فرید حمیدی: طالبان ظرفیت لازم برای تنظیم اقتصاد و حاکمیت قانون در افغانستان را ندارند
لوی سارنوال سابق افغانستان با انتشار یادداشتی در روزنامه یواسای تودی میگوید طالبان توانایی اداره یک حکومت مدرن را ندارند. به گفته فرید حمیدی طالبان ظرفیت لازم برای تنظیم اقتصاد و حاکمیت قانون را ندارند. آقای حمیدی میگوید با شنیدن خبر سقوط کابل احساس درماندگی به او دست داد.
محمد فرید حمیدی، متخصص عرصه قضا و حقوق بشر است و در جریان سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ به عنوان دادستان کل افغانستان کار کرده است.
آقای حمیدی در یادداشت خود نوشته است در ۱۵ اگست ۲۰۲۱ "من اخبار را تماشا کردم و میدیدم که جوانان افغان برای فرار از دست طالبان سوار هواپیما شدند. من شاهد ربوده شدن آزادی، تحصیل و زندگی زنان جوان افغان بودم."
فرید حمیدی گفته است در آن زمان در ایالات متحده امریکا در حال آغاز یک دوره تحصیلی در دانشگاه هاروارد بوده که خبر سقوط کابل را شنیده است. او تاکید کرده که با شنیدن این خبر "احساس درماندگی" به او دست داد. آقای حمیدی نوشته است: "روزی بود که فهمیدم در کشوری که ۵۳ سال پناهگاه من بود، دیگر خانهای نخواهم داشت."
در یادداشت دادستان کل سابق افغانستان آمده است: "در طول زندگیام در افغانستان شاهد سقوط بسیاری از دولتها بودم. من میدانم چقدر طول میکشد تا یک حکومت فرو بپاشد، مردم وحشت کنند و هرجومرج به وجود بیاید، اما این فروپاشی دردناکتر و غافلگیرکنندهتر از همه بود."
فرید حمیدی معتقد است که مردم افغانستان خواهان صلح هستند، نه یک حکومت توتالیتر سرکوبگر دیگر.
لوی سارنوال سابق افغانستان گفته است طالبان قوانین تبعیضآمیزی را در حکومت خود گنجاندهاند. از تبعیض علیه مذهب گرفته تا تبعیض بر اساس قومیت و جنسیت، و تبعیض علیه میلیونها نفر که تحت حکومت قبلی کار و زندگی میکردند.
فرید حمیدی میگوید: "ترس من این است که این امر منجر به فروپاشی افغانستان به عنوان یک ملت شود."
روزنامه دیلی میل گزارش داده است که صبح یکشنبه همزمان با یک سالهگی سقوط کابل به دست طالبان، جو بایدن، رئیسجمهور ایالات متحده امریکا و جیل بایدن، همسرش در طول تعطیلات خود در جزیره کیاوا، کارولینای جنوبی برای دوچرخهسواری به بیرون رفتند.
رئیس جمهور بایدن صبح یکشنبه یک پیراهن آبی و شورت خاکی بر تن کرد و کلاهی بر سر گذاشت. در حالی که جیل یک دامن ورزشی مشکی و کفش تنیس بنفش پوشید و به هواخوری رفتند. همچنین هانتر بایدن، دختر رئیسجمهور امریکا نیز صبح روز یکشنبه به آنها پیوست.
بایدن با مردمی که در ساحل نشسته بودند، سلفی گرفت و به خبرنگاران گفت که از تعطیلات خود در کاخ سفید به گونه "بسیار عالی" لذت میبرد، اما درباره هیچیک از اخبار روز اظهار نظر نمیکند.
رئیسجمهور بایدن در حال دوچرخهسواری در ساحلی در جزیره کیاوا، کارولینای جنوبی دیده شد. در همین حال، اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، یک سال پس از سقوط این کشور به دست طالبان، در برنامه یکشنبه سیانان در گفتگو با فرید زکریا مدعی شد که بعد از فرمان جو بایدن مبنی بر خروج کامل نیروهای امریکایی از کابل، حمایت جامعه جهانی از دولت وی از قطع شد.
او همچنین از تصمیم خود برای فرار از افغانستان دفاع کرد و ادعا کرد که فرصتی برای اتخاد موضع مانند ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین برای او باقی نمانده بود زیرا زلنسکی با حمایت جامعه جهانی توانست در برابر روسیه مقاومت کند.
او گفت: "کل ناتو، ایالات متحده، استرالیا و سایر کشورها از اوکراین حمایت کردند. در حالی که دولت افغانستان در برابر طالبان تنها رها شده بود.
یک تحلیل صندوق کودکان سازمان ملل نشان میدهد که ممنوعیت تحصیل برای دختران در دوره ثانوی دستکم ۵۰۰ میلیون دالر به اقتصاد افغانستان آسیب زده است.
به گفته این نهاد، اگر ۳ میلیون دختر دوره متوسطه و عالی را تکمیل کنند، حداقل ۵ میلیاد دالر در آینده به اقتصاد افغانستان سود میرسانند.
یونیسف با نشر این تحلیل، میگوید که محرومیت این دانشآموزان زیانهای غیرمالی نیز دارد. از جمله افغانستان در آینده با کمبود داکتران و پرستاران زن رو به رو خواهد شد.
طالبان مدعی اند که به دلیل «عدم رضایت بخشهای از جامعه» فعلا مکاتب را به روی دختران بالاتر از صنف ششم بسته اند. این در حالیست که پیش از سقوط طالبان، شمار زیادی از دختران به مکتب میرفتند.
چنانچه، ریاست معارف ولایت هرات در سال ۱۳۹۴ اعلام کرد که ۴۸ درصد شاگردان مکتب در این ولایت را دختران تشکیل میدهند.
با این حال، آمار صندوق کودکان سازمان ملل نشان میدهد که پیش از سقوط حکومت پیشین، ۶۰ درصد ۴.۲ میلیون کودک محروم از تحصیل را دختران تشکیل میدادند.
با این حال، داکتر محمد ایویا، نماینده یونیسف در افغانستان گفت: «تحصیل نه تنها حق هر طفل است، بلکه بنیاد رشد افغانستان در آینده نیز به حساب میآید.»
جک کین، جنرال ارشد بازنشسته ارتش امریکا روز یکشنبه گفت با خروج از افغانستان، امریکا خود را مجدداً در وضعیتی پیش از یازده سپتامبر قرار داده است.
او که وضعیت فعلی افغانستان را «تراژیک» و «قابل پیشگیری» میداند، گفت که طالبان به پناه دادن به گروههای تروریستی ادامه خواهند داد.
به نقل از نیویارک پست، جنرال کین که سابقه حضور در افغانستان دارد، گفت: «واقعیت این است که افغانستان پناهگاه تروریزم شده است. ما به این خاطر به افغانستان رفتیم و برای دو دهه در آنجا ماندیم تا بار دیگر خطر تروریزم متوجه مردم امریکا نشود. اما، حالا به همان نقطه اول بازگشته ایم.»
نیویارک تایمز به تازگی گزارش داد که سازمانهای جاسوسی امریکا در یک ارزیابی اطلاعاتی جدید به این نتیجه رسیدهاند که القاعده از زمان خروج نیروهای امریکایی از افغانستان، خود را در این کشور بازسازی نکرده و تنها تعداد انگشتشماری از اعضای قدیمی این شبکه به افغانستان آمدهاند.
ارزیابی اطلاعاتی جدید از تهدید القاعده پس از کشته شدن ایمن الظواهری، رهبر این گروه توسط هواپیمای بدون سرنشین امریکا در کابل تهیه شده است، اما برخی از متخصصان خارجی ضد تروریسم میگویند که این گزارش «بیش از حد خوشبینانه است.»
جک کین با انتقاد از خروج نیروهای امریکایی از افغانستان گفت: «نتیجه این تصمیم چه بود؟ طالبان دو باره به قدرت بازگشته اند و به القاعده پناه داده اند.»
تحقیقات روزنامه بریتانیایی ساندی تایمز نشان میدهد بریتانیا چند ماه از جزئیات کامل توافقنامه امریکا با طالبان بیخبر بود.
به گفته این روزنامه، مقامات امریکایی محتوای «ضمایم محرمانه» موافقتنامه دوحه را با بریتانیا و همچنان ناتو شریک نکرده بود.
موافقتنامه دوحه زمینه خروج امریکا از افغانستان را مساعد کرد و دارای ضمامیم محرمانهای نیز بود که نه حکومت اشرف غنی و نه کشورهای متحد امریکا در افغانستان از آن آگاه بودند.
به نقل از ساندی تایمز، این اسناد محرم که تنها طالبان از آن مطلع بودند، «شامل جزییات طرزالعملهای عملیاتی و عملیاتهای ضد تروریزم است.»
یک مقام بریتانیایی که نامی از آن برده نشده، به این روزنامه گفت که امریکاییها چندین ماه طول کشید که در مورد جزییات آن با بریتانیا حرف بزنند.
جنرال نیک کارتر، لوی درستیز بریتانیا از جنرال مارک میلی، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح امریکا در مورد ضمایم محرمانه توافقنامه دوحه خواستار معلومات شد. یک وزیر کابینه بریتانیا گفت که تنها از طریق رابطه نظامیان دو کشور بالاخره حکومت بریتانیا نیز از جزییات بخش محرم توافقات امریکا و طالبان آگاه شد.
به گفته او، «این بیاعتمادی به روابط ویژه دو کشور آسیب زده بود.»
نمایندگان طالبان در نشستهای بینالمللی گفتهاند که از فروپاشی نهادهای دولتی به ویژه در بخش صحت و آموزش جلوگیری کردهاند. به راستی معارف در چه وضعیتی به سر میبرد؟
در ماههای گذشته شهروندان افغانستان از عبدالباقی حقانی به طور کنایه به عنوان وزیر مبارزه با تحصیلات عالی نام میبرند، اما این عنوان از کجا میآید و منظور مردم از این نامگذاری چیست؟
فرار مغزها
همزمان با ورود طالبان به کابل، موجی از مهاجرت گسترده مردم افغانستان به کشورهای جهان آغاز شد. براساس آمارهای منتشر شده، در یک سال گذشته میلیونها شهروند افغانستان سرزمین خود را ترک کردهاند. حجم بزرگی از این آمار جوانانی بودند که در ۲۰ سال گذشته در زمینههای مختلف دانش بشری آموزش دیده بودند.که در ۲۰ سال سرزمین خود را ترک کردهاند.
شبنم صالحی، استاد دانشگاه کابل میگوید در یک سال گذشته حدود ۵۰۰ استاد تنها از دانشگاه کابل کشور را ترک کردهاند. به گفته خانم صالحی طالبان به تازگی حدود ۲۵۰ استاد قراردادی استخدام کردهاند، اما معلوم نیست که معیار گزینش استادان جدید چیست و از طریق چه میکانیزمی شامل دانشگاه شدهاند.
یک استاد دانشگاه کابل که نخواست نامی از او برده شود، گفت که متقاضیان روند جذب کادر علمی در دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی دولتی بعد از طی مراحل در "ریاست استخبارات" و "دفتر والی"، به عنوان استاد دانشگاه جذب شدهاند.
در دو مکتوبی که در اول حوت ۱۴۰۰ از سوی وزارت تحصیلات عالی به ریاست استخبارات طالبان ارسال شده است، دو فرد به عنوان واجدین شرایط شمولیت به حیث کادر علمی دانشگاه معرفی شدهاند.
در این مکتوب دیده میشود که وزارت تحصیلات به استخبارات طالبان تایید کرده است که افراد معرفی شده "تفکر اسلامی" و "پیشینه ضد جهادی" دارند و "ضد مجاهدین" نیستند.
افزون بر این، طالبان در یک سال گذشته به برکناری گسترده استادان دانشگاهها دست زدهاند. در ۲۷ حوت ۱۴۰۱ مکتوبی در رسانهها منتشر شد که نشان میداد طالبان سه استاد زن از جمله رئیس دانشکده علوم اجتماعی این دانشگاه را اخراج کرده است.
در موردی دیگر در ۸ ثور ۱۴۰۱ رسانهها گزارش دادند که طالبان ۵۰ کادر علمی دانشگاه بلخ را به گونه گروهی برکنار کردهاند.
تغییر نصاب
در ۱۵ حوت ۱۴۰۰ منبعی از وزارت تحصیلات عالی اسنادی را در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار داد که نشان میداد طالبان تغییرات گستردهای در نصاب درسی دانشگاهها وارد کردهاند.
پیش از این مضمون ثقافت اسلامی در ۸ کریدت در تمام دانشکدههای دانشگاههای افغانستان به گونه اجباری آموزش داده میشد. اکنون طالبان تدریس اجباری ثقافت اسلامی را از ۸ کریدت به ۲۴ کریدت افزایش بخشیدهاند.
براساس برنامهای که طالبان تهیه کردهاند مضامینی مثل نظام عقیدتی اسلام، تلاوت و تجوید قرآن، نظام عبادات اسلامی، سیرت نبوی، نظام اخلاقی اسلام، نظام اجتماعی، مضمونی موسوم به آگاهی فکری، ادیان و مذاهب، نظام سیاسی، نظام اداری اسلام، نظام اقتصادی اسلام، جزوه درسی موسوم به قرآن و علوم معاصر و تمدن اسلامی شامل نصاب شده است.
رامین کمانگر، مولف تحقیق "گونهشناسی جریانهای فعال در دانشگاهها" میگوید این تغییر به اعتبار نظام آموزشی و مدارک صادره فارغالتحصیلی آن صدمه زده و آینده تحصیلی دانشجویان با مشکل مواجه میسازد. او تاکید میکند که از پیامدهای دیگر این تلاش عقبماندگی بیشتر در بعد داخلی و انزوای بیشتر در بعد خارجی است. به گفته او نصاب مورد نظر طالبان شکافهای اجتماعی، به ویژه شکافهای مبتنی بر مذهب و جنسیت، را بیشتر فعال ساخته و جامعه را بیشتر درگیر تضاد و تنش میکند.
جاسوسی، بازجویی و لتوکوب در محیط اکادمیک
یک دانشجوی دانشگاه کابل میگوید طالبان او را فقط به این دلیل مورد بازجویی قرار دادهاند که در محوطه دانشگاه با همصنفیهایش عکاسی کرده است. دانشجویان دانشگاهها به طور جداگانه گفتند فضای جاسوسی در محیط اکادمیک در حدی حاکم شده که همه به همدیگر مشکوکاند و همه از همدیگر میترسند.
دانشجویان دختر میگویند هر بار طالبان هشدار میدهند که اگر به هدایات این گروه عمل نکنند، کارت آنها سلب و خودشان از دانشگاه اخراج خواهند شد.
به گفته یک استاد دانشگاه کابل، محتسبین وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان بر دروازههای دانشگاه میایستد تا نحوه پوشش دختران را هنگام ورود به دانشگاه بررسی کند. این استاد میگوید اگر پوشش یا رفتار یکی از این دختران مورد تایید محتسبین این وزارت نباشد، آنها به گونه خودکامه دانشجوی مورد نظر را "از دانشگاه اخراج میکنند."
در یک سال گذشته بارها گزارشهایی به دست آمده که دانشجویان ولایتهای مختلف از سوی طالبان مورد تهدید، بازپرسی، بازداشت، لتوکوب و توهین و تحقیر قرار گرفتهاند.
در یکی از این موارد طالبان شب چهارشنبه، ۱۷ حمل وارد خوابگاه پسرانه دانشگاه بدخشان شدند و دهها دانشجوی این دانشگاه را "به اتهام شرکت نکردن در نماز تراویح" مورد ضربوشتم قرار دادند. روز پنجشنبه این دانشجویان در اعتراض به برخورد طالبان دست به اعتراض زدند و خیابان عمومی مقابل دانشگاه بدخشان را بستند.
اعتراض دانشجویان بدخشان، شهر فیضآباد، روز پنجشنبه ۱۸ حمل ۱۴۰۱
در موردی دیگر، طالبان عصر روز جمعه، ۲۷ جوزا در ولایت تخار ۳۰ دانشجوی دختر دانشگاه دولتی این ولایت را بازداشت کردند. این دانشجویان دختر به اتهام بیرون شدن از خوابگاه دانشگاه، بازداشت شده بودند و مورد بازپرس قرار گرفتند.
روز سهشنبه، ۱۹ ثور ۱۴۰۱ مکتوبی از وزارت تحصیلات عالی طالبان در رسانهها منتشر شد که در آن از نمایندگان طالبان در دانشگاهها خواسته شده از ترفیع، انتخاب و تبدیلی "افراد مفسد، نااهل و مخرب جلوگیری شود."بود "گذشته استادان را مورد بررسی جدی قرار دهند." در این مکتوب از نمایندگان طالبان در دانشگاهها خواسته شده
سرنوشت دانشکده هنرهای زیبا
علی امید، استاد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه کابل میگوید از نخستین روزهای بازگشایی دروازه دانشگاهها، اعضای طالبان که در دروازه دانشگاهها موظف شده بودند برخورد نادرست در برابر استادان و دانشجویان دانشکده هنرهای زیبا داشتند.
به گفته آقای امید هنگامی که سربازان طالبان کارت دانشجویان را در دروازه دانشگاه بررسی میکردند، نمیتوانستند نفرت خود در برابر استادان و دانشجویان دانشکده هنر را پنهان کنند.
به گفته او دیپارتمنتهای مجسمهسازی و موسیقی به کلی از بین رفته و اکنون هیچ دانشجو و استادی ندارد. طالبان نام برخی از دیپارتمنتهای دانشکده هنر را تغییر دادهاند زیرا به نظر آنها "نام مناسب" نداشتهاند.
شماری از صنفهای این دانشکده تجزیه شده و دانشجویان آن به صنوف دیپارتمنتهای دیگر فرستاده شدهاند تا با تغییر رشته، به تحصیل خود ادامه دهند.
علی امید میگوید روزی در یکی از ایستهای بازرسی طالبان در دشت برچی طالبان از من پرسیدند: "چه کاره هستی؟" گفتم: "استاد هستم." آنها از من خواستند کارت هویت خود را نشان بدهم. کارتم را به آنها دادم. زمانی که چشم آنها به نام دانشکده هنر افتاد، سرباز طالبان کارت را دور انداخت و گفت: "افسوس که عفو عمومی اعلام شده، اگر نه دو مرمی به پیشانیات میزدم."
