مرکز خبرنگاران افغانستان روز سهشنبه با نشر اعلامیهای نگرانی خود را از دستگیری سه مسئول رسانه و یک خبرنگار در ولایت خوست ابراز کرد و خواستار رهایی آنها شد. طالبان آنان را شام روز دوشنبه در ریاست امربهمعروف این ولایت بازداشت کرد.
ریاست امربهمعروف ولایت خوست این رسانهها را به عدم پایبندی به اصول رسانهای «امارت اسلامی» متهم کرده است. منابع محلی به مرکز خبرنگاران افغانستان گفتهاند که علت بازداشت این افراد احتمالا پخش موسیقی توسط تلویزیون غرغشت و رادیوهای نن، چنار و د ولس غږ است.
شبیر احمد عثمانی، رئیس اطلاعات و فرهنگ طالبان در خوست ادعای بازداشت این افراد را رد کرده و گفته است که آنها «دستگیر نشدهاند، بلکه بهخاطر اشتراکگذاری برخی موضوعات مهم، به پاسخگویی احضار شدهاند.»
در اعلامیه مرکز خبرنگاران افغانستان آمده است: «ما نگرانی جدی خود را در مورد بازداشت رئیس رسانهها و یک خبرنگار در خوست ابراز میکنیم و از مقامات میخواهیم که فورا آنها را آزاد کرده و به رسانهها اجازه کار آزادانه را بدهند.»
بازداشت و بدرفتاری با خبرنگاران در حکومت طالبان تبدیل یک امر معمول شده است. رسانههایی که مطابق دستور طالبان کار نکنند مورد سانسور و آزار و اذیت کارمندان شان قرار میگیرند.
سفارت افغانستان در تهران که تحت کنترول طالبان است میگوید قنسولگری افغانستان در مشهد برای مهاجران افغان در این کشور پاسپورت دستنویس صادر میکند. این سفارت میگوید دریافت پاسپورت دستنویس ۱۸۰ دالر هزینه برمیدارد و پس از آغاز روند صدور پاسپورتهای الکترونیکی اعتبار نخواهد داشت.
سفارت افغانستان در تهران در یک پست انستاگرامی به نقل از عبدالجابر انصار، سرقنسول افغانستان در مشهد، نوشت: «روند توزیع صدور پاسپورت دستنویس بدون هیچ مانعی برای همه متقاضیان جریان دارد.»
آقای انصار در مصاحبه با برخی رسانههای ایرانی نیز صدور پاسپورت دستنویس برای مهاجران افغان را تایید کرده است.
پیش از این سفارتخانههای افغانستان در خارج از کشور با مشکل کمبود پاسپورت مواجه شده بودند.
فارن پالیسی در ماه حمل گزارش داده بود که سه میلیون پاسپورت سفید افغانستان در انباری در لیتوانیا نگهداری میشود.
براساس این گزارش، دولت سابق افغانستان قراردادی با یک شرکت چاپ لیتوانیایی امضا کرده بود، ولی این شرکت از تحویلدهی پاسپورتها به سفارتهای افغانستان خودداری کرده است.
فارن پالیسی به نقل از دیپلوماتهای افغانستان گزارش داده که این شرکت میگوید نهادی که با آن قرارداد کرده بود، دیگر وجود ندارد تا پاسپورتهای چاپ شده را به آن بسپارد.
به نظر میرسد که وزارت خارجه طالبان و سفارتخانههای افغانستان مقیم کشورهای اروپایی همزمان تلاش دارند این پاسپورتها را به دست آورند. فارن پالیسی نوشته است اینکه چه کسی این پاسپورتها را به دست میآورد، میتواند آینده مقاومت مالی سفارتخانههای افغانستان در برابر طالبان را در آینده مشخص کند.
امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان که به دلیل ارتباط با تروریسم همچنان در فهرست سیاه سازمان ملل قرار دارد و حتی اجازه رفتنش از کابل به پاکستان در پی معافیت موقت شورای امنیت حاصل شد، در پایان سفر چهار روزهاش به اسلامآباد مدعی شد که در افغانستان حتی یک گروه تروریستی وجود ندارد.
این ادعا بسیاری را حیرتزده کرده است. برخی آن را بیپایه خوانده و آقای متقی را به دروغگویی متهم کردهاند. برخی دیگر درباره منظور واقعی او گمانهزنی دارند. واقعیت این است که آقای متقی به عنوان مقام ارشد گروه طالبان که اکنون در تصدی وزارت خارجه نشسته، در پی ارایه واقعیت وارونه از اوضاع است.
ایجاد روایت جدید در افغانستان و تحریف تاریخ و ارایه وارونه واقعیت به سیاست اصلی گروه طالبان مبدل شده است که با چیرگی بر رسانههای کشور و دستگاه دولتی میخواهد تاریخ و گفتار طالبانی از آنچه در افغانستان گذشته، میگذرد و خواهد گذشت ارائه دهد.
وزیر خارجه طالبان این بار جهانیان را به چالش کشیده است که سندی دال بر وجود گروههای تروریستی ارائه دهند تا ثابت کنند که گروههای تروریستی در افغانستان حضور دارند.
واقعیت این است که اقدامات گروه طالبان در ۲۰ سال گذشته خود مصداق تروریسم است و هرچند درباره تعریف گروه طالبان تفاوت نظر وجود دارد، اما تردیدی نیست که حداقل بخشی از نیروهای که در ترکیب طالبان قرار گرفته و اکنون مثلا در کابینه حضور دارند، شامل تعریف بینالمللی گروههای تروریستی میشود.
مثلا شبکه حقانی که کنترول وزارت داخله و چند وزارت دیگر مانند امور مهاجرین را به دست گرفته است، در کشورهای مختلف از جمله در امریکا تروریست شمرده شدهاند. وزارت خارجه امریکا در ماه سپتامبر سال ۲۰۱۲ شبکه حقانی را، که اکنون وزارت داخله افغانستان را به دست دارد، مشمول فهرست گروههای تروریستی خود کرد.
یکی از حملات شبکه حقانی در ۲۷ جنوری سال ۲۰۱۸ در نزدیک سفارت آلمان در کابل بود که بمبگذار انتحاری داخل یک امبولانس بیش از ۱۰۰ کشته و دهها مجروح برجا گذاشت.
هرچند وزارت خارجه امریکا گروه طالبان افغانستان را شامل فهرست گروههای تروریستی خود نکرده است، اما تحریک طالبان پاکستان که آقای متقی منکر حضور آن در کشور نیست، نیز هم در بریتانیا و هم در امریکا به عنوان گروه تروریستی شناخته میشود.
یک مقام پیشین مبارزه با تروریسم دولت سابق تنها نامی از گروههای تروریستی را که در افغانستان فعالیت دارند، در اختیار ما گذاشته است:
با این حال سخنان متقی که از امتیاز ملل متحد برای سفر به پاکستان و ارائه واقعیت وارونه استفاده کرده است، اهداف دیگری دارد.
او انکار نمیکند که افراد مسلح ستیزه جو در کنار طالبان در افغانستان حضور ندارند، بلکه میخواهد بگوید که با تعریف متداول تروریسم موافق نیست.
مثلا در همین نشست در انستیتوت مطالعات استراتژیک پاکستان، گفت که تحریک طالبان پاکستان پیش از حاکمیت طالبان روی کار آمده و اما «ما به آنها اجازه فعالیت در خاک افغانستان ندادهایم و نمیدهیم که از خاک افغانستان علیه پاکستان استفاده کند.»
بنابرین، بحث درباره روایت جدید است. حالا این روایت چقدر در میان مردم افغانستان و جامعه جهانی میتواند طرفدار داشته باشد، موضوع دیگری است. واقعیت این است که در عصر دیجیتالی گروه طالبان نمیتواند واقعیتها را از چشم مردم افغانستان پنهان کند.
نمایندگی سیاسی سازمان ملل در کابل روز سهشنبه گزارشی درباره وضعیت حقوق بشر افغانستان در ماههای فبروری تا اپریل ۲۰۲۳ منتشر کرد. در این گزارش آمده کشتار افراد وابسته به دولت سابق ادامه دارد و طالبان «افراد را براساس وابستگی به جبهه مقاومت در کابل و پنجشیر بازداشت میکنند.»
هنوز طالبان به این گزارش واکنش نشان ندادهاند.
براساس گزارش تازه یوناما طالبان به تنبیه و مجازات فزیکی ادامه دادهاند و صداهای مخالف را سرکوب کردهاند.
در این گزارش به طور ویژه از بازداشت پریسا مبارز و برادرش در ۱۱ فبروری در شهر تالقان، دستگیری چهار زن معترض در تظاهرات ۲۶ مارچ در شهر کابل، دستگیری مطیعالله ویسا فعال آموزش و پرورش در ۲۷ مارچ، دستگیری اسماعیل مشعل استاد دانشگاه در ۴ مارچ، دستگیری نرگس سادات فعال مدنی در ۱۱ فبروری، بازداشت زکریا اصولی در ۳۱ جنوری و شماری دیگر از فعالان مدنی نام برده شده است.
برخی از این بازداشتشدگان از زندان طالبان رها شدهاند.
بر بنیاد این گزارش موارد استفاده بیش از حد و نامتناسب از زور و اعمال خشونت در زمان بازرسی خانهها توسط طالبان در جریان ماههای فبروری تا اپریل ۲۰۲۳ ثبت شده است. همچنین طالبان اقدامات بیشتری را برای محدود کردن رسانهها انجام دادهاند.
بخش حقوق بشر دفتر سیاسی سازمان ملل در کابل گفته است وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان در جریان ماههای فبروری تا مارچ ۲۰۲۳ احکام و فرامین تازهای را منتشر کردهاند. در بعد از ظهر ۱۴ فبروری طالبان تجلیل روز عاشقان را ممنوع اعلام کردند و در همان روز صاحب یک قهوهخانه را بازداشت کردند.
همچنین طالبان جشن نوروز را ممنوع اعلام کردند و افراد وزارت امر به معروف و نهی از منکر در نقاط مختلف پاسگاههایی را ایجاد کردند تا کسانی را شناسایی کنند که برای تجلیل از نوروز از خانههای خود بیرون شده بودند.
حذف سارنوالان از روند تحقیقات جنایی
در ۲۰ مارچ فرمانی منسوب به هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان منتشر شد که نام و ماموریت دادستانی کل را به «ریاست عمومی نظارت و تعقیب احکام و فرامین» تغییر داده است. یوناما در گزارش خود میگوید این فرمان به طور قوی تایید میکند که دیگر دادستانها بخشی از روند تحقیقات جنایی نیستند.
با این حال یوناما در گزارش جدید خود خبر داده است که در جریان سه ماه به ۴۸۳ نفر از اعضای طالبان در میدان وردگ، کاپیسا، بلخ، بامیان، قندهار، پروان، سمنگان، سرپل، لغمان، جوزجان، فراه، کنار و خوست جلسات یک روزهای درباره حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بینالملل برگزار کرده است. در گزارش تذکر داده شده است که این جلسات آگاهیدهی در واکنش به ممنوعیت کار زنان در این سازمان متوقف شده است.
خانواده احمدولی تدبیر به افغانستان اینترنشنال میگوید که این وکیل مدافع در پکتیا از دو ماه به اینسو در بازداشت طالبان به سر میبرد. خالد حنیف، برادر این وکیل مدافع گفت که طالبان همچنین عبدالحق قریب، برادر دیگر او را که مشغول دکانداری بود، بازداشت کرده است.
آقای حنیف افزود که این دو نفر هیچ جرمی ندارند.
خانواده احمدولی تدبیر گفتند که این دو برادر براساس «یک توطیه» بازداشت شدهاند. با این حال این خانواده جزئیات بیشتری در این مورد نداد.
احمدولی تدبیر در زمان نظام جمهوری نیز به عنوان وکیل مدافع فعالیت میکرد.
طالبان تاکنون درباره بازداشت او چیزی نگفته است.
معاون وزارت داخله طالبان میگوید این گروه رنگ تکسیها را از زرد به «آبی» تغییر داده است. محمدنبی عمری گفت که این تصمیم به خاطر تقویت امنیت، کاهش جرایم و زیباسازی شهر گرفته شده است. در حال حاضر، رنگ تکسیها در سراسر افغانستان زرد است.
به گزارش خبرگزاری باختر، تحت کنترول طالبان، حسیبالله مختار، رئيس پولیس ترافیک طالبان گفت که این گروه در هماهنگی با وزارت ترانسپورت و هوانوردی تلاش میکند، زمینه حمل و نقل به شهرها و اطراف آن را با تکسی فراهم کند.
در بسیاری از کشورهای جهان رنگ تکسیها زرد است.
خبرگزاری باختر به نقل رئيس پولیس ترافیک طالبان نوشته است: «رنگ زرد فعلی تکسیها در کنوانسیون بینالمللی ترافیک ثبت نشده است، اما از آنجا که افغانستان عضو این کنوانسیون است، طالبان به این منظور تصمیم گرفته است نظر به کود کنوانسیون مذکور یک رنگ خاص را برای تاکسیها انتخاب کند.»
پیشتر شماری از تکسیرانها در کابل، شکایت داشتند که آنها توانایی مالی تغییر رنگ تکسیهایشان را ندارد. با این حال، افراد طالبان آنها را در مسیرهای شهر متوقف میکنند و خوستار تغییر رنگ تکسیها به آبی میشوند.
در کنار تکسیهای زردرنگ در سطح شهرهای افغانستان، شماری از شهروندان عادی که مشاغل خود را از دست دادهاند، با استفاده از موترهای شخصیشان تکسیرانی میکنند.