نزدیکان راحتالله قیام به افغانستان اینترنشنال گفتند که طالبان او را ۲۰ روز قبل در ولایت زابل "بازداشت" کردند و خانوادهاش تا هنوز از سرنوشت وی اطلاعی ندارد. یک منبع نزدیک به خانواده قیام گفت که اعضای طالبان پس از حمله بر خانهاش، او را دستگیر کردند.
این مقام حکومت سابق افغانستان برای دیدار اعضای خانوادهاش به زابل رفته بود. او در سال ۱۳۹۸ به عنوان رئیس ارتباطات عامه و سخنگوی وزارت سرحدات کار میکرد.
به رغم گزارشهای متعدد در مورد بازداشت اعضای حکومت پیشین، به خصوص نیروهای امنیتی، مقامات طالبان در برابر آن سکوت کردهاند و بر اجرایی بودن عفو عمومی رهبر طالبان تاکید دارند.
در یک مورد، منابع محلی در ۱۱ حوت گفتند که طالبان بدرالدین حیدری، فرمانده پیشین پولیس ولسوالی بکخیل پکتیا را به قتل رساندند.
این فرمانده پیشین که تازه از پاکستان برگشته بود، یک روز پیش توسط افراد طالبان در مرکز ولایت خوست بازداشت شده بود.
رحمت الله اندر، سخنگوی سابق شورای امنیت ملی حکومت افغانستان در توییتر با اشاره به دستگیری قیام به کنایه نوشت که «عفو ادامه دارد».
کمیته مصوونیت خبرنگاران و گزارشگران بدون مرز از طالبان خواستند که افراد مسئول کشته شدن خبرنگاران در انفجار در مرکز تبیان در شهر مزارشریف را شناسایی و مورد پیگرد قرار دهد. کمیته مصونیت این حمله را «یادآوری دردناک از وضعیت خصمانهای» توصیف کرد که خبرنگاران در آن کار میکنند.
همچنین، این کمیته از طالبان خواست که از خبرنگاران در افغانستان محافظت کند و فضای مصوون کاری برای آنان فراهم سازد.
حمله بر مرکز فرهنگی تبیان زمانی اتفاق افتاد که گروهی از خبرنگاران برای پوشش خبری یک برنامه در این مرکز گردهم آمده بودند. مرکز تبیان گفت که در این حمله دستکم ۳ نفر کشته و ۳۳ نفر زخمی شدند. داعش مسئولیت این حمله را به عهده گرفت.
در اعلامیه گزارشگران بدون مرز آمده است: «بسیار تکان دهنده است که میبینیم روزنامهنگاران تنها به این دلیل که روزنامه نگار هستند هدف قرار میگیرند. ما از سرپرست ولایت میخواهیم که عاملان این حمله را بدون تاخیر شناسایی کند.»
کمیته مصونیت خبرنگاران در اعلامیهاش نوشت: «انفجار مرگبار اخیر یادآور دردناک فضای خصمانه برای خبرنگاران است که از زمان تسلط طالبان با کاهش شدید آزادی مطبوعات روبرو هستند. طالبان باید هر کاری را که میتوانند برای محافظت از خبرنگاران انجام دهند و اجازه دهند که آنها با خیال راحت کار کنند.»
این خواسته زمانی مطرح میشود که نی، حمایتکننده رسانههای آزاد افغانستان روز شنبه گفت که پس از انفجار در تبیان، نیروهای طالبان شماری از خبرنگاران را مورد بازجویی قرار دادند.
سیرت نوری، خبرنگار خبرگزاری پژواک که در این انفجار مجروح شده است گفت که در شفاخانه مورد بدرفتاری طالبان قرار گرفته است. او در فیسبوک نوشت که یک فرد مسلح در اتاقی که او درمان میشد، گفت: «کاش همه اینها مردار شده بودند.»
گروهی از دانشجویان دختر در هرات برای کودکان این شهر برنامه قصهخوانی راهانداختهاند. در این برنامه کودکان در باره قصهها که در مورد مسایل اجتماعی و اخلاقی است، گفتگو میکنند. وحیده درانی، یکی از برگزارکنندگان گفت: «این برنامه نشان میدهد که ما شکست را قبول نکردهایم.»
این برنامه هفتهوار با هزینه شخصی این دانشجویان برگزار میشود و امیدوارند که قصه خوانی سطح دانش، تخیل و کنجکاوی دختران و پسران خوردسال را بالا ببرد.
به گفته درانی، داستانها بیشتر در مورد مسایل اجتماعی مانند حفظ محیط زیست و آداب همسایهداری اند.
این دختران دانشآموز گفتند که پس از بسته شدن دانشگاهها به فکر این برنامه افتادند که به آنها اجازه میدهد از افسردگی و محدودیتهای ماندن در خانه بیرون شوند.
در حال حاضر افغانستان تنها کشوری در جهان است که در آن دخترها و زنان حق آموزش و کار را ندارند.
با این که طالبان ممنوعیت تحصیل زنان و دختران را «موقتی» اعلام کرده است، اما ۵۳۸ روز میشود که این گروه مانع بازگشایی مکاتب برای دختران شده است.
یکی از خبرنگارانی که در انفجار مرکز فرهنگی تبیان در مزارشریف زخمی شده، گفته که مسئولان محلی طالبان و پزشکان شفاخانه ولایتی بلخ او را اخراج کردند. سیرت نوری، خبرنگار خبرگزاری پژواک در فیسبوکش نوشته که یک فرد مسلح در اتاقی که او درمان میشد، گفت: «کاش همه اینها مردار شده بودند.»
آقای نوری در انتقاد از جنگجویان طالبان، افزوده که صدای این جنگجوی طالبان نیرومندتر از صدای انفجاری بود که او در آن زخمی شد.
پیشتر گزارش شده بود که در پی انفجار روز شنبه در مراسمی که برای تقدیر از خبرنگاران در مرکز فرهنگی تبیان در مزارشریف برگزار شد، طالبان خبرنگاران حاضر در محل رویداد را بازرسی کردند.
آقای نوری نوشته که پایش زخمی شده و گوشش آسیب دیده و چره (ترکش) بمب در پایش گیر کرده است.
او افزوده که در بیمارستان، پزشکان و مسئولان دولتی (طالبان) با برخورد «غیرمسئولانه»، او را از بیمارستان «اخراج» کردند.
خبرگزاری پژواک درباره اظهارات این خبرنگار خود اظهار نظر نکرده است.
به دنبال این انفجار، مسئولان محلی طالبان گفتند که یک نفر کشته و هشت نفر زخمی شدهاند، ولی مرکز فرهنگی تبیان شمار کشتهشدگان را سه و تعداد زخمیان را ۳۰ نفر گزارش داده است.
هرچند داعش خراسان مسئولیت حمله «انتحاری» پنجشنبه ۱۸ حوت به محمدداوود مزمل، والی طالبان در بلخ را به عهده گرفت، اما با گذشت پنج روز تحقیقات طالبان درباره چگونگی و عامل قتل فرمانده مقتدر هلمندیاش نهایی نشده و به بیاعتمادی بین بخشهای اصلی طالبان دامن زده است.
گروه طالبان دستکم ۳۴ نفر از کارمندان ولایت بلخ را بازداشت کرده که در میان آنها محافظان، کارمندان دفتر والی طالبان و ماموران حکومت سابق هستند. اما معنادارترین بخش این دستگیریها که زیر نظر یوسف وفا، والی قندهار، که همزمان سرپرست ولایت بلخ نیز تعیین شده و دست راست ملا هبتالله آخندزاده خوانده میشود، بازداشت افراد قاری قدرتالله حمزه، والی پیشین طالبان در بلخ است.
ظرافت ماجرا هم در اینجا است که قدرتالله حمزه، والی سابق بلخ که اکنون به ولایت زابل رسیده است، از افراد سراجالدین حقانی، رهبر شبکه حقانی و وزیر داخله طالبان است. در حالی که ملا داوود مزمل، به حلقه «لوی قندهار» طالبان نزدیک بود. یوسف وفا که برای بررسی اوضاع به بلخ رفته، نیز از حلقه قندهار است.
بلخ از جهتهای مختلف برای طالبان اهمیت دارد، اما مهمترین بخش آن درآمد بندر حیرتان است که شامل میلیونها دالر میشود و کنترل این بندر برای تثبیت جایگاه بخشهای مختلف طالبان موثر است.
گروه طالبان با وجود ۱۸ ماه تسلطش بر افغانستان، نتوانسته یک دولت یا ارتش واحد به وجود بیاورد. دستکم ۲۲ ولایت این کشور مستقیم یا غیرمستقیم در کنترل شبکه حقانی است. اما حلقه قندهار، که شبکه حقانی را «طالبان اصلی» نمیداند، از این شبکه ناراضی است.
از سوی دیگر، جبهات مختلف طالبان، که به نام «محاذ» نامیده میشوند، نیز تاکنون زیر چتر پرچم اردوی ملی جمع نشده و تجهیزات امریکایی را که ارزش آن به ۷ میلیارد دالر میرسد، غنیمت جنگی میشمارند و در کنترل خود حفظ کرده و به انبارهای وزارت دفاع نسپردهاند.
علاوه بر این، اختلافات جدی درباره نحوه اداره کشور و تعامل با جهان هم دیگر بر کسی پوشیده نیست که به شکایتهای علنی طالبان از همدیگر انجامیده است.
با وجود تلاش رهبران جوان طالبان برای تفاهم با ملا هبتالله آخندزاده و سفر به قندهار، دستاورد آنها از این سفر هیچ بود. رهبری قندهار نه تنها از خود سازش نشان نداد که سخنان تازه ملا ندیم، دست چپ ملا هبتالله آخندزاده، درباره «تخریب نظام اسلامی» پیام روشنی به ملا یعقوب، سراجالدین حقانی، عباس استانکزی در میان هزاران منتقد و مخالف دیگر طالبان میدهد.
ندامحمد ندیم در مراسم پایانی دوره آموزشی مفتیها و قاضیهای گروه طالبان گفت: «تخریبکننده نظام اگر با زبان، اگر با قلم یا در عمل تخریب کند، همه آنها باغی و واجب القتل پنداشته میشوند.»
از این رو، با بستن راه تعامل، شبکه حقانی که خود را «فاتح کابل» میداند و از توان نظامی بالایی برخوردار است و متحدانی هم در میان طالبان نسل دوم دارد، در صدد حفظ جایگاهش است.
روابط این شبکه با گروههای جهادگرای جهانی مانند پناه دادن به ایمن الظواهری، رهبر شبکه القاعده در منطقه دیپلوماتنشین کابل نشانگر عمق ارتباطات با دیگر گروهها است. براساس اطلاعات، این شبکه با گروه داعش خراسان نیز روابط دارد.
در واقع، به نظر میرسد تفاهم نانوشتهای بین داعش خرسان و شبکه حقانی وجود دارد که در داعش در ازای حمایت افراد شبکه حقانی، کارهایی برای سراجالدین حقانی انجام دهد؛ به گونهای که هدف را شبکه حقانی تثبیت کند و اجرا و مسئولیت آن را داعش به عهده گیرد. منابع میگویند شبکه حقانی بلاکهایی را در شهرک آریا به بعضی از افراد رهبری داعش برای فراهم کردن مصونیت تامین کرده است.
براساس اطلاع استخباراتی، ۱۲ تن از رهبران قوم اسحاقزی و قندهاری با تهدید شبکه حقانی مواجهاند تا موضع آنها در بازی تاج و تخت قدرت تضعیف شود. تحولات چندماه گذشته نیز این روایت را تقویت میکند.
از این رو، حذف افرادی از این لیست در آینده نزدیک نباید چندان غافلگیرکننده باشد:
براساس گزارشهایی که تاکنون طالبان آنها را تایید نکردهاند، دستکم دو بار حمله ناکام علیه صدر ابراهیم در وزارت داخله رخ داده است.
البته اینک کشته شدن داوود مزمل بدون واکنش نخواهد بود. چرا که داوود مزمل، فرد قدرتمند و بازوی محکم صدر ابراهیم به شمار میرفت. بنابراین، بعید نخواهد بود که در روزهای آینده شاهد ترورهای متعدد انتقامجویانه و روند حذف رقیب باشیم. تصادم بین حلقه قندهار و طالبان کابلی روز به روز جدیتر به نظر میرسد.
رامز، نوازنده رباب در انستیتوت ملی موسیقی افغانستان، که پس از تسلط طالبان به پرتگال رفته است، میگوید: «ما اینجا هستیم تا موسیقی را نجات دهیم.» این نوازنده ۱۹ ساله به خبرگزاری فرانسه گفت که امیدوار است روزی بتواند دوباره به افغانستان برگردد و نشان دهد که «موسیقی ما نمرده است.»
رامز یکی از ۵۸ هنرجوی انستیتوت موسیقی افغانستان است که در پرتگال ساکن شدهاند.
انستیتوت ملی موسیقی افغانستان پیش از این اعلام کرده بود که به کارش در پرتگال ادامه میدهد.
رامز با ناراحتی به خانوادهاش در افغانستان فکر میکند و میگوید: «زندگی برای آنها بسیار خطرناک است.»
انستیتوت ملی موسیقی افغانستان که در سال ۲۰۱۰ تاسیس شد، در دوره نظام جمهوریت، یکی از معدود نهادهایی بود که رشد چشمگیری داشت.
هنرجویان این انستیتوت، در استیژهای داخلی و خارجی خوش درخشیدند و تصویر متفاوتتری از افغانستان پس از حاکمیت اول طالبان به جهان ارایه کردند.
احمد سرمست، رئیس انستیتوت ملی موسیقی افغانستان، میگوید: وقتی طالبان به دروازههای کابل رسیدند، واضح بود که ما باید خارج شویم.»
او افغانستان تحت کنترول طالبان را به «یک ملت خاموش» تشبیه کرد. به گفته آقای سرمست: «وقتی موسیقی یک کشور ممنوع می شود، تمام یک ملت ساکت میشود.»
آقای سرمست با اشاره به شرایط افغانستان تحت کنترول طالبان میگوید که هر اجرای هنرجویان انستیتوت ملی موسیقی افغانستان، اعتراضی علیه این وضعیت است.
شگوفه ۱۹ ساله، یکی دیگر از این هنرجویان میگوید که او از لحاظ روانی بهدلیل خاطره تخریب و سوزاندن سازها توسط طالبان در کابل، آسیب دیده است.
شگوفه نیز میگوید که رویای بزرگش این است که به افغانستان برگردد. او گفت: «من معتقدم که همهچیز خوب خواهد بود، زیرا طالبان برای همیشه نیستند.»
گروه طالبان موسیقی را یک پدیده «غیراسلامی» میپندارد و همواره تلاش کرده است که در فضاهای مختلف آن را ممنوع کند.