معاون وزیر خارجه روسیه با اشاره به تشدید جنگ حماس و اسرائیل گفته است: «ما سیاستهای امریکا در خاورمیانه را محکوم میکنیم.» سرگئی ریابکوف میگوید امریکا از بسیاری جهات منبع اصلی درگیریهای مسلحانه کنونی است.
اظهارات او در حالی مطرح شده که آنتونی بلینکن و لوید آستین، وزیران خارجه و دفاع امریکا در دو روز گذشته به اسرائیل سفر کردند.
جو بایدن، رئیسجمهور امریکا هم درباره حمله حماس به اسرائیل گفته که واشنگتن همیشه از اسرائیل حمایت خواهد کرد. او تاکید کرده که «حمایت دولت من از امنیت اسرائیل، محکم و تزلزلناپذیر است.»
خبرگزاری تاس روز جمعه (۲۱ میزان) گزارش داد که معاون وزیر خارجه روسیه تاکید کرده امریکا نباید در رابطه با تشدید درگیری فلسطین و اسرائیل از آب گل آلود ماهی بگیرد.
سرگئی ریابکوف گفت: «وضعیت بسیار دشوار است و از واشنگتن میخواهیم که در آبهای گل آلود ماهیگیری نکند. واشنگتن عادت به انجام این کار در هر شرایطی دارد.»
این مقام روسیه میگوید با توجه به تشدید درگیریهای کنونی، احتمال بیثباتی بیشتر در منطقه بسیار زیاد است.
حماس صبح روز شنبه (۱۵ میزان) اعلام کرد که پنج هزار راکت را از نوار غزه به خاک اسرائیل شلیک کرد. به دنبال آن حملات هوایی اسرائیل به این منطقه شروع شد.
وزارت دفاع اسرائیل شامگاه پنجشنبه هم از یک میلیون و ۱۰۰ هزار ساکنان شمال غزه خواست در ۲۴ ساعت این منطقه را به سمت نواحی جنوبی ترک کنند. پس از اتمام این مهلت، ارتش اسرائیل اعلام کرد که پیادهنظام و تانکهایش روز جمعه حملاتی را در داخل مرزهای نوار غزه انجام دادهاند.
کشورهای مختلف در پاسخ به این ضربالاجل از اسرائیل خواسته بودند تا از حمله همهجانبه به نوار غزه خودداری کند.
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه در سخنانی نسبت به تبعات حمله زمینی احتمالی اسرائیل به غزه هشدار داده است.
او گفته «چنین عملیاتی منجر به تلفات و خسارات بزرگ غیرنظامی خواهد شد، در حالی که مهمترین موضوع، توقف خونریزی است.»
رئیسجمهور روسیه روز سهشنبه (۱۸ میزان) هم اعلام کرد که طرفدار «تشکیل کشور مستقل فلسطین» است، اما امریکا خواهان راه حلی قابل قبول بین فلسطین و اسرائیل نیست.
به گفته آقای پوتین، تشدید تنش در خاورمیانه نمونه بارز شکست سیاست امریکا است.
در نتیجه، به احتمال زیاد اسرائیل اکنون در جنگ با سه یا چهار جبهه شامل حماس و جهاد اسلامی فلسطین در غزه و حزبالله و جهاد اسلامی لبنان در کرانه باختری بهعنوان منطقه مورد حمایتشان مواجه است.
حزبالله لبنان روز یکشنبه، ۱۶ میزان، با پرتاب راکت به سوی اسرائیل اولین هشدار را به تلآویو داد. این حملات، انتقام مرگبار اسرائیل را در پی داشت.
تبادل آتش توپخانه در سراسر مرز دو کشور روز ۱۷ میزان ادامه یافت و سه مبارز حزبالله، دو شبهنظامی فلسطینی و یک افسر ارشد ارتش اسرائیل کشته شدند.
پنتاگون به حزبالله هشدار داد که در گشودن جبهه دوم جنگ علیه اسرائیل «تجدیدنظر کند» و گفت که ایالات متحده آماده دفاع از اسرائیل است. فرماندهی مرکزی، گروه ناو هواپیمابر «یواساس جرالد آر فورد» را به شرق مدیترانه اعزام و اسکادرانهای نیروی هوایی امریکا را در این منطقه تقویت کرد.
طبق گزارشها، ایالات متحده همچنین در حال بررسی استقرار ناو هواپیمابر دوم در نزدیکی اسرائیل بهعنوان عاملی بازدارنده است.
اوضاع در منطقه متشنج است، اما حامیان حماس معتقدند شرایط به نفع آنها است.
ناظران میگویند یک جنگ چندجانبه با اسرائیل از حمایت عمومی گسترده برخوردار نخواهد بود. در نتیجه، میتواند از نظر سیاسی برای دو طرف پرهزینه و از نظر اقتصادی برای کشورهای منطقه فاجعهبار باشد.
تحلیلگران بر این باورند که نه حزبالله لبنان و نه اسرائیل به دلایل مختلف نمیخواهند در یک جنگ بزرگ منطقهای گرفتار شوند.
مایکل یانگ، سردبیر ارشد موسسه کارنگی خاورمیانه در بیروت به عربنیوز گفت: «من فکر میکنم هر دو طرف مقدار مشخصی از خشونت و تلفات را پذیرفتهاند. آنها اساسا نمیخواهند این نبرد به یک جنگ گستردهتر تبدیل شود.»
به گفته یانگ، حزبالله تا کنون میزان تلفات و اسرائیلیها این واقعیت را پذیرفتهاند که به دو پایگاه نظامیشان شلیک شده است.
یانگ افزود: «البته این یک بازی خطرناک است و هر لحظه ممکن است از کنترل خارج شود.»
آخرین جنگ بزرگ بین اسرائیل و حزبالله در سال ۲۰۰۶ رخ داد.
این جنگ با درک ضمنی این موضوع پایان یافت که خشونت بین طرفین در آینده به کشتزارهای شبعا محدود خواهد شد.
شعبا نوار کوچکی از مناطق مورد مناقشه در نزدیکی بلندیهای جولان است.
ایران و دستیاران شیعه آن در لبنان، عراق و یمن که خود را «محور مقاومت» میخوانند بهشدت از حمله اخیر حماس به اسرائیل حمایت کردند.
خبرگزاری دولتی ایران روز ۱۶ میزان نوشت که ابراهیم رئیسی، رئیس جمهوری اسلامی، پس از آغاز حمله با رهبران حماس و جهاد اسلامی فلسطین تماس تلفنی داشته است.
در پی این حمله، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل گفت: «ما بهایی تعیین خواهیم کرد که برای دههها برای آنها و دیگر دشمنانمان به یادگار بماند.»
به گفته ناظران، اگر اسرائیل به تهاجم زمینی خود ادامه دهد، میتواند باعث بروز درگیری در بیش از یک جبهه شود.
محمد ضیف، فرمانده ارشد نظامی گردانهای القسام بهعنوان شاخه مسلح حماس، از گروههای شبهنظامی متحد ایران در لبنان، سوریه و عراق خواست به جنگ علیه اسرائیل بپیوندند.
احتمال مداخله امریکا و تهدید کشورهای منطقه
در روزهای گذشته، گروههای مسلح عراقی و یمنی همسو با ایران تهدید کردند اگر دولت جو بایدن برای حمایت از اسرائیل مداخله کند، منافع امریکا را با موشک و پهپاد هدف قرار خواهند داد.
گروه حشدالشعبی عراق هم تهدید کرد در صورت دخالت مستقیم ایالات متحده در درگیری، به نیروهای امریکایی در این کشور حمله خواهد کرد.
ایالات متحده دو هزار و ۵۰۰ سرباز در عراق و ۹۰۰ سرباز دیگر در سوریه دارد.
ماموریت این سربازان مشاوره و کمک به نیروهای محلی در مبارزه با داعش است که سال ۲۰۱۴ بخشهای زیادی از خاک هر دو کشور را تصرف کرد.
روز ۱۷ میزان هادی عامری، سیاستمدار عراقی و رهبر گروه سیاسی و نظامی سازمان بدر گفت: «اگر آنها مداخله کنند، ما هم مداخله خواهیم کرد. [...] ما همه اهداف امریکایی را مشروع میدانیم.»
بدر که بخش بزرگی از نیروهای بسیج مردمی عراق را تشکیل میدهد، سازمانی شبهنظامی-دولتی است که بسیاری از جناحهای تحت حمایت جمهوری اسلامی را شامل میشود.
اواخر روز ۱۸ میزان موشکهایی از سوریه به سوی اسرائیل شلیک شد؛ جایی که حزبالله و دیگر شبهنظامیان مورد حمایت رژیم ایران با تایید بشار اسد، رئیس دولت سوریه، در مرز دو کشور حضور دارند.
بر اساس گزارشها این موشکها در زمینی باز در شمال اسرائیل فرود آمدند.
در یمن، رهبر حوثیهای شیعه روز ۱۸ میزان هشدار داد که شبهنظامیان به هر گونه مداخله امریکا در غزه با پهپاد، موشک و سایر گزینههای نظامی پاسخ خواهند داد.
به گفته او، «این گروه همراه با سایر اعضای محور مقاومت برای رویارویی با اسرائیل آماده است.»
کارشناسان میگویند هر گونه تشدید درگیری با حزبالله لبنان محاسبات منطقهای را بهطور کامل تغییر داده و اسرائیل را با چالشی امنیتی در مقیاسی مواجه میکند که در نیم قرن گذشته دیده نشده است.
هاشم صفیالدین، یکی از مقامهای ارشد حزبالله روز یکشنبه در یک گردهمایی در شرق بیروت خطاب به حماس گفت: «تاریخ، تفنگها و موشکهای ما در کنار شماست.»
با این حال ممکن است حزبالله وارد این درگیری نشود.
زرادخانه موشکهای این کشور که در حال حاضر به سمت اسرائیل نشانه رفته است، یک عامل بازدارنده قوی برای اقدام پیشگیرانه اسرائیل علیه ایران محسوب میشود.
بحث هزینهها و پشتوانه سیاسی نیز مطرح است.
به دلیل درگیریها و افزایش شدید قیمت مواد غذایی و سوخت در کنار ضعف اقتصادی جهانی، باور عمومی بر این است که منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا به هیچوجه نمیتواند در برابر پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم یک درگیری بزرگ مقاومت کند.
کارشناسان میگویند وضعیت اقتصاد سیاسی در کشورهای عربی از تونس و لیبی در غرب تا یمن در شرق نامطلوب است.
بر اساس اعلام صندوق بینالمللی پول در ماه جون امسال، ترکیبی از ریسکهای مالی و تحولات خارجی مانند افزایش نرخ بهره و افزایش قیمت مواد غذایی و سوخت، اقتصاد عمومی را در بخشهای کمدرآمد و متوسط جهان عرب تحت فشار شدید قرار داده است.
در لبنان، چندین سیاستمدار نسبت به کشیده شدن این کشور به درگیری اسرائیل و حماس هشدار داده و گفتهاند ثبات و وحدت در بحبوحه بحران اقتصادی طولانی باید در اولویت قرار گیرد.
نجیب میقاتی، نخستوزیر لبنان، بر لزوم حفظ امنیت تاکید کرده است.
عبدالله بوحبیب، وزیر امور خارجه لبنان نیز از حزبالله خواسته تا اطمینان خاطر دهد که به جنگ نخواهد پیوست.
تحلیلگران میگویند دولت لبنان، که حدود یک سال است بدون رئیسجمهور اداره میشود، تقریبا هیچ نفوذی بر تصمیمهای حزبالله ندارد.
همچنین به گفته این تحلیلگران، میزان تمایل حزبالله برای دخالت در مناقشه غزه تا حدی به این بستگی دارد که اسرائیل تا چه حد در مقابله با حماس پیش برود.
هر گونه تلاش برای حذف کامل این گروه ممکن است منجر به تشدید تنش در منطقه شود.
یانگ از کارنگی خاورمیانه به عربنیوز گفت: «احساس میکنم عنصر دیگری وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد و آن اقداماتی است که اسرائیلیها در غزه انجام خواهند داد. اگر آنها حماس را از نظر وجودی تهدید کنند میتوان انتظار داشت که حزبالله برای جلوگیری از این اقدام دست به مداخله بزند.»
یانگ در ادامه گفت: «از نظر اسرائیل، حذف حماس به معنای تسلط کامل غزه بدون تلفات زیاد است. آنها بر این باورند که این امر مستلزم ورود ارتش به خانهها و دستگیری هزاران مرد جوان به جرم همکاری با شبهنظامیان حماس است.»
او اما افزود: «این برای اسرائیلیها بسیار چالشبرانگیز است. شک دارم آنها بتوانند این کار را انجام دهند.»
به گفته یانگ، بدترین اتفاق ممکن برای اسرائیل دقیقا همان چیزی است که جمهوری اسلامی میخواهد: «کشاندن اسرائیلیها به نبرد خیابان به خیابان در غزه.»
اگر اسرائیل با حمایت ایالات متحده تصمیم بگیرد مستقیما با ایران به دلیل دست داشتن در حمله حماس مقابله کند، تهران میتواند با ایجاد اختلال در جریان نفت از طریق تنگه هرمز پاسخ دهد و منجر به افزایش شدید قیمت نفت خام در بازارهای جهانی شود.
قیمت نفت در این هفته در بحبوحه افزایش خطر جنگ گستردهتر که کشورهای عربی صادر کننده انرژی خلیج فارس را درگیر میکند، افزایش یافت.
برخی مفسران ابراز امیدواری کردهاند که نتیجه جنگ بین اسرائیل و حماس میتواند غافلگیر کننده باشد. همانطور که جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۷۳ منجر به توافقنامه صلح کمپ دیوید و عادیسازی روابط بین اسرائیل و مصر شد.
اما عبداللطیف المنوی، روزنامهنگار و ستوننویس مصری به احتمال حصول چنین نتیجهای شک دارد: «با توجه به آنچه تاکنون رخ داده است چنین نتیجهای نیازمند شروع یک روند سیاسی است ولی آیا حماس و اسرائیل میتوانند شریک صلح باشند؟ هر دو طرف فرصتهای متعددی برای اثبات این موضوع داشتهاند.»
به گفته او، حماس این شانس را داشت که مسئولانه غزه را اداره کند تا ارزش خود را ثابت کند و این تصور را از بین ببرد که چیزی بیش از یک مافیای اسلامی فلسطینی است: «آنها میتوانستند بهجای اینکه بهعنوان پنجه گربه برای رژیم ایران عمل کنند، به حفظ سیطره خود بر غزه ادامه دهند و هدف اصلی خود را ایجاد آیندهای جدید برای فلسطینیها در مشارکت با شرکای خود در رامالله قرار دهند.»
واضح است که در کوتاهمدت، حمله مرگبار حماس امیدها به صلح را از بین برده و باعث افزایش نگرانیها برای خارج شدن اوضاع از کنترول شده است.
این حمله شبح یک جنگ ویرانگر را ایجاد کرده و کشورهایی را که اقتصاد آنها از قبل در وضعیت مخاطرهآمیزی قرار داشت، به سمت وضعیتی بدتر سوق میدهد.
تنها زمان نشان خواهد داد که آیا این درگیری شانس حل و فصلی را که حقوق و خواستههای کشوری مردم فلسطین را به شیوهای معنادار پیش ببرد افزایش داده است یا خیر.