جبهه مقاومت ملی افغانستان حمله شبهنظامیان بلوچ به قطار جعفر اکسپرس و گروگانگیری مسافران در ایالت بلوچستان پاکستان را محکوم کرد. این جبهه، طالبان را به دلیل پناهدادن به گروههای تروریستی مسئول دانست.
ارتش پاکستان رسما افغانستان را پایگاه طراحان این حمله خونین شبه نظامیان بلوچ معرفی کرد.
علی میثم نظری، رئیس روابط خارجی جبهه مقاومت ملی، روز چهارشنبه در واکنش به این حادثه در شبکه اکس نوشت: «ما به شدت حمله تروریستی به قطار مسافربری جعفر اکسپرس در ایالت بلوچستان پاکستان را محکوم میکنیم و تسلیت عمیق خود را به ملت پاکستان و خانوادههای قربانیان ابراز میداریم.»
نظری افزود: «افزایش مجدد فعالیتهای تروریستی در منطقه و سراسر جهان از زمان بازگشت گروه تروریستی طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ شدت گرفته است، زیرا این گروه به بیش از ۲۱ سازمان تروریستی پناهگاه داده که بیثباتی را در کشورهای مختلف دامن میزند.»
او تاکید کرد که تنها راهحل پایان دادن به این بحران، «حمایت از مبارزه مردم افغانستان برای آزادی و برقراری یک افغانستان دموکراتیک و عادلانه» است.
در همین حال، ارتش پاکستان اعلام کرد که حمله شبهنظامیان به قطار مذکور و گروگانگیری مسافران از خاک افغانستان هدایت و رهبری شده بود.
ارتش پاکستان پس از پایان عملیات نجات گروگانها در بیانیهای تصریح کرد: «گزارشهای اطلاعاتی به طور قاطع تایید کرده اند که این حمله توسط سران تروریستی که از افغانستان فعالیت میکنند، طراحی و هدایت شده بود و در طول این حادثه، گروگانگیرها به طور مداوم با مغز متفکر خود در افغانستان در ارتباط مستقیم بودند.»
ارتش پاکستان بار دیگر از طالبان خواست تا از استفاده خاک افغانستان علیه پاکستان جلوگیری کند. سخنگوی ارتش پاکستان همچنین هشدار داد که این حادثه «قواعد بازی را تغییر داده است.»
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل، تاکید کرد که تصمیم طالبان برای خروج از اساسنامه رم، مبنای به رسمیت شناختن دادگاه بین المللی کیفری در هالند، تاثیری بر تحقیقات این دادگاه درباره جرایم مقامات ارشد این گروه نخواهد داشت.
او گفت که دادستان دادگاه لاهه، پروندهای علیه مقامات طالبان به اتهام جنایت علیه بشریت در دست بررسی دارد و کوشش آنها برای خارج کردن افغانستان از این معاهده که دولت سابق آن را پذیرفته بود، روند تحقیقات را متوقف نخواهد کرد.
بنت در گفتوگوی اختصاصی با افغانستان اینترنشنال گفت: «بر اساس آنچه دادستان ارشد دادگاه کیفری بینالمللی اعلام کرده، بهزودی درخواست حکم بازداشت شمار بیشتری از مقامات طالبان صادر خواهد شد.»
وی افزود: «هنوز مشخص نیست که دادستان لاهه چه افرادی را هدف قرار خواهد داد یا چه کسانی در این فهرست قرار دارند. باید منتظر بمانیم و ببینیم چه اتفاقی خواهد افتاد.»
کریم خان، دادستان دادگاه کیفری بینالمللی از قضات این دادگاه حکم بازداشت هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، و عبدالحکیم حقانی، قاضیالقضات این گروه را درخواست کرده است.
طالبان در واکنش به این اقدام، در تاریخ ۲ حوت اعلام کرد که صلاحیت دادگاه لاهه را به رسمیت نمیشناسد و افغانستان را از اساسنامه رم خارج میکند. این گروه ادعا کرد که پیوستن حکومت پیشین افغانستان به این معاهده، هیچ اعتبار حقوقی ندارد و طالبان خود را ملزم به رعایت آن نمیبیند.
حکومت طالبان از سازمان ملل و کشورهای دیگر به رسمیت شناخته نشده است. همچنین، طالبان به علت غصب قدرت و برگزار نکردن انتخابات در افغانستان، مشروعیت داخلی نیز ندارد.
ریچارد بنت با رد استدلال طالبان گفت که افغانستان بهعنوان یک کشور به عضویت این اساسنامه درآمده است، نه بهعنوان یک حکومت خاص. او تصریح کرد که طالبان اکنون کنترول قلمرو افغانستان را در دست دارد و مکلف به رعایت تعهدات بینالمللی این کشور است.
وی تصریح کرد: «طالبان تنها یک بیانیه مطبوعاتی صادر کرده است و نپذیرفتن صلاحیت این دادگاه از سوی این گروه، تاثیری بر روند تحقیقات نخواهد داشت. تحقیقات پیش از این آغاز شده است. کشورهای دیگری هم چنین اقدامی انجام دادهاند، اما بیاثر بوده است.»
طالبان یکدست نیست
گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل تاکید کرد که طالبان یک گروه یکدست نیست. او گفت که ملا هبتالله، رهبر طالبان، در قندهار دیدگاههای خاص خود را دارد، اما برخی دیگر از مقامات این گروه ممکن است نظرات متفاوتی، بهویژه در مورد آموزش دختران داشته باشند.
بنت خاطرنشان کرد که عملکرد مقامهای طالبان مهمتر از اظهارات آنها است. او یادآور شد که نمایندگان طالبان در جریان مذاکرات صلح دوحه ادعا کردند که این گروه تغییر کرده است، اما احتمالا آنها در آن زمان باور نداشتند که بتوانند قدرت را در دست بگیرند.
وی افزود: «نمایندگان طالبان مجبور بودند امتیازاتی بدهند، زیرا تصور نمیکردند که بتوانند کنترول کشور را در اختیار بگیرند. اما پس از خروج شتابزده نیروهای خارجی، متوجه شدند که خیلی سریع و بدون مقاومت جدی به قدرت رسیدند. هیچکس انتظار چنین پیشروی سریعی را نداشت، حتی خود طالبان.»
تاثیرات قانون امر به معروف
ریچارد بنت گفت که قانون امر به معروف و نهی از منکر طالبان، نهتنها زنان، بلکه مردان را نیز تحت تاثیر قرار داده است. او توضیح داد که این قانون بر نحوه پوشش و ریش مردان نظارت دارد و تاثیرات گستردهای بر رسانهها و روزنامهنگاران گذاشته است.
وی افزود: «ممنوعیت انتشار تصاویر موجودات زنده، تاثیر شدیدی بر کار رسانهها داشته است.»
بنت همچنین اشاره کرد که این قانون مناسک فرهنگی و مذهبی گروههای مختلف را محدود کرده است. او گفت: «مردم دیگر نمیتوانند نوروز را جشن بگیرند. فقه جعفری حذف شده و فقط فقه حنفی رسمیت دارد.»
او هشدار داد که مقامات طالبان در حال تحمیل یک تفسیر خاص از شریعت بهصورت گامبهگام و سیستماتیک اند. وی تاکید کرد: «این گروه یک برنامه مشخص دارد و آن را طی سالها به تدریج اجرا میکند.»
مستندسازی جنایات طالبان
بنت تایید کرد که گزارش افغانستان اینترنشنال درباره تجاوز به زنان در زندانهای طالبان را دیده است. او نقش رسانهها را در مستندسازی این جنایات بسیار مهم دانست و بر ضرورت نظارت مداوم بر وضعیت حقوق بشر تاکید کرد.
گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در بخشی از صحبتهایش گفت که «هرگونه تعامل جامعه بینالمللی با طالبان باید بر اساس پیشرفتهای واقعی در زمینه حقوق بشر باشد.»
دفتر سربازرس ویژه امریکا برای بازسازی افغاستان در یک گزارش تازه اعلام کرد که بهدلیل نبود نظارت دقیق بر کار موسسات امدادی، مقامهای طالبان در روند توزیع کمکهای خارجی مداخله کرده و در برخی موارد این کمکها را در میان افراد مورد نظر خود تقسیم کردهاند.
سیگار این نگرانی سازمانهای بینالمللی را تایید کرد که طالبان دسترسی زنان به کمکهای امدادی را دشوار کرده است. بنا به این گزارش، مقامهای طالبان در مواردی مانع از توزیع کمکها به زنان شده و از موسسات خواسته اند تا کمکها را به وابستگان مرد این زنان بدهند.
به دنبال انتقاد نمایندگان جمهوریخواه کانگرس از دسترسی طالبان به کمکهای امدادی امریکا، مایکل مکال، رئیس وقت کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا در حوت ۱۴۰۱ از سیگار خواست تا موارد سوءاستفاده و مداخله طالبان در توزیع کمکهای امدادی را که امریکا هزینه آن را پرداخت کرده، بررسی کند.
این گزارش که در ۲۰ حوت منتشر شد، مداخله طالبان در کمکها را تایید کرده اما مقدار سوءاستفاده و دایره مداخله این گروه در توزیع کمکها را مشخص نکرده است. بنا به این گزارش، مداخله طالبان عمدتاً محدود به توزیع کمکها به افراد مورد نظر شان بوده است.
همچنین در یک مورد وزارت کار و امور اجتماعی طالبان از یک موسسه درخواست کرده که پول سفر تیمهای نظارت این وزارت بر کمکها را بپردازد. همچنین، وزارت کار طالبان گفته است که به شماری از مهاجرین افغان برای آغاز زندگی در مناطق جدید شان، کمک مالی کند.
سیگار نوشت با این که نهادهای رسمی مسئول توزیع کمکهای خیریه امریکا، مانند اداره توسعه بین المللی ایالات متحده، سازوکارها و پروتوکولهای نظارت بر توزیع کمکها و جلوگیری از دسترسی طالبان را داشته اند، اما در مواردی اجرای آنها جدی گرفته نشده و از سازمانهای همکار مانند ملل متحد درخواستی برای نظارت و گزارشدهی در مورد دست اندازی طالبان به کمکها نشده است.
سیگار نوشت اکنون دشوار است که حکومت امریکا، « از میزان دقیق سوءاستفاده طالبان از پروژههای امدادی تحت حمایت مالی ایالات متحده آگاهی پیدا کند و اطلاعات لازم را برای ایجاد تغییراتی که بتواند از پول مالیاتدهندگان امریکایی محافظت کند، به دست آورد.»
بنا به این گزارش، «وزارت خارجه و اداره توسعه بینالمللی ایالات متحده در تلاشهای خود برای ملزم ساختن سازمانهای بینالمللی همکار به پذیرش نظارت حکومت امریکا بر چگونگی مصرف بودجه و موثریت پروژهها، عملکردی متناقض داشتهاند. این ناهماهنگی احتمال این را افزایش میدهد که این سازمانها نتوانند بهطور کامل میزان انحراف کمکها و منابع مالی به سوی طالبان را ارزیابی کنند.»
امریکا در سه سال گذشته بیش از ۳ میلیارد دالر به افغانستان برای پروژههای امدادی کمک کرده است. منتقدان باور دارند که بخشی از این کمکها به جیب طالبان میرود. گزارش سیگار به دشواری تصویری واضح و با جزییات از دسترسی طالبان به کمکها به دست میدهد.
طالبان چگونه به کمکها دسترسی پیدا کرده است؟
در یک مورد، طالبان از موسسات امدادی درخواست کرده است که به افراد مورد نظر این گروه در یک منطقه دیگر کمک شود. طالبان بر این نهادها فشار آورده اند که افراد نیازمند را به آنان معرفی کند.
همچنین، سیگار میگوید مقامات طالبان در اجرای چندین پروژه اختلال ایجاد کرده اند و یک مرکز کمک به دختران جوان را بستند.
دفتر بازرس کمکهای امریکا نوشت که این مداخلات در مواردی باعث تعطیلی پروژهها شده و موسسات امدادرسان در برابر خواستههای طالبان مقاومت کرده اند.
دونالد ترامپ در اولین روز کاری خود در کاخ سفید، بسیاری از کمکهای امریکا به افغانستان را متوقف کرد. این اقدام باعث کاهش فعالیت برخی موسسات در افغانستان شده است. با این حال، این اقدام کاخ سفید از حمایت جمهوریخواهان و شماری از مخالفان طالبان در خارج از افغانستان برخوردار است.
پیش از این جان ساپکو، سربارزس کمکهای امریکا به افغانستان گفته بود ایالات متحده ابزار لازم را برای نظارت بر توزیع کمکهای بشردوستانه و جلوگیری از دسترسی و دخالت طالبان ندارد.
با این که آنتونی بلینکن، وزیر خارجه پیشین امریکا در یک نشست کانگرس گفته بود که طالبان احتمالا در حدود ۱۰ میلیون از کمکهای امریکا بهره گرفته اند، اما سیگار تا اکنون رقم دقیقی از سوءاستفاده طالبان از کمکهای خارجی به دست نداده است.
امانالدین منصور، فرمانده بدخشانی طالبان، اظهارات خود درباره حمله به تاجیکستان را پس گرفت. او گفت که سخنانش قدیمی بوده و «دشمنان» آن را برای برهم زدن روابط میان دو کشور بازنشر کردهاند.
پیش از این، ویدیویی از این فرمانده شناختهشده طالبان در شبکههای اجتماعی منتشر شده بود که در آن، نیروهایش را مشتاق تسخیر تاجیکستان معرفی میکرد. وی در این ویدیو گفته بود: «اگر به نیروهایم دستور بدهم، فورا ولایت بدخشان تاجیکستان را فتح میکنند.»
او همچنین افزوده بود: «اگر امارت اسلامی اجازه بدهد، تصرف تاجیکستان با من. فقط مجاهدین تخار، قندوز و بدخشان برای این کار کافی اند.»
منصور در این ویدیو به حضور نیروهای روسی در تاجیکستان نیز اشاره کرده و گفته بود: «مشکل نیروهای روسی است، اما خدا آنها را هم زد و درجنگ اوکراین گرفتار شدند.»
اما در ویدیوی تازهای که به دست افغانستان اینترنشنال رسیده، این فرمانده ارشد طالبان میگوید که رقبایش ویدیوی قدیمی را بازنشر کردهاند تا روابط میان طالبان و حکومت تاجیکستان را تیره کنند.
او افزود که طالبان به توافقنامه دوحه پایبند است و اجازه نمیدهد خاک افغانستان علیه هیچ کشوری مورد استفاده قرار گیرد.
منصور گفت: «ما با تاجیکستان روابط همسایگی خوبی داریم. هیچ ضرری از آنها ندیدهایم و آنها هم ضرری از ما نخواهند دید.»
پس از تسلط طالبان بر افغانستان، روابط میان این گروه و تاجیکستان متشنج بوده است. تاجیکستان میزبان رهبران و فرماندهان جبهه مقاومت ملی است وهمواره نسبت به حاکمیت طالبان در افغانستان ابراز نگرانی کرده و بر تقویت مرزهای خود تاکید داشته است.
تاجیکستان تنها کشور منطقه است که روابط رسمی دیپلوماتیک با طالبان برقرار نکرده است. سفارت افغانستان در دوشنبه همچنان در کنترول مخالفان طالبان قرار دارد.
با این حال، اخیراً برخی مقامات طالبان از تماسها و همکاریهایی با تاجیکستان در زمینه پروژههای منطقهای، از جمله کاسا-۱۰۰۰، سخن گفتهاند. منابع میگویند که تاجیکستان، با توجه به افزایش تهدیدها از خاک افغانستان، با طالبان روابط خود را بهتر کرده است.
ارتش پاکستان روز چهارشنبه اعلام کرد که عملیات نجات گروگانهای قطار جعفر اکسپرس در ایالت بلوچستان با موفقیت به پایان رسیده و تمام شبهنظامیان جداییطلب بلوچ در این قطار کشته شدند.
احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان ادعا کرد که این گروگانگیری توسط جداییطلبان بلوچ در افغانستان برنامهریزی و هدایت شده است.
به گفته او، «تروریستها در طول عملیات پاکسازی از طریق تلفن ماهوارهای با تسهیلکنندگان و طراح خود که در افغانستان مستقر اند، در تماس بودند.»
وی هشدار داد که این حادثه «قواعد بازی را تغییر داده است.» سخنگوی ارتش پاکستان افزود: «هر کسی که در این اقدام دست داشته باشد، تحت تعقیب قرار خواهد گرفت و به پنجه عدالت سپرده خواهد شد.»
روز سهشنبه، دهها شبهنظامی جداییطلب بلوچ با منفجر کردن خط راهآهن، قطار جعفر اکسپرس را که حامل بیش از ۴۰۰ مسافر بود، متوقف و آن را به گروگان گرفتند. این حادثه در منطقهای کوهستانی و دورافتاده، نزدیک مرز افغانستان و ایران رخ داد.
به گفته سخنگوی ارتش پاکستان، شبهنظامیان برخی از مسافران، از جمله زنان و کودکان، را به عنوان سپر انسانی استفاده کرده و حتی افراد انتحاری را در میان گروگانها قرار داده بودند که این موضوع عملیات نجات را پیچیدهتر کرد.
وی افزود: «تکتیراندازان نیروهای امنیتی توانستند بمبگذاران انتحاری را از بین ببرند.» در نتیجه این عملیات، ۳۳ شبهنظامی کشته شدند و هیچ آسیبی به گروگانها وارد نشد، اما به گفته چودری، پیش از آغاز عملیات پاکسازی، ۲۱ مسافر به دست شبهنظامیان بلوچ کشته شده بودند.
سخنگوی ارتش پاکستان جزئیات بیشتری از این حادثه ارائه داد. او گفت: «شبهنظامیان در تاریخ ۱۱ مارچ با منفجر کردن خط آهن در منطقه بولان، قطار را متوقف و مسافران را گروگان گرفتند.» نیروهای امنیتی، با وجود مسیر دشوار، بلافاصله پس از دریافت گزارش حمله، منطقه را محاصره و عملیات را آغاز کردند.
چودری تاکید کرد که تمامی شبهنظامیان در محل حادثه کشته شدهاند، اما نیروهای ویژه همچنان در حال پاکسازی منطقه و بررسی مواد منفجره هستند. او افزود که برخی از گروگانهایی که در جریان عملیات به مناطق اطراف گریخته بودند، در حال جمعآوری و بازگرداندن هستند.
محمد بلال، یکی از مسافران که همراه مادرش در قطار جعفر اکسپرس حضور داشت، به خبرگزاری اسوشیتدپرس گفت: «نمیتوانم کلماتی پیدا کنم که توصیف کند چگونه توانستیم فرار کنیم. وحشتناک بود.»
این حادثه با واکنش گسترده سیاستمداران پاکستانی مواجه شده است. برخی کشورها نیز این رویداد را محکوم کردهاند.
به رغم تاکید ارتش بر تلفات اندک این عملیات، ارتش آزادیبخش بلوچستان اعلام کرد که در انتقام از پاکستان، ۵۰ گروگان دیگر را در یک ساعت گذشته کشته است. ارتش آزادیبخش بلوچ گفت پاکستان هشدارهای قبلی و گزینه تبادل گروگانها با زندانیان این گروه را نادیده گرفته است.
جداییطلبان بلوچ میگویند پاکستان روز چهارشنبه با استفاده از توپخانه سنگین و تسلیحات پیشرفته اقدام به آزادسازی گروگانها کردند که منجر به درگیری شدید شد، اما جنگجویانش توانستند حمله را دفع و آنها را مجبور به عقبنشینی کنند.
این گروه در عین حال اعلام کرد که سه جنگجویش در این درگیری کشته شدهاند.
منابع محلی شام چهارشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که یک انفجار قوی در شهر قندوز رخ داده است. ظاهراً، هدف این انفجار «منزل رئیس امر به معروف» طالبان در قندوز بوده است.
منابع محلی گفتند که این حادثه ساعت ۷:۳۰ شب رخ داده است و صدای تیراندازی و درگیری را شنیده اند.
جبهه آزادی با انتشار پیامی، مسئولیت این حمله را به عهده گرفت. در بیانیه این گروه آمده است که هدف حمله منزل نجیب غفوری، رئیس امربالمعروف طالبان در ناحیه چهارم شهر قندوز بود.
این گروه ضد طالبان نوشت که در حمله شام چهارشنبه دو محافظ رئیس این طالبان کشته شدند.
جبهه آزادی پیش از این اعلام کرده بود که حملات چریکی خود را در ماه رمضان متوقف میکند. در بیانیه این جبهه آمده است که «اقدامات تحریک آمیز» طالبان، به ویژه خشونت علیه زنان باعث شد که این حمله را انجام بدهد.
جبهه آزادی پیش از این اعلام کرده بود که علاوه بر نیروهای امنیتی طالبان، اعضای امر به معروف این گروه نیز هدف مشروع حملات جبهه میباشد.
