محدود کردن پذیرش پناهجویان در آلمان یکی از موضوعات مهم و اختلاف برانگیز در مبارزات انتخابات سراسری ده روز آینده (۲۳ فبروری) این کشور است. در همان حال، بزرگترین اقتصاد اروپا برای جبران کمبود نیروی کار و پیری جمعیتش به مهاجران بیشتری نیاز دارد.
حمله مرگبار چند پناهنده به مردم عادی، جلوگیری یا کاهش پذیرش پناهجو را به بحثی داغ در سیاست و انتخابات آلمان تبدیل کرده است. فضای عمومی به گونهای که تمام احزاب کنترول مرزها و اخراج پناهجویان را مطرح کرده اند.
مهاجرت چه تاثیری بر جمعیت آلمان دارد؟
بر اساس گزارش رویترز، جمعیت آلمان بین سال ۲۰۱۴ تا سال ۲۰۲۴ بیش از ۳.۵ میلیون نفر افزایش یافت که مهاجرت عامل اصلی آن بود. طبق این گزارش، در همین دوره ده ساله، تعداد شهروندان آلمانی با دو میلیون کاهش به ۷۱.۶ میلیون نفر رسید. این گزارش با استناد به دادههای اداره آمار میافزاید که در مقابل، جمعیت خارجی تبار در آلمان از حدود ۷.۵ میلیون به ۱۳.۱ میلیون نفر افزایش یافته است.
رویترز با استناد به دادههای اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان آلمان و کمیساری عالی پناهندگان سازمان ملل نوشت که از سال ۲۰۲۲ آلمان بیش از دو میلیون پناهجو را پذیرفته است که از آن میان حدود ۱.۲ میلیون نفر آن از کشور جنگزده اوکراین اند. بیشتر افراد دیگر از افغانستان، سوریه و ترکیه هستند.
مهاجران: مفید یا بار دوش؟
رشد اشتغال در آلمان اکنون کاملاً به کارگران خارجی وابسته است. رویترز با استناد به تجزیه و تحلیل دادههای تازه آژانس کار فدرال آلمان میافزاید که بدون مهاجران، آلمان بین سپتامبر ۲۰۲۳ تا سپتامبر سال گذشته، ۲۰۹ هزار شغل از دست میداد.
این گزارش به دریافت کنندگان مزایای بیکاری پرداخته و گفته که در جون سال گذشته از بین بیش از چهار میلیون دریافت کننده مزایای بیکاری، ۴۷ درصد اتباع خارجی بودند. اوکراینیها و سوریها تا اکتبر ۲۰۲۴ بیش از ۱.۲ میلیون دریافتکننده داشتند.
دادههای وزرات کار آلمان نشان میدهد که در طول دهه گذشته، هزینههای دولت فدرال برای مزایای بیکاری افزایش یافته است و از سال ۲۰۲۰ این مزایا به میزان قابل توجهی افزایش یافته است. طبق این گزارش، در سال ۲۰۲۲۴ این رقم به حدود ۲۹ میلیارد یورو ( حدود۳۰ میلیارد دالر) رسید.
آیا بازار کار آلمان از پناهندگان سود برده است؟
ویدو گایز تئون، از موسسه اقتصادی کلن به رویترز گفت که امیدواری آلمان برای رفع کمبود نیروی کار ماهر با استفاده از پناهندگان دو بار از بین رفت: بار نخست با ورود پناهندگان عمدتاً سوری از سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۶ و دوباره با پناهندگان اوکراینی که از شروع تهاجم روسیه در فبروری ۲۰۲۲ به آلمان آمدند.
دادههای آژانس کار فدرال آلمان نشان میدهد که نرخ بیکاری در میان جمعیت پناهجویان نیز به طور قابل توجهی بالاتر از نرخ بیکاری در کل خارجیهای ساکن آلمان است.
این گزارش با اشاره به گزارش موسسه تحقیقات اشتغال آلمان میگوید که ۵۴ درصد از پناهندگانی که به مدت ۶ سال در این کشور بودهاند شاغل هستند. از این تعداد، دو سوم به صورت تمام وقت کار می کنند و ۷۰ درصد دارای مشاغل ماهر هستند.
رویترز افزود که برای اتباع اوکراینی، اشتغال تا اکتبر ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل ۴۵ درصد افزایش یافته است و نرخ اشتغال آنها را به ۳۱.۴ درصد رسانده است.
چه اقداماتی برای بهبود اشتغال پناهندگان انجام شده است؟
وزارت کار آلمان در سال ۲۰۲۴ برنامهای را با هدف تسریع کاریابی معرفی کرد. گروه هدف پناهندگان قابل اشتغال از اوکراین و کشورهای مثل سوریه و افغانستان هستند که اخیراً دورههای آموزشی ادغام از جمله کورسهای آموزشی را گذراندهاند و کمک هزینه دریافت میکنند.
طبق این گزارش، مقررات جدید در مورد استخدام پناهندگان در فبروری سال گذشته اجرایی شد و به پناهجویان در کمپها و مراکز پذیرش اجازه داد به جای ۹ ماه انتظار، پس از شش ماه اقامت در کمپ کار کنند. این قانون مقامات اداره مهاجرت را تحت فشار قرار میدهد تا سریعتر مجوز کار را برای پناهندگان اعطا کنند.
چالش های اصلی پناهندگان برای ورود به بازار کار آلمان چیست؟
پناهندگان برای ورود به بازار کار با معضل به رسمیت شناخته شدن مدارک تحصیلی، موانع زبانی و مشکلات مربوط به آسیبهای ناشی از جنگ در کشورشان و چالشهای دیگر، رو به رو اند. در همان حال، وضعیت نامشخص اقامت هم میتواند مانع از کاریابی شود.
در این میان، وضعیت زنان، بهویژه مادران پناهنده در کاریابی دشوار است. زیرا، مسئولیتهای مراقبت از اطفال، زمان یادگیری زبان و توسعه مهارتها را برای آنان محدود میکند.
یک مطالعه سازمان همکاری اقتصادی و توسعه در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که تنها ۴۲ درصد از مادران پناهنده با فرزندان خردسال در آلمان در سال ۲۰۱۹ شاغل بودند، در حالی که این رقم در مادران بومی ۷۳ درصد بود.
مطالعه این سازمان نشان میدهد که اگر پناهندگان دارای مدارک دانشگاهی خارجی مانند کارگران بومی به مشاغل با مهارت بالا دسترسی داشته باشند، آلمان بیش از ۶۰۰ هزار نفر بیشتر در چنین مشاغلی خواهد داشت.
کریم آقاخان دوران کودکی خود را در نایروبی، کنیا سپری کرد. سپس برای ادامه تحصیل به سوئیس بازگشت و سرانجام وارد دانشگاه هاروارد شد، جایی که در رشته تاریخ اسلام تحصیل کرد. در همین دوران، پایههای رویکرد مدرن و مترقی او در رهبری اسماعیلیان شکل گرفت.
پس از درگذشت پدربزرگش، آقاخان سوم، در سال ۱۹۵۷ و در حالی که تنها بیست سال داشت، به امامت رسید و بهعنوان چهل و نهمین امام اسماعیلیان، مسئولیت معنوی و اجتماعی صدها هزار پیرو خود را بر عهده گرفت.
در دورانی که او تازه نقش امامت اسماعیلیان را به عهده میگرفت، جهان شاهد فروپاشی سلطه استعمار و ظهور جنبشهای ملی و رقابتهای ایدئولوژیک میان نظامهای سرمایهداری و کمونیستی بود. در این فضای پرتنش، کریم آقاخان در پی پیوند دادن دین و دنیا بود؛ نظامی که در آن، امام نهتنها بهعنوان مرجع ایمانی پیروان، بلکه در زمینه داشتن زندگی بهتر نیز کمک میکرد. از نظر او، بهترین عبادت، خدمت به افراد آسیبپذیر و بازیابی کرامت انسانی بود.
با پذیرش این مسئولیت، شاهکریم الحسینی پایههای شبکه توسعه آقاخان (AKDN) را با شعار «بهبود کیفیت زندگی» بنا نهاد.
این شبکه، که امروزه بهعنوان یکی از بزرگترین نهادهای توسعهای غیردولتی در جهان شناخته میشود، در بیش از ۳۰ کشور فعالیت میکند و سالانه حدود یک میلیارد دالر برای پروژههای توسعهای در حوزههای آموزش، بهداشت، مسکن و توسعه اقتصادی تأمین میکند.
آقاخان علاوه بر رهبری دینی، در ورزش نیز فعال بود و در المپیک زمستانی ۱۹۶۴ برای ایران رقابت کرد. او از یک زندگی تجملاتی برخوردار بود و داراییهای زیادی از جمله جزیره خصوصی و کشتی تفریحی داشت. آقاخان ثروت زیادی از جمله از طریق پرورش اسب به دست آورد و اسب مشهور «شرگار» را پرورش داد.
اسماعیلیان حدود ۱۵ میلیون پیرو دارند. جمعیتهایی از اسماعیلیان در افغانستان، پاکستان، هند و کشورهای افریقایی زندگی میکنند.
رهبر اسماعیلیان با ارائه قرائتی نوآورانه از اسلام، که بر همزیستی مسالمتآمیز، پلسازی میان فرهنگها و احترام به تنوع تأکید داشت، الگویی متفاوت از رهبری دینی ارائه داد.
پیروانش معتقدند که او برخلاف چهرههای سنتی، در تلاش بود تا اسلام را بهعنوان یک تمدن غنی و انسانی، سرشار از ارزشهای صلح، همدلی و مدارا، به جهان معرفی کند. پیروان او معتقدند که «تنها از طریق همکاری، همافزایی و تعامل میتوان به پیشرفت و توسعه دست یافت». به همین منظور، آقاخان تلاش کرد تا گفتوگوی بینالمللی و میانفرهنگی را تقویت کند.
او مراکز اسماعیلی را در شهرهای مهمی مانند لندن، تورنتو و لیسبون بهعنوان نمادهایی از صلح، دوستی و همکاری جهانی تأسیس کرد. همچنین، دانشگاه آقاخان، انستیتوت مطالعات اسماعیلی و سایر مؤسسات فرهنگی و آموزشی تحت نظر او، نهتنها به ارتقای دانش و تربیت نسلهای آینده کمک کردهاند، بلکه در ترویج ارزشهای انسانی، صلح و همزیستی نیز نقش مهمی ایفا کردهاند.
کریم آقاخان از معدود رهبران دینی بود که، با وجود جایگاه مذهبی و پایبندی به اصول معرفتی، متناسب با تحولات جهان و زندگی معاصر زیست کرد. تداوم ارزشهای فرهنگی و پاسخگویی به ضرورتهای زمانه، از دغدغههای او بود. از همینرو، بنیاد او متعهد به روح پلورالیسم و تکثرگرایی بود و پیروان خود را نیز به همین مسیر هدایت کرد.
بیشتر بخوانید: کریم آقاخان، رهبر اسماعیلیان جهان درگذشت
نقش کریم آقاخان در توسعه جوامع محروم
دوستداران کریم آقاخان میگویند او در کنار دستاوردهای فرهنگی و معنوی، «نقش بزرگی» در توسعه جوامع فقیر و در حال توسعه ایفا کرده است. فعالیتهای بنیاد توسعه آقاخان در افغانستان، هند، کشورهای آفریقایی و آسیای میانه، نمونهای از تعهد او به بهبود کیفیت زندگی مردم است.
بنیاد آقاخان در افغانستان با احداث و تجهیز دانشگاهها و مدارس در سراسر کشور، اعطای بورسیههای تحصیلی و حمایت از آموزش دختران، تأسیس شفاخانهها و ایجاد زیرساختهای اقتصادی، نقش مهمی در آبادانی و توسعه این کشور ایفا کرده است.
احداث شفاخانههای استاندارد مانند شفاخانه «خوست» در شرق افغانستان، تأسیس شفاخانه اطفال فرانسویها در کابل با همکاری حکومت افغانستان و فرانسه بهمنظور ارائه خدمات بهداشتی معیاری، و تأسیس شفاخانه آقاخان در بامیان با مشارکت کشورهای افغانستان، کانادا و فرانسه، بخشی از این کمکهاست.
مشارکت در تأسیس «دانشگاه افغانستان» در کابل و حمایت از برنامههای تحصیلات عالی، همکاری با دانشگاه آسیای مرکزی (UCA) برای اعطای بورسیه به دانشجویان افغان و حمایت از محصلین افغان برای ادامه تحصیل در اروپا، آمریکا و کانادا با اعطای بورسیههای رقابتی از دیگر اقدامهای بنیاد آقاخان در این کشور است.
به همین دلیل، اسماعیلیان در افغانستان او را بهعنوان «سفیر سازندگی» میشناسند.
میراث کریم آقاخان
میراثی که آقاخان از خود بهجا گذاشت، از طریق نهادهای آموزشی، فرهنگی و توسعهای همچنان زنده مانده و الهامبخش نسلهای آینده خواهد بود.
پیروان آقاخان اعتقاد دارند که میراث او همچنان بهعنوان نمادی از صلح، مدارا و دوستی در دنیای پرتنش امروز باقی خواهد ماند و درسهای ارزشمندی از رهبری مدرن بر محور انساندوستی به رهروانش ارائه میدهد.
درگذشت کریم آقاخان و جانشینی فرزند او
شهزاده کریم آقاخان در ۴ فبروری ۲۰۲۵ در لیسبون، پرتغال، در سن ۸۸ سالگی درگذشت. قرار است پیکر او در ۱۱ فبروری ۲۰۲۵ در آسوان، مصر به خاک سپرده شود؛ همانجایی که پدربزرگ او، سلطان محمد شاه، آقاخان سوم نیز آرام گرفته است.
پس از درگذشت او، شهزاده رحیم الحسینی بهعنوان آقاخان پنجم و پنجاهمین امام موروثی جامعه شیعیان اسماعیلی اعلام شد. جانشینی که دورهای جدید در رهبری اسماعیلیان را رقم خواهد زد و به توسعه فعالیتهای مؤسسات آقاخان ادامه خواهد داد.
