انستیتوت صلح امریکا گزارشی درباره وضعیت رسانههای داخلی و تبعیدی پس از به قدرت رسیدن طالبان نوشته است. طبق گزارش طالبان به شدت محتوای رسانههای داخلی را بررسی و کنترول کرده و دسترسی به اطلاعاتی را که برای این گروه «مضر» تلقی میشود محدود میکند.
در گزارش انستیتوت صلح امریکا روز پنجشنبه (۱۹ اسد) منتشر شده، آمده که مقامهای طالبان بدون هیچ مبنای قانونی در ارتباط به رسانههای آزاد، رسانهها را سانسور می کند.
این نهاد نوشته که برخی مقامهای ولایتی طالبان حتی خواستار بررسی و تایید محتوای رسانهها قبل از نشر هستند.
طبق این گزارش، طالبان همچنین فعالیت چندین سرویس خبری ملی و بینالمللی از جمله، روزنامه هشتصبح، روزنامه اطلاعاتروز، تلویزیون کابلنیوز، رادیو آزادی، بیبیسی و دویچه وله را ممنوع و اخراج کردهاند.
انستیوت صلح امریکا میگوید که تعلیق قوانین رسانههای جمعی نافذ در دوره جمهوری اسلامی افغانستان، باعث شده که مرز قانونی برای برخورد با روزنامهنگاران وجود نداشته باشد و آنها در مواجهه با انتقامجویی، شکنجه و آزار و اذیت از حمایت قانونی بیبهره بمانند.
این انستیتوت با استناد به گزارش نهادهای حامی رسانهها نوشت که بیش از سه صد مورد بازداشت، خشونت و یورش غافلگیرانه علیه کارکنان رسانهای ثبت شده است.
طالبان همچنین پس تسلط دوباره در آگست ۲۰۲۱، دستورالعملها و دستورات گوناگونی صادر کردهاند و مسائل «اخلاقی و اسلامی» طبق قرائت خود خود را بر رسانهها ترسیم میکند. از جمله پوشش اجباری صورت گردانندگان زن در هنگام اجرای برنامههای تلوزیونی.
رویکرد «منفعتگرایانه» طالبان در قبال رسانهها
انستیتوت صلح امریکا نوشته است که طالبان پس از قدرت رسیدن، راهبرد و رویکرد «سازگارانهای» را در پیش گرفتند که در ازای اجازه فعالیت رسانهها، در پی بهرهبرداری از رسانهها است.
این انستیتوت نوشت که آنان با گرفتن این رویکرد، از رسانهها به عنوان سلاحی برای تبلیغ، ترویج روایت خود و کسب مشروعیت کار میگیرند.
در گزارش آمده: «با این حال، نگاه طالبان به رسانهها صرفاً منفعتگرایانه است و به ارزشهای دموکراتیک احترام نمیگذارد. در طول شورش خود، آنها هرگز برای تهدید، حمله و یا حتی قتل عام روزنامهنگاران تردید نکردند.»
توقف فعالیت رسانهها در افغانستان تحت کنترول طالبان
این سازمان برپایه اطلاعات سازمانهای حامی رسانهها نوشت که تاکنون ۴۰ درصد رسانهها (۲۰۰ رسانه؛ شامل ۵۵ کانال تلویزیونی، ۱۰۹ رادیو، ۲۱ خبرگزاری، ۱۵ روزنامه) به دلیل سیاستهای سرکوبگرانه و چالشهای مالی مجبور به توقف فعالیتهای خود شدهاند.
علاوه بر این، طبق گزارش توقف فعالیت رسانهها باعث شده ۶۰ درصد روزنامهنگاران شغلشان را از دست دهند. در گزارش آمده که ۶۷ درصد روزنامهنگاران زن نیز خانهنشین شدهاند و رسانههای تحت مدیریت زنان از ۵۴ نهاد به ۱۰ نهاد کاهش یافته است.
این انستیتوت گفته بر علاوه رسانههای ملی، در حال حاضر ۳۰ کانال تلوزیونی و ۱۰۰ ایستگاه رادیویی در افغانستان فعال هستند.
طالبان با به قدرت رسیدن دوباره، زنان را از آموزش و اشتغال در بسیاری از حوزهها منع کردهاند. انستیوت صلح امریکا گفته رسانهها از معدود مکانهاییاند که زنان در حال حاضر آنجا کار میکنند.
با این حال، انستیتوت صلح امریکا نهادهای رسانهای افغانستان در میان سرکوب طالبان را «چراغهای امید» خوانده و افزود که مقاومت و تداوم فعالیت آنها قابل توجه است.
ظهور رسانهها در تبعید
با تسلط دوباره طالبان در افغانستان و وضع محدودیتهای گسترده بر سانهها و گردش اطلاعات آزاد، شمار قابل ملاحظهای از رسانهها به خارج منتقل شدند و فعالیتهای خود را از کشورهای مختلف ادامه میدهند.
انستیتوت صلح امریکا نوشته است که ظهور رسانههای مرتبط به افغانستان در تبعید، میتواند طالبان را از سرکوب و تعطیلی بیشتر رسانهها باز دارد. به نوشته این نهاد، این رسانهها با صدایی «قویتر و انتقادیتر» روی صحنه ظاهر شدهاند.
علاوه بر خروج رسانههای داخلی از افغانستان، شماری از رسانهها در دو سال گذشته پس از قدرتگیری طالبان، در خارج کشور آغاز به فعالیت کردند.
انستیتوت صلح امریکا افزود که رسانههای در تبعید نقش مهمی در مقابله با کمپین اطلاعات نادرست طالبان و نشر اولیه اخبار حساس بازی میکنند. طبق گزارش، این رویکرد راه را برای پوشش بعدی رسانههای محلی نیز همواره میکند.
انستیتوت صلح امریکا از اتحادیههای رسانهای و نهادهای حقوق بشری که طالبان را تحت فشار قرار میدهند، خواست که بر حوادث مرتبط به رسانهها نظارت داشته باشند و از حقوق خبرنگاران در موارد بازداشت، شکنجه و تعقیب دفاع کنند.
