عدالت برای الهه؛ روایت فاجعه، استمداد و فروپاشی اخلاقی
یکم - روایت فاجعه در وضعیت توتالیتر مشکل اصلی خود فاجعه نیست که راهرسیدن به فاجعه و درک آن است. سیاست اصلی گروههای تمامیتخواه این است که همه مسیرهای رسیدن به حقیقت را مسدود میکنند.
یکم - روایت فاجعه در وضعیت توتالیتر مشکل اصلی خود فاجعه نیست که راهرسیدن به فاجعه و درک آن است. سیاست اصلی گروههای تمامیتخواه این است که همه مسیرهای رسیدن به حقیقت را مسدود میکنند.
همه گمان میبرند که فاجعه یا جنایتی در جریان است اما هیچ کسی نمیداند که صورت و شکل آن چگونه است؛ جنایت در کجاها تحقق پیدا میکند و قربانیان آن چه چیزی را تجربه میکنند.
به گفته بختیارعلی، متفکر و نویسنده کرد، در دستگاه گروههای توتالیتر، شهادتدادن و روایت یا بکلی ناپدید میشود یا به ضد خود تبدیل میشود. آنچه باقی میماند «شهادت قربانی است علیه قربانی و نه شهادت قربانی علیه جلاد». در این وضعیت خبررسانی از فاجعه معکوس میشود. شاهدان و قربانیان فاجعه علیه خود یا قربانی دیگری شهادت میدهند تا ثابت کنند که چیزی در جریان نیست.
مانند همه گروههای تمامیتخواه، سیاست طالبان در برابر آنچه رخ میدهد واضح و روشن است: سرکوب تمامی واقعیت. از این رو، با آنکه طالبان در آغاز راه سرکوبگری اند، اما پس از به قدرترسیدن این گروه، آنچه از رخدادها و رویدادها به بیرون درز میکند به شدت ذرهوار، ناچیز و محدود است.
پس از به قدرترسیدن طالبان بارها و به کرات شاهد انتشار ویدیوی اعترافات بودهایم. اعتراف یعنی شهادتدادن علیه خود و شهادتدادن برای تبرئه دستگاه طالبان و اثبات جرم برای قربانی. آن که فاجعه را زیسته و لمس کرده است علیه خود شهادت ميدهد تا نشان دهد که فاجعهای در کار نیست. بدین گونه شهادت به ضد خود تبدیل میشود و به جای آن که حقیقت فاجعهبار را افشا کند آن را سرکوب میکند و زمینه را برای استمرار و دوام آن فراهم میکند.
به بیرون درزکردن ویدیوی الهه و روایت او از فاجعهای که در جریان است از این لحاظ اهمیت استثنایی دارد. الهه در چندویدویی کوتاه از حقایق تکاندهنده زیادی پرده بر میدارد. او در بطن خطر، با آگاهی کامل از عواقب آنچه که انجام میدهد برای افشای جنایت عظیم و هولناک خطر میکند. او از چیزی خبر رسانی میکند که طالبان با تمام قوا میخواهد بر آن سرپوش گذارد.
الهه در میان کسانی که میخواهند سر از حکومت طالبان در بیارند و بدانند که چه چیزی در زیر حاکمیت این گروه تجربه میشود بیش از همه به واقعیت نزدیک است. او زندگی تحت حاکمیت طالبان را زیسته و با پوست و گوشت و استخوان خود آن راتجربه کرده است. الهه واقعیت مجسم تحت حاکمیت طالبان است.
برای کسانی که در بیرون است و از مسافت دور نظارهگر است «خوارشدن»، «قربانی تجاوز بودن»، «روی پای متجاوز افتادن»، «زاری» و «تضرعکردن» یک مفهوم است یا گزارهای است که از جنایتی تلخ و دردناک خبر میدهد. الهه اما همه اینها را زیسته است. او روی پای سعید خوستی افتاده است؛ جانی سادیستی که به او تجاوز کرده و زخمهای ناشی از شکنجهاش بر بدن الهه هنوز زنده و خونچکان است.
الهه پس از تجربه چنین هولناک تصمیم گرفته فاجعهای را که زیسته و لمس کرده است برای دیگران نیز بازگو کند. او تنها از یک جنایت استخوانسوز سخن نمیگوید بلکه با امکانات محدودی که در اختیار دارد شواهدی انکارناپذیر ارائه میکند. او جراحتها و زخمهای خود را به نمایش میگذارد و آثار شکنجه و لت و کوب را نشان میدهد. او نشان میدهد که چگونه قاری سعید خوستی به خانهاش به زور وارد میشود.
الهه در شرایط حاضر راوی بیبدیل یک فاجعه دهشتناک است. او پلی میان واقعیت زندگی زنان زیر حاکمیت طالبان و جهان بیرون است. او ما را به حقیقت عریان و برهنهای متصل میکند که از دسترس دور است و با هزار ترفند ترور، خشونت و شریعت پوشیده مانده است.
استمداد
استمداد الهه در بخش پایانی ویدیو به شکل غمناکی نمادین است. در یکسو الهه نمادی از بینوایی و بیپناهی یک زن در بطن یک فاجعه تمامعیار انسانی است و در سوی دیگر چشماندازی برای رهایی از این وضعیت دیده نمیشود. الهه در شرایطی طلب کمک میکند که همه چیز در کنترل جنگجویان طالبان است و مشخص نیست چگونه میشود او را از این شرایط دشوار نجات داد.
با این وصف، این استمداد آخرین بارقه امید در جامعهای است که در گرداب جنایت و جرم در حال فرورفتن و غرقشدن است. او با طلب کمک، به درون روح و ضمیر ما چنگ میزند و میخواهد آنچه را که در همه ما مرده است بیدار و زنده کند. الهه هنوز به وجود وجدان روشن و آزاد امید دارد؛ به این که کس یا کسانی از میان ما یا همه ما در برابر این درندهخویی و سبعیت و این وضعیت فوقالعاده دهشتناک انسانی نظارهگر کرخ و بیروح نباشیم و دستکم کاری انجام دهیم.
الهه با استمداد ما را بر سر دوراهی اخلاقی قرار میدهد: بیتفاوتی و نظارت بر جنایت جانسوز در حال وقوع یا ایستادن در برابر آن و برای نجات قربانیان کاری انجام دادن.
گزینه اول گزینه آسان و عافیتطلبانه است اما پیامد ویرانگر و تباهیآور دارد. سکوت در برابر فاجعه و جنایت به بقا و استمرار آن کمک میکند و در نهایت افرادی همچون سعید خوستی را به انجام جنایتهای بیشتر وسوسه و ترغیب میکند. در چنین شرایطی هیچ اطمینانی نیست که ناظران بیطرف امروزی همیشه از شر آن در امان بماند.
گزینه دوم هرچند پرهزینه است اما مایه رستگاری و نجات است. سازشناپذیری با جنایت اگر مانع استمرار آن در شرایط حاضر نگردد دست کم از فروپاشی کامل اخلاقی جلوگیری میکند. در وضعیت کنونی خطر فروکشکردن حساسیتهای اخلاقی و در نهایت بیتفاوتشدن همگان در برابر جنایات انسانی همه ما را تهدید میکند.
استمداد الهه در کمال یأس و استیصال هشداری است از فروغلتیدن همه ما در کام این فرومایگی اخلاقی؛ هشدار از تباهی کامل شیرازههای اخلاق در جامعهای که به طرز وحشتناکی در معرض سقوط و زوال قرار گرفته است. اگر کاری برای رهایی از این وضعیت انجام ندهیم این گرداب تباهی و زوال روزی ما را نیز فروخواهد بلعید.
دولت بریتانیا و دربار سلطنتی این کشور، برنامه دقیق و منظمی برای مرگ ملکه دارند که در سالهای اخیر بارها تمرین شده است.
برنامه اعلام مرگ ملکه، نام عملیاتی خاصی دارد. اگر او در انگلستان بمیرد، نام عملیات "پُل لندن" است و اگر در اسکاتلند از دنیا برود، نام عملیات، یونیکورن یا اسب شاخدار خواهد بود که نماد سلطنت در این کشور تشکیلدهنده اتحادیه بریتانیاست.
با توجه به حضور ملکه در اسکاتلند، دولت و دربار اکنون برای عملیات اسب شاخدار آمادگی میگیرند.
خبر مرگ ملکه یا شخص اول ممکلت، ابتدا از سوی دربار سلطنتی، با رمز "پل لندن فرو ریخت" به نخستوزیر اعلام میشود.
با مرگ الیزابت دوم، ولیعهدش شهزاده چارلز، خود به خود شاه میشود. شاه جدید در اولین فرصت، از طریق رسانهها برای مردم کشورش سخنرانی میکند.
نخستوزیر به دیدار شاه جدید میرود و همزمان وزارت دفاع، برای انجام مراسم شلیک ۲۱ گلوله توپ به احترام شهریار درگذشته آمادگی میگیرد.
در سراسر بریتانیا، یک دقیقه سکوت بهجا آورده میشود و پس از مرگ ملکه، ۱۲ روز سوگواری عمومی اعلام میشود.
پرچم بریتانیا در همه جا، داخل و خارج کشور، به صورت نیمهافراشته درمیآید و دفتر یادبود به همراه عکس ملکه، در سفارتها و نمایندگیهای بریتانیا در خارج از کشور گذاشته میشود.
پس از مرگ ملکه، بورس لندن دستکم در روز خاکسپاری او و شاید به مدت چند روز تعطیل میشود که اینکار ممکن است میلیاردها پوند به اقتصاد این کشور آسیب برساند.
پیکر ملکه درگذشته به پارلمان بریتانیا منتقل میشود و تا زمان خاکسپاری، در تالار وستمینستر نگهداری میشود.
پوشش رسانهای
بیبیسی، رسانه ملی بریتانیا، برنامههای عادی خود را قطع میکند و صفحه تلویزیونهای این رسانه برای چند ثانیه سیاه میشود و مجری که لباس سیاه پوشیده، با لحن سنگین و بدون هیجان، خبر درگذشت ملکه را به نقل از دربار سلطنتی بریتانیا اعلام میکند.
یک خبر واحد برای نشر از سوی مدیران ارشد خبر به همه رادیوها و تلویزیونهای زیر مجموعه بیبیسی، اعم از شبکههای داخلی و زبانهای غیرانگلیسی فرستاده میشود.
پس از اعلام خبر مرگ ملکه، سرود ملی بریتانیا بر روی تصویری از او از بیبیسی نشر میشود.
بیبیسی به مدت ۱۲ روز (در طول مدتی که سوگواری ملی ادامه دارد) برنامههای تفریحی و طنز خود را قطع میکند.
بیبیسی در طول سالهای گذشته، بارها نحوه اعلام خبر مرگ ملکه را تمرین کرده است.
خبرنگاران بیبیسی اجازه ندارند خبر مرگ ملکه را در شبکههای اجتماعی خود به صورت جداگانه نشر کنند.
اگر ملکه در طول ساعات شب بمیرد، خبرش تا ساعت هشت صبح روز بعد اعلام نمیشود.
بیبیسی رسانه ملی است که این پروتکلها را رعایت میکند، اما دیگر رسانههای بریتانیا ملزم به رعایت پروتکل نیستند.
اگر ملکه در اسکاتلند بمیرد، پیکرش به قصر هالیرود در شهر ادینبرا منتقل میشود و سپس با قطار سلطنتی، از مسیر شرق کشور به لندن منتقل میشود.
الیزابت دوم علاوه بر بریتانیا، ملکه ۱۴ کشور دیگر، از جمله کانادا، آسترالیا و نیوزیلند هم است. این برنامه به دولتهای آن کشورها هم ابلاغ میشود و آنها هم با پروتکلهای خاصی، با خبر مرگ ملکه برخورد خواهند کرد.
جانشینی
پرنس چارلز، پسر ارشد ملکه الیزابت که ۷۳ سال سن دارد، پس از مرگ مادرش، خود به خود و بدون نیاز به مراسم خاصی شاه میشود. اما مراسم تاجگذاری رسمی او، ممکن است حتی یک سال بعد برگزار شود. همانطور که الیزابت دوم پس از مرگ پدرش جورج ششم در سال ۱۹۵۲، ملکه بریتانیا شد اما مراسم تاجگذاری اش در سال ۱۹۵۳ برگزار شد.
نام کامل پرنس چارلز، "چارلز فلیپ آرتر جورج" است. او پس از اینکه شاه شود، الزاماً کینگ چارلز خوانده نخواهد شد و ممکن است نام دیگری، مانند جورج هفتم برای خود انتخاب کند.
وقتی ملکه زنده است، لقب سلطنتی ولیعهد او، شهزاده ویلز (Prince of Wales) است. وقتی ملکه بمیرد و چارلز شاه شود، پرنس ویلیام که اکنون ۴۰ ساله است، ولیعهد بریتانیا میشود و لقب سلطنتی شهزاده ویلز به او میرسد.
نیویارک تایمز در گزارشی به بررسی زندگی محمد سعید پرداخته تا دریابد که چرا این پناهنده افغان، به قتلهای زنجیرهای مسلمانانی متهم شده که در ماههای اخیر در ایالت نیومکزیکو اتفاق افتاد.
نیویارک تایمز گزارش داده است که یکی از چندین گزارش خشونت خانوادگی در اداره پولیس مربوط به محمد سعید است. یک دوربین امنیتی این مرد را در حال بریدن تایر موتر یک زن در محوطه یک مسجد در آلبوکرکی نشان میدهد. در سالهای گذشته به طور پیوسته از این مرد، رفتارهای غیرعادی سر زده و پولیس مواردی از این رویدادها را ضبط کرده است.
زمانی که دختر محمد سعید در کالج ثبت نام کرد. پدرش سعی کرد او را مجبور کند که برادرش را هم همراه خود به کالج ببرد. به مرور زمان، هنگامی که دختر محمد سعید، وارد رابطهای با یک مرد شیعه شد، محمد سعید به مرد جوان حمله کرد و او را به مرگ تهدید کرد. سعید پیرو مذهب تسنن است.
شریف احمدی هادی، یک مهاجر افغان که با برادرش بازاری را برای عرضه محوصلات حلال به جامعه مسلمانان آلبوکرکی افتتاح کرده و خانواده سعید را میشناسد، گفت: "سعید مردی خشن و همیشه به دنبال انتقام بود. ما افغانستان را ترک کردیم تا از افرادی مانند او دور شویم، اما آنها در اینجا هم به دنبال ما آمدند."
اکنون محمد به عنوان مظنون اصلی قتلهای زنجیرهای دلخراش مسلمانان در نیومکزیکو شناخته میشود. قتلهایی که جان چهار مرد مسلمان را گرفته است. سه نفر از کشتهشدگان شیعه بودند. برادر کوچکتر شریف نیز از جمله قربانیان رویداد است.
یک سال پس از خروج پر هرجومرج نیروهای امریکایی از افغانستان، مردی متهم به قتل زنجیرهای افرادی شده که در یک مسجد با او نماز میخواندند. این رویداد جامعه مسلمانان نیومکزیکو را با وحشت روبرو کرده است. این رویداد برای کسانی هم وحشتناک است که بخاطر فرار از خشونت، نیمی از جهان را طی کرده بودند تا گوشه امنی پیدا کنند.
منطقه آلبوکرکی، پس از سقوط کابل به دست طالبان، در یک سال گذشته بیش از ۳۰۰ نفر را از افغانستان تخلیه کرد. برای این منطقه، تصور اینکه اختلافات مذهبی اسلامی میتواند عامل قتلهای زنجیرهای اخیر باشد، تکاندهنده بود.
مسلمانان سنی و شیعه در این مورد که در حدود ۱۴۰۰ سال پیش چه کسی باید جانشین پیامبر اسلام میبود، با همدیگر اختلاف دارند. اختلاف این دو مذهب در عراق، لبنان و افغانستان مشکلاتی به وجود آورده است، اما بروز اختلاف مذهبی خونین در ایالات متحده، یک رویداد نادر بوده است.
در صحنه قتل آفتاب حسین و محمد افضل حسین پولیس گلولههایی را پیدا کرده که براساس آن محمد سعید متهم این قتلها شناخته شده است. پولیس میگوید که آقای سعید، همچنین مظنون اصلی دو قتل دیگر، از جمله قتل برادر آقای هادی است.
یک دوست گم میشود
در شهری با جمعیت نیم میلیون شهروند، بیش از ۱۰ هزار مسلمان زندگی میکند. جامعه کوچک مسلمان آلبوکرکی بعد از پخش خبر قتلهای هدفمند، خود را در معرض خطر میدیدند. با گسترش ترس از ترور، برخی از خانوادهها خود را در چهاردیواری خانه پنهان کردند و برخی دیگر به این فکر افتادند که این شهر را ترک کنند و به جای دیگر بکوچند.
در این میان نعیم حسین، یک مهاجر ۲۵ ساله پاکستانی که در گذشته در این منطقه زندگی میکرد و به تازگی برای راهاندازی یک تجارت شخصی خود آلبوکرکی را ترک کرده بود، در ۵ اگست به این شهر بازگشت تا در مراسم عزاداری دو دوست خود شرکت کند.
او دو دوست خود را از دست داده بود. افضل حسین، ۲۷ ساله که برای ادامه تحصیلات خود در دانشگاه نیومکزیکو به شهر آلبوکرکی آمده بود و هموطن نعیم بود. دوست دومی، آفتاب حسن نام داشت، ۴۱ ساله و پناهجوی افغان در این بود و در یک کافه معروف در همین شهر کار میکرد.
بعد از مراسم جنازه نعیم با دوستان خود قرار گذاشت که اندکی بعد در اپارتمان یکی از دوستانشان جمع شوند. بعدا همه در اپارتمان جمع شدند اما نعیم نیامد. دوستان او حدود ساعت ۶ شام برای شرکت در مراسم محرم به یک مسجد شیعیان رفتند، باز هم نعیم نیامد. آنها به نعیم زنگ زدند و پیام دادند، اما پاسخی از سوی او دریافت نکردند.
دوستان نعیم در نهایت، از طریق یک اپلکیشن ردیابی موقعیت توانستند جای او را تشخیص دهند. آنها حدود ساعت ۱۱:۲۰ شب موتر نعیم را در تقاطع دو خیابان پیدا کردند. چراغهای موتر همچنان روشن بود. نعیم پشت فرمان موتر نشسته بود و خونش در چوکی راننده پخش شده بود.
سه قربانی که در یک بازه زمانی ۱۰ روزه کشته شدند، یک وجه مشترک داشتند. همه پسوند حسین/ حسن را در کنار نام خود داشتند. دو مقتول اول شیعه بودند و مقتول سومی سنی بود. برخی فکر میکنند قاتل به اشتباه، از روی نام او فکر کرده نفر سومی هم از پیروان اهل تشیع است.
حسین که نخواست نام کاملش ذکر شود در گفتگو با نیویارک تایمز به تبعیضهایی که از آدرس اهل تسنن در افغانستان متحمل شدهاند اشاره کرد و گفت: "ما به خاطر این تبعیضها از آنطرف دنیا به این جا آمدیم و اکنون آنها همان کاری را میکنند که در افغانستان با ما انجام میدادند."
انضباط خشونتآمیز یک پدر
اگرچه آقای سعید ادعا کرده که در افغانستان علیه طالبان جنگیده، اما تاکنون سابقهای از خدمت سربازی او به دست نیامده است. پولیس جزئیاتی از مشاجرات نگرانکننده بین آقای سعید و اطرافیانش را ثبت کرده است. دختر او، لینا سید، که در آن زمان ۱۹ ساله بود، در ماه می ۲۰۱۷ به پولیس گزارش داد که پدرش به دلیل یک تماس تلفنی او را سیلی زده است.
یکی از برادران او که احتمالا توسط پدر ترغیب میشد، به پولیس گفت که او "مشکلات روحی" دارد.
در ماه جولای همان سال، لینا دوباره با پولیس تماس گرفت تا از "اختلافات لفظی و فیزیکی مداوم با والدین مسلمان محافظهکارش" گزارش بدهد.
خانم سعید به مأموران پولیس گفت که با والدینش دعوا کرده چرا که آنها اصرار دارند که حتما یکی از برادرانش باید او را تا دانشگاه همراهی کند. آقای سعید در آن زمان لتوکوب دخترش را انکار کرد، اما پولیس یادداشت کرده است که لکهای روی بازوی لینا به جا مانده و اطراف یک چشمش ورم کرده است.
در نهایت، لینا تصمیم گرفت از شکایتش منصرف شود زیرا بازداشت پدر، وضعیت خانواده را به سوی ناگواری میبرد، اما پنج ماه بعد افتخار امیر، دوست پسر لینا به پولیس گزارش داد که محمد سعید به همکاری همسرش و یک پسرش، سه نفره لینا را در خانه لتوکوب کردهاند.
آقای امیر گفت خانواده لینا او را لتوکوب کردهاند تا دیگر با دوست پسرش ارتباط نداشته باشد. دو ماه بعد آقای امیر به پولیس گزارش داد که آقای سعید او را تهدید به قتل کرده است. دوستان این خانواده به نیویارک تایمز گفتند که لینا و امیر بعدا با همدیگر ازدواج کردند و در نوامبر ۲۰۲۱ با همدیگر یک خانه خریدند.
بعد از این ماجراها، پولیس بارها به خانه آقای سعید فراخوانده شد. زمانی که همسر آقای سعید به پولیس زنگ زد و گفت شوهرش از موهای او گرفته و او را به زمین زده است. باری پسر او زنگ زد و به پولیس گفت که آقای سعید با قاشق به سر او زده است.
دوستان آقای امیر گفتند که او از طرف خسر خود احساس خطر میکرد زیرا پدر لینا نمیخواست دخترش با یک شیعه معاشرت کند.
آقای امیر، دوست صمیمی آفتاب حسین بود. مردی که در اواخر ماه جولای به ضرب گلوله کشته شد.
الطاف حسین صمدی، برادر آفتاب حسین، ۳۲ ساله گفت که آقای امیر به او گفته که معتقد است ازدواج او با لینا سعید، خشم آقای سعید را برانگیخته است.
پیشتر حامد کرزی، رئیس جمهور اسبق نیز از برگزاری لویه جرگه برای حل معضل مشروعیت دولت که طالبان با غصب قدرت آن را به وجود آوردهاند، حمایت کرده بود.
کرزی و غنی که خود از طریق انتخابات ریاست جمهوری به ارگ راه یافته بودند، با پیشنهاد لویه جرگه نشان دادند که دستکم بخشی از نخبگان سیاسی، به خصوص آنانی که به توافق با طالبان برای کسب کرسی در حکومت چشم دوختهاند، در عمل بحث انتخابات را کنار گذاشتهاند.
اما، طالبان به جای برگزاری لویه جرگه، علمای دینی طرفدار خود را به کابل فراخواندند و آنها نیز حمایت از خود را از رهبری اعلام کردند که هیچ کسی او را ندیده و فقط یک عکس منتسب به وی نشر شده است. در جهان معاصر، افغانستان تنها کشوری است که یک رهبر سیاسی مدعی حاکمیت در آن، از انظار مردم مخفی است و با یک عکس حکومت میکند.
طالبان به مرجعیت مذهبی و بیعت علمای دینی به عنوان منبع مشروعیت ملا هبتالله آخندزاده برای عنوان حاکم سیاسی و شرع استناد میکنند که قرار است افغانستان را بدون رضایت و مراجعه به آرای مردم، با اتکا به زور و خشونت اداره کند. به این ترتیب، افغانستان در مقطع کنونی به پایان تجربه دموکراسی رسیده است.
در افغانستان از سال ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۱ هشت بار انتخابات ریاست جمهوری و دو بار انتخابات پارلمانی برگزار شد تا مردم رئیسجمهور و نمایندگان خود را برگزینند. این انتخاباتها با تقلب، تخطی، تهدید و تطمیع رای دهندگان همراه بودند. انتخابات سال ۲۰۱۴ به علت تقلب گسترده انتخاباتی به نفع اشرف غنی، سر آغاز بحران مشروعیت و دولت در افغانستان شد و قوه اجرائیه میان جناحهای متخاصمی تقسیم شد که حالا هر یک ناکامی حکومت پیشین افغانستان را به دوش یکدیگر میاندازند.
سقوط کابل، شکست یک روایت سیاسی به نام دموکراسی بود که هرچند در کشورهای دیگر دولتهای مستحکم، مشروع، کارامد و قانونمند ایجاد کرده، اما در افغانستان با تقلب و قانونشکنی، فساد سیاسی و مالی و تضعیف قدرت مردم به عنوان تصمیمگیرندگان اصلی گره خورده است. نه تنها در افغانستان بلکه در کل خاورمیانه، سرخوردگی از دولتهای منتخب اما ناکارامد و فاسد، بارها راه را برای قدرت یافتن شخصیتها و گروههای اقتدارگرای ناسیونالیست یا مذهبی باز کرده است.
این سرخوردگی را در افغانستان نیز میتوان دید. از زمان به قدرت رسیدن طالبان، بخش عمده سیاستمداران افغان به طور پیوسته بحث تشکیل «حکومت فراگیر» را به جای «حکومت منتخب» مطرح میکنند. اما، در حکومت «فراگیر» تنها مساله جایگاه سیاسی سیاستمداران مطرح است، و نه حق مردم افغانستان برای انتخاب حاکمان سیاسی.
کشورهای غربی که سالها بر برگزاری انتخابات در افغانستان تاکید میکردند، با درک این که طالبان انتخابات را قبول ندارند و اهرام فشار بر این گروه برای پذیرش اصل انتخابات را نیز در اختیار ندارند؛ از حکومت با مشارکت چهرههای سیاسی به جای حکومت برخواسته از آرای مردم حمایت میکنند. خوب، در این مقطع امکان تحقق منافع امنیتی و سیاسی متحدان غربی دولت پیشین، در تشکیل حکومتی باثبات به رهبری طالبان است تا حکومت منتخب و دموکراتیک که از نظر آنها تجربه شکست خورده و بیثبات کننده است.
با این حال، حکومت فراگیر را که بنیادش سازش با رژیم ملاسالار طالبان است، نباید با حکومت مشروع و مردمی اشتباه گرفت. در دولتی به رهبری طالبان، ولو با مشارکت سیاستمداران آواره ترکیه و امارات، مردم هیچ حقی در اداره کشور نخواهند داشت و ملا هبت الله و افراد تابع او نیز به هیچ کسی پاسخگو نخواهند بود.
سکوت طبقه سیاسی در برابر ادعای مشروعیت رهبر طالبان در نشست علمای این گروه در کابل و تاکید سیاستمداران عمده پشتون بر برگزاری لویه جرگه، نشان می دهد که در حال حاضر، دموکراسی به عنوان سازوکار مشروعیت دولت از گفتمان سیاسی افغانها غایب شده است.
این واقعیت را نیز نمیتوان نادیده گرفت که گروههای سیاسی و مدنی از یکسو قدرتی برای به چالش کشیدن و تحمیل خواستههای خود بر طالبان ندارند، و از جانب دیگر سیاستمداران برای بقای سیاسی خود به توافق با طالبان، ولو برای حداقل مشارکت و تامین منافع سیاسی و اقتصادی، نیاز دارند.
تاکید بر «مردمی» و تاریخی بودن لویه جرگه مشکل مشروعیت دولت در افغانستان را حل نمیکند. زیرا، بنا به تجربه گذشته، قدرت حاکم با شیوهها و ابزارهای مختلف توانسته است اعضای لویه جرگه را به نفع خود استفاده کرده و به خواستههای خود مشروعیت دهد. طالبان هم این توان را دارند که به کمک لویه جرگه قدرت جابر و قاهر خود را مشروعیت بخشند.
با این حال، کمرنگ شدن گفتمان دموکراسیخواهی را تنها به عامل جاه طلبی سیاستمداران افغان نمیتوان خلاصه کرد. تجربه دموکراسی به واسطه ناکامی حکومتهای انتخاباتی و مدیریت سیاستمداران فاسد و ناکارامد در دو دهه گذشته، دچار بحران اعتبار و بیاعتنایی عمومی شده است.
اعتراضات زنان، به خصوص دختران جوان، که حقوق و آزادیهای سیاسی و اجتماعی خود را بیشتر از هر قشر اجتماعی دیگر از دست دادهاند، شاید آخرین بارقههای دموکراسی رو به زوال در افغانستان باشد. در کشوری که جنگ و ویرانی نفس مردمانش را بریدهاست و طبقه سیاسی آن به دست یک گروه شورشی، بیرحم و سازشناپذیر با شرمساری تمام شکست خورده و آواره شده است؛ تمایل به ثبات و تن دادن به حداقل امکانات و امتیازات سیاسی و اقتصادی را به وضوح میتوان احساس کرد.