خیرالله خیرخواه، وزیر اطلاعات و فرهنگ طالبان روز سهشنبه به روسیه رفت. وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان گفته آقای خیرخواه برای اشتراک در نشست «اتحاد فرهنگها» که در شهر سنپترزبورگ برگزار میشود، به روسیه رفته است.
وزارت اطلاعات و فرهنگ در خبرنامهای نوشته است خیرالله خیرخواه به دعوت روسیه به این نشست رفته است.
این نشست برای چهار روز در سنپترزبورگ برگزار میشود و در آن نمایندگان کشورهای منطقه شرکت میکنند.
سازمان مجمع فرهنگهای متحد نوشته است که این نشست به ده موضوع مهم فرهنگی از جمله هوش مصنوعی در فرهنگ و حاکمیت ملی، میراث فرهنگی؛ سنتها و مدرنیته، فرهنگ کار، فرهنگ رسانه، سینما، تئاتر و فرهنگ موسیقی اختصاص یافته است.
این سازمان میافزاید که نشست «اتحاد فرهنگها» به دنبال آن است تا در جهانی که مسایل فرهنگی به سرعت در حال تغییر است، ملتها و فرهنگهای مختلف را گرد هم آرود و روی مسایل فرهنگی مهم جهان امروز گفتوگو کند.
برنامه جهانی غذای سازمان ملل اعلام کرد که اتحادیه اروپا به ارزش ۲۵ میلیون یورو به افغانستان کمک کرده است. این سازمان گفته است که این کمک بشردوستانه برای تامین امنیت غذایی صدها هزار نفر از جمله کودکان، زنان باردار و شیرده استفاده خواهد شد.
برنامه جهانی غذا در کابل روز سهشنبه، ۲۰ سنبله، اعلام کرد که با بودجه اتحادیه اروپا به ۶۰۰ هزار نفر کمک غذایی و نقدی، به ۲۵۰ هزار زن باردار و شیرده و به ۱۴۰ هزار کودک غذای مغذی ارائه خواهد کرد.
فرانسوا گومانز، رئیس عملیات کمکهای بشردوستانه اتحادیه اروپا در افغانستان گفت: «اتحادیه اروپا بر تعهدات خود برای حمایت از مردم افغانستان که با یکی از بزرگترین و پیچیدهترین بحرانهای بشردوستانه در جهان مواجه است، ثابت قدم است.»
به گفته برنامه جهانی غذا، در سه سال گذشته اتحادیه اروپا ۱۵۰ میلیون یورو از طریق برنامه جهانی غذا در افغانستان کمک کرده است.
اتحادیه اروپا در ماه جوزای سال جاری خورشیدی برای امنیت غذایی دانشآموزان ۱۰ میلیون یورو کمک کرد.
رئیس کمیته روابط خارجی کانگرس امریکا میگوید وزارت خارجه این کشور مسئول تهیه برنامه تخلیه بود اما حتی زمانی که طالبان کابل را تصرف کردند، این وزارت برای این کار آماده نبود. مایکل مکال گفت نحوه خروج امریکا از افغانستان «برنامهریزی برای شکست» بود.
کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا به ریاست مایکل مکال، پس از دو سال تحقیق گزارش بیش ۳۰۰ صفحهای خود را درباره خروج نیروهای امریکایی از افغانستان و پیامدهای آن منتشر کرد.
در این گزارش گفته شده که بایدن بدون مشوره با نهادهای امریکایی و با توجه به منافع سیاسی خود تصمیم به خروج از افغانستان گرفت. همچنین بر اساس این گزارش، حکومت امریکا در برقراری ارتباط بین وزارتخانهها در واشنگتن و مقامهای وقت در افغانستان ناکام ماند.
مایکل مکال گفته است که این گزارش، یک سند تاریخی است که برای رسیدن به حقیقت تهیه شده است. او گفت این گزارش یک سند سیاسی نیست.
رئیس کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا روز دوشنبه، ۱۹ سنبله، پس از نشر گزارش این کمیته در یک نشست خبری گفت که اداره بایدن تا لحظه سقوط شهر کابل هیچ برنامهای برای تخلیه غیرنظامیان نداشته است.
آقای مکال گفت: «حقیقت این است که برنامه تخلیه تا زمانی طالبان به کابل رسیدند و به سوی سفارت امریکا راهی شدند، روی دست گرفته نشد. در آن زمان راس ویلسون، سفیر امریکا در کابل مسئول ارائه طرح و اجرای آن شد.»
به گفته آقای مکال، سفیر امریکا در کابل در گام اول خودش از طریق فرودگاه کابل «فرار» کرده و کارمندان، همکاران محلی افغان و هزاران سند طبقهبندی شده را پشت سر گذاشته است.
رئيس کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا گفت: «او[راس ویلسون، سفیر سابق امریکا در کابل] سربازان خودش را رها کرد. چه ترسو! بعد از آن چه اتفاقی افتاد؟ طالبان مسئول اولین ایستهای بازرسی [فرودگاه کابل] تعیین شدند تا شهروندان امریکایی، همکاران و متحدان افغان و زنان و کودکانی را بازرسی کنند که پشت سر گذاشته شده بودند.»
به گفته این مقام کانگرس، در جریان عملیات تخلیه به طالبان صلاحیت داده شده بود که مسیرهای ورودی به میدان هوایی کابل را کنترول کند. او گفت: «وقتی برنامهای ندارید، برای شکست برنامهریزی میکنید.»
مایکل مکال در بخشی از سخنانش گفت که تحقیق درباره خروج امریکا از افغانستان را پس از انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده نیز ادامه خواهد داد. او تاکید کرد که مردم امریکا سزاوار دانستن حقیقت هستند.
«زمان و مکان حمله انتحاری داعش را میدانستیم»
مایکل مکال، پس از نشر تحقیق یک ساله کمیته رابط خارجی گفت که امریکا زمان و مکان حمله انتحاری داعش در جریان تخلیه را میدانسته است اما به دلیل نبود برنامه نه تنها از این حمله پیشگیری نشده بلکه نیروهای امریکایی هم بدون تدابیر محفاظتی به این دروازه فرستاده شدند.
او گفت: «ما زمان و تاریخ [حمله مهاجم انتحاری] و دروازه را میدانستیم. با آن هم سربازان امریکایی بدون حمایت و توسط دولت خود تنها رها شدند و از آنها خواسته شد که در کنار دشمن قسمخوردهشان، طالبان، برای دفاع از این میدان هوایی کابل بایستند.»
در حمله انتحاری یک مهاجم داعش در میان تجمع مردم در یک دروازه فرودگاه کابل مشهور به «ابی گیت» در چهارم سنبله ۱۴۰۰، به تعداد ۱۸۲ نفر به شمول ۱۳ سربار نیروهای دریایی امریکا کشته و دهها نفر دیگر زخمی شدند.
مکال گفت: «اینکه این حمله قابل پیشگیری بود اگر ما برنامه میداشتیم. این غمانگیز است.»
او گفت که علاوه بر مهاجم انتحاری داعش، هشت عضو داعش براثر سیاست خارجی و سیاست مرزی «ناکام» بایدن وارد امریکا شدند که از سوی پولیس فدرال این کشور دستگیر شدند. به گفته او، یک حلقه داعشیها متشکل از ۴۰۰ نفر نیز بهصورت قاچاقی وارد امریکا شدهاند.
او همچنین گفت که حالا امریکا توانایی رصد فعالیتهای گروههای تروریستی از جمله داعش را در افغانستان ندارد.
پیامدهای خروج امریکا از افغانستان
رئيس کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا در این نشست خبری خود خروج امریکا از افغانستان را «بدتر» از خروخ این کشور از سایگون ویتنام توصیف کرد. او گفت که پس از سقوط افغانستان، رقیبان و دشمنان امریکا به نقاط ضعف این کشور نگاه میکنند نه نقاط قوتاش.
مکال حمله روسیه به اوکراین، تهدادات چین علیه تایوان و افزایش تهدادات ناشی از گروههای تحت حمایت جمهوری اسلامی در منطقه را پیامدهای خروج امریکا از افغانستان دانست.
همکاران افغان امریکا باید تخلیه شوند
مکال در پاسخ به سوال خبرنگار افغانستان اینترنشنال در مورد سرنوشت همکاران افغان نیروهای امریکایی که در افغانستان و کشورهای همسایه گیر ماندهاند، گفت:«ما باید آنها را از آنجا خارج کنیم.»
آقای مکال گفت وقتی طالبان به سفارت امریکا و پایگاه هوایی بگرام دسترسی پیدا کردند، اطلاعات بایومتریک همکاران محلی امریکا در افغانستان را بهدست آوردند و به دنبال آن این گروه خانه به خانه سراغ این افراد رفتند و آنها را زندانی، شکنجه کردند و در مواردی کشتند.
او گفت:«ما به آنها [همکاران افغان نیروهای امریکایی] مدیون هستیم.»
رئیس کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا در بخشی از سخنانش گفت که دموکراتها از جمهوریخواهان به دلیل امضای توافقنامه دوحه با طالبان انتقاد میکنند، اما پس از امضای این توافقنامه، دو هزار و ۵۰۰ سرباز امریکا، شش هزار و ۵۰۰ نیروی ناتو و حمایت هوایی در افغانستان حضور داشتند.
او گفت که تصمیم جو بایدن مبنیبر به صفر رساندن تعداد سربازان امریکایی در افغانستان، ارتش حکومت پیشین افغانستان را تضعیف کرد.
واکنش کاخ سفید
کاخ سفید در واکنش به گزارش کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا، آنرا یکجانبه خوانده و گفت که این گزارش چیزی جدیدی ندارد.
جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید گفت که حکومت ترامپ در حالی توافقنامه را با طالبان امضا کرد و متعهد به خروج از افغانستان از جمله پایگاه بگرام شد که حکومت اشرف غنی بینهایت ضعیف شده بود و طالبان در اوج قدرت خود قرار داشتند.
کربی افزود که حکومت ترامپ پنج هزار جنگجوی طالبان را از زندان آزاد کرد.
او خروج امریکا از افغانستان را مسئولانه و مطابق برنامه حکومت ترامپ خواند.
شان رایان، نظامی پیشین امریکایی میگوید واشنگتن برخی از سازمانهای غیردولتی را کمک مالی میکند که آنها با این پول طالبان را تامین میکنند. رایان در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال گفت برخی از مقامهای وزارت خارجه امریکا با طالبان «همدلی» دارند.
این عضو سابق نیروهای امریکایی که سالها در افغانستان نیز خدمت کرده، از سیاستهای اداره جو بایدن در قبال طالبان انتقاد کرد.
شان ریان روز دوشنبه در برنامه دیدگاه شبکه افغانستان اینترنشنال گفت که اداره بایدن و هریس طالبان را بخشیده است، اما مردم و نظامیان امریکایی نه.
او گفت که شماری از مقامها امریکایی به ویژه در وزارت خارجه، احساس «همدلی» نسبت به طالبان دارند و با این گروه مذاکره میکنند.
این نظامی سابق امریکایی گفت که تهدید طالبان و گروههای تروریستی در افغانستان علیه ایالات متحده جدی است، چرا که به گفته او بودجه حمله ۱۱ سپتامبر ۵۰۰ هزار دالر بود اما طالبان در حال حاضر سالانه یک میلیارد دالر دریافت میکند.
او گفت که در حال حاضر، سازمانهای استخباراتی امریکا ۹۰ درصد اطلاعات کمتر از افغانستان دریافت میکنند چون در خارج از این کشور فعالیت دارند. گفت که غیبت اطلاعاتی امریکا در افغانستان، میتواند برای ایالات متحده و سایر نقاط جهان زیانبار باشد.
او افزود که اداره بایدن تهدیدهای فعالیت ۲۱ گروه ترویستی در افغانستان تحت کنترول طالبان را جدی نمیگیرد. آقای رایان گفت که حکومت کنونی امریکا، این تهدید را جدی نمیگیرد که طالبان «به تروریستها پاسپورت میدهند و این افراد میتوانند از طریق مرزهای جنوبی امریکا وارد خاک ایالات متحده شوند.»
این نظامی پیشین امریکایی گفت که برای اداره بایدن، اولویت این بود که نیروهای ایالات متحده از افغانستان خارج شوند و این کشور از دید رسانهها دور شود.
او گفت که اتفاقاتی که هنگام خروج در افغانستان افتاد، تصویری منفی از حکومت جو بایدن نه تنها در افغانستان، بلکه در پیش چشم جهان و امریکاییها ترسیم کرد.
آقای رایان گفت که بسیاری از مردم امریکا میخواهند که گروههای مقاومت علیه طالبان برای آزادی افغانستان حمایت و متحدان سابق واشنگتن در افغانستان محافظت شوند.
شایان رایان گفت که در صورتی که حکومت امریکا تغییر کند، رویکرد واشنگتن در قبال طالبان نیز دستخوش این تغییر خواهد شد و حکومت بعدی امریکا، میتواند گروههای مقاومت را حمایت کند و تهدیدات ناشی از افغانستان را جدی بگیرد.
او احتمال داد که در صورت بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، طالبان به خاطر رعایت نکردن مواد توافقنامه دوحه پاسخگو و کمکهای مالی به این گروه متوقف خواهد شد. او گفت که در این صورت، گفتوگوهای بیشتر میان مقامهای استخباراتی، دیپلوماتها و نمایندگان کانگرس با گروههای مقاومت نیز انجام خواهد شد.
به گفته او، در صورت پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری امریکا، واشنگتن تلاشهای بیشتری برای انسجام نیروهای مقاومت و ضدطالبان انجام خواهد داد. آقای رایان افزود که در صورت پیروزی کامالا هریس، معاون بایدن، در انتخابات ایالات متحده، سیاست امریکا در قبال افغانستان به همین شکل ادامه خواهد یافت.
شان رایان گفت که در حال حاضر، گروههای مقاومت علیه طالبان، مهمات، تسلیحات و نیروی انسانی کم دارند. او همچنین اشاره کرد که آوازههایی درباره گفتوگوی گروههای مقاومت با سازمانهای نظامی خصوصی شنیده است.
رایان با اشاره به اینکه از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۵ در کنار متحدان افغان واشنگتن در افغانستان جنگیده است، گفت او و سایر کهنهسربازان امریکایی از خروج «فاجعهبار» امریکا از افغانستان خشمگین و ناراحت شدند.
رایان گفت که نیروهای جبهههای مقاومت علیه طالبان، میتوانند «شرکای قابل اعتماد» برای واشنگتن باشند. او گفت که نیروهای ضدطالبان، ۲۱ سال در کنار نیروهای امریکایی جنگیدند، آموزش دیدند و در حال حاضر برخی از آنها «بهترین مبارزان» در جهاناند.
شان رایان پیشتر همچنین طوماری را راهاندازی کرد که در آن خوستار توقف کمکهای مالی به طالبان و دعوت احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی به کانگرس شده است. آقای رایان گفت که این طومار به پیشرفتهایی دست یافته و توجه اعضای کانگرس را جلب کرده است.
اسکندر مومنی، وزیر داخله جمهوری اسلامی از مهاجران افغان ساکن ایران خواست «بروند در کشور خودشان تلاش کنند و آنجا را آباد کنند.» مومنی در یک برنامه تلویزیونی درباره طرح موسوم به «ساماندهی اتباع خارجی» گفت: «ایران توان این حجم از مهاجرت را ندارد.»
او شامگاه دوشنبه افزود: «اولویت با آنهایی است که غیرقانونی و غیرمجاز وارد میشوند. در همه دنیا همین است و مهاجران باید به سازوکار کشور میزبان احترام بگذارند.»
وزیر داخله جمهوری اسلامی مقصر افزایش بیکاری در ایران را افغانها دانست و گفت: «فرصتهای شغلی زیادی گرفته میشود.» او افزود که انتظار دارد مهاجران افغان به کشور خود بازگردند.
چهار روز پیش، مومنی اعلام کرده بود که طرح جامع ساماندهی افغانها در ایران به زودی تدوین و اجرایی میشود.
او گفت: «این طرح کامل، با یک برنامه مناسب و در نظر گرفتن ملاحظات منطقهای و همسایگی اجرا می شود.»
خبرگزاری مهر گزارش داد که وزیر داخله ایران روز پنجشنبه گذشته در بازدید از محله سنگ سیاه شیراز بر ضرورت ساماندهی افغانها در ایران تاکید کرد.
مومنی که به تازگی به عنوان وزیر داخله جمهوری اسلامی منصوب شده، در جلسه مجلس اعلام کرده بود که نخستین گام او، اخراج مهاجران غیرقانونی و بدون مجوز خواهد بود.
او جزئیاتی در مورد طرح جامع برای افغانها در ایران ارائه نکرده است.
با این حال، آقای مومنی در ماه اسد، زمانی که هنوز وزیر داخله نشده بود، در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی ایران تاکید کرد که راهحل جلوگیری از ورود مهاجران، بستن مرزها است.
مومنی در آن زمان اعلام کرد که برای اجرای این طرح، برنامهریزی خواهد کرد.
او در گفتوگوی تلویزیونی خود نیز با تاکید بر لزوم انسداد مرزها به صورت یکپارچه، از آغاز کار نیروهای مسلح برای مسدود کردن کل مرزهای ایران خبر داد.
پیشتر مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز در جریان کارزار انتخاباتی خود بر انسداد مرز با افغانستان تاکید کرده بود.
پس از فروپاشی حکومت پیشین افغانستان، صدها هزار نفر از شهروندان این کشور به کشورهای همسایه، به ویژه ایران و پاکستان، مهاجرت کردند.
در سه سال گذشته، هر دو کشور صدها هزار مهاجر افغان را اخراج کردهاند.
در ماه اسد، روزنامه شرق در گزارشی از بازداشت شماری نوجوان افغان بین ۱۰ تا ۱۷ سال با وجود داشتن مدارک خبر داد.
شرق در این گزارش خود با روایت برخورد خشن یک عامل انتظامی با «سید مهدی»، نوجوان مهاجر افغان در شهرستان دماوند، نوشت که ماجرای برخورد با مهاجران در ایران، پیچیدگیهای بیشتری به خود گرفته است.
این گزارش به نقل از فعالان اجتماعی نوشت گرچه رد مرز کودکان زیر ۱۸ سال و زنان به تنهایی غیرقانونی است اما این اتفاقات در حال رخ دادن است.
ویدیوی برخورد خشن یک نیروی پولیس ایران با «سید مهدی» در شهرستان دماوند، در روز ۱۷ اسد در افغانستاناینترنشنال منتشر شد.
این ویدیو واکنش کاربران شبکههای اجتماعی را در پی داشت و آنان فشار زانوی مامور روی گردن این نوجوان را با ماجرای مرگ جورج فلوید در امریکا در سال ۱۳۹۹ قیاس کردند که موجب اعتراضات گستردهای در این کشور شد.
پس از چهار و نیم سال خدمت به عنوان سفیر و نماینده مردم با افتخار افغانستان در ناروی، ماموریت من به پایان رسیده است.
من و همکارانم از آغاز تصدی وظیفه در اسلو این افتخار را داشتیم که در جهت تامین و توسعه منافع مردم افغانستان و تقویت روابط تاریخی و دوستانه میان افغانستان و ناروی تلاش نماییم.
قبل از آگست ۲۰۲۱، ما در وضعیت نسبتاً عادی اجراات میکردیم و برای ارتقای جایگاه افغانستان نه تنها در ناروی، دنمارک و ایسلند، بلکه در سرتاسر جهان، از طریق ابتکارهای مختلف در زمینههای صلح، دیپلوماسی عمومی، اقتصادی، دیاسپورا و سایر عرصهها تلاش کردیم.
در این مدت توانستیم دستاوردهای مهمی در عرصههای مختلف داشته باشیم که مایه خرسندی من و همکارانم در امر خدمتگذاری به کشور عزیز ما خواهد بود.
پس از فروپاشی نظام جمهوری اسلامی افغانستان، سفارت افغانستان در اسلو نیز مانند برخی دیگر از نمایندگیهای دیپلوماتیک و قنسولی جمهوری اسلامی افغانستان به ارزشهای حقوق بشر، دموکراسی، کثرتگرایی و صلح متعهد باقی ماند و در شرایط سخت و با منابع محدود فعالیت کرد.
با این حال، چالشها هرگز اراده ما را برای تداوم کار در جهت دفاع از منافع مردم افغانستان و ارزشهایی که آنها در طول تاریخ معاصر خود به آن متعهد بوده و فداکاریهای بزرگ در این راستا انجام دادهاند، تضعیف نکرد.
برعکس، مسئولیت من و همکارانم در سفارت بعد از آگست ۲۰۲۱ به دلیل شرایط سختی که مردم ما با بحران پیش آمده با آن مواجه بودند، اهمیت بیشتر پیدا کرد. به عنوان یک اولویت فوری، تلاش کردیم که نیازهای قنسولی هموطنان خود را برآورده کرده و حمایت آنها در کار سفارت را با خود داشته باشیم.
بدون شک حمایت و مشارکت مردم در کار سفارت برای هر دستاوردی که در زمان خدمت به آن رسیدیم، حیاتی بود. ما با دولت میزبان، سازمانهای غیردولتی و سایر نهادها در مورد جنبههای مختلف بحرانی که پس از تسلط طالبان در آگست ۲۰۲۱ در افغانستان به وجود آمد، کار کردیم.
ما با سازمانهای معتبر کشور شاهی ناروی از جمله، شورای پناهندگان ناروی، کمیته ناروی- افغانستان و سایر سازمانهای که سابقه حضور طولانی در افغانستان داشتند، کار کردیم. ما با این سازمانها کار کردیم تا مطمین شویم که کمکهای بشردوستانه در اختیار مردم افغانستان قرار می گیرد.
ما با نهادهای مختلف، از جمله مرکز صلح نوبل و نهادهای دیگر کار کردیم تا اهداف زنان شجاع افغانستان را برجسته کنیم. با تاکید بر حقوق اساسی زنان از جمله حق کار و تحصیل که در سه سال گذشته به طور سازمانیافته براثر سیاستهای خصمانه طالبان سلب شده است.
با وجود شرایط سخت، زنان شجاع افغانستان چه در داخل و خارج در خط مقدم تلاشهای ملی برای دفاع از حقوق همه افغانها و ارزشهای که تاریخ و هویت افغانستان را مشخص میکند، قرار دارند. در عرصه سیاسی، ما همیشه بر اهمیت ایجاد یک نظام سیاسی فراگیر که بتواند گثرتگرایی و تنوع ملی افغانستان را منعکس کند، تاکید کردیم.
ما تاکید داشتیم که تنها اراده جمعی مردم افغانستان میتواند تضمینکننده صلح، وحدت و ثبات در کشور باشد و جامعه جهانی باید از تلاشهای مردم افغانستان برای غلبه بر بحران در کشورشان حمایت کند.
میخواهم یکبار دیگر از کشورهای ناروی، دنمارک و ایسلند بهخاطر حمایت و دوستیشان با افغانستان تشکر کنم. مردم افغانستان در طول تاریخ فراز و نشیبهای گوناگون را تجربه کردهاند اما در برابر چالشها و ناملایمات استوار ایستادهاند و راهی برای غلبه و پیروزی یافتهاند.
امروز مردم ما یکبار دیگر با وضعیت دشواری روبهرو هستند و در یک مبارزه ملی برای رسیدن به صلح واقعی و یک افغانستان باثبات، متحد و دموکراتیک تلاش میکنند. باور کامل دارم که مردم ما این بار همانند گذشته خود پیروز خواهند شد و اطمینان دارم که این ملت دوباره جایگاه شایسته خود را در جامعه بینالمللی پیدا خواهد کرد.
تلاشهای من در جهت پیشبرد آرمان عادلانه مردم آزادیخواه افغانستان برای صلح واقعی، حکومتداری مشروع و وحدت ملی همچنان ادامه خواهد داشت. این الهام و انگیزه از بینش و فداکاری پدرم شهید عبدالرحیم غفورزی، به عنوان نخستوزیر سابق و نیز فداکاری میلیونها افغان میهندوست است که جانهای گرانبهای خود را برای افغانستان نثار کردند، به یادگار مانده است.
