ارتش اسرائیل تصاویری را در شبکه اجتماعی اکس منتشر کرد که به گفته این نهاد «تونلهای حماس را در زیر شفاخانه الشفا نشان میدهند». این ارتش ادعا کرد که یک تونل دیگر در داخل شفاخانه رانتیسی پیدا کرده است. حماس این ادعای اسرائیل را تکذیب کرده است.
هنوز سازمان ملل یا نهادهای مستقل دیگر این ادعا را تایید نکردهاند.
پیشتر ارتش اسرائیل با انتشار ویدیوهایی ادعا کرده بود که حماس در داخل شفاخانه الشفا، تجهیزات نظامی نگهداری و در تونلهایی در زیر ساختمان شفاخانه، یک مقر فرماندهی را اداره میکرد.
نیروهای اسرائیلی میگویند روز چهارشنبه ۲۴ عقرب با تلاش زیاد توانستند وارد این شفاخانه شوند و یک روز تمام را به جستوجو در این مکان بپردازند.
اسرائیل پس از حمله شبهنظامیان حماس به جنوب اسرائیل در پانزدهم میزان، غزه را محاصره کرده و بارها از زمین و هوا به آن حمله کرده است. اسرائیل میگوید در حمله حماس ۱۲۰۰ نفر کشته شده و حدود ۲۴۰ نفر به گروگان گرفته شدند.
مقامات فلسطینی غزه که سازمان ملل آنها را قابل اعتماد میداند، میگویند حدود ۱۱ هزار و ۵۰۰ فلسطینی در این حملات کشته شدهاند که حدود چهل درصد از آنها کودکاناند.
جنگ بین اسرائیل و حماس از زمان حمله این گروه در پانزدهم میزان، باعث تلفات غیرنظامی زیادی شده است. این مناقشه نظامی تحت یک سیستم پیچیده عدالت بینالمللی قرار میگیرد که از زمان جنگ جهانی دوم و با هدف اصلی حفاظت از غیرنظامیان به وجود آمد.
حتی اگر دولتها بگویند برای دفاع از خود عمل میکنند، قوانین بینالمللی در مورد درگیریهای مسلحانه برای همه شرکتکنندگان در جنگ اعمال میشود.
رویترز در گزارشی به بررسی قوانین بینالمللی شناخته شده در زمینه جنایات جنگی و مصادیق آنها در درگیریهای اسرائیل و حماس پرداخت.
چه قوانینی بر تعارض حاکم است؟
قواعد بینالمللی درگیریهای مسلحانه از کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو پدید آمد. تمام کشورهای عضو سازمان ملل آن را تصویب و سپس با احکام دادگاههای بینالمللی جنایات جنگی تکمیلش کردند.
این قواعد شامل معاهدات رفتار با غیرنظامیان، سربازان و اسیران جنگی در قالب سیستمی است که در مجموع به نام «قانون درگیری مسلحانه» یا «حقوق بینالمللی بشردوستانه» شناخته میشود.
این قانون در مورد نیروهای دولتی و گروههای مسلح سازمانیافته غیردولتی مانند شبهنظامیان حماس نیز اعمال میشود.
آیا شفاخانه میتواند یک هدف نظامی باشد؟
اسرائیل به دلیل هدف قرار دادن مراکز درمانی در غزه از جمله شفاخانه شفا مورد انتقادهای زیادی قرار گرفته است.
تلآویو مدتهاست حماس را به ایجاد مراکز فرماندهی و کنترول در زیر شفاخانهها با هدف فرار از حملات هوایی متهم میکند. این موضوع از سوی حماس تکذیب شده است.
سازمان بهداشت جهانی تا ۱۵ نوامبر (برابر با ۲۴ عقرب) ۱۵۲ حمله اسرائیل را به زیرساختهای بهداشتی در غزه تایید کرده است.
طی دهههای اخیر نمونههای زیادی از حملات به مراکز بهداشتی در مناطق جنگی از اوکراین و افغانستان گرفته تا یمن و سوریه دیده شده اما آخرین رویه قضایی در این زمینه مربوط به محاکمههای مربوط به جنگهای بالکان در دهه ۱۹۹۰ است.
کارولین ادگرتون، وکیل کانادایی که روی چندین پرونده در دادگاه کیفری بینالمللی یوگسلاوی سابق در لاهه کار میکرد به خبرگزاری رویترز گفت آنان حملات شفاخانهای را بهطور خاص بررسی نکردهاند.
با این حال رویه قضایی بر لزوم ایجاد تعادل بین اصول ضروری نظامی و انسانیت تاکید دارد.
به گفته او، حمله به شفاخانهها و سایر واحدهای پزشکی بر اساس اولین کنوانسیون ژنو ممنوع است و این حفاظت شامل مجروحان و بیماران، کارکنان تیمهای پزشکی، موسسات و آمبولانسها میشود.
ادگرتون تاکید کرد این حفاظت به پایان نمیرسد مگر اینکه یکی از طرفین درگیر از آن تاسیسات برای ارتکاب عملی مضر علیه دشمن استفاده کند.
تعریف آنچه «برای دشمن مضر است» یکی از کانونهای نبرد حقوقی در جنگ جاری است.
ادگرتون گفت تعیین اینکه آیا حفاظت از شفاخانه به خطر افتاده یا نه، یک تمرین مبتنی بر شواهد است.
به گفته او حتی اگر تصمیمی برای تبدیل یک مرکز پزشکی به هدفی نظامی گرفته شود هم اسرائیل باید از خود بپرسد آیا در قیاس با مزیت نظامی چنین حملهای، خسارتهای جانبی بیش از حد پیشبینی میشود؟
چه اقداماتی میتواند قانون جنایات جنگی را نقض کند؟
سازمان دیدهبان حقوق بشر از هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان به وسیله حماس، حملات موشکی بیرویه و گروگان گرفتن غیرنظامیان و همچنین حملات متقابل اسرائیل در غزه که منجر به کشته شدن بیش از ۱۱ هزار فلسطینی از جمله هزاران کودک شده است، به عنوان «جنایات جنگی احتمالی» نام برد.
«گروگانگیری، قتل و شکنجه» صراحتا از سوی کنوانسیون ژنو ممنوع شده است؛ در حالی که پاسخ اسرائیل میتواند مشمول تحقیقات جنایات جنگی نیز باشد.
به گفته اسرائیل، شبهنظامیان حماس روز پانزدهم میزان از غزه به بخش جنوبی اسرائیل یورش بردند، حدود هزار و ۲۰۰ نفر - عمدتا غیرنظامی - را کشتند و حدود ۲۴۰ نفر را گروگان گرفتند.
در پاسخ، اسرائیل غزه را با ۲/۳ میلیون نفر جمعیت ساکن محاصره کرد.
در این حملات، اسرائیل قدرتمندترین بمباران تاریخ ۷۵ ساله درگیری با فلسطینیان را انجام داد و کل محلهها را ویران کرد.
در ادامه نبرد، نیروی زمینی اسرائیل با هدف نابودی حماس که این منطقه را اداره میکند وارد غزه شد.
کنوانسیونهای ژنو چه میگویند؟
هدف اصلی کنوانسیون ژنو محافظت از غیرنظامیان در زمان جنگ است.
طبق قوانین درگیری مسلحانه، رزمندگان شامل اعضای نیروهای مسلح دولتی، نیروهای نظامی داوطلبانه و گروههای مسلح غیردولتی میشوند و هدف قرار دادن مستقیم هر کسی غیر از آنان (یعنی غیرنظامیان و اماکنشان) ممنوع است.
حمله عمدی به پرسنل و مواد درگیر در کمکهای بشردوستانه یک جنایت جنگی جداگانه است؛ تا زمانی که ارائهدهندگان کمکهای بشردوستانه افراد غیرنظامی باشند.
محاصره نیز میتواند یک جنایت جنگی باشد؛ در صورتی که به جای ابزاری مشروع برای تضعیف قدرت نظامی نیرویی مانند حماس، غیرنظامیان را هدف قرار دهد یا «بیش از حد و نامتناسب» تلقی شود.
کریم خان، دادستان دیوان کیفری بینالمللی در این زمینه به ارتش اسرائیل هشدار داد.
به گفته او اسرائیل باید نشان دهد هر حملهای که بر غیرنظامیان بیگناه یا اماکن حفاظتشده مانند شفاخانهها، کلیساها، مکاتب یا مساجد تاثیر میگذارد، مطابق با قوانین درگیریهای مسلحانه انجام میشود.
بر اساس این قوانین، اماکن غیرنظامی در صورتی میتوانند اهدافی نظامی شوند که از آنها برای مشارکت موثر در اقدامات نظامی استفاده شده باشد.
خان گفت: «مسئولیت اثبات از بین رفتن وضعیت حفاظتی بر عهده کسانی است که تفنگ، موشک یا راکت مورد نظر را شلیک میکنند.»
اسرائیل میگوید جنگجویان حماس از محلههای مسکونی بهعنوان پوشش و از ساختمانهای غیرنظامی برای پنهان کردن مقرهای فرماندهی و تسلیحات استفاده میکنند.
حمله به هدفهای نظامی قانونی نیز باید متناسب باشد. به این معنا که نباید منجر به تلفات بیش از حد غیرنظامیان یا آسیب به اماکن غیرنظامی شود.
کنوانسیونهای ژنو و احکام دادگاههای بینالمللی نشان میدهند تناسب یک «بازی اعداد» نیست که در آن بتوان تلفات غیرنظامیان یک طرف را با طرف دیگر مقایسه کرد بلکه چنین تلفاتی باید متناسب با مزیت نظامی مستقیم و ملموسی باشد که از آن حمله خاص انتظار میرود.
کدام نهادها میتوانند جنایات جنگی را محاکمه کنند؟
اولین دادگاهی که میتواند به جنایات جنگی ادعایی رسیدگی کند، حوزههای قضایی محلی و در این مورد خاص، دادگاههای اسرائیل و سرزمینهای فلسطینی هستند.
دیوان بینالمللی کیفری (ICC) در لاهه تنها نهاد حقوقی بینالمللی است که چنین اتهاماتی میتوانند در آن مطرح شوند.
اساسنامه یا معاهده رم به دیوان بینالمللی کیفری اختیار قانونی میدهد تا در مورد جنایات ادعایی در قلمرو کشورهای عضو یا اتباع آنها تحقیق کند؛ در صورتی که مقامات داخلی «نخواهند یا نتوانند» این کار را انجام دهند.
ارتش اسرائیل میگوید یک تونل زیرزمینی متعلق به حماس را در شفاخانه الشفا در غزه پیدا کرده است. این نیرو تصاویری از این تونل را نیز منتشر کرده است. ارتش اسرائیل همچنین گفت یک موتر را در شفاخانه الشفا کشف کرده که حاوی مقدار زیادی سلاح بوده است.
پیشتر شورای امنیت ملی کاخ سفید گفت که اطلاعاتی در اختیار دارد که ادعای اسرائيل مبنیبر استفاده نظامی حماس از شفاخانه الشفا را تایید میکند.
با این حال، به تازگی سخنگوی شورای امنیت ملی امریکا تصریح کرد که واشنگتن به ارزیابی سازمانهای اطلاعاتی خود درباره فعالیتهای حماس در شفاخانه الشفا اطمینان دارد، اما جزئیات آن را شریک نخواهد کرد.
حماس گفته است که ادعای امریکا درباره استفاده نظامی این گروه از شفاخانه الشفا، «تکرار یک روایت دروغ آشکار است» که سخنگویان ارتش اسرائیل مطرح کردهاند.
ارتش اسرائیل روز چهارشنبه، ۲۴ عقرب، پس از روزها محاصره شفاخانه الشفا وارد بزرگترین بیمارستان غزه شد.
نزدیک به ۷۰۰ بیمار در شفاخانه الشفا تحت درمان قرار دارند و هزاران نفر دیگر از حملات هوایی اسرائيل به محوطه آن پناه بردهاند.
ارتش اسرائیل به افغانستان اینترنشنال اجازه داد به عنوان اولین رسانه فارسیزبان از غزه دیدار و از تحولات جنگ گزارش تهیه کند. بهرغم ادعای ارتش اسرائیل مبنیبر تسلط آن بر غزه، صدای تبادل آتش و احتمال حمله حماس از تونلهای زیرزمینی وجود دارد.
تیم خبری افغانستان اینترنشنال از نزدیکی کیبوتص بعری، جایی که شاهد بزرگترین حمله حماس در ۱۵ میزان بود، با یک جیپ ارتشی وارد غزه شد. این همان مسیری است که چهل روز پیش افراد حماس از طریق آن وارد کیبوتص بعری شدند.
در طول مسیر، هنوز موترهایی با پلیت اسرائیل که نیروهای حماس به غزه آورده بودند، در کنار جاده دیده میشود.
دود سیاهی از دور شهر غزه را در برگرفته و صدای انفجار به صورت مداوم ادامه دارد. یکی از نیروهای اسرائیلی به افغانستان اینترنشنال گفت با وجودی که شهر غزه تحت تسلط ارتش است، اما پاکسازی این شهر همچنان ادامه دارد و هر از گاهی، چند نیروی حماس از تونلهای زیرزمینی خود به سوی سربازان اسرائیلی شلیک میکنند.
به گزارش خبرنگار افغانستان اینترنشنال، دهها هزار تن از ساکنان شمال غزه با پرچمهای سفید از یک مسیر تحت محافظت نیروهای ارتش اسرائیل در حال حرکت به سمت جنوب این باریکه هستند و نیروهای اسرائیلی مراقبند که نیروهای حماس از خروج مردم از نواحی شمالی جلوگیری نکنند.
طبق این گزارش، گستردگی ویرانههای جنگ در شمال غزه در حدی است که جایی برای زندگی در این منطقه وجود ندارد و میتوان گفت شهر غزه کاملا ویران شده است.
به گزارش خبرنگار ایراناینترنشنال، با وجودیکه ارتش اسرائیل عنوان کرده بر شهر غزه تسلط کامل دارد، اما هنوز از نقاط مختلف این شهر صدای تیراندازی و شلیک توپخانهای به گوش میرسد.
مقامهای ارتش اسرائیل گفتند: «همچنان این احتمال وجود دارد که نیروهای حماس از تونلهای زیرزمینی خود در شمال غزه خارج شده و به سربازان اسرائیل حمله کنند.»
یک مقام ارتش اسرائیل به خبرنگار افغانستان اینترنشنال گفت ساعاتی پیش از داخل یک تونل حماس در یک مکتب دخترانه در غزه، به نیروهای اسرائیل حمله شد.
این مقام نظامی اسرائیل خاطرنشان کرد نیروهای این کشور در کنار شفاخانهها و داخل خانههای مردم پرتابگرهایی راکت پیدا کردهاند و «این نشانگر سوءاستفاده کامل حماس از ساکنان غزه است که از آنها به عنوان سپر انسانی استفاده میکند.»
پولیس شهر سانفرانسیسکوی امریکا روز پنجشنبه، ۲۵ عقرب، همزمان با برگزاری نشست مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه، شماری از معترضان ضد اسرائیل را بازداشت کرد. معترضان خواستار آتشبس در غزه و توقف کمکهای نظامی امریکا به اسرائیل شدند.
رویترز به نقل از یک معترض نوشته است که دهها تن در این تظاهرات بازداشت شدهاند.
گفته میشود معترضان مسیرهای اصلی رفتوآمد به شهر را مسدود کرده بودند.
تظاهرات ضد اسرائیل در سانفرانسیسکو همزمان با برگزاری نشست مجمع اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در این شهر برگزار شده است.
مهندسان ارتش اسرائیل پس از یافتن، به گفته آنها، در ورودی یک تونل حماس در زیر شفاخانهای در شمال غزه، ورودی آن را با ژل انفجاری پر کرده و منفجر کردند. ارتش اسرائیل از رباتهای ردیاب و سایر فناوریها برای از بینبردن تونلهای حماس استفاده میکند.
پاکسازی تونلها بخش مهمی از عملیات نظامی اسرائیل علیه حماس در نوار غزه است که به گفته اسرائیل، حماس از این تونلها برای حمله، قاچاق و نگهداری گروگانها استفاده میکند.
به نقل از رویترز، یکی از افسران ارتش اسرائیل در پایگاه نیروی زمینی زلیم در جنوب اسرائیل به خبرنگاران گفت: «ژل پخش شد و هرآنچه را که در تونل منتظر ما بود، منفجر کرد.»
او افزود: «ما داخل تونلها نمی شویم چون میدانیم که آنها [حماس] بمبهای جانبی زیادی (مواد انفجاری دست ساز) برای ما به جا گذاشته اند.»
یکی از این بمبها که در یک تونل نصب شده بود، هفته گذشته چهار سرباز ذخیره نیروی ویژه اسرائیل را کشت.
یافتن و از میان بردن این تونلها کاری ساده نیست. یکی از افسران ارتش اسرائیل ابراز داشت که «گفتن اینکه چند تونل تخریب شده، سخت است زیرا همه آنها بهم وصل اند.»
حماس ساخت تونل در زیر شفاخانهها را رد کرده است، اتهامی که اسرائیل از آن برای حمله به شفاخانهها استفاده کرده است. این گروه اظهارات اسرائیل مبنی بر داشتن یک مرکز فرماندهی زیر شفاخانه الشفا را رد کرده است.
از میان ۲۴۰ گروگان در نزد حماس، یکی از گروگانهای آزاد شده گفت که او و حداقل بیست نفر دیگر در یک تونل نگه داشته شدند.
افسر ارتش اسرائیل گفت که «مواظب هستیم تا تونلهای که ممکن است در آنجا گروگانها باشد، به خطر نیفتد.»
او افزود: «گاهی نشانههایی دریافت میکنیم در جایی که قرار است عملیات کنیم، گروگان ها حضور دارند. پس میدانیم که به آن حمله نکنیم مگر اینکه امری از مقامهای بالا دریافت کنیم.»
او گفت افراد مسلح فلسطینی که به اسارت گرفته شدهاند، اطلاعاتی را درباره شبکه تونلها به اسرائیل ارائه کردهاند، اما این اطلاعات محدود بوده است.
او تاکید کرد که نابودی کل شبکههای زیرزمینی حماس ممکن است ماهها طول بکشد.
