در یکسالگی سقوط کابل، گرتا تونبرگ، از چهرههای سرشناس مبارزه با تغییرات اقلیمی، با نشر ویدیویی از دختران افغان، در پیامی از جهان خواست که از فعالین افغانستان حمایت کند. او با همرسانی هشتگ #افغانستانرافراموشنکنید، خواستار همبستگی و انتشار پیامیهای اعتراضی این کنشگران شد.
تونبرگ در توئیتر برای حمایت از فعالین افغان که شماری از آنان در حوزه مبارزه با تغییرات اقلیمی فعال بودند، یک سایت جمع آوری کمکهای مالی را نیز معرفی کرده و از همه خواسته است از آنان حمایت مالی کنند.
در ویدیویی که تونبرگ در صفحه توئیتر خود به اشتراک گذاشته است، یک دختر نوجوان افغان میگوید: «یکسال پیش زندگی من همراه با رویاها و اهداف بود. خوشحال و سرزنده بودم. تا این که آنها بازگشتند.»
بخشی از این کشنگران در این ویدیو میگویند که زندگی شان در خطر است و از کشورها و افراد میخواهند که از آنان حمایت کرده و به خروج شان از افغانستان کمک کنند.
تونبرگ در پیامش نوشت که به «صدای این فعالین گوش دهید و از آنان حمایت کنید.»
گرتا تونبرگ، فعال سرشناس حوزه محیط زیست، نامزد جایزه صلح نوبل بود و به خاطر سخنرانیهای پرشور در مجامع بین المللی از جمله سازمان ملل و اعتصابات دوره مکتب برای آگاه ساختن نوجوانان از وضعیت بحرانی اقلیمی در جهان به شهرت رسید.
او چند سال پیش از چهرههای تاثیرگذار در مطرح کردن مسائل اقلیمی در افکارعمومی جهان بود و در سال ۲۰۱۹، مجله تایم او را به عنوان شخصیت تاثیرگذار سال معرفی کرد.
اعضای جمهوریخواه کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا در گزارشی انتقادی از خروج آشفته امریکا از افغانستان میگویند که پس از سقوط حکومت، تعداد «قابل ملاحظه» کماندوهای پیشین افغان که توسط امریکا آموزشهای خاص جنگی دیده بودند، همراه با سلاحهای خود به ایران فرار کرده اند.
به نقل از سایت خبری فریبیکن، در این گزارش آمده است: «شمار قابل توجه نیروهای خاص و ۳ هزار نیروی امنیتی حکومت پیشین، به شمول افسران بلندپایه، به ایران رفته اند.»
این نمایندگان در این گزارش که بر اساس مصاحبه با افراد مطلع و اسناد وزارت خارجه امریکا تهیه شده، میگویند که این نیروها همراه با سلاحها و تجهیزات نظامی خود به ایران پناه آوردند، «چون امریکا و دیگر کشورهای متحدش آنان را از افغانستان خارج نکردند و به این دلیل، چارهای جز رفتن به آنجا نداشتند.»
در این گزارش گفته شده است که اگر آنان به دست گروهها و کشورهای خصم امریکا بیفتند، به علت آگاهی شان از رموز و مهارتهای جنگی امریکا، «تهدیدی جدی برای امنیت ملی امریکا خواهند بود.»
وزارت خارجه امریکا در ماه اکتوبر سال قبل به این تهدید اذعان کرده بود. در گزارش مذکور به نقل از یک مقام ارشد این وزارت آمده است: «افغانهایی که از عملیاتهای مشخص امنیتی، جمع آوری اطلاعات استخباراتی و دیگر ابعاد نیروهای امنیتی و دفاعی[امریکا] اطلاع دارند، احتمالا منبع مخاطرات امنیتی برای امریکا خواهند بود؛ به خصوص اگر به دام گروههای تروریستی بیفتند.»
نمایندگی سازمان ملل در افغانستان میگوید که طالبان هنوز هم فرصت دارد برای ساختن افغانستان و امید دادن به مردم گامهای لازم را بردارد. یوناما میگوید بدون تغییر در رفتار طالبان، وضعیت بدتر خواهد شد جامعه جهانی با کسانی تعامل خواهد کرد که نماینده واقعی همه مردم افغانستان باشند.
یونام افزود:"بدون تغییر، اوضاع میتواند بدتر شود. جامعه جهانی با کسانی تعامل خواهد کرد که به حقوق مردم احترام میگذارند و نماینده تمام افغانها هستند."
دفتر معاونت سازمان ملل تاکید کرد که پس از یک سال از طالبان میخواهد که تغییر کنند.
این درحالیست که کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در بررسی تازه اش اعلام کرد که طالبان در یک سال گذشته مرتکب نقض گسترده حقوق بشر شدهاند.
اما وزیر خارجه طالبان در مراسم سالروز پیروزی این گروه گفت که طالبان بابت رفتار شان با مردم باید تقدیر شوند.
نمایندگان طالبان در نشستهای بینالمللی گفتهاند که از فروپاشی نهادهای دولتی به ویژه در بخش صحت و آموزش جلوگیری کردهاند. به راستی معارف و تحصیلات عالی افغانستان در چه وضعیتی به سر میبرد؟
در ماههای گذشته شهروندان افغانستان از عبدالباقی حقانی به طور کنایه به عنوان وزیر مبارزه با تحصیلات عالی نام میبرند، اما این عنوان از کجا میآید و منظور مردم از این نامگذاری چیست؟
فرار مغزها
همزمان با ورود طالبان به کابل، موجی از مهاجرت گسترده مردم افغانستان به کشورهای جهان آغاز شد. براساس آمارهای منتشر شده، در یک سال گذشته میلیونها شهروند افغانستان سرزمین خود را ترک کردهاند. حجم بزرگی از این آمار جوانانی بودند که در ۲۰ سال گذشته در زمینههای مختلف دانش بشری آموزش دیده بودند.که در ۲۰ سال سرزمین خود را ترک کردهاند.
شبنم صالحی، استاد دانشگاه کابل میگوید در یک سال گذشته حدود ۵۰۰ استاد تنها از دانشگاه کابل کشور را ترک کردهاند. به گفته خانم صالحی طالبان به تازگی حدود ۲۵۰ استاد قراردادی استخدام کردهاند، اما معلوم نیست که معیار گزینش استادان جدید چیست و از طریق چه میکانیزمی شامل دانشگاه شدهاند.
یک استاد دانشگاه کابل که نخواست نامی از او برده شود، گفت که متقاضیان روند جذب کادر علمی در دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی دولتی بعد از طی مراحل در "ریاست استخبارات" و "دفتر والی"، به عنوان استاد دانشگاه جذب شدهاند.
در دو مکتوبی که در اول حوت ۱۴۰۰ از سوی وزارت تحصیلات عالی به ریاست استخبارات طالبان ارسال شده است، دو فرد به عنوان واجدین شرایط شمولیت به حیث کادر علمی دانشگاه معرفی شدهاند.
در این مکتوب دیده میشود که وزارت تحصیلات به استخبارات طالبان تایید کرده است که افراد معرفی شده "تفکر اسلامی" و "پیشینه ضد جهادی" دارند و "ضد مجاهدین" نیستند.
افزون بر این، طالبان در یک سال گذشته به برکناری گسترده استادان دانشگاهها دست زدهاند. در ۲۷ حوت ۱۴۰۱ مکتوبی در رسانهها منتشر شد که نشان میداد طالبان سه استاد زن از جمله رئیس دانشکده علوم اجتماعی این دانشگاه را اخراج کرده است.
در موردی دیگر در ۸ ثور ۱۴۰۱ رسانهها گزارش دادند که طالبان ۵۰ کادر علمی دانشگاه بلخ را به گونه گروهی برکنار کردهاند.
تغییر نصاب
در ۱۵ حوت ۱۴۰۰ منبعی از وزارت تحصیلات عالی اسنادی را در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار داد که نشان میداد طالبان تغییرات گستردهای در نصاب درسی دانشگاهها وارد کردهاند.
پیش از این مضمون ثقافت اسلامی در ۸ کریدت در تمام دانشکدههای دانشگاههای افغانستان به گونه اجباری آموزش داده میشد. اکنون طالبان تدریس اجباری ثقافت اسلامی را از ۸ کریدت به ۲۴ کریدت افزایش بخشیدهاند.
براساس برنامهای که طالبان تهیه کردهاند مضامینی مثل نظام عقیدتی اسلام، تلاوت و تجوید قرآن، نظام عبادات اسلامی، سیرت نبوی، نظام اخلاقی اسلام، نظام اجتماعی، مضمونی موسوم به آگاهی فکری، ادیان و مذاهب، نظام سیاسی، نظام اداری اسلام، نظام اقتصادی اسلام، جزوه درسی موسوم به قرآن و علوم معاصر و تمدن اسلامی شامل نصاب شده است.
رامین کمانگر، مولف تحقیق "گونهشناسی جریانهای فعال در دانشگاهها" میگوید این تغییر به اعتبار نظام آموزشی و مدارک صادره فارغالتحصیلی آن صدمه زده و آینده تحصیلی دانشجویان با مشکل مواجه میسازد. او تاکید میکند که از پیامدهای دیگر این تلاش عقبماندگی بیشتر در بعد داخلی و انزوای بیشتر در بعد خارجی است. به گفته او نصاب مورد نظر طالبان شکافهای اجتماعی، به ویژه شکافهای مبتنی بر مذهب و جنسیت، را بیشتر فعال ساخته و جامعه را بیشتر درگیر تضاد و تنش میکند.
جاسوسی، بازجویی و لتوکوب در محیط اکادمیک
یک دانشجوی دانشگاه کابل میگوید طالبان او را فقط به این دلیل مورد بازجویی قرار دادهاند که در محوطه دانشگاه با همصنفیهایش عکاسی کرده است. دانشجویان دانشگاهها به طور جداگانه گفتند فضای جاسوسی در محیط اکادمیک در حدی حاکم شده که همه به همدیگر مشکوکاند و همه از همدیگر میترسند.
دانشجویان دختر میگویند هر بار طالبان هشدار میدهند که اگر به هدایات این گروه عمل نکنند، کارت آنها سلب و خودشان از دانشگاه اخراج خواهند شد.
به گفته یک استاد دانشگاه کابل، محتسبین وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان بر دروازههای دانشگاه میایستد تا نحوه پوشش دختران را هنگام ورود به دانشگاه بررسی کند. این استاد میگوید اگر پوشش یا رفتار یکی از این دختران مورد تایید محتسبین این وزارت نباشد، آنها به گونه خودکامه دانشجوی مورد نظر را "از دانشگاه اخراج میکنند."
در یک سال گذشته بارها گزارشهایی به دست آمده که دانشجویان ولایتهای مختلف از سوی طالبان مورد تهدید، بازپرسی، بازداشت، لتوکوب و توهین و تحقیر قرار گرفتهاند.
در یکی از این موارد طالبان شب چهارشنبه، ۱۷ حمل وارد خوابگاه پسرانه دانشگاه بدخشان شدند و دهها دانشجوی این دانشگاه را "به اتهام شرکت نکردن در نماز تراویح" مورد ضربوشتم قرار دادند. روز پنجشنبه این دانشجویان در اعتراض به برخورد طالبان دست به اعتراض زدند و خیابان عمومی مقابل دانشگاه بدخشان را بستند.
در موردی دیگر، طالبان عصر روز جمعه، ۲۷ جوزا در ولایت تخار ۳۰ دانشجوی دختر دانشگاه دولتی این ولایت را بازداشت کردند. این دانشجویان دختر به اتهام بیرون شدن از خوابگاه دانشگاه، بازداشت شده بودند و مورد بازپرس قرار گرفتند.
روز سهشنبه، ۱۹ ثور ۱۴۰۱ مکتوبی از وزارت تحصیلات عالی طالبان در رسانهها منتشر شد که در آن از نمایندگان طالبان در دانشگاهها خواسته شده از ترفیع، انتخاب و تبدیلی "افراد مفسد، نااهل و مخرب جلوگیری شود."بود "گذشته استادان را مورد بررسی جدی قرار دهند." در این مکتوب از نمایندگان طالبان در دانشگاهها خواسته شده
سرنوشت دانشکده هنرهای زیبا
علی امید، استاد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه کابل میگوید از نخستین روزهای بازگشایی دروازه دانشگاهها، اعضای طالبان که در دروازه دانشگاهها موظف شده بودند برخورد نادرست در برابر استادان و دانشجویان دانشکده هنرهای زیبا داشتند.
به گفته آقای امید هنگامی که سربازان طالبان کارت دانشجویان را در دروازه دانشگاه بررسی میکردند، نمیتوانستند نفرت خود در برابر استادان و دانشجویان دانشکده هنر را پنهان کنند.
به گفته او دیپارتمنتهای مجسمهسازی و موسیقی به کلی از بین رفته و اکنون هیچ دانشجو و استادی ندارد. طالبان نام برخی از دیپارتمنتهای دانشکده هنر را تغییر دادهاند زیرا به نظر آنها "نام مناسب" نداشتهاند.
شماری از صنفهای این دانشکده تجزیه شده و دانشجویان آن به صنوف دیپارتمنتهای دیگر فرستاده شدهاند تا با تغییر رشته، به تحصیل خود ادامه دهند.
علی امید میگوید روزی در یکی از ایستهای بازرسی طالبان در دشت برچی طالبان از من پرسیدند: "چه کاره هستی؟" گفتم: "استاد هستم." آنها از من خواستند کارت هویت خود را نشان بدهم. کارتم را به آنها دادم. زمانی که چشم آنها به نام دانشکده هنر افتاد، سرباز طالبان کارت را دور انداخت و گفت: "افسوس که عفو عمومی اعلام شده، اگر نه دو مرمی به پیشانیات میزدم."
منابع محلی در کابل میگویند که طالبان صبور روفی، مجری خبری آریانانیوز را زمانیکه میخواست از محل انفجار تصویر برداری کند، لتوکوب و بازداشت کردند. روز دوشنبه انفجاری در جاده دارالامان در مقابل دروازه شبکه افغان بیسیم و تلویزیون آریانا رخ داد که به گفته طالبان دو نفر زخمی شدند.
تلویزیون آریانانیوز تاکنون در مورد لتوکوب این مجری اش چیزی نگفته است.
طالبان پیش از این نیز به خبرنگاران اجازه ندادهاند که رویدادهای انفجاری را در کابل پوشش دهند.
دو روز قبل خبرنگارانی که اعتراض زنان را پوشش میدادند نیز از سوی طالبان تهدید شدند.
فعالیت رسانهها در کابل به شدت محدود شده است.
کمیته بینالمللی صلیب سرخ از کشورهای کمک کننده خواست برای کاهش بحران انسانی "غیرقابل تحمل"، مخالفتهای سیاسی با طالبان را کنار بگذارند و کمک به نهادهای دولتی افغانستان را از سرگیرند. این نهاد میگوید در صورت عدم از سرگیری کمکها، ثبات نسبی در افغانستان از بین خواهد رفت.
مسئول این نهاد جهانی گفته است که وضعیت اقتصادی به حدی بد است که مردم وسایل خانه خود را برای خرید نان میفروشند.
رابرت ماردینی به رویترز گفت که سازمانهای بشر دوستانه نمیتوانند جایگزین نهادهای دولتی یک کشور ۴۰ میلیونی شوند.
ارئیس ین کمیته میگوید برای ادامه فعالیت ۳۳ شفاخانه، معاش کارمندانشان و پول سوخت امبولانسهایشان را میپردازد و به بیمارانشان غذا میدهد.
او افزو:"پیام کلیدی ما این است که از دولت ها و سازمان های توسعهای بخواهیم که به افغانستان بازگردند و حمایت خود را از افغانهایی که امروز با یک وضعیت غیرقابل تحمل مواجه هستند ادامه دهند."
مسئول صلیب سرخ در پاسخ به این سئوال رویترز که اگر کمک کنندگان به درخواست این سازمان توجه نکند چه اتفاقی خواهد افتاد گفت که بازگشت به درگیری پس از یک دوره ثبات نسبی از زمان خروج نیروهای خارجی به رهبری ایالات متحده ممکن است.
در حالی که بیش از نیم شهروندان افغانستان با فقر، گرسنگی و سوی تغذیه دست و پنجه نرم میکنند، طالبان روز دوشنبه یک سالگی به قدرت رسیدن خود را جشن گرفتند.