همزمان با افزایش اختلافات داخلی میان مقامات طالبان، شهروندان کابل از تشدید فضای ناامنی و بیثباتی در پایتخت خبر میدهند.
به گفته ساکنان کابل، اوضاع روانی در شهر متشنج است و نگرانیهای گستردهای در مورد تحولات غیرمنتظره وجود دارد.
منابعی از میدان هوایی کابل تأیید کردهاند که یک قطعه از نیروهای ویژه طالبان از قندهار در این فرودگاه مستقر شده است. این در حالی است که وضعیت اقتصادی کشور پس از تعلیق کمکهای خارجی ایالات متحده امریکا رو به وخامت گذاشته و بحران نقدینگی، بازار ارز را به آشفتگی کشانده است.
صرافان کابل میگویند که نیروهای استخبارات طالبان در روزهای اخیر کنترول شدیدی بر جابهجایی ارز اعمال کرده و سرای شهزاده وضعیت نظامی به خود گرفته است.
یک صراف در سرای شهزاده گزارش داده که در هفته جاری، نیروهای استخبارات طالبان صدها هزار دالر از صرافان را ضبط کرده و در برابر آنان از خشونت کار گرفته است. به گفته این صراف، برخی از صرافان برای ساعاتی بازداشت شده و معمولاً در نیمهشب آزاد میشوند، اما هنوز مشخص نیست که پولهای ضبطشده چه زمانی به صاحبانشان بازگردانده خواهد شد.
افزایش اختلافات درونگروهی طالبان
در کنار مشکلات اقتصادی، تنشهای داخلی در میان مقامات ارشد طالبان نیز رو به افزایش است. یکی از مهمترین نشانههای این اختلافات، سفر طولانیمدت سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، به امارات متحده عربی است که با گذشت ۱۳ روز، هنوز به افغانستان بازنگشته است. طالبان دلیل این تأخیر را اعلام نکرده، اما برخی منابع احتمال بروز اختلافات داخلی را مطرح کردهاند.
همچنین، عباس استانکزی، معاون سیاسی وزارت خارجه طالبان، نیز اخیراً در پی صدور حکم بازداشتش توسط هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان به امارات متحده عربی پناه برده است.
پس از خروج او از کابل، فایلهای صوتی منتشر شد که نشان میدهد وی بهشدت از رهبر طالبان، هبتالله آخندزاده، انتقاد کرده است.
عباس استانکزی، معین سیاسی وزارت خارجه طالبان از مقامهای این گروه خواست که از هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، به گونهای پیروی نکنند که به او «رتبه پیامبری و خدایی» داده شود.
عباس استانکزی در یک فایل صوتی تازه منتشر شده، از طالبان میخواهد که از «پرستش» رهبر خود خودداری کنند.
استانکزی مقامهای طالبان را به پیروی نکردن از دستورهای «خلاف شریعت» تشویق کرد و خطاب به هبتالله آخندزاده گفت: «ما بهخاطر تو نمیتوانیم وطن را خراب کنیم.»
افزایش نگرانیها از آینده سیاسی و اقتصادی کشور
با توجه به درگیریهای داخلی طالبان، عدم پرداخت معاشات کارمندان دولتی و تشدید محدودیتها بر بازار ارز، نگرانیهای عمومی در مورد آینده افغانستان افزایش یافته است.
برخی تحلیلگران بر این باورند که تشدید اختلافات درونگروهی، همراه با وخامت شرایط اقتصادی، میتواند زمینهساز تحولات غیرمنتظرهای در کشور باشد.
جبهه آزادی افغانستان ضمن محکوم کردن تیراندازی در دفتر یوناما در کابل، گفت که طالبان نه تنها در تامین امنیت افغانستان ناکام است بلکه افراد این گروه در افزایش ناامنی دست دارند.
این جبهه گفت که امنیت نهادهای بینالمللی باید در هر شرایطی تامین شود.
دفتر نمایندگی سازمان ملل، یوناما در کابل روز دوشنبه گفت که در پی تیراندازی یک عضو طالبان در مقر این سازمان، یک نفر کشته و یک نفر دیگر زخمی شده است.
به گفته این سازمان، فرد زخمی یک کارمند قراردادی امنیتی بینالمللی این سازمان است و یک نفر دیگر هم کشته شده است.
پیشتر، منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که جسد عضو طالبان که این تیراندازی را انجام داد در بیرون دفتر یوناما پیدا شده که ظاهرا توسط اعضای دیگر این گروه کشته شده است.
جبهه آزادی افغانستان با نشر خبرنامهای وقوع این رویداد را «مایه تاسف» خواند و آن را محکوم کرد.
داوود ناجی، رئیس کمیته سیاسی جبهه آزادی گفت: «حمله به دفتر یوناما در کابل نشان میدهد که طالبان نه تنها در تأمین امنیت ناکام است، بلکه خود عامل ناامنی و بیثباتی بوده و افراد این گروه در ناامنیها دست دارند.»
داوود ناجی طالبان را عامل اصلی افزایش جرایم سازمانیافته، قاچاق مواد مخدر و «قتلهای هدفمند» دانست.
ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در ولایت بدخشان با نشر عکسهایی گفته که وضعیت حفظ و نگهداری از موزیم و مناز شهدا در بدخشان توسط مسولین مورد بررسی قرار گرفت. در عکسها دیده میشود که یک قوطی نصوار هم بین دیگر آثار قرار داده شده است.
ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در بدخشان روز دوشنبه، ۱۵ دلو اعلام کرد که برای بررسی وضعیت نگهداری موزیم و منار شهدا، از این اماکن بازدید کرده است.
طالبان در حالی از حفاظت آثار تاریخی سخن میگوید که در سالهای گذشته مسئول تخریب بسیاری از میراثهای فرهنگی کشور، از جمله مجسمههای بودا در بامیان، بوده است.
برخیها معتقدند که این گروه هیچ تعهد و برنامهی عملی برای حفظ فرهنگ و آثار تاریخی ندارند و اقدامات آنها در این زمینه بیشتر جنبهی نمایشی دارد.
پیش از این وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان از ایجاد ریاستی جدید با عنوان «حفاظت ارزشهای جهادی» خبر داده بود.
خیرالله خیرخواه، وزیر اطلاعات و فرهنگ طالبان، گفته بود این ریاست با هدف «زنده نگهداشتن ارزشهای جهادی و تاریخ» تأسیس شده است.
این وزیر طالبان گفته بود که قرار است در سراسر ولایات افغانستان یک موزیم جهادی ساخته شود تا آثار باقیمانده از جنگهای علیه بریتانیا، شوروی و امریکا را جمعآوری و ثبت کند.
آژانس پناهندگان سازمان ملل اعلام کرد که کوریای جنوبی سه میلیون دالر برای حمایت از افغانهای بازگشته و بیجاشدگان کمک کرده است. این کمک برای ساخت سرپناه دایمی برای حدود ۴۰۰ خانواده و ارائه خدمات سلامت روان به بیش از ۳۴ هزار نفر تخصیص یافته است.
آژانس پناهندگان سازمان ملل روز دوشنبه، ۱۵ دلو اعلام کرد که با حمایت مالی کوریای جنوبی، به افغانهای آسیبپذیر و نیازمند، خدمات سرپناه و سلامت روانی ارائه خواهد کرد.
این سازمان تاکید کرده است که بحران بشری در افغانستان میلیونها نفر را در شرایط دشوار قرار داده و داشتن سرپناه یکی از مهمترین نیازهای بازگشتکنندگان افغان است.
در بیانیه این نهاد آمده است: «دههها درگیری، همراه با بلایای طبیعی و اقلیمی مکرر مانند زلزله، سیل و زمستانهای سخت، خانوادهها را آواره کرده و آنان را مجبور به زندگی در مسکنهای ناامن یا موقت کرده است.»
آژانس پناهندگان سازمان ملل افزوده که قرار است برای دو هزار و ۸۰۰ نفر سرپناههایی ساخته شود که در برابر زلزلههای مکرر، سیل و شرایط اقلیمی مقاوم بوده و امنیت خانوادههای بازگشته را تضمین کند.
برنامه مشاوره روانی این سازمان نیز شامل حمایت روانی و اجتماعی، ارائه خدمات فوری و ارجاع به مراقبتهای تخصصی میشود.
عرفات جمال، نماینده کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در افغانستان، گفت: «حمایت کوریای جنوبی به ما کمک میکند تا راهحلهای بلندمدتی برای برخی از آسیبپذیرترین اقشاری که با آوارگی مواجه شدهاند و در تلاش برای بازسازی زندگی خود هستند، ارائه کنیم.»
منابع محلی در بدخشان میگویند که جمعهخان فاتح، ولسوال طالبان در نسی درواز، دهها نفر از پیروان مذهب اسماعیلی را وادار به تغییر مذهب کرده است.
این اقدام در روزهای اخیر انجام شده و واکنشهای گستردهای را برانگیخته است.
منابع محلی از ولسوالی نسی بدخشان روز دوشنبه، ۱۵ دلو به افغانستان اینترنشنال گفتند که جمعهخان فاتح، فرمانده طالبان در سفری به ولسوالی نسی، دهها نفر را به تغییر مذهب وادار کرده و از آنها خواسته تا مذهب حنفی را بپذیرند.
باشندگان بدخشان ویدئویی را به افغانستان اینترنشنال فرستاده اند که در آن «لحظه تغییر مذهب یک مرد اسماعیلی» در ولسوالی نسی ولایت بدخشان دیده میشود.
در ویدئوی جداگانهای که به افغانستان اینترنشنال رسیده، دیده میشود که جمعه خان فاتح میگوید در فصل زمستان همراه با جمع بزرگی از روحانیون به نسی رفته است تا مردم را در مسجدها «دعوت» کند و پیام هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، را به آنان برساند. او در ادامه سفر خود را موفقیتآمیز میخواند.
اسماعیلیهای افغانستان یکی از اقلیتهای مذهبی این کشور هستند که پیرو شاخهای از مذهب تشیع محسوب میشوند. بیشتر آنها در ولایتهای بدخشان، بغلان، بامیان و برخی مناطق دیگر زندگی میکنند. این جامعه همواره با محدودیتهای مذهبی و تبعیض مواجه بوده و در دورههای مختلف تاریخی، از جمله در زمان طالبان، تحت فشار قرار گرفته است. در ولسوالی نسی بدخشان پیروان اهل تسنن و اسماعیلی زندگی میکنند.
برخی از باشندگان بدخشان گفتند که در پی سفرهای جمعه خان فاتح دستکم ۷۵ باشنده شیعه و اسماعیلی بدخشان وادار به تغییر مذهب شدهاند.
به گفته این منابع، این فرمانده طالبان افراد اسماعیلیه را از مهمانخانهها و محلهای عمومی جمعآوری کرده و آنان را وادار به پذیرش مذهب حنفی میکند.
یک منبع به افغانستان اینترنشنال گفت که جمعهخان فاتح نام یکی از این افراد، تلاوتشاه، را به عبدالله تغییر داده است.
صندوق جمعیت سازمان ملل متحد از کمبود دسترسی زنان افغان به خدمات بهداشتی امن و موثر ابراز نگرانی کرد. این سازمان هشدار داد که زنان افغان به دلیل محدودیت دسترسی به خدمات بهداشتی امن در معرض خطر مرگ و افزایش بیماریها قرار دارند.
این نهاد وابسته به سازمان ملل روز دوشنبه، ۱۵ دلو، ویدیویی را در شبکه اجتماعی اکس منتشر کرد که در آن شماری از زنان افغان در ولایت ننگرهار از مشکلات دسترسی به خدمات صحی سخن میزنند.
صندوق جمعیت سازمان ملل متحد تاکید کرده است که با همکاری بریتانیا، خدمات نجاتبخش را برای اطمینان از دسترسی بدون مانع زنان به مراقبتهای بهداشتی ارائه میکند.
فوزیه، یکی از زنان در ولایت ننگرهار، میگوید: «بچهام خیلی مریض است. دو فرزند دیگر هم دارم که آنها نیز در خانه به دنیا آمدند. بدون پول، نمیتوانستیم برای کمک پزشکی به جایی برویم.»
ملالی امین، کارمند یک مرکز بهداشتی در این ولایت، همچنین تاکید کرده است که مردم روستا هزینه پرداخت تداوی خود در مراکز بهداشتی دورتر را ندارند.
او گفت: «مردم از ما توقعات زیادی دارند زیرا این کلینیک در منطقهای بسیار دورافتاده واقع شده است. فقر در اینجا بسیار گسترده است و مردم حتی ۱۰ افغانی برای پرداخت کرایه موتر بهمنظور رفتن به کلینیکهای دیگر و خرید دارو ندارند.»
صندوق جمعیت ملل متحد بر ضرورت سرمایهگذاری پایدار برای تضمین دسترسی امن و بدون مانع زنان به مراقبتهای صحی در افغانستان تاکید کرده است.
این سازمان نوشت: «به همراه شرکا و اهداکنندگان خود، خدمات بهداشتی نجاتبخش در زمینههای باروری، مادران، نوزادان، کودکان و نوجوانان را بهمنظور مقابله با تاثیرات شدید بحران انسانی بر زنان و دختران ارائه میدهیم.»
با تسلط طالبان بر افغانستان در اسد سال ۱۴۰۰، سیستم صحی افغانستان فروپاشید و حدود هزار مرکز صحی بسته شدند.
سازمان بهداشت جهانی در ماه حمل ۱۴۰۳ اعلام کرد که ۱۸ میلیون نفر در افغانستان به کمکهای بهداشتی نیاز دارند.
به گفته سازمان ملل دسترسی به مراقبتهای صحی با کیفیت، یکی از چالشهای اساسی در افغانستان است.