شاه‌گل رضایی: تعامل دیپلوماتیک با طالبان، بحران را برای مردم افغانستان عمیق‌تر می‌کند

ریک نوآک، مسئول دفتر واشنگتن‌پست در افغانستان در گزارشی از چشم‌دیدهایش که روز دوشنبه نشر شد، نوشت برخی از اعضای گروه طالبان روزهای آخر هفته را در پارک‌ها سپری می‌کنند. برخی هم مسابقات کریکت را در تلویزیون‌هایی با صفحه‌های بزرگ در فضای باز تماشا می‌کنند. برخی دیگر صفحات فیس‌بوک خود را با سلفی پر می‌کنند یا کتاب‌های خودیاری از نویسندگان غربی می‌خرند.

او نوشت که حضور اعضای طالبان در کورس‌های آموزش زبان انگلیسی پررنگ است و احتمالا آنان نیز مشتاق آموزش در خارج از کشور هستند.

به گفته نوآک، «در حالی که طالبان در صدد تغییر کابل اند، برخی در اینجا به این فکر افتاده‌اند که آیا این شهر ممکن است طالبان را نیز تغییر بدهد و این روند آغاز شده است؟»

عبدالرحمن رحمانی، یک عضو سابق طالبان که به پیروزی طالبان در هردو دوره کمک کرده به واشنگتن‌پست گفت: «از بسیاری جهات، آنها دگرگون شده اند.»

به گفته او، برخی از جنگجویان این گروه از ترک تحصیل بخاطر شرکت در جنگ پشیمان اند. یکی از طالبان که با برادرش تحصیلات خود را رها کردند، به رحمانی گفت: «اگر درس خوانده بودیم حالا در اداره‌های دولتی پشت میز می‌نشستیم.»

اما تغییر در شیوه نگرش برخی از افراد طالبان به معنی نرم شدن سیاست‌های سختگیرانه این گروه در برابر زنان نیست.

در گزارش آمده است که شهر حدود ۵ میلیون نفری کابل برای بسیاری از طالبان ناامید کننده است. برخی از سربازان طالبان گفته اند که زندگی شهری تنهاتر، پر استرس‌تر و کمتر از آنچه تصور می‌کردند مذهبی است.

لندکروز و صنف‌های کامپیوتر

گزارش واشنگتن‌پست به علاقه‌مندی افراد طالبان به خرید اشیای گران قیمت نیز پرداخته است. برخی از فروشندگان گفته‌اند مقامات طالبان حالا به جای خرید موتر سایکل، به موترهای لندکروزر علاقه‌مند هستند.

این گزارش به اهمیت سرگرمی و ارتباطات برای طالبان نیز می‌پردازد. آنها گفته‌اند که مشتاقانه پیگیر چندین سریال تلویزیونی شده‌اند که سریال جنایی ترکی «دره گرگ‌ها» و «جومونگ»، سریال تاریخی تولید کوریای جنوبی از سریال‌های مورد علاقه آنهاست.

برخی دیگر مانند حسام خان، ۳۵ ساله در میان انتخاب شهر و اطراف با خود در جدال اند. حسام می‌گوید هرچند احساس می‌کند ساکنان کابل از او می‌ترسند اما دست‌رسی به برق، آب، صنف‌های انگلیسی و علوم کمپیوتر او را به ماندن در این شهر تشویق می‌کند. او گفته است: «من این زندگی را دوست دارم.»

اما منصور و دوستانش اذعان کردند که هوای آلوده شهر و جدایی از خانواده‌های شان آنها را وادار به تجدید نظر در کابل کرده است.

ذبیح الله مصباح و دوستش احمدزی فاتح، هر دو ۲۵ ساله، جز اولین جنگجویانی بودند که در سال ۲۰۲۱ وارد کابل شدند. او گفت: «وقتی در روستا زندگی می‌کند، بیشتر به خدا نزدیک هستید و آدم بیشتر مشغول نماز است.»

مصباح گفت که پیوندهای اجتماعی در روستاها نزدیک‌تر است و انسان در آنجا کمتر احساس تنهایی می‌کند. فاتح گفت: «وقتی دنبال جهاد می‌روی، به تو آرامش می‌دهد. اما وقتی به اینجا رسیدیم، نتوانستیم آرامش پیدا کنیم.»

به گزارش واشنگتن‌پست برخی از باشندگان کابل که با تسلط طالبان مخالف بودند، نیز متوجه تغییرات در طالبان شده‌اند. طارق احمد امرخیل، یک فروشنده عینک گفت که احساس می‌کند طالبان « در تلاش هستند تا سبک زندگی ما را پیش گیرند."

او گفت وقتی با دوستانش در حالیکه موسیقی در داخل موتر پخش می‌شد به سمت ایست‌های بازرسی امنیتی رفتند، سربازان طالبان با اشاره دست فرمان حرکت دادند.

به دنبال نشانه‌های اعتدال

ساکنان کابل اما امیدوارند تا افراد طالبان میانه‌روتر شوند. بسیاری از زنان می گویند که متوجه چنین پیشرفتی نشده اند.

رهبری طالبان با صدور فرمان‌های محدود کننده زنان را از رفتن به دانشگاه ها منع کرد و دختران بالاتر از کلاس ششم نیز از آموزش محروم اند.

رقیه، فروشنده لباس زنانه در کابل به واشنگتن‌پست گفت: «طالبان تغییر نمی کند.» او گفت که پس از بازداشت زنان توسط افراد امر به معروف طالبان، فروش لباس‌های زنانه به طور ناگهانی کاهش یافته است.

دومین نشست سازمان ملل با محوریت افغانستان روز یکشنبه (۲۹ دلو) با اشتراک نمایندگان بیش از ۲۵ کشور جهان در دوحه آغاز شد. طالبان به دلیل آنچه عدم پذیرش خواسته‌های این گروه از سوی دبیرکل سازمان ملل دانسته‌است، از اشتراک در نشست دوحه امتناع ورزید.

رحمت‌الله نبیل روز دوشنبه در شبکه اکس نوشت که شرکت در نشست دوحه معمایی برای طالبان بود. به گفته او، اشتراک طالبان در نشست دوحه به معنای گذاشتن مهر تایید بر انتصاب نماینده ویژه سازمان ملل برای افغانستان و «نشان دهنده نیاز به گفت‌وگو با دیگر جناح‌های سیاسی افغانستان» بود.

با این‌حال این مقام دولت پیشین افغانستان می‌گوید اشتراک طالبان در نشست دوحه می‌توانست جایگاه سیاسی این گروه را در صحنه جهانی تقویت کند.

نبیل چالش عدم اشتراک طالبان در نشست دوحه را به معنای «بی توجهی به جامعه بین‌المللی و سازمان ملل» تعبیر کرد و گفت که این رویکرد طالبان، حمایت «بالقوه جامعه جهانی را از گروه‌های مخالف طالبان» به همراه خواهد داشت.

رئیس پیشین امنیت ملی افغانستان به نگاه تردیدآمیز کشورهای منطقه به نشست دوحه اشاره کرد که ظاهراً طالبان را به نرفتن به دوحه ترغیب کرده است. به گفته نبیل، به باور این کشورها، نشست دوحه «به قدرت‌های غربی اجازه می‌دهد تا آینده افغانستان را مطابق منافع خود شکل بدهند.»

روسیه، ایران و چین با تعیین نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل برای افغانستان موافقت نکردند و علت آن را مخالفت طالبان با فرستاده جدید عنوان کردند.

با این حال، گوترش در نشست خبری خود در روز پایانی نشست دوحه گفت که به رایزنی خود برای تعیین نماینده ویژه ادامه خواهد داد. او قرار است با کشورهای شرکت‌کننده و جلب حمایت شان از ماموریت نماینده ویژه گفت‌وگوهای بیشتر انجام دهد.

ملا شیرین، والی طالبان در قندهار، روز یکشنبه (۲۹ دلو) در نامه‌ای به همه ادارات نظامی و غیرنظامی در قندهار دستور داد که از گرفتن عکس و فیلم از موجودات زنده در نشست‌های رسمی و غیررسمی خودداری کنند.

این مقام نزدیک به ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، ضمن تاکید بر ارائه گزارش‌ها به صورت نوشتاری و صوتی، «ضررهای» تصویربرداری و عکاسی را بیشتر از فایده‌هایش دانسته است.

مرکز خبرنگاران افغانستان این تصمیم ملا شیرین را عامل تشدید محدودیت آزادی بیان، افزایش خودسانسوری و کاهش چشمگیر دسترسی رسانه‌ها به اطلاعات در این ولایت دانسته است.

مرکز خبرنگاران افغانستان افزود که مسئولان محلی طالبان روز دوشنبه (۳۰ دلو) ازگفت‌وگوی تصویری با برخی خبرنگاران در قندهار خودداری کردند. به گفته این مرکز، دستور ملا شیرین یک روز پس از اعلام اجرایی شده است.

این شانزدهمین دستور طالبان در زمینه فعالیت‌های رسانه‌ای از آغاز تسلط این گروه بر افغانستان است که صادر و اجرا می‌شود. پیش از این در ماه حوت پارسال مولوی عبدالاحد طالب، والی طالبان در هلمند در دستور مشابهی صادر کرد، ولی یک ماه بعد لغو شد.

مرکز خبرنگاران افغانستان از مقام‌های رهبری طالبان در قندهار خواست که دستور ملا شیرین را بازنگری کنند و به آزادی بیان و حقوق قانونی خبرنگاران احترام بگذارند.

آقای درانی به عارف یعقوبی، خبرنگار افغانستان اینترنشنال، در محل نشست دوحه گفت:‌ «ما از تعیین نماینده حمایت می‌کنیم. اگر طالبان هم قبول کنند که نماینده ویژه تعیین شود، دیگران توافق دارند، اما نهایی شدن این موضوع نیاز به رایزنی‌های بیشتر دارد.»

او افزود: «طالبان اگر به تحریک طالبان پاکستان جا ندهند، ما با آن‌ها مشکلی نداریم.»

طالبان با تعیین نماینده ویژه مخالف است، اما پاکستان در حرکتی که نارضایتی آن را از حمایت طالبان افغان از شبه‌نظامیان پاکستانی نشان می‌دهد، از تعیین نماینده ویژه سازمان ملل حمایت کرده است.

ایران، چین و روسیه انتصاب نماینده ویژه را مشروط به موافقت طالبان کرده‌اند. روسیه در این نشست به درخواست طالبان شرکت در نشستی با نمایندگان جامعه مدنی افغانستان، که به نمایندگی از افغانستان به دوحه دعوت شده بودند، خودداری کرد.

در واکنش دبیرکل سازمان ملل از اینکه روسیه از شرکت در نشست جامعه مدنی افغانستان خودداری کرده، ابراز تاسف کرد و گفت با دیدگاه روسیه مخالف است.

آقای گوترش گفت باور دارد که علاوه بر طالبان، مهم است صدای دیگر بخش‌های افغانستان هم شنیده شود.

گوترش نشست دوم دوحه را «بسیار مفید» خواند و گفت جلسه‌ای که با نمایندگان ویژه داشته، «فوق‌العاده سازنده» بود و در این نشست روی مسایل کلیدی اجماع حاصل شد.

کمیته رفع تبعیض علیه زنان در بیانیه خود نوشته که تبعیض سیستماتیک طالبان علیه زنان و دختران به شدت اصول اساسی مندرج در منشور ملل متحد و قوانین بین المللی حقوق بشر را نقض می‌کند.

این کمیته گفته است که محدود کردن حقوق زنان و دختران نه تنها مانع از توانمندسازی و مشارکت آنان در جامعه می‌شود، بلکه در تضاد با پیشرفت کلی، ثبات و توسعه پایدار افغانستان است.

این کمیته قوانین و سیاست‌های سختگیرانه و فرمان‌های محدود کننده طالبان علیه زنان را بر خلاف تعهدات افغانستان تحت کنوانسیون رفع تمامی اشکال تبعیض علیه زنان می‌داند.

کنوانسیون امحای کلیه اشکال تبعیض علیه زنان یک معاهده بین‌المللی است که در ۱۸ دسامبر ۱۹۷۹ از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب شد و در ۳ سپتامبر ۱۹۸۷ به اجرا در آمد.

افغانستان نخستین کشور اسلامی بود که در سال ۱۳۸۱ بدون هیچ‌گونه قید و شرطی این کنوانسیون را امضا کرد.

در بیانیه آمده است که «از سپتامبر ۲۰۲۱ تا جنوری ۲۰۲۴، ده‌ها فرمان برای محدود کردن حقوق بشر زنان، جداسازی و سرکوب زنان و دختران بر اساس نگرش‌ها، اعمال و سیاست‌های زن‌ستیزانه و به حاشیه راندن و طرد آنها از جامعه صادر شده است.»

این کمیته همچنین از ممنوعیت زنان از حق آموزش ابراز نگرانی کرده و گفته است این اقدام طالبان در جهان بی‌نظیر است.

بیانیه کمیته رفع تبعیض علیه زنان می‌نویسد: « ممنوعیت تحصیل زنان که در سطح جهانی منحصر به فرد است، نه تنها به عنوان یک حق، بلکه به این دلیل که این ممنوعیت باعث تداوم ناتوانی زنان و جلوگیری از ورود زنان و دختران به مکاتب متوسطه و دانشگاه می‌شود و پیامدهای بدی برای آینده خواهد داشت.»

اعضای این کمیته همچنین گفته اند که طالبان قوانین پوشش سختگیرانه را برای زنان وضع کرده است‌.

این گروه به بهانه «حجاب مناسب» به بازداشت‌های خودسرانه ادامه داده‌است. چنین سیاست‌ها و اقدامات تبعیض آمیز مبتنی بر جنسیت تقریبا تمامی مواد کنوانسیون را نقض می‌کند.

در بیانیه این کمیته همچنین آمده است که سیاست‌های تبعیض آمیز طالبان ممکن است به آزار و اذیت جنسیتی تبدیل شود که در اساسنامه دادگاه کیفری بین‌المللی رم به عنوان جنایت علیه بشریت شناخته شده است.

در بیانیه آمده است که : «مسئولین[طالبان] باید پاسخگو باشند.»

این کمیته در بیانیه خود از طالبان می‌خواهد که فوراً به موارد نقض حقوق زنان و دختران رسیدگی کند و برای پایان دادن به وضعیت وخیم زنان در افغانستان اقدام فوری کند.

این کمیته همچنین از طالبان خواسته که همه اتهامات مربوط به خشونت مبتنی بر جنسیت علیه زنان و دختران را بررسی و تحت پیگرد قانونی قرار دهد.

در بیاینه آمده است که این کمیته انتظار دارد مشارکت فعال و معنادار زنان افغان در نشست فرستادگان ویژه در امور افغانستان تضمین شود.

نشست دوحه، به منظور یافتن راه‌حل برای مشکلات افغانستان و تعامل جهان با گروه طالبان در روزهای ۲۹ و ۳۰ دلو برگزار شد.