اسرائیل شب پنجشنبه، یازدهم عقرب اعلام کرد که همه کارگران فلسطینی را به نوار غزه بازمیگرداند و روابط را با مناطق تحت کنترول حماس قطع میکند. پس از اعلام این دستور، هزاران کارگری که در اسرائیل و کرانه باختری مشغول کار بودند به غزه بازگردانده شدند.
براساس آمار کوگات، اداره مربوط به وزارت دفاع اسرائیل که بر فعالیتهای غیرنظامی در سرزمینهای فلسطینی نظارت میکند، حدود ۱۸ هزار و ۵۰۰ فلسطینی پیش از حمله حماس در پانزدهم میزان اجازه داشتند در اسرائیل کار کنند.
رسانهها گزارش دادند که برخی از کارگران نوار غزه از طریق گذرگاه کرم شالوم در شرق گذرگاه مرزی رفح بین باریکه محاصره شده غزه و مصر بازگشتند.
این کارگران به رسانهها گفتند پس از حمله پانزدهم میزان حماس به جنوب اسرائیل، مقامهای اسرائیل آنان را بازداشت کردند. این کارگران همچنین از «بدرفتاری مقامهای اسرائیل» شکایت کرهاند.
جمال اسماعیل، یکی از کارگران اردوگاه آوارگان در مرکز نوار غزه، گفت: «ما در ازای کمترین قیمت به آنها خدمت میکردیم، برای آنها کار میکردیم، در خانهها، رستورانتها و بازارها در ازای کمترین قیمتها کار میکردیم و با وجود آن تحقیر میشدیم.»
در روزهای گذشته دولتهای مختلف در مذاکره با حماس برای آزادی بیش از ۲۰۰ گروگان در نوار غزه، به میانجیگری قطر دل بستهاند. سیانان در گزارشی، نقش دوحه را به عنوان میانجی برای آزادی گروگانها و کاهش درگیری میان اسرائیل و حماس بررسی کرده است.
قطر، این کشور کوچک خلیج فارس، بار دیگر به دلیل میانجیگریهایش برای آزادی گروگانها از اسارت حماس و تخلیه اتباع خارجی از غزه، در مرکز دیپلماسی جهانی قرار گرفت.
سیانان به نقل از منابع آگاه نوشت قطر روز دهم عقرب با میانجیگری میان اسرائیل، حماس و مصر و با هماهنگی ایالات متحده، اتباع خارجی و غیر نظامیان فلسطینی را که بهشدت مجروح شده بودند از غزه خارج و وارد مصر کرد.
به گفته مقامهای فلسطینی، شماری از دارندگان گذرنامههای خارجی از گذرگاه مرزی رفح، غزه را ترک کردند.
به گزارش پایگاه خبری القاهره، شفاخانه العریش مصر پذیرش مصدومانی از فلسطین را که از غزه خارج شدند، آغاز کرده است.
سیانان در ادامه گزارش خود نوشت دوحه خود را در موقعیت دیپلوماتیک ظریفی میبیند؛ موقعیتی که کارشناسان میگویند تاکنون به نفع این کشور بوده و آن را به متحدی ضروری برای واشینگتن تبدیل کرده است.
آندریاس کریگ، دانشیار کینگز کالج لندن که بر کشورهای حوزه خلیج فارس تمرکز دارد، به سیانان گفت: «رابطه قطر با حماس از اجزای کلیدی استراتژی میانجیگری در درگیری میان حماس و اسرائیل بوده است. این رابطه، قطر را در جایگاهی منحصر به فرد قرار میدهد زیرا میتواند با هر دو طرف به گونهای ارتباط برقرار کند که هیچ بازیگر دیگری در جهان امکان آن را ندارد.»
بر اساس گزارش سیانان، این «امیرنشین غنی از گاز» در حالی که از یکسو یکی از نزدیکترین متحدان امریکا در منطقه است، از سوی دیگر روابط خود را با حماس حفظ کرده است. در همین حال این کشور کانال ارتباطی خود را با اسرائیل نیز دارد.
بر همین اساس سه منبع آگاه به سیانان گفتند دیوید بارنیا، رئیس آژانس اطلاعاتی اسرائیل در قطر حضور یافته تا درباره تلاشها برای آزاد کردن گروگانها گفتوگو کند.
پس از حمله حماس به اسرائیل، بیش از ۲۰۰ نفر از جمله شهروندان اروپایی و امریکایی به دست شبهنظامیان این گروه اسیر شدند.
به نظر میسد روابط قطر با حماس نتیجهبخش بوده است چون علاوه بر غیرنظامیان فلسطینی و اتباع خارجی که روز چهارشنبه اجازه خروج از غزه را یافتند، چهار گروگان حماس، دو اسرائیلی و دو امریکایی-اسرائیلی نیز با میانجیگری قطر و مصر آزاد شدند.
از سوی دیگر اسرائیل تلاشهای قطر را برای میانجیگیری پذیرفته است.
زاخی هانگبی، مشاور امنیت ملی اسرائیل در همین زمینه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این کشور حاشیه خلیج فارس به یک ذینفع اساسی در تسهیل راهحلهای بشردوستانه تبدیل شده است. تلاشهای دیپلوماتیک قطر در این زمان بسیار مهم است.»
ماهیت رابطه قطر با حماس چیست؟
پس از حمایت قطر از معترضانی که در پی خیزشهای بهار عربی در سال ۲۰۱۱ به دنبال سرنگونی رژیمهای چندین کشور عرب بودند، روابط این کشور با برخی همسایگان خود به تیرگی گرایید.
روابط زمانی بدتر شد که اواسط سال ۲۰۱۷، عربستان سعودی، بحرین، امارات متحده عربی و مصر روابط دیپلوماتیک خود را با قطر قطع و این کشور را به حمایت از تروریسم متهم کردند. سالها طول کشید تا این کشورها روابطشان را با قطر اصلاح کنند.
قطر در سال ۲۰۱۲ به گروه حماس که مورد حمایت جمهوری اسلامی است، اجازه داد تا دفتر سیاسی خود را در دوحه تاسیس کند. این دفتر تا امروز همچنان در دوحه فعال است.
روابط با حماس، قطر را به یک میانجی مهم در طول درگیریهای حماس با اسرائیل تبدیل کرده است. به گزارش رویترز، علاوه بر بخشی از کمکهزینه ماهانه ۳۰ میلیون دالری برای خانوادهها و سوخت برای تامین برق، قطر حقوق بخش دولتی در غزه را نیز پرداخت میکند.
جایگاه قطر در روابط بینالمللی
سیانان در ادامه گزارش خود نوشت قطر روابط نزدیک خود را با کشورهای غربی حفظ کرده و بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان گاز در جهان به یک تامینکننده مهم انرژی تبدیل شده است.
این کشور همچنین یکی از خریداران عمده تسلیحات از ایالات متحده است.
قطر برای چندین دهه محل استقرار پایگاه هوایی عظیم امریکا بود و سال گذشته از سوی دولت جو بایدن بهعنوان متحد اصلی غیر ناتو در منطقه معرفی شد.
روابط با اسرائیل
دوحه یکی از اولین کشورهای عرب حوزه خلیج فارس بود که در سال ۱۹۹۶ با اسرائیل روابط دیپلوماتیک برقرار کرد و این تابوی دیرینه را در منطقه شکست. هر چند پس از حمله اسرائیل به غزه در سال ۲۰۰۹، این کشور روابط خود را با اسرائیل قطع کرد.
شبکه خبری قطری الجزیره، اولین شبکه خبری پان عربی بود که اسرائیل را روی نقشه نشان داد و مقامات این کشور را برای مصاحبههای زنده دعوت کرد.
استراتژی قطر در ایفای نقش میانجی چیست؟
آندریاس کریگ در صحبتهای خود با سیانان گفت که قطر تلاش میکند «محلی برای دیپلوماسی ایجاد کند».
او افزود: «یکی از اهداف این رایزنیها، به تاخیر انداختن حمله زمینی اسرائیل به داخل غزه بود.»
با این حال اسرائیل عملیات زمینی کامل خود را از روز جمعه پنجم عقرب آغاز کرد. به گفته برخی از مقامات امریکایی به سیانان، این اقدام اسرائیل تلاشها را برای آزادی بیش از ۲۰۰ گروگانی که گمان میرود در دست حماس هستند، پیچیده کرده است.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، روز ششم عقرب به سیانان گفت که با وجود تشدید تنشها در میدان، مذاکرات مربوط به آزادی گروگانها دشوارتر شده است اما همچنان ادامه دارد.
کریگ در ادامه به سیانان گفت میانجیگری برای آزادی گروگانهای ربوده شده به دست حماس، راه مفیدی برای دیپلوماسی قطر است زیرا برخی از گروگانها ملیتهای اروپایی و امریکایی دارند و چندین کشور به حمایت از تلاشهای دوحه علاقهمند هستند.
یوست آر. هیلترمن، مدیر برنامه شمال آفریقای خاورمیانه در اندیشکده گروه بحران بینالمللی در بروکسل با اشاره به سابقه طولانی این کشور حوزه خلیج فارس در مذاکره بین بازیگران جهانی که با یکدیگر اختلاف دارند گفت که میانجیگری برای مدت طولانی یکی از «مهارتهای قابل فروش قطر» بوده است.
دوحه در ماه سنبله امسال هم میانجی یک توافق تاریخی بین جمهوری اسلامی و امریکا بود که منجر به آزادی پنج شهروند امریکایی از زندان در ایران و بازگشتشان به امریکا شد. آزادی زندانیان بخشی از یک معامله گستردهتر، شامل آزاد کردن شش میلیارد دالر از سرمایههای ایران از سوی امریکا بود.
قطر همچنین نقش میانجی را در پرونده هستهای جمهوری اسلامی ایفا کرد و مذاکرات غیرمستقیم بین تهران و واشینگتن را در اواخر سال ۲۰۲۲ تسهیل کرد.
سیانان در ادامه گزارش خود نوشت یکی از برجستهترین تلاشهای میانجیگری قطر در سال ۲۰۲۱ در جریان تخلیه نیروهای امریکایی از افغانستان بود؛ زمانی که قطر نه تنها سفر امن امریکاییها را به این کشور تسهیل کرد بلکه به دلیل داشتن روابط دیپلوماتیک با طالبان، بهعنوان یک قدرت محافظ برای نیروهای امریکایی در این کشور عمل کرد.
انتقادها از قطر به دلیلی نزدیکی با حماس
سیانان نوشت دوحه به دلیل روابطش با حماس مورد انتقاد اسرائیل و سیاستمداران غربی قرار گرفته است.
با وجود نقش میانجیگری قطر، الی کوهن، وزیر امور خارجه اسرائیل هفته گذشته این کشور را به حمایت مالی از حماس و پناه دادن به رهبران آن متهم کرد.
کوهن در نشست اعضای عالیرتبه سازمان ملل گفت: «قطر پناهگاه رهبران حماس است و منابع مالی آنها را تامین میکند. این کشور میتواند بر آزادی فوری و بدون قید و شرط همه گروگانهای تروریستها تاثیر بگذارد. شما اعضای جامعه بینالمللی باید از قطر بخواهید این کار را انجام دهد.»
در پاسخ، قطر گفت که از اظهارات وزیر امور خارجه اسرائیل «متعجب و ناامید» است؛ به ویژه «در زمانی که قطر به دنبال تضمین آزادی اسیران و کاهش تنش» است.
قطر هشدار داد «این اظهارات تحریکآمیز» میتواند تلاشهای میانجیگری را تضعیف کند و جان انسانها را به خطر بیندازد.
واشینگتن پست روز چهارم عقرب به نقل از چهار دیپلومات آگاه گزارش داد ایالات متحده و قطر موافقت کردهاند پس از حل بحران گروگانگیری، روابط دوحه و حماس را بازبینی کنند.
این توافق در جریان دیدار اخیر آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه امریکا و تمیم بن حمد بن خلیفه آلثانی، امیر قطر در دوحه شکل گرفت.
واشینگتن پست افزود هنوز مشخص نیست که آیا این ارزیابی مجدد منجر به خروج رهبران حماس از قطر خواهد شد یا خیر؟
کریگ در این رابطه به سیانان گفت: «بعید است قطر حماس را بیرون کند اما به احتمال زیاد دیگر با این گروه همکاری نخواهد کرد. همانند تصمیمی که در مورد طالبان با وجود داشتن دفتری در دوحه، پایتخت قطر گرفت.»
هیلترمن هم گفت: «قطر در تلاشهای میانجیگری خود نقشی نمونه ایفا میکند اما برخی از سیاستمداران در ایالات متحده از صمیمیت قطر با حماس ناراضی هستند. دو عضو جمهوریخواه کانگرس از قطر خواستهاند رهبری حماس را از دوحه اخراج کند.»
سیانان در گزارش خود به این نکته اشاره کرد که اسرائیل گفته است به دنبال نابودی کامل حماس «یکبار برای همیشه» است تا دوباره آن را تهدید نکند.
چنین نتیجهای میتواند نقش سودمند قطر را بهعنوان یک میانجی کمرنگ کند.
نیویورک تایمز به نقل از دو مقام پنتاگون گزارش داد که پهپادهای جاسوسی امریکا برای اولین بار بر فراز نوار غزه به پرواز درآمدهاند. در گزارش آمده این پهپادها توسط نیروی ویژه ایالات متحده اداره میشوند و برای شناسایی گروگانها کمک خواهند کرد.
مقامات وزارت دفاع امریکا گفتهاند این نخستین باری است که پهپادهای جاسوسی امریکا بر فراز نوار غزه به پرواز درمیآیند. نیویارکتایمز نوشته پرواز این پهپادها نشاندهنده نقش فعال امریکا در درگیریهای نوار غزه است.
به گفته مقامات وزارت دفاع امریکا، پهپادهای جاسوسی امریکا، از عملیات نظامی اسرائیل در زمین پشتیبانی نمیکند و هدف آنها، کمک در یافتن گروگانها و دادن سرنخهای احتمالی به نیروهای دفاعی اسرائیل است.
بر اساس آماری که ارتش اسرائیل منتشر کرده، حماس در جریان حمله پانزدهم میزان خود ۲۴۲ نفر را گروگان گرفته است. نیویورک تایمز در گزارش خود نوشت گمان میرود ۱۰ نفر از این گروگانها امریکایی باشند.
ارتش ایالات متحده امریکا در هفتههای گذشته کمکهای نظامی وسیعی از جمله بمب و گلولههای توپخانه به اسرائیل ارسال کرده است. امریکا از پانزدهم میزان دو ناو هواپیمابر و صدها سرباز در خاورمیانه مستقر کرده است.
در چند هفته گذشته چندین کماندوی امریکا هم به اسرائیل اعزام شدهاند تا به اسرائیل مشاوره نظامی دهند. به گفته آملیا اسمیت، کارشناس هوانوردی که پرواز پهپادهای امریکا را ردیابی کرده به نظر میرسد حداقل شش هواپیمای بدون سرنشین از نوع امکیو-۹ بر فراز غزه پرواز میکنند.
هواپیمای بدون سرنشین امکیو-۹ به «شکارچی قاتل» معروف است که برای نظارت و جاسوسی طولانیمدت در ارتفاع بالا طراحی شده است. به نوشته نیویورک تایمز، این نوع هواپیما برای انجام حملات هوایی و جمعآوری اطلاعات در عراق، افغانستان و سوریه استفاده شده است.
ارتش اسرائیل میگوید مصطفی دلول، از فرماندهان ارشد حماس را در نوار غزه کشته است. براساس گزارشهایی که ارتش اسرائیل منتشر میکند تاکنون دستکم شش فرمانده ارشد حماس در درگیریهای اخیر کشته شدهاند. حماس تاکنون در این مورد ابراز نظر نکرده است.
ارتش اسرائیل میگوید مصطفی دلول فرمانده نیروی صبراتل الهوای حماس بود و شامگاه پنجشنبه، یازدهم عقرب، در یک حمله هوایی کشته شد.
روزنامه تایمز اسرائیل به نقل از ارتش این کشور نوشته آقای دلول در مدیریت نبرد علیه نیروهای اسرائیل در نوار غزه نقش کلیدی داشت.
در حال حاضر حملات زمینی و هوایی اسرائیل به نوار غزه همچنان ادامه دارد.
همزمان نیویورک تایمز به نقل از دو مقام وزارت دفاع امریکا خبر داد که پهپادهای شناسایی این کشور برای کمک به یافتن گروگانها بر فراز باریکه غزه پرواز میکنند.
دانیل هاگاری، سخنگوی ارشد ارتش اسرائیل روز پنجشنبه اعلام کرد شمار گروگانهایی که در بند حماساند به ۲۴۲ نفر میرسد.
وزیر دولت در امور خارجه امارات متحده عربی میگوید جنگ حماس و اسرائیل به مرحله حساسی رسیده و خطر گسترش درگیری در نقاط دیگر منطقه جدی است. نوره العکبی از سوءاستفاده گروههای افراطی از این وضعیت برای پیشبرد ایدئولوژی خود در منطقه هم هشدار داد.
شبکه الجزیره روز جمعه (۱۲ عقرب) گزارش داد که نوره الکعبی گفته است: امارات متحده عربی در سال ۲۰۲۰ روابط دیپلوماتیک کامل با اسرائیل را در توافقی با میانجیگری ایالات متحده برقرار کرد و حالا «بیوقفه» برای آتشبس بشردوستانه در غزه تلاش میکند.
نوره الکعبی تاکید کرده که تمام تلاشها باید برای محافظت از غیرنظامیان و پایان دادن فوری به این درگیری انجام شود.
بر اساس گزارشها، پس از حمله حماس به اسرائیل در پانزدهم میزان و حملات اسرائیل به غزه، بیش از ۹ هزار فلسطینی و ۱۴۰۰ اسرائیلی کشته شدهاند.
اسرائیل اعلام کرده که حملات به غزه ادامه خواهد داشت. با پیشروی اسرائیل در غزه و تشدید تنش مرزی میان لبنان و اسرائیل، «مقاومت اسلامی عراق» هم که از گروههای وابسته به جمهوری اسلامی است اعلام کرده یک موضع «حیاتی» متعلق به اسرائیل را در سواحل بحرالمیت هدف قرار داده است.
گروه «مقاومت اسلامی عراق» همچنین در بیانیهای اعلام کرد از هفته آینده در حمایت از فلسطین مرحلهای جدید و گستردهتر از حملهها به مواضع و پایگاههای «دشمنان» در منطقه را به اجرا خواهد گذاشت.
تنشهای منطقهای در حالی شدت میگیرد که سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرده اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس، قرار است با جت شخصی از قطر به ایران سفر کند.
سید حسن نصرالله، رهبر حزبالله لبنان هم که مورد حمایت جمهوری اسلامی است، قرار است امروز (۱۲ عقرب) برای اولین بار پس از حمله حماس به اسرائیل، سخنرانی کند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل روز پنجشنبه (۱۱ عقرب) اعلام کرد: «ما در اوج نبرد هستیم.»
وزیر خارجه امریکا گفته در جریان سفر به اسرائیل در مورد «گامهای ملموس» برای به حداقل رساندن آسیب به غیرنظامیان غزه گفتوگو میکند. آنتونی بلینکن گفت آزادی گروگانهای اسرائيلی، بحث درباره آینده غزه و ارسال کمکهای بیشتر بشردوستانه به غزه از دیگر محورهای گفتوگوی او خواهد بود.
پس از درگیری میان حماس و اسرائيل، این دومین سفر وزیر خارجه امریکا به خاورمیانه در کمتر از یک ماه گذشته است.
بلینکن در حالی از کاهش تلفات غیرنظامیان در غزه صحبت می کند که نخست وزیر اسرائیل از ورود ارتش به عمق غزه خبر داد و گفت که این کشور در اوج نبرد با حماس قرار دارد.
وزیر خارجه امریکا روز پنجشنبه (۱۱ عقرب) در گفتوگو با خبرنگاران بار دیگر بر حق اسرائیل برای دفاع از خود تاکید کرد و گفت که این کشور و امریکا مسئولیت دارند از غیرنظامیانی که در معرض خطر قرار دارند محافظت کنند.
بلینکن در مورد کشته شدن غیرنظامیان در غزه گفت: «وقتی یک کودک فلسطینی، یک پسر، یک دختر را میبینم که از زیر آوار یک ساختمان فرو ریخته بیرون کشیده میشود ناراحت میشوم. بنابراین این چیزی است که ما موظفیم به آن پاسخ دهیم و این کار را خواهیم کرد.»
از آغاز درگیری میان اسرائیل و حماس حداقل ۸ هزار و ۷۹۶ فلسطینی و بیش از هزار و ۵۳۸ اسرائیلی کشته شدهاند.
رئیس دفتر رسانههای گروه حماس گفته که در جریان درگیری میان اسرائیل و این گروه تعداد دو هزار و ۵۱۰ دانشآموز کشته شدهاند.