محمدصدیق منگل، رئیس «باشگاه مطبوعاتی خضدار» روز جمعه، ۱۴ ثور، در انفجاری در ایالت بلوچستان کشته شد. ترور این فعال رسانهای که در سوم می، همزمان با روز جهانی مطبوعات اتفاق افتاد، جامعه خبرنگاری پاکستان را تکان داده است.
پولیس پاکستان اعلام کرد که ۹ نفر نیز در این انفجار زخمی و به شفاخانه منتقل شدند.
تلویزیون پاکستانی سما روز جمعه، ۱۴ ثور، به نقل از پولیس نوشت که محمدصدیق منگل برای اقامه نماز جمعه به مسجد میرفت که بمبی در نزدیکی خودرو حامل او منفجر شد. ویدیویی نیز در رسانهها پخش شده که لحظه انفجار بمب در نزدیکی خودرو این فعال رسانهای را نشان میدهد.
به گزارش رسانههای پاکستان، محمدصدیق منگل به خاطر تعهدش به روزنامهنگاری و مشارکت فعالش در جامعه مطبوعات محلی شهرت داشت.
تاکنون هیچ فرد یا گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است.
«سفر پایان نیافته» مستندی است ساخته آیلیا حسین و ایمی ویلیامز که در جشنواره هات داکس، بزرگترین جشنواره فیلمهای مستند در امریکای شمالی به نمایش درآمده است. فیلم تصویری است از فعالان زنی که مجبور به مهاجرت شده و حالا علیه طالبان مبارزه میکنند.
فیلم چندین شخصیت مختلف را دنبال میکند. از روزنامهنگاران تا فعالان اجتماعی، از نمایندگان مجلس در دورههای پیش از طالبان تا سیاستمداران دیگری که حالا مجبور به مهاجرت شدهاند اما ساکت ننشستهاند و سعی دارند توجه بینالمللی را به حق و حقوق زنان در افغانستان و ظلم طالبان بر آنها جلب کنند.
هر کدام از شخصیتها شغل و جایگاه و ایدههای مختلفی دارند اما در یک نقطه به هم میرسند: «خاموشی مرگ ماست.» در نتیجه هر کدام از آنها به هر ترتیب ممکن سعی دارند صدای مردم خود باشند. برخیشان در یونان پناه گرفتهاند و برخی هم در کانادا.
در بخش کانادا که عمده فیلم را شکل میدهد شاهد ملاقات آنها با برخی نمایندگان مجلس و دولت کانادا هستیم و در طول فیلم برخی از این زنان به سیاستهای امریکا و غرب نسبت به طالبان اعتراض شدیدی دارند.
یک نماینده سابق مجلس افغانستان میگوید که بارها نسبت به خطر طالبان اعلام خطر کرده و به آزادسازی پنج هزار طالب از زندان اعتراض داشته است، اما «امریکا و کشورهای اروپایی تبلیغی به راه انداختند که طالبان اصلاح شده»، در حالی که او طی دههها رفتار آنها را دیده و میدانسته که اصلاحپذیر نیستند.
به نظر میرسد فیلم برای تماشاگر غربی ساخته شده و به همین دلیل برخی بخشهای آن ممکن است برای دیگر تماشاگران شعاری به نظر برسد. بخشهای زیادی از فیلم به شعارها و فعالیتهای خیابانی این شخصیتها اختصاص دارد و برخی از قسمتها هم به نظر میرسد تنها برای روایت وضعیت زنان افغانستان برای تماشاگر غربی به شکل توضیحی در فیلم گنجانده شدهاند.
با آن که فیلم در خارج از افغانستان تصویربرداری شده، سعی دارد از طریق ارتباط با زنان در داخل کشور وضعیت امروز آنها را هم تصویر کند. شخصیتهای فیلم در اروپا و کانادا به طور دائم از طریق تلفن یا زوم با زنان داخل کشور در ارتباط هستند و آنها وضعیت خود را توضیح میدهند. اشاره به تعطیلی مدارس و دانشگاهها و همین طور تعطیلی سالنهای آرایش، از جمله مواردی است که زنان داخل کشور به اطلاع تماشاگر میرسانند، زنانی که تصویر صورت آنها شطرنجی شده تا در داخل کشور دچار مشکل نشوند.
یک نماینده سابق مجلس میگوید مردم کماکان از داخل کشور با او تماس میگیرند و مشکلات خود را میگویند و انتظار دارند که کاری برای آنها انجام دهد، در حالی که فراموش کردهاند او دیگر عضو مجلس افغانستان نیست. از طرفی یکی از شخصیتهای فیلم اشاره میکند که طالبان هم گاهی به او تلفن میکنند و خانواده او در افغانستان تهدید شدهاند. خواسته طالبان این است که در قبال دست برداشتن از آزار و اذیت خانوادهاش، او در غرب کمپینی برای به رسمیت شناختن آنها به راه بیندازد.
مکالمات تلفنی با داخل افغانستان، تلخی حاکم بر شرایط را آشکار میکند. بسیاری از زنان داخل از نومیدی خود حرف میزنند، برخی از پنهان شدنشان برای ماهها میگویند و یکی هم اشاره دارد که بزرگترین آرزویش این است که از افعانستان فرار کند. یکی هم اطلاع میدهد که یک دختر ۱۸ ساله خودکشی کرده است و زنی هم از توهین و تحقیر همسرش در خیابان به خاطر پوشش او توضیح میدهد.
فیلم به سرنوشت برخی زنان فعال که بعد از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان ماندهاند هم اشاره دارد، از جمله زن جوان عضو مجلسی که بعد از به قدرت رسیدن طالبان کشته شده است. یکی از همکارانش میگوید به او گفته است که با گذرنامه سیاسیاش هر چه زودتر از کشور خارج شود اما او پاسخ داده که مادر و خواهر و برادرانش تنها هستند و او باید بماند.
در جایی از فیلم یکی از شخصیتها به ایران و جنبش مهسا هم اشاره میکند. او از این که مردان افغان به حمایت از زنان برنخاستهاند راضی نیست و اشاره دارد وقتی زنی در ایران در بازداشت میمیرد، زنان و مردان ایران پا به پای هم در مقابل حکومت میایستند.
همه شخصیتها بر مسدود شدن امکان تحصیل زنان توسط طالبان اعتراض شدید دارند و یکی از آنها توضیح میدهد که «اگر یک مرد تحصیل کند، فقط خودش تغییر میکند، اگر یک دختر تحصیل کند، میتواند خانواده را تغییر دهد.»
فیلم شخصیتهایی را دنبال میکند که با وجود سن و سال بیشتر از ۵۰ سال، خودشان هم دست از تحصیل نکشیدهاند و یکی از آنها به طور مرتب در کلاسهای زبان انگلیسی شرکت میکند تا بتواند خواستههای خود و زنان افغان را بدون واسطه به زبان انگلیسی بیان کند.
«سفر پایان نیافته» هر چند فیلم پختهای نیست و ارزش سینمایی ندارد، اما سعی دارد تصویری از غم بیپایان زنان افغانستان را برای تماشاگر غربی تصویر کند.
نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل برای افغانستان در روز جهانی مطبوعات به یک رادیوی محلی در لوگر رفت و از امواج این رادیو خواهان تشویق، حمایت و حفاظت از خبرنگاران شد. روزا اوتونبایوا گفت کار خبرنگاران برای یک ملت آگاه، مرفه و پیشرفته ضروری است.
خانم اوتنبایوا میگوید خبرنگاران افغان با وجود خطرات زیاد، تمام تلاش خود را برای اطلاعرسانی دقیق انجام میدهد.
نسخهای از پیام روزا اوتنبایوا روز جمعه، ۱۴ ثور، در حساب کاربری یوناما در فیسبوک منتشر شده که در آن آمده است کار خبرنگاران «در زمینههای کلیدی همچون آموزش، محیط زیست، صحبت، اقتصاد و حکومتداری خوب برای همه افغانها حیاتی است.»
رئیس یوناما همچنین در نشستی با شماری از خبرنگاران زن، در مورد اهمیت آزادی بیان گفتوگو کرده است.
بخش زنان سازمان ملل امروز در پیامی اعلام کرد که ۸۰ درصد از زنان خبرنگار در افغانستان به دلیل محدودیتها، آزار و اذیت و ترس مجبور شدهاند کار خود را ترک کنند.
بخش زنان سازمان ملل اعلام کرد که ۸۰ درصد از زنان خبرنگار در افغانستان به دلیل محدودیتها، آزار و اذیت و ترس مجبور شدهاند کار خود را ترک کنند. این نهاد گفته از زنان روزنامهنگار که برای پیشبرد حقوق زنان و برابری جنسیتی تلاش میکنند، حمایت میکند.
بخش زنان سازمان ملل این پیام را به مناسبت سوم ماه می، روز جهانی آزادی مطبوعات منتشر کرده است.
بخش زنان سازمان ملل در یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس نوشت که در روز جهانی آزادی مطبوعات و هر روز دیگر، حامی ابتکارات رسانهای و زنان روزنامهنگار است.
این نهاد پیام یکی از زنان خبرنگار افغان را منتشر کرده که گفته «میخواستم کارم را ادامه دهم. اما طولی نکشید که تحت تعقیب قرار گرفتم و پیامهای تهدیدآمیز دریافت کردم که به من هشدار مرگ میدادند.»
مرکز خبرنگاران افغانستان روز پنجشنبه اعلام کرد که طالبان از زمان روی کار آمدن در اسد سال ۱۴۰۰، دستکم ۱۷ دستورالعمل صادر کرده است.
منع کار زنان در رادیو تلویزیون ملی افغانستان، منع پوشش خبری تظاهرات و اعتراضهای مدنی، الزام به نام بردن از طالبان به عنوان حکومت افغانستان، منع پخش موسیقی، الزام زنان خبرنگار به پوشاندن صورت، منع حضور زنان در نمایشنامهها و برنامههای سرگرمی رسانهای، تفکیک جایگاه حضور زنان و مردان در رسانهها، منع مصاحبه زنان با مردان و یا مردان با زنان از جمله محدودیتهایی است که به گفته مرکز خبرنگاران افغانستان توسط طالبان اعمال شده است.
همزمان گزارشگران بدون مرز (RSF) در تازهترین ردهبندی از وضعیت آزادی رسانهها در جهان خبر داده که از میان ۱۸۰ کشور، افغانستان در میان یکی از خطرناکترین کشورها برای خبرنگاری شناخته شده و از جایگاه ۱۵۲ به رده ۱۷۸ سقوط کرده است.
بازرس ویژه امریکا موسوم به سیگار، در گزارش جدیدی نوشته است که گروههای مخالف طالبان حمایت خارجی و رهبری قدرتمند ندارند. با این حال سیگار گفته گروههای مقاومت، در سه ماه گذشته مسئولیت ۴۳ حمله علیه طالبان را به عهده گرفتهاند.
سیگار این رقم را با حملات گروههای مخالف طالبان در سه ماه پیشتر از آن مقایسه کرده است که در آن مدت نیروهای ضدطالبانی مسئولیت ۵۷ حمله را به عهده گرفته بودند.
در گزارش بازرس ویژه ایالات متحده امریکا برای بازسازی افغانستان آمده است که خستگی مردم افغانستان از جنگ و اقدامات تلافیجویانه شدید طالبان دو دلیل عمده دیگر شدت نگرفتن حملات ضدطالبان است.
سیگار از گزارش سازمان ملل متحد نقل قول کرده است که گروههای مقاومت در برابر طالبان هیچ چالشی در زمینه کنترول اراضی علیه طالبان ایجاد نکردهاند.
این سازمان همچنین از گزارش سازمان ملل متحد نقل قول کرده است که جبهه آزادی افغانستان به حملات چریکی خود در شهرها و روستاها ادامه داده است. همچنین نقل قول شده است که جبهه مقاومت ملی افغانستان به رهبری احمد مسعود هیچ حملهای در پنجشیر، پایگاه سنتی خود، انجام نداده است.
یک باشنده پنجشیر به سیگار گفته است جبهه مقاومت به دلیل فشارهایی که طالبان بر مردم پنجشیر وارد میکند، در حال حاضر در این ولایت عملیات نمیکند.
برمبنای گزارش بازرس ویژه ایالات متحده امریکا طالبان با وجود ادعای عفو عمومی در ۹ ماه گذشته به حمله و ناپدیدسازی کارمندان دولت سابق افغانستان ادامه داده است.
سیگار از مقامات طالبان انتقاد کرده است که برای جلوگیری از کشتارهای انتقامجویانه اعضای خود به قدر کافی اقدام نکرده است.
گزارشگران بدون مرز (RSF) تازهترین ردهبندی از وضعیت آزادی رسانهها در جهان را اعلام کرد. در این رتبهبندی، از میان ۱۸۰ کشور، افغانستان در میان یکی از خطرناکترین کشورها برای خبرنگاری شناخته شده و از جایگاه ۱۵۲ به رده ۱۷۸ سقوط کرده است.
رتبهبندی آزدی رسانهها در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که افغانستان در جدول آزادی بیان گزارشگران بدون مرز سقوط چشمگیری داشته است. افغانستان به این ترتیب در میان پنج کشور خطرناک جهان برای روزنامهنگاری قرار گرفته است.
در کنار افغانستان تحت کنترول طالبان، جمهوری اسلامی ایران، کوریای شمالی، ایتره، و سوریه چهار کشور خطرناک دیگر برای خبرنگاران هستند.
براساس گزارش خبرنگاران بدون مرز در سال جاری میلادی ۱۳ خبرنگار در بند طالبان بودهاند، که از آن جمله پنج خبرنگار هنوز آزاد نشدهاند.
خبرنگاران بدون مرز گفته است طالبان پس از بازگشت به قدرت به طور به طور بیوقفه خبرنگاران را آزار و اذیت کرده است. این گروه فهرست طویلی از ممنوعیتها را برای رسانههای داخلی وضع کرده و محدودیتهای گسترده و سختگیرانهای در برابر آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات ایجاد کرده است.
