همینگ می‌افزاید که ظواهری توانست بر این مصیبت‌ها غلبه کند، انسجام سازمان را حفظ کند و به غیر از شاخه عراقی القاعده، که سازمان دولت اسلامی از آن سرچشمه گرفت هیچ گونه انشعاب بزرگی وجود نداشت. از نظر او برعکس، در ده سال گذشته، سازمان القاعده قوی‌تر شده است و گسترش آن به ویژه در ساحل و سومالی ادامه یافته است.

این حادثه انفجاری عصر روز جمعه ۱۴ اسد، رخ داده است. سخنگوی فرماندهی پولیس طالبان در کابل پس از وقوع انفجار به افغانستان اینترنشنال گفت که مواد منفجره در یک کراچی جابجا شده بود.

خالد زدران ساعتی پس از انفجار رقم تلفات را دو کشته و سه زخمی اعلام کرد.

طبق گزارش‌ها، پس از وقوع انفجار، صدای تیراندازی نیز در محل شنیده شده است. برخی از شاهدان عینی از رقم بلند تلفات در این انفجار خبر داده‌اند.

تاکنون هیچ فرد یا گروهی مسئولیت این حادثه را به عهده نگرفته است.

به گفته او بسیاری از سفیران و مقام‌های خارجی نقش تخریب کننده‌ای برای ثبات افغانستان و تامین دموکراسی داشتند.

او می‌گوید زلمی خلیلزاد یک شب پیش از روز تحلیف اشرف غنی، به عبدالله اخطار داد که نتایج را بپذیرد و در مراسم تحلیف اشرف غنی اشتراک کند که از سوی عبدالله رد شد.

مجیب رحیمی که مدت زیادی را به عنوان سخنگو و رئیس مطبوعات ریاست اجراییه و شورای ملی مصالحه پشین در کنار عبدالله سپری کرده می‌گوید خارجی‌ها از تمام واقعیت‌های افغانستان با خبر بودند، اما به آن توجه نمی‌کردند.

او همچنان می‌پذیرد که عبدالله مرتکب اشتباهاتی شد که روزی خودش به آن پاسخ خواهد داد.

محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان و یکی از حامیان عبدالله عبدالله در انتخابات ریاست جمهوری نیز گفته بود که زلمی خلیلزاد همراه با اسکات میلر، فرمانده ناتو و سفیر امریکا در کابل با زور نظامی تیم داکتر عبدالله را تهدید و اشرف غنی را رئیس جمهور معرفی کرد.

رنگین دادفر سپنتا، مشاور امنیت ملی افغانستان در دوره حامد کرزی نیز پارسال در رشته توییتی گفت که زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه آمریکا برای صلح افغانستان، تیم رقیب اشرف غنی را "تهدید" کرده بود.

آقای سپنتا گفت که زلمی خلیلزاد در منزل حامد کرزی، عبدالله عبدالله را تهدید کرد که اگر مراسم تحلیف ریاست جمهوری را برگزار کند علیه او از نیروهایی امریکایی استفاده خواهد شد.

زلمی خلیلزاد پس از کناره گیری از سمت خود گفت که امریکا موافق برگزاری انتخابات اخیر ریاست جمهوری افغانستان نبود.

او افزود فکر می‌کنم تا مدتی به‌عنوان یک دولت موقت باشیم و سپس با توجه به شرایط افغانستان، گام بعدی را برداریم.

رادیو ان‌پی‌آر‌ امریکا می‌گوید در روزی که در حمله هواپیمای بدون سرنشین امریکا، رهبر القاعده در کابل کشته شد، ملا یعقوب در قندهار برای مصاحبه نشست.

گفته شده در زمانی که خبرنگار این رادیو با ملا محمد یعقوب ملاقات کرد، بسیاری از افغان‌ها می‌دانستند که انفجاری در کابل رخ داده است.

به گزارش این رادیوی امریکایی، ملا یعقوب‌ در زمان مصاحبه وقوع اتفاقاتی در کابل را تایید کرد، اما گفت که جدی نیست. اما ۲۴ ساعت بعد بود که طالبان حمله "پهپادهای امریکایی" را تایید کردند.

ملا یعقوب در این گفتگو که با نزدیک شدن به سالگرد قدرت‌گیری طالبان هم بوده گفته است که خواهان روابط بهتر با ایالات متحده هستند.

ملا یعقوب بخشی از نسل دوم رهبری طالبان است. او فرزند ملا محمد عمر، بنیانگذار گروه طالبان است.

خبرنگار ان‌پی‌آر می‌گوید برای ملاقات با ملا یعقوب در ۳۱ جولای با هواپیمایی از کابل به قندهار، مرکز سنتی قدرت طالبان رفتند. زمان و مکان دقیق گفتگو از قبل گفته نشده بود. سپس موتری آمد تا خبرنگاران رادیو را به محل مصاحبه ببرند. خبرنگار گفته این یک تکنیک امنیتی قدیمی شورشیان طالبان بود.

خبرنگار توضیح داد: «ما به سمت محوطه‌ای رفتیم که زمانی پدرش از آنجا حکومت می‌کرد. منطقه‌ای پر درخت در سایه دو کوه. یعقوب به ما گفت که در دهه ۱۹۹۰ در دوران کودکی به خاطر دارد که در اطراف آن محوطه دویده است. زمانی که پدرش ریاست امارتی را بر عهده داشت که ایده بسیار خاصی از اسلام را اجرا می‌کرد. طالبان یک رئیس جمهور سابق را به دار آویخت. آن‌ها در استادیوم‌ها اعدام می‌کردند.»

ملا عمر در آن‌ زمان به اسامه بن لادن پناه داده بود و از تحویل دادن رهبر القاعده به ایالات متحده پس از یازده سپتامبر خودداری کرد.

ملا عمر در سال ۲۰۱۳ درگذشت، اما پسرش در رهبری طالبان رشد کرد و اکنون خانه دوران کودکی خود را پس گرفته است.

خبرنگار از ملا یعقوب پرسیده که آیا خانه خود را نشان می‌دهد یا خیر؟ یعقوب اخم کرد و گفت «سیا ویدیوهایی دارد، اگر می‌خواهید آنها را ببینید.»

خبرنگار ان‌پی‌آر افزوده بیش از یک ساعت ملا یعقوب گفتگو کرد، یک بار هم وقفه کرد تا نماز عصر خود را بخواند.

ملا یعقوب به خبرنگار رادیو ان‌پی‌آر‌ امریکا گفته از دیدار با آن‌ها خوشحال است، زیرا می‌خواهد «حقیقت را به جهان، به ویژه ملت آمریکا" توضیح دهد.

ملا یعقوب در پاسخ به این سوال که آیا خواهان روابط بهتر با ایالات متحده است یا خیر؟ خندید.

او گفت «این بدیهی است»، به رسمیت شناختن رژیم طالبان به نفع خود ایالات متحده است.