سال مار، سال خرد؛ نام جانوران بر سال‌ها از کجا می‌آید و چه معنایی دارد؟

او تأکید کرد که باید به مشکلات میان طالبان و پاکستان نقطه پایان گذاشته شود.

وزیر خارجه طالبان در این ضیافت افطاری، درباره روابط منطقه‌ای، وضعیت مهاجرین افغان و تحولات غزه سخنرانی کرد.

امیرخان متقی با اشاره به وضعیت مهاجرین افغان گفت که در چهار دهه گذشته، میلیون‌ها افغان به‌ویژه به ایران و پاکستان مهاجرت کرده‌اند. او از این دو کشور خواست که همچنان مانند گذشته از مهاجرین افغان میزبانی کنند و روند بازگشت آنان به افغانستان تدریجی و آبرومندانه باشد.

سخنگوی وزارت خارجه پاکستان روز گذشته بار دیگر قاطعانه بر اخراج افغان‌ها تاکید کرد و گفت «هیچ تغییری در ضرب‌الاجل ۳۱ مارچ برای اخراج دارندگان کارت مهاجرت ای‌سی‌سی وجود ندارد.» شفقت علی خان گفت که هیچ افغان بدون گذرنامه و ویزای معتبر حق اقامت در پاکستان را ندارد.

بیشتر بخوانید: پاکستان می‌گوید ضرب‌الاجل برای اخراج افغان‌ها قطعی است | افغانستان اینترنشنال

تنش‌ها میان طالبان و پاکستان به طور بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است. پاکستان طالبان را به پناه داده به تحریک طالبان پاکستان متهم کرده و حملاتی را علیه مواضع تی‌تی‌پی در خاک افغانستان انجام داده است که با انتقاد طالبان مواجه شده است.
متقی همچنین تأکید کرد که برای بازگشت مهاجرین به افغانستان، حمایت جامعه جهانی ضروری است.
وزیر خارجه طالبان همچنین به حملات اخیر اسرائیل به غزه اشاره کرد و گفت: «یک‌بار دیگر رژیم غاصب اسرائیل بمباردمان بر غزه را آغاز کرده که ما آن را با شدیدترین الفاظ محکوم می‌کنیم.»
امیرخان متقی از کشورهای منطقه، جامعه جهانی و قدرت‌های تأثیرگذار خواست تا برای توقف درگیری‌ها در غزه اقدام کنند.

او گفت که وضعیت کنونی غزه پرسش‌هایی را درباره عملکرد سازمان‌های بین‌المللی و تأثیر آن بر نظم و ارزش‌های جهانی ایجاد کرده است.

خبرگزاری تازبیک قرغیزستان به نقل از کمیته ملی آمار این کشور گزارش داد که در ماه جنوری ۸.۲ میلیون لیتر تیل به افغانستان فرستاده است.

این در حالی است که طالبان بارها تانکرهای سوخت ایران را بی‌کیفیت دانسته و بازگردانده است.

مقامات ایرانی در ماه‌های گذشته در پاسخ به این اقدام طالبان توانایی این گروه در تعیین کیفیت مواد سوخت ایرانی را زیر سوال برده‌اند.

محمود سیادت، رئیس اتاق بازرگانی ایران و افغانستان پیشتر گفته بود که طالبان آزمایشگاه مناسب و کارشناس ندارد.

قرغیزستان از جمله کشورهای آسیای میانه است که روابط خوبی با طالبان دارد. این کشور هرچند همانند دیگر کشورها طالبان را به رسمیت نمی‌شناسد، اما طالبان را از فهرست گروه‌های تروریستی خود حذف کرده است.

بی‌تردید، نوروز، مهم‌ترین حلقه وصل این همه این‌ها بوده است جایی که اسطوره و آیین و طبیعت و انسان با هم آمیخته‌اند.

دومین میراث مشترک این تمدن گسترده، شاهنامه فردوسی است که چون سندی جاودانه روایت و اهمیت این یگانگی را در پرده داستان‌ها و رازهای تاریخی به ما رسانده است.

برای همین، جستجوی وصف نوروز، با روایت شاهنامه می‌تواند، از اهمیت این یادگار ماندگار برای روزگارما رونمایی کند.

یکم

سامانیان

وقتی فرزانگان هفت اقلیم عجم در مرو گرد هم آمدند، پس از سال‌ها هرج‌و‌مرج و جنگ‌های داخلی، بر دو چیز توافق کردند. نخست: پادشاهی آل سامان بلخی و دوم: بازیابی فرهنگ گم‌شده‌ای که در نتیجه فراموشی آن، اخلاق و آداب هم رو به فراموشی رفته بود.

بازنویسی داستان‌های کهن، شعرها و اسطوره‌ها و رسم‌ها، بخشی از این روند بود و طبیعی است که نوروز در محور همه این رسم‌ها قرار داشت.

جدا از این که قصیده خراسانی، ساختاری دارد که باید با شرح بهار و طبیعت شروع شود و بعد به موضوع اصلی برسد، که می‌توان آن‌را نوعی ساختاری عمدی دانست، شاعرانی چون ابو شکور بلخی، کتابی با نام «آفرین‌نامه»، کسایی با نام «نوروزنامه» و رودکی با نام «سندبادنامه» نوشته بودند که همه درباره فرهنگ و نقش محوری نوروز در این فرهنگ سروده شده بودند، اما حمله بادیه‌نشینان به بهانه دین‌ورزی، بیم نابودی همه اینها را در پی داشت.

برای همین، مهم‌ترین کاری که قرار بود انجام شود، «شاهنامه» دقیقی بلخی بود، کاری که البته نیمه ماند و بعدتر توسط فردوسی به سرانجام رسید تا در پرتو داستان‌هایی به یادماندنی، شرح آیین‌ها را به یادگار بگذارد.

پرده دوم

دوره غزنوی

حکومت غزنویان از دل شورش بادیه‌نشینان به خاطر دین برآمد. اما سلاطین غزنه، رسم بر تخت نشستن در روز نوروز را نگاه داشتند و در باغ فیروزی، نوروزگاه ساختند که دو هفته در هر نوروز، مردم به جشن و دیده‌بوسی و سیر طبیعت بپردازند.

این رسم تا روزگار آخرین شاه افغانستان، ظاهرشاه نیز ادامه داشت و دامنه‌های کوه خواجه صفا و تپه ارغوان و در بلخ، مراسم جهنده یا ژنده‌بالا هر سال، محل تماشا و فراهم آمدن مردم بود.

اما در دوره غزنوی، شاعران بیش از پیش، به وصف نوروز و اهمیت آن پرداختند، یک جستجوی اینترنتی کوتاه می‌تواند هزاران نمونه شعر از این دوره را درباره نوروز، پیدا کند. اما مهم‌ترین کار این دوران، تمام‌شدن شاهنامه به دست فردوسی بود. کتابی که تمدن نوروزی را با سیر اساطیر و تاریخ شاهان و پهلوانان روایت کرد.

پرده سوم

آغاز نوروز

در شاهنامه، جشن گرفتن نوروز به جمشید، پادشاه پیشدادی نسبت داه‌ شده است، اگرچه گفته شده که او نیز به رسم کیانیان تاج را در اول بهار بر سر نهاده است.

به جمشید بر گوهر افشاندند

مر آن روز را روز نو خواندند

پادشاهی جمشید یعنی دست‌کم دو هزار سال قبل از زرتشت و پیامبری او در بلخ. برای این، زرتشتی خواندن این جشن اشتباه است. اگرچه زرتشتیان نیز مثل هر دین و فرهنگ دیگری این جشن را حرمت نهادند.

پرده چهارم

پادشاهی فریدون

مهم‌ترین داستان شاهنامه، دادخواهی کاوه آهنگر علیه ضحاک تازی است. ضحاک که مغز سر جوانان را به خورد مارهای سر شانه‌اش می‌داد، دشمن هنر و فرهنگ و آزادی بود.

هنر خوار شد، جادویی ارجمند

نهان راستی،‌ آشکارا گزند

شده بر بدی دست دیوان دراز

به نیکی نرفتی سخن جز به راز

گسسته شد آیین فرزانگان

پراگنده شد کام دیوانگان

در چنین وضعی است که کاوه با دیگر مردمان عادی قیام می‌کنند و فریدون فرخ بر تخت می‌نشیند. فریدون بعد از در بند کردن ضحاک، نوروز را چهل روز جشن می‌گیرد و رسم جهنده‌بالا یا برافراشتن درفش ژنده کاویانی از آن دوران به یادگار مانده است. از این رو، بر افراشتن ژنده کاویانی، نمادی است از عدالت و دادورزی، چرا که درفش کاوه را با تکه‌های ژنده جمع کرد.

فرو هشت ازو سرخ و زرد و بنفش

همی‌خواندش کاویانی درفش

هر کسی دادخواهی داشته، در این چهل روز، به این درفش نوروزی، پارچه‌ای می‌بسته و شاه در آخر، هر کدام را بازرسی و دادرسی می‌کرده‌ است.

پرده پنجم

نوروز و پیوند با طبیعت و زمان

دوره سلجوقی با نوروزنامه خیام و تقویم جلالی رقم خورده که به نام جلال‌الدین ملک‌شاه است و بر محور نوروز، زمان و طبیعت را ترسیم کرده است.

در بسیاری از ابیات شاهنامه نیز، نوروز با آغاز بهار، زنده شدن طبیعت، و تجدید حیات همراه است. این مفهوم نشان‌دهنده درک عمیق مردم منطقه از چرخه‌های طبیعت و وابستگی زندگی آنان به تغییرات فصلی است. برگزاری جشن نوروز، نشان‌دهنده ارتباط نزدیک فرهنگ منطقه با طبیعت و زمان‌بندی کشاورزی بوده است.

ز نوروز نو شد جهان از برش

زمانه بیاسود از خشک و ترش

پرده ششم

نوروز، عدالت و برابری اجتماعی

براساس اشعار فردوسی، در نوروز، شاهان به مردم هدیه‌هایی می‌دادند. عفو عمومی اعلام می‌شد و عدالت اجتماعی پررنگ‌تر می‌شد. این امر، نشان می‌دهد که نوروز جدا از جشن تفریحی، فرصتی برای تجدید عدالت، صلح و همبستگی اجتماعی به شمار می‌رفت. مردم عادی هم در این روز کینه‌ها را می‌شستند و آشتی می‌کردند و به هم عیدی می‌دادند.

پرده هفتم

نوروز و میراث فرهنگی مشترک منطقه

با توجه به اشاره‌های فردوسی، نوروز نه‌تنها در غزنی و بلخ و توس بلکه در سراسر منطقه فرهنگی نوروز، از جمله در تمام قلمرو ساسانیان، سوریه، آناتولی، خوارزم، قفقاز، هند و غیره گرامی داشته می‌شد. این موضوع نشان می‌دهد که نوروز جشنی مشترک بین اقوام مختلف این منطقه بوده و به‌عنوان عنصری هویت‌بخش و پیونددهنده‌ فرهنگی ایفای نقش می‌کرده است.

نتیجه‌گیری

تأکید فردوسی بر این جشن نشان می‌دهد که نوروز نقشی بنیادین در زندگی مردم این سرزمین‌ها داشته، جدا از اینکه برای مردم افغانستان امروز، نقشی محوری می‌داده، چرا که زادگاه نوروز است، بلکه سند همدلی آنها با هم و با دیگر مردمان هم‌فرهنگ است.

از خلافت عباسی، تا خلافت عثمانی از سلجوقیان تا زنگیان، از مغول تا عرب و عجم، هر کسی که از این مناطق گذشته، جز به احترام و ادب به این رسم نیکو ندیده و بر تکریم و شکوهش افزوده است.

کسانی که با نوروز، مخالفت می‌کنند تنها دشمن فرهنگ و میراث فرهنگی نیستند، بلکه یکدلی این اقوام و فرهنگ‌ها را نمی‌خواهند و نمی‌توانند همبستگی مردم را تحمل کنند.

آقای عبدالله نوروز و سال نو ۱۴۰۴ را به مردم افغانستان تبریک گرفته است.

طالبان پس از ورود به کابل در اسد ۱۴۰۰، نوروز را از تقویم رسمی افغانستان حذف و برگزاری جشن‌های نوروزی را ممنوع کرد.

با این حال، شماری از مقامات حکومت پیشین که پس از تسلط طالبان در افغانستان مانده‌اند، در جریان سه و نیم سال گذشته در برخی موارد اظهارات خلاف میل طالبان بیان کرده‌اند.

مردم افغانستان نیز هر ساله نوروز را در داخل و خارج از کشور جشن می‌گیرند.

طالبان نوروز را «عید غیرمسلمانان» به‌ویژه زردشتیان می‌دانند. محمدیحیی عارف، از مقام‌های وزارت امر به معروف طالبان پارسال با این استدلال که نوروز «عید مجوسیان است» و «کسانی که از نوروز تجلیل می‌کنند، از دایره اسلام خارج می‌شوند»، جشن نوروز را ممنوع اعلام کرد. پخش این سخنان او نظر رسمی طالبان تلقی شد.

طالبان هم در دور نخست حکومت خود، که در پاییز ۱۳۷۵ قدرت را در کابل به دست گرفتند و هم در دور دوم، که از ۲۴ اسد ۱۴۰۰ بر افغانستان مسلط شدند، نه تنها نوروز را ممنوع کردند، بلکه تقویم رسمی را هم از خورشیدی به قمری تغییر دادند. این گروه تعطیل ملی نوروز را هم از تقویم رسمی حذف کرده است.

حبیب‌الله آغا، وزیر معارف طالبان در این مراسم بار دیگر بر اجرای نظام آموزشی مورد نظر این گروه تأکید کرد. او گفت که هرگونه محتوای درسی که با «دین و سنت‌های افغانی» در تضاد باشد، از نصاب تعلیمی حذف خواهد شد.

او و دیگر مقام‌های طالبان در مورد بازگشایی مکاتب دخترانه سکوت کردند.
وزیر معارف طالبان همچنین از تدوین یک نصاب درسی جدید خبر داد که به گفته او در کنار علوم دینی، به علوم عصری نیز توجه خواهد داشت.

طالبان بسیاری مضامین و نصاب تعلیمی وزارت معارف را تغییر داده است.
این مقام طالبان در بخشی از سخنانش گفت: «جامعه افغانی برای رقابت با کشورهای جهان، در کنار علوم دینی، به علوم عصری نیز نیاز جدی دارد.»
او تأکید کرد که نادیده گرفتن علوم عصری از سوی طالبان «تبلیغاتی زهرآگین و دروغین از سوی دشمنان افغانستان» است.

عبدالسلام حنفی، معاون اداری ریاست‌الوزرای طالبان، در این مراسم گفت که رهبری این گروه متعهد به تأمین تمامی نیازهای وزارت معارف است تا افغانستان دارای یک نظام تعلیمی عالی و برتر باشد.
عبدالباقی حقانی، رئیس اداره ملی امتحانات طالبان، نیز در این مراسم با نادیده گرفتن بحران‌های نظام آموزشی و محدودیت‌های گسترده بر آموزش دختران، ادعا کرد حکومت‌های قبلی نظریاتی را نشر می‌کردند که «به نفع اسلام و کشور نبودند» و تأکید کرد که وزارت معارف طالبان باید برای تربیت نسل جدید در چارچوب «روحیه ملی» اقدام کند.

وزارت معارف طالبان اعلام کرد که سال تعلیمی جدید در حالی آغاز شده است که سال گذشته حدود ۴۴ هزار مدرسه و مکتب در سراسر افغانستان فعال بودند.
به گفته این وزارت، بیش از ۱۰ میلیون شاگرد در این مراکز آموزشی مشغول تحصیل بوده‌اند و آموزش آن‌ها را بیش از ۲۵۰ هزار استاد بر عهده داشته‌اند.

با این حال، طالبان توضیحی درباره سهم دختران در این آمار ارائه نکرده‌اند، در حالی که میلیون‌ها دختر از حق آموزش در مکاتب متوسطه و لیسه محروم‌اند.
طالبان از زمان تسلط دوباره بر افغانستان، محدودیت‌های گسترده‌ای را بر زنان، به‌ویژه در زمینه آموزش و تحصیل، اعمال کرده‌اند.
رهبر این گروه طی فرمانی، آموزش دختران بالاتر از صنف شش را ممنوع کرد. اگرچه طالبان بارها وعده بازگشایی مکاتب به‌روی دختران را داده‌اند، اما با گذشت چهار سال، این وعده همچنان عملی نشده است.