عملکرد به گفته تحلیلگران «ناموفق» جو بایدن در برابر دونالد ترامپ در مناظره روز پنجشنبه، گمانهزنیها را در مورد این احتمال که رئیسجمهور ۸۱ ساله دموکرات، از نامزدی مجدد در انتخابات آتی ریاستجمهوری در امریکا کنارهگیری کند، افزایش داده است.
به دلیل این که خود بایدن چنین سناریویی را رد کرده، تحقق این احتمال در حال حاضر بسیار بعید است، اما در صورت وقوع آن در آینده، دموکراتها با چه وضعیتی مواجه خواهند شد؟
بایدن مرتبا تکرار میکند بهترین نامزد دموکراتی است که میتواند دونالد ترامپ را شکست دهد.
هر چند برخی نظرسنجیها از جمله نظرسنجی نیویورک تایمز و کالج سینا، نشان میدهد سن بایدن عامل مهمی در عدم اطمینان رایدهندگان امریکایی به اوست.
رئیسجمهور امریکا ساعاتی پس از مناظره در جلسهای در کارولینای شمالی اذعان کرد: «من به خوبی سابق بحث نمیکنم، اما میدانم چگونه این کار را انجام دهم.»
بایدن از حمایت باراک اوباما برخوردار است که همچنان یکی از اصلیترین صداها در حزب دموکرات امریکا است.
اوباما روز جمعه درباره مناظره بایدن و ترامپ گفت که برخی مواقع «مناظرههای بد اتفاق میافتد.»
با این حال، اگر بایدن تصمیم بگیرد که از نامزدی در انتخابات کنارهگیری کند، روند جایگزینی او کمی پیچیده خواهد بود.
رئیسجمهور امریکا پیش از این در یک سری انتخابات مقدماتی که از ¨جنوری تا جون برگزار شد، به عنوان نامزد ریاستجمهوری دموکراتها معرفی شده است.
بنابراین، از نظر تئوری، او باید در کنوانسیون حزب دموکرات در شیکاگو معرفی شود.
اگر بایدن قبل از این مراسم بزرگ که برای اواسط اگست برنامهریزی شده، رقابت را ترک کند، حرف آخر را نمایندگان حزب خواهند زد؛ ۳۹۰۰ نفر با گرایشهای بسیار متنوع که اغلب آنان برای عموم مردم کاملا ناشناخته هستند.
خبرگزاری فرانسه به نقل از الین کامارک، محقق موسسه بروکینگز، پیشبینی کرده که این «نوعی از کنوانسیون است که هر چیزی در آن ممکن است» و هر اردوگاهی تلاش میکند برای نامزد خود فشار بیاورد.
سناریوی تقریبا مشابهی برای دموکراتها در ۳۱ مارچ ۱۹۶۸ اتفاق افتاد؛ زمانی که لیندون بی. جانسون رئیسجمهور وقت امریکا در میانه جنگ ویتنام علنا اعلام کرد که به دنبال دوره دوم ریاستجمهوری خود نخواهد بود.
اگر بایدن در فاصله بین برگزاری کنوانسیون و انتخابات انصراف دهد چه میشود؟
در این صورت، «کمیته ملی» حزب در یک جلسه فوقالعاده نامزد را معرفی میکند.
بایدن قبلا کامالا هریس معاون خود را برای همراهی در کارزار انتخاباتی خود تعیین کرده، اما هیچ قانونی وجود ندارد که در صورت کنارهگیری بایدن، هریس باید به عنوان نامزد جایگزین معرفی شود.
هریس از مناظره بایدن دفاع کرده و گفته که او «کند شروع کرد» اما «با قدرت تمام کرده است».
او هرگز به احتمال جایگزینی خود برای نامزدی در انتخابات اشاره نکرد.
کامالا هریس، اولین زن و اولین امریکایی آفریقاییتبار است که به عنوان معاون رئیسجمهور امریکا فعالیت میکند.
اما سایر اعضای جوان حزب دموکرات میتوانند رقیب احتمالی او در صورت کنارهگیری بایدن باشند.
زمزمهها درباره گاوین نیوسام فرماندار کالیفرنیا در میان دموکراتها در حال افزایش است.
اما او گفته که این نوع «حرفها برای دموکراسی ما خوب نیست.»
نام گرچن ویتمر، فرماندار میشیگان، و جاش شاپیرو، فرماندار پنسیلوانیا نیز به عنوان جایگزینهای احتمالی بایدن به شدت در حال پخش است.
نشست سوم دوحه به بررسی وضعیت اقتصادی و بانکی و نحوه مبارزه با مواد مخدر متمرکز خواهد بود. به نظر میرسد برداشتن تحریمهای بانکی و مالی و دسترسی طالبان به ذخایر عظیم ارزی کشور، بخشی از درخواستهای مهم طالبان در این نشست باشد.
با تسلط دوباره طالبان، نظام مالی و بانکی افغانستان به دلیل نگرانی از پولشویی و تمویل تروریسم تحریم و بیشتر از ۹ میلیارد دالر ذخایر ارزی بانک مرکزی در امریکا و اروپا مسدود شد.
سازمان ملل برای مبارزه با بحران بشری و فراهم کردن منابع نقدینگی کافی جهت جلوگیری از فروپاشی نظام بانکی و اقتصادی، با افتتاح کریدور بشردوستانه، نزدیک به ۳ میلیارد دالر به افغانستان انتقال داده که نقش محوری در مهار بحران بشری و ثبات نسبی اقتصادی داشته است.
امریکا به عنوان بزرگترین کمککننده مالی به افغانستان تحت حاکمیت طالبان، ۳.۵ میلیارد دالر از ذخایر ارزی مسدود شده را به صندوق امانی افغانستان در سوئیس انتقال داد تا زمینه برای استفاده از این منابع برای مواجهه با بحران بشری و تقویت ثبات اقتصادی فراهم شود. باوجود تمام کمکهای مالی صورت گرفته، افغانستان کماکان درگیر یکی از بدترین بحرانهای بشری در جهان است.
بر مبنای آمارهای سازمان ملل، نزدیک به ۲۴ میلیون نفر از ۴۱ میلیون نفوس افغانستان وابسته به کمکهای جامعه جهانی و نزدیک به ۱۶ میلیون نفر با ناامنی شدید غذایی مواجهاند. آمار مرگ و میر مادران و کودکان در سه سال گذشته نیز به صورت چشمگیر افزایش یافته است.
بحرانهای متداوم محیط زیستی، اخراج اجباری صدها هزار مهاجر از پاکستان و ایران و تشدید نگرانیها در مورد کاهش کمکهای بینالمللی، چشمانداز بحران بشری افغانستان را تیره و تار ساخته است.
رسیدگی به بحرانبشری و اقتصاد سیاسی مواد مخدر برای جامعه جهانی اولویت امنیتی است. افغانستان دومین کشور دارای بیشترین مهاجر در جهان است و گزارشهای نگران کنندهای از بسیج و گسترش فعالیتهای شبکههای تروریستی در کشور به نشر رسیده است.
بنابراین، جستجوی راهکارهای پایدار برای تقویت بنیادهای اقتصاد داخلی و کاهش تدریجی وابستگی به کمکهای مالی بینالمللی، بخشی از استراتژی جامعه جهانی برای مواجهه با چالش پیچیده بشری – امنیتی افغانستان است. به همین دلیل، هم سازمان ملل و هم طالبان تاکید کردند که نشست سوم دوحه بر محور بررسی وضعیت اقتصادی و بانکی و چگونگی مبارزه با مواد مخدر متمرکز خواهد بود.
آنچه در این میان آگاهانه به فراموشی سپرده شده است، بحران عمیق حقوق بشری در افغانستان تحت حاکمیت طالبان و نقش برجسته آن در تشدید بحران بشری است. حذف زنان از نشست سوم دوحه به بهانه بررسی وضعیت بشری و بانکی افغانستان، آنگونه که مدافعان حقوق بشر عنوان کردهاند، باجدهی به طالبان و نادیده گرفتن رنج و درد زنان افغانستان در حاکمیت این گروه است.
رسیدگی به بحران حقوق بشر در افغانستان، پیشنیاز ضروریبرای مواجهه با بحران بشری در کشور است. هر تلاشی برای مواجهه با بحران بشری بدون پاسخگو قرار دادن طالبان در برابر عملکرد غیرانسانی شان در قبال زنان و مردم افغانستان، محکوم به شکست است.
نقض سیستماتیک حقوق بشر
رهبر طالبان با صدور بیش از ۹۰ فرمان، زنان افغانستان را از تمامی حقوق انسانی شان محروم کرده است. محرومیت زنان از آموزش، کار و سایر حقوق انسانی، گره کور بنبست بحران بشری را پیچیدهتر کرده و باعث تشدید بحران گرسنگی در کشور شده است.
بر اساس گزارش سازمان ملل، محدودیتهای وضع شده بر زنان، سالانه هزینه یک میلیارد دالر، معادل ۵ درصد تولید ناخالص داخلی، بر اقتصاد افغانستان تحمیل کرده است. این تنها بخش کوچک ماجرا است. محرومیت زنان، باعث انتقال هزینه سنگین توسعهنیافتگی برای نسلهای آینده خواهد شد و هزینه احتمالی اقتصادی این محرومیت در درازمدت میلیاردها دالر خواهد بود.
در بیستسال قبل از تسلط دوباره طالبان، تلاشهای هرچند ناقص برای توانمندسازی زنان، مشارکت سیاسی و اقتصادی زنان را به صورت چشمگیر افزایش داده بود. نزدیک به ۳۰ درصد نیروی کار در بخش خدمات ملکی را زنان تشکیل میداد.
بر اساس ارزیابی مجله فوربس، زنان در حدود ۵۷۰۰۰ سرمایهگذاری کوچک و متوسط را رهبری میکردند. همینگونه دهها هزار زن در بخش خصوصی و نهادهای بینالمللی مصروف به کار بودند. برعلاوه، حضور زنان در موقفهای مهم تصمیمگیری و رهبری هرچند خیلی محدود (نزدیک به ۵ درصد) نقش برجسته در جهتدهی سیاستگذاری کلان اقتصادی و سیاسی به نفع زنان داشت.
اکنون در وضعیتی که نصف نیروی کار عملا خانهنشین شده، دختران از حق دسترسی به آموزش به عنوان مهمترین فاکتور برای توسعه محروماند، نابرابری ساختاری بر مبنای جنسیت به شدت در حال افزایش است، زنان از دسترسی به ابتداییترین خدمات مانند بهداشت محروماند و سیاست آموزشی طالبان نه در راستای فراهم کردن نیروی مورد نیاز برای توسعه بلکه در جهت ترویج تروریسم و بنیادگرایی عمل میکند، مواجهه با بحران بشری پیچیده در افغانستان عملا ناممکن است.
کاهش کمکهای خارجی
بر مبنای بررسی سازمانهای بینالمللی، کمکهای بشردوستانه به افغانستان به صورت چشمگیر در حال کاهش است. مرکز مطالعات بینالمللی و استراتژیک کاهش کمکهای بشردستانه به افغانستان در سال ۲۰۲۳ را بین ۵۰ تا ۷۰ درصد در مقایسه با سال ۲۰۲۲ برآورد کرده است.
سازمان ملل نیز با گذشت شش ماه از سال ۲۰۲۴ میلادی، تنها ۱۶ درصد از کمکهای مورد نیاز برای این سال را بهدست آورده است. سازمان جهانی غذا به دلیل کمبود منابع مالی، تنها یک میلیون نفر از ۱۲ میلیون نفوس که وابستگی شدید به کمکهای بشری دارند را تحت پوشیش حمایتی دارد. صندوق نجات کودکان برای تمام کودکان درگیر با سوتغذیه بودجه کافی در دسترس ندارد.
عمدهترین دلیلی که برای کاهش کمکهای بینالمللی عنوان شده ادامه نقض سیستماتیک حقوق بشر توسط طالبان است. تداوم سیاستهای افراطی این گروه در قبال زنان و مردم، بنبست بحران بشری را پیچیدهتر کرده و خطر کاهش بیشتر کمکهای بینالمللی، تشدید بحران بشری و بیثباتیهای اقتصادی در افغانستان واقعی و نگرانکننده است.
طالبان، مسئول قطع کمکهای بینالمللی، بازگشت تحریمهای مالی و بانکی و فرورفتن اقتصاد افغانستان تا مرز فروپاشی است. هرچند قبل از تسلط طالبان، افغانستان یکی از وابستهترین کشورها به کمکهای بینالمللی بود. نزدیک به ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی از مجرای کمکهای خارجی تمویل میشود و تا ۸۰ درصد مخارج عمومی دولت نیز وابسته به این منابع بود. اما بازگشت طالبان، افغانستان را به کشوری با بدترین بحران بشری در جهان تبدیل کرد.
بنابراین رسیدگی به بحران بشری در افغانستان باید بخشی از استراتژی بزرگتر فشار بر طالبان جهت متوقف کردن سیاستهای ضد حقوق بشری و برداشتن محدودیتها در مقابل دختران و زنان و ایجاد حکومتفراگیر باشد.
انتظار میرود جامعه جهانی در تمامی نشستها، به ویژه نشست دوحه، بر طالبان فشار بیاورند تا رویکرد ضدانسانی شان در قبال مردم افغانستان را تغییر دهند و در برابر نقض نظاممند حقوق بشر پاسخگو قرار داده شوند.
برداشتن تحریمهای مالی و بانکی و فراهم ساختن زمینه برای دسترسی طالبان به ذخایر عظیم ارزی، بدون پاسخگو قرار دادن این گروه در قبال نقض گسترده حقوق بشر، نه تنها کمکی به مهار بحران بشری نمیکند، بلکه این گروه را جسورتر میسازد تا به عملکرد غیر انسانی شان در قبال مردم افغانستان، به ویژه زنان ادامه دهد.
قطر، کشور کوچکی در شرق جزیره عربستان با نفوس بیش از ۲.۶ میلیون نفر و گرمای طاقتفرسای ۴۵ درجه امروز به یکی از بازیگران اصلی منطقه تبدیل شده است. این روزها، گرمی ترافیک دیپلوماتیک در این کشور از گرمای تابستان این کشور هم بیشتر شده است.
قرار است تا یک روز دیگر نمایندگان ویژه دستکم ۲۲ کشور و حدود هشت سازمان جهانی به این کشور بیایند و درباره آینده چهل میلیون افغان در زیر سلطه طالبان بحث و رایرنی کنند.
سازمان ملل میزبان نشست سوم دوحه در پایتخت قطر خواهد بود، اما این نشست با دو دور قبلی نشستهای دوحه چه تفاوتهایی دارد؟
در گذشته برنامه جهان برای افغانستان این بود که طالبان باید حقوق بشر، از جمله حقوق و آزادیهای زنان را رعایت کنند، دولت فراگیر تشکیل دهند، در برابر تولید و قاچاق مواد مخدر و گروههای تروریستی مبارزه کنند، و تنها بعد از آن ممکن خواهد بود که با این گروه پشت یک میز نشسته و صحبت صورت گیرد.
طالبان در دو نشست گذشته در دوحه شرکت نکردند. دبیرکل سازمان ملل در نشست دوم دوحه، نمایندگان جامعه مدنی و زنان را دعوت کرد و با آنها نشست برگزار کرد.
اما اینبار سازمان ملل با یک تغییر ۱۸۰ درجه طالبان را بیآنکه به هیچ یک از خواستهای جهان پاسخ گفته باشد به دوحه دعوت کرده است.
نه تنها اینکه از نمایندگان جامعه مدنی و زنان در نشست اصلی دعوت نشده، بلکه این سازمان حاضر شده در نشست اصلی دوحه سوم، تنها طالبان حضور داشته باشند.
زنان و جامعه مدنی تنها اقشاری نیستند که از این نشستها حذف شدهاند. نمایندگان جبهات نظامی مخالف طالبان، نمایندگان اقوام، نمایندگان اقلیتهای مورد خطر و تبعیض و قربانیان جنگ نیز نادیده گرفته شدهاند.
امری که واکنشهای شدید افغانها و شماری از کشورهای جهان را نیز به همراه داشته است.
استدلال سازمان ملل این است که کشاندن طالبان به دوحه و نشاندنشان پشت میز با نمایندگان ویژه کشورها دستکم به نمایندگان ویژه این فرصت را فراهم میکند که نگرانیهای خود را رو در رو با طالبان مطرح کنند.
قرار بود در نشست سوم دوحه درباره تعیین نماینده ویژه سازمان ملل برای افغانستان گفتوگو شود، اما اکنون این جلسه به فرمایش طالبان روی حمایت از سکتور خصوصی و همکاری بیشتر جهان برای مبارزه با مواد مخدر در افغانستان تبدیل شده است.
سطح این نشست برخلاف دو نشست قبلی دوحه از جانب سازمان ملل پایین آورده شده و به جای دبیرکل این سازمان، رزماری دیکارلو،معاون انتونیو گوترش این نشست را رهبری خواهد کرد.
طالبان در این نشست به جای وزیر خارجه خود، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی مورد اعتماد رهبر طالبان را به نشست میفرستد. چیزی که از بیاعتمادی رهبر طالبان به امیرخان متقی بیشتر از پیش پرده برمیدارد.
در یک تحول دیگر، سازمان ملل از اشتراک چند زن از افغانستان برای شرکت در نشستی خبر داده است. به نظر میرسد ملل متحد از شماری از زنان در نشستهای حاشیهای پذیرایی میکند تا بتواند پاسخی حداقل به موج گسترده اعتراضات داشته باشد. قرار است بعد از پایان یافتن دو روز نشست اصلی، نمایندگان ویژه برخی از کشورها در نشستی حاشیهای زنان را ببینند. شماری زنان مطرح که در این نشست حاشیهای دعوت شدهاند گفتهاند به دوحه نمیروند.
تا سه روز دیگر مشخص خواهد شد نشست سوم دوحه به طالبان و به مردم افغانستان چه چیزی عرضه خواهد کرد.
قطر از نزدیک به یکونیم دهه بدینسو در سیاست افغانستان دخیل شده و روز به روز در این عرصه فعالتر میشود. این کشور در سال ۲۰۱۳ به طالبان اجازه داد دفتر سیاسی خود را در دوحه، پایتخت این کشور افتتاح کند. در سال ۲۰۲۰ باز هم در همین کشور پیمان دوحه میان امریکا و طالبان امضا شد؛ پیمانی که منجر به سقوط نظام جمهوریت در افغانستان شد.
پس از رایزنیهای زیاد و پذیرفته شدن شرایط طالبان، این گروه در نشست دوحه به ریاست رزماری دیکارلو، معاون دبیرکل سازمان ملل شرکت میکند. طالبان در حالی در این نشست که به ریاست یک زن برگزار میشود شرکت میکند که با حضور زنان افغان مخالفت کرد و حاضر نیست درباره حقوق آنها گفتوگو کند.
طالبان در ماههای گذشته با تعیین نماینده ویژه سازمان ملل برای افغانستان که محور این نشست بود، مخالفت کرد. این گروه برای حضور خود در سومین نشست دوحه شرایط دیگری را نیز مطرح کرد. طالبان با دیکته کردن شرایط خود و تغییر دستور کار نشست دوحه با دعوت نمایندگان زنان، جامعه مدنی و دیگر جریانهای سیاسی مخالفت کرد.
طالبان که در دو نشست قبلی دوحه غایب بود اینبار حتا با مطرح شدن مسایل حقوق بشری به ویژه حقوق زنان هم مخالفت کرد.
طالبان درباره دلیل دشمنی خود با زنان افغان میگوید مطابقت «شریعت اسلامی» برخورد میکند، اما هرگز توضیح نداده که چرا شریعت مد نظر آنها برخورد متفاوتی درباره زنان خارجی تجویز میکند. به گونهای که زنان خارجی با پوشش متفاوت میتواند به عنوان گردشگر خارجی در ولایتهای افغانستان سفر کند و یا رهبری جلسهای را به عهده داشته باشند که طالبان نیز در آن شرکت میکنند.
با آغاز روند دوحه، دبیرکل سازمان ملل اعلام کرد که دستور کار نشستهای دوحه چگونگی تعامل جهان با طالبان، مسایل حقوق بشری و تعیین نماینده ویژه برای افغانستان است.
گفتوگو درباره مبارزه با مواد مخدر، تقویت سیستم بانکی و مالی اکنون محورهای سومین نشست دوحه است. مسالهای که مخالفان طالبان و مدافعان حقوق بشر آن را انحراف نشست دوحه میدانند.
مخالفت طالبان با حضور زنان افغان و شرکت این گروه در کنفرانسی که ریاست آن را یک زن بر عهده دارد، طالبان را به چالش کشیده است.
علاوه بر معاون دبیرکل سازمان ملل، رزا اوتونبایوا، رئیس یوناما که او نیز یک زن است از برگزارکنندگان نشست دوحه است.
رینا امیری نماینده ویژه امریکا در امور زنان افغانستان که در این نشست شرکت میکند نیز یک زن است.
طالبان با حذف زنان از عرصه عمومی و سرکوب زنان معترض اکنون حاضر نیست حتا درباره زنان و حقوق آنها گفتوگو کند.
رزا اوتونبایوا در نشست اخیر شورای امنیت سازمان ملل، طالبان را بدوی معرفی کرد و گفت انتظار نداشته باشید طالبانی که از جنگ و کوه آمده و تفکر سنتی دارند، مدرن فکر کنند.
او با این سخن آپارتاید جنسیتی طالبان را توجیه کرد.
پس از انتقادهای شدید فعالان حقوق بشر، رزماری دیکارلو که میزبان نشست دوحه است، گفت که زنان در نشست دوحه دعوت نشده زیرا این گفتوگوی بین افغانی نیست.
این درحالی است که در نشست پیشین دوحه نمایندگان زنان و جامعه مدنی حضور داشتند. فعالان میگویند که معاون سازمان ملل با این اظهارات حذف زنان از نشست دوحه را توجیه کند.
فعالان حقوق بشر انتظار داشتند معاون سازمان ملل طبق منشور این سازمان و هم به عنوان یک زن به جای نادیده گرفتن زنان افغان بایستی از حضور آنها در نشست دوحه دفاع میکرد.
به باور هیدربار، مسئول بخش زنان دیدبان حقوق بشر، این تصمیم سازمان ملل نه تنها خیانت به زنان افغانستان بلکه خیانت به همه زنان جهان است.
همچنین دوازده تن از رهبران برجسته زن در اجلاس جهانی رهبران زن، در یک نامهی سرگشاده از جامعه جهانی خواست که مساله زنان افغانستان نباید نادیده گرفته شود.
این زنان از جمله؛ هیلاری کلینتون وزیر خارجه سابق امریکا، رئیسان جمهور سابق لیتوانیا و کوزوو، نخستوزیران سابق فنلند، نیوزیلند و استرالیا و رئیس پیشین کمیسیون حقوق بشر افغانستان این اقدام سازمان ملل را ظالمانه خواندهاند.
فعالان زن در افغانستان میگویند که با این تصمیم سازمان ملل در کنار طالبان ایستاده است.
از فعالان حقوق بشر افغان که در نشست دوحه دعوت شده تاکنون تنها زبیده اکبر این نشست را تحریم کرده است.
مخالفان طالبان و مدافعان حقوق بشر میگویند سازمان ملل و جامعه جهانی با کنار زدن زنان، طالبان را از حاشیه به متن آورده و زنان را حتا از محور مهمترین نشست بینالمللی درباره افغانستان حذف کرده است.
پیشتر یک وزیر کابینه طالبان گفت که جهان پذیرفته که این گروه در افغانستان بدیلی ندارد.
روز جمعه، اول سرطان خبرگزاری مقاومت متعلق به جبهه مقاومت ملی افغانستان ویدیویی پخش کرد که عبدالصمد کوهگدای در آن میگفت مقاومت در نهرین ادامه دارد. یک هفته بعد روز جمعه، ۸ سرطان، جبهه مقاومت اعلام کرد که این فرمانده با دو نفر دیگر کشته شدهاند.
گروهی از نیروهای جبهه مقاومت ملی در اقدامی غافلگیرکننده از دل کوهها در ولسوالی نهرین ولایت بغلان، با نشر ویدیویی از مبارزه با طالبان و ادامه مقاومت سخن راندند.
در شرایطیکه صددرصد ولایت بغلان در کنترول طالبان است، پخش این ویدیو با واکنشهای گستردهای روبرو شد. عدهیی از شجاعت نیروهای جبهه مقاومت ملی ستایش کردند، شماری ویدیو را جعلی خواندند و جمعی از بیپروایی جبهه مقاومت در امنیت و مصونیت نیروهایش انتقاد کردند.
روز جمعه، یک هفته پس از پخش ویدیوی عبدالصمد کوهگدای، جبهه مقاومت ملی رسماً تأیید کرد که پنج تن از نیروهایش به شمول فرمانده کوهگدای در نبرد با طالبان در بغلان کشته شده است.
پس از پخش خبر کشتهشدن عبدالصمد کوهگدای مشهور به حمزه، بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی پرسیدهاند: «آیا جبهه مقاومت خود سر نیروهایش را به باد میدهد؟»
منتقدان میپرسند یک جبهه نظامی که رهبری آن تشکیلات عریض و طویلی دارد، چگونه میتواند در شرایطی یک متر جغرافیای کشور را به کنترل ندارد، ویدیوی یک فرمانده و گروهی از چریکهای خود را همراه با آدرس دقیق آنها در شبکههای اجتماعی پخش کند؟
میرزا محمد یارمند، معین پیشین وزارت امور داخله، به افغانستان اینترنشنال گفت امروزه حکومتها به آسانی میتوانند با استفاده از تکنولوژی افراد را از طریق استراق سمع، ردیابی و تثبیت موقعیت کنند. با این حال اعضای جبهه مقاومت با بیپروایی در داخل کشور از شبکههای اجتماعی استفاده میکنند.
آقای یارمند میگوید افراد جبهه مقاومت قبل از آغاز حملات چریکی خود درباره حفظ محرمیت آموزش حرفهای ندیدهاند.
منتقدان میگویند جبهه مقاومت برای اینکه روی صحنه باشد و سرخط خبرها، سبکسرانه و بیپروا با جان سربازان و نیروهایش بازی میکند.
در نزدیک به سه سال گذشته، دهها فرمانده و نظامی جبهه مقاومت ملی افغانستان به دلایل مشابه کشته، زخمی و بازداشت شدهاند. این نخستین بار نیست که فرماندهان جبهه مقاومت ملی افغانستان پس از پخش ویدیوهای خود در شبکههای اجتماعی و افشای موقعیت قرارگاههای خود کشته میشوند. برخی از قربانیان ستونهای اصلی مقاومت مسلحانه علیه طالبان بودند و تجربه طولانی جنگ علیه این گروه را در کارنامه داشتند.
خیرمحمد خیرخواه اندرابی
از جمله در جدی ۱۴۰۱ یک ویدیو از خیرمحمد خیرخواه اندرابی، فرمانده نامدار نظامی ضد طالبان در شبکههای اجتماعی پخش شد. در این ویدیو دیده میشد که فرمانده خیرخواه با برافروختن آتشی در دل کوهستان، شعر میخواند و شب یلدا را تجلیل میکند.
پس از این ویدیو، فرمانده خیرخواه یکشنبه شب، چهار جدی، با حدود بیست نفر از نظامیانش در حمله گسترده طالبان کشته شدند.
منتقدان پیش از این هم گفته بودند که انتشار ویدیوی تجلیل از شب یلدا در کوهستان و شعرخوانی یک فرمانده ضد طالبانی ممکن است برای دستگاه تبلیغاتی جبهه مقاومت یک دستاورد به حساب بیاید و دل حامیان این جبهه در شهرها و کشورهای خارج را برای پاسداشت از جشنهای باستانی گرم کند، اما آیا چنین تبلیغاتی آنقدر ارزش دارد که خطر به دام افتیدن فرماندهان و نظامیان ضد طالبان را به جان خرید؟
نورآغا پیشغور
علاوه بر آن، فرماندهانی مثل نور آقا پیشغور که تجربه نبرد علیه طالبان در دوره مقاومت اول را نیز در کارنامه داشت، پس از انتشار ویدیوهایی از موقعیت خود کشته شدند. نورالله پیشغور روز شنبه، ۲۱ جوزای ۱۴۰۲، با دو تن دیگر از نیروهای جبهه مقاومت ملی، در پنجشیر جان باخت.
اکمل امیر و بصیر اندرابی
نیروهای طالبان بامداد روز پنجشنبه، ۱۷ حمل ۱۴۰۲ به روستای «آغل خان» ولسوالی سالنگ رفتند و بابه گل نظری، مدیر لیسه مرکزی سالنگ و یک عضو ارتش پیشین افغانستان را بازداشت کردند. آنها در ماه رمضان زمانی که در خانههای خود مشغول صرف سحری بودند، گرفتار شدند.
سه روز بعد، روز یکشنبه، ۲۰ حمل ۱۴۰۲، عبدالحمید خراسانی، فرمانده گروهی از ملیشههای طالبان که در آن زمان بهعنوان ولسوال این گروه در احمد آباد پکتیا کار میکرد، ویدیوی اعتراف اجباری این دو بازداشت شده را پخش کرد.
در ویدیوهایی که آقای خراسانی به رسانهها ارسال کرده، دیده میشود که بابهگل نظری، مدیر لیسه مرکزی سالنگ به عضویت در جبهه آزادی اعتراف میکند.
در این ویدیو دیده میشود که دستان آقای نظری به پشتش بسته است و مردان مسلح با نقاب در عقب او ایستادهاند.
جبهه آزادی در آن زمان در پاسخ به سوال افغانستان اینترنشنال، عضویت افراد بازداشت شده در این جبهه را رد کرد و گفت: «این افراد با هیچ یک از فرماندهان و سربازان جبهه آزادی ارتباطی ندارند.»
با این حال فقط یک روز بعد از پخش ویدیوی اعتراف اجباری بابه گل نظری و همراهش، اتفاقات تکاندهندهای در دره کوکلامی سالنگها رخ داد.
بیش از ۲۰۰ جنگجوی طالبان در حدود ۳۴ رنجر حوالی ساعت هشت بامداد روز دوشنبه، ۲۱ حمل ۱۴۰۲ بر روستای «هنروه بالا» دره کوکلامی سالنگ هجوم بردند و درگیری را آغاز کردند که تا شب همان روز ادامه یافت. آنها برخی خانههای مردم محل را آتش زدند و در مسجد اعلام کردند که کسی از خانهاش بیرون نشود.
در آن روز مردم، محل ویدیویی را به افغانستان اینترنشنال فرستادند که پیکر تیرباران شده پنج عضو جبهه آزادی را نشان میداد. «جبهه آزادی افغانستان» پس از ۵ روز گزارشهای ضد و نقیض در مورد کشته شدن اکمل امیر و جنرال اندرابی، تایید کرد که پنج تن از نیروهایش از جمله دو فرمانده نامآشنا در نبرد با نیروهای طالبان کشته شده است.
مردم سالنگها میگویند بازداشت بابه گل نظری با رویدادهای بعدی در سالنگها که به کشته شدن اکمل امیر و همراهانش منتهی شد بیربط نیست.
هنوز فهرستی از سوالات درباره کشته شدن اکمل امیر و بصیر اندرابی و همراهشان بیپاسخ مانده است. آیا جبهه آزادی معتقد است که بازداشت بابه گل نظری با کشته شدن اکمل امیر کاملا بیربط است؟ آیا برای جبهه نظامی مخالف طالبان قابل پیشبینی نبود که ممکن است بابه گل نظری تخلیه اطلاعاتی شود و موقعیت اکمل امیر را زیر شکنجههای بیامان طالبان افشا کند؟ آیا چهار روز زمان کافی برای تغییر موقعیت اکمل امیر و همراهانش نبود؟
هزینه سنگین انسانی جبهه مقاومت ملی
نزدیک به سه سال از کشته شدن فهیم دشتی، سخنگوی جبهه مقاومت ملی افغانستان و ودوود زره، از بستگان احمد مسعود میگذرد. با این حال هنوز اطلاعات کمی در مورد چگونگی قتل آنها در حوزه عمومی پخش شده است.
بعد از کشته شدن این دو چهره، فرماندهان برجستهای مثل بهلول بهیج، ملک خان دره، احمدیار، زبیر اندرابی، خیرمحمد خیرخواه، عبدالحمید، نورآقا پیشغور، بحرالدین آقا، قمرالدین اندرابی و بسیاری دیگر یکی از پی دیگری کشته شدهاند.
براساس گزارش سالانه جبهه مقاومت ملی افغانستان که در دوزادهم سنبله ۱۴۰۱ پخش شد، در جریان یک سال اول حکومت طالبان ۱۲۱ نفر از نیروهای جبهه مقاومت کشته شدهاند.
جبهه مقاومت در سه سال گذشته بر علیه طالبان در افغانستان میجنگد. طالبان علاوه بر جبهه مقاومت دشمنان دیگر مثل جبهه آزادی افغانستان و داعش نیز دارد.
با این حال، دشوار است که آمار بلند کشتهشدگان و بازداشتشدگان جبهه مقاومت از میان فرماندهان کلیدی این جبهه را با کشته شدگان فرماندهان طالبان و یا فرماندهان داعش مقایسه کرد.
علاوه بر رقم تلفات انسانی، صدها نیروی جبهه مقاومت ملی به دلیل اشتباهات مشابه در سه سال گذشته بازداشت شدهاند. هم اکنون، بیشتر از ۱۲ هزار زندانی در زندانهای طالبان وجود دارد. رقم قابل ملاحظه زندانیان نیروهای جبهه مقاومت است. فرماندهان نظامی جبهه مقاومت- علی رغم تجربه طولانی و آشنایی با جغرافیا- در جنگ چریکی و مسلحانه با طالبان ناکام بودهاند. یک جنگ موفق جنگی است که کمترین تلفات و خسارات به نیروهای خودی وارد شود.
نشست دوحه به دعوت سازمان ملل متحد بزرگترین و کلیدیترین نهاد هماهنگکننده دولتهای جهان راهاندازی میشود.
این نشست هدف خود را ادغام مجدد افغانستان در ساختارها و اصول بینالملل قرار داده است. از اینرو، همایش دوحه که با نمایندگان ویژه چند دولت در امور افغانستان و هیئت اداره بر سر کار طالبان راهاندازی میشود، از اهمیت ویژهای برخوردار است، اما اگر زنان که نیمی از جمعیت افغانستان را تشکیل میدهند در این نشست مهم شرکت نکنند، از دید حقوق بینالملل چه معنی دارد؟
تخطی منشور سازمان ملل
بند سوم ماده اول منشور سازمان ملل متحد بر اصل رعایت و احترام حقوق بشر با حفظ کرامت انسانی همه انسانهای روی زمین بدون تبعیض تاکید کرده است. زمانی که میزبان نشست دوحه، دبیرخانه سازمان ملل متحد است، چگونه میتوان اجرای این اصل منشور سازمان ملل متحد را در دستور کار و فیصلههای آن توجیه کرد؟
تخطی از اعلامیه جهانی حقوق بشر
ماده دوم این اعلامیه، که جوهر و فلسفه حقوق بشر است، بهصراحت تمایز و تبعیض را مردود شمرده و بر حق مشارکت برابر تمام انسانها در جامعه تاکید کرده است. این اعلامیه در ۳۰ ماده خود به شکل مستقیم و غیرمستقیم رعایت بدون تبعیض کرامت انسانی را مسئولیت جامعه جهانی تعیین کرده است. اعلامیه جهانی حقوق بشر، که میثاق مادر برای تمام هنجارهای قبول شده بینالمللی در امور حقوق بشر است، در نشست دوحه رعایت نشده است.
تخطی از کنوانسیونهای قبول شده جهانی حقوق بشر
ماده دوم کنوانسیون بینالمللی رفع هر نوع تبعیض علیه زنان، تمام جامعه جهانی را بر رفع کامل تبعیض جنسیتی فراخوانده و مرتکبین آنرا سزاوار پیگرد حقوقی دانسته است. بند سوم ماده دوم میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، که یکی از مهمترین قانونهای بینالمللی در امور حقوق بشر است، همه جامعه جهانی را دعوت به رعایت اصل برابری و رفع تبعیض کامل کرده و این کار مهم را مکلفیت جامعه بشری دانسته است. ماده سوم میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برای دولتهای جهان و همه سازمانهای جهانی مکلفیت رعایت برابری و همبستگی در تبعیض را یک اصل مهم و اساسی تعیین کرده است. همچنین سایر کنوانسیونهای ناشی از اعلامیه جهانی حقوق بشر به صورت کل تبعیض جنسیتی را جنایت ضدبشری معرفی کرده است. حالا پرسشی مطرح میشود که آیا کمبود نقش زنان در همایش دوحه نماد مبرهنی از تخطیهای این اسناد با اعتبار جهانی نیست؟
تخطیهای آشکار از فیصلههای سازمان ملل متحد
یکی از ارزشمندترین فیصلههای سازمان ملل متحد را قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت سازمان متحد تشکیل میدهد. این قطعنامه، که مشمول دستگاه حقوق بینالملل شده، جایگاه زنان را در تصمیمگیریهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با حفظ برابری جنسیتی با مردان به بحث گرفته است. این قطعنامه اهمیت زیادی بر دولتهای در حال منازعه و پسامنازعه دارد، زیرا بر نقش زنان در تامین امنیت و صلح و ثبات تاکید کرده است. اما در نشست دوحه این قطعنامه که باید به اصل مهم تبدیل میشد، رعایت نمیشود.
ضعف مشروعیت فیصلهها
مشروعیت فیصلهها در باب مسایل ملی زمانی شکل میگیرد که همه اقشار جامعه حداقل صدا یا نمایندگان خود را در تصامیم بااهمیت ملی داشته باشند. در نشست دوحه کسی از زنان نمایندگی نمیکند و این کمبود مقبولیت و مشروعیت فیصلههای این نشست را زیر پرسش میبرد.
واقعیت این است که هنجارهای یاد شده استخوانهای پیکر دولتهای معاصر و جامعه جهانی را در کل تشکیل میدهد. شاید ما در جهان نمونههای کمی از تخطی این هنجارها توسط خود سازمان ملل متحد را دیده باشیم. حالا نه در تعیین دستور کار این نشست و نه در مشارکت مستقیم در تصمیمگیریهای آن زنان هیچ نقشی نداشتهاند. این ضعف حقوقی بر جایگاه و اعتبار نشست دوحه اثر بدی خواهد گذاشت. از سوی دیگر، فیصلههای این نشست بار حقوقی را که باید میداشت، از دست خواهد داد.
یکی از واقعیتهای تلخ دیگر این است که سازمان ملل متحد با پذیرش پیششرطهای اداره بر سر کار طالبان ارزشها، هنجارها و قوانین بینالمللی را به معامله گرفته است. این امر سبب میشود که منتقدان حقوق بشر بیشتر از همیشه فرصت یابند تا بگویند حقوق بشر وسیلهای برای سیاستمداران و نهادهای سیاسی است.
یکی از مهمترین محورهای راهبردی سازمان ملل متحد دفاع، رعایت و ترویج حقوق بشر از طریق شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و کمیساریای عالی حقوق بشر این سازمان جهانی است. از سوی دیگر، سازمان ملل متحد وظیفه دارد تا از اجرای هفت کنوانسیون جهانی، حقوق بشر را در جهان نظارت کند. این در حالی است که دستاندرکاران نشست دوحه خود سبب نقض سیستماتیک این اسناد معتبر جهانی میشوند.