پایان ضرب‌الاجل پاکستان؛ پناهجویان افغان ۹ روز فرصت برای بازگشت داوطلبانه دارند

صادق خان از دو روز بدین سو در کابل به‌سر می‌برد. او در این سفر با وزرای خارجه و تجارت و شماری دیگر از مقامات طالبان ملاقات کرده است.

نماینده ویژه پاکستان برای افغانستان روز یکشنبه گفت که پاکستان و افغانستان باید تلاش‌های خود را هماهنگ کنند تا توسعه اقتصادی منطقه‌ای را تقویت بخشند. او افزود که افغانستان همچنان یکی از مهم‌ترین شرکای منطقه‌ای پاکستان هست.

صادق خان اظهار داشت: «هر دو کشور باید با یکدیگر همکاری کنند تا تجارت دوجانبه را گسترش دهند و اتصال منطقه‌ای را بهبود بخشند. پاکستان متعهد به حفظ یک رابطه دوجانبه قوی و متقابلاً سودمند با افغانستان است.»

سفر صادق خان به کابل در حالی صورت گرفته که روابط میان دو کشور به شدت متشنج است. اتهامات متقابل، اختلال در روابط تجاری به دلیل بسته بودن گذرگاه تورخم به مدت یک ماه، و موضوع ضرب‌الاجل اخراج پناهجویان افغان از جمله چالش‌های اصلی در روابط دوجانبه هستند.

گذرگاه تورخم پس از ۲۷ روز بسته بودن، بار دیگر به روی تردد باز شده است. اما پاکستان به پناهجویان فاقد مدرک ضرب‌الاجل تعیین کرده است که باید تا پایان ماه مارچ این کشور را ترک کنند.

طالبان از مقامات پاکستانی خواسته است که برخورد سختگیرانه با مهاجرین را کنار بگذارد و اجازه دهند آنان به گونه داوطلبانه به افغانستان برگردند.

آنان گفتند بازرسی‌ها عمدتا بر مناطق تاجیک‌نشین متمرکز است و با بدرفتاری اعضای طالبان به همراه است.

یکی از باشندگان خیرخانه گفت طالبان بدون حکم محکمه، بی‌دلیل و ناگهانی وارد حریم خصوصی مردم شده‌اند و در برابر مردم از بدرفتاری کار گرفته‌اند. به گفته یکی دیگر از باشندگان خیرخانه، طالبان نیروهای مسلح را در کوچه‌های خیرخانه جابجا کرده و مردم را در خیابان‌ها بازرسی بدنی می‌کند.

هنوز طالبان درباره دلیل تشدید بازرسی خانه‌ها و شهروندان در خیرخانه ابراز نظر نکرده است.

اما هفته گذشته یک رنجر حامل نیروهای این گروه در جاده هواشناسی در نزدیکی پنجصد فامیلی خیرخانه آماج یک حمله قرار گرفت. جبهه مقاومت ملی مسوولیت این حمله را برعهده گرفت و مدعی شد که شماری از نیروهای طالبان را کشته و زخمی کرده است.

بازرسی خانه به خانه توسط طالبان در افغانستان یکی از شیوه‌های امنیتی و کنترول اجتماعی است که این گروه در مناطقی از افغانستان برای یافتن مظنونین، سلاح‌ها یا افرادی که به نظر طالبان تهدیدی برای حکومت هستند، انجام می‌دهد.

این نوع بازرسی‌ها معمولاً در مناطق حساس صورت می‌گیرد و به طور عمده به دنبال افراد مرتبط با گروه‌های مخالف، نیروهای امنیتی دولت پیشین یا کسانی است که ممکن است نقض قوانین طالبان را مرتکب شده باشند.

بنیاد ملاله یوسف‌زی یکشنبه، سوم حمل به مناسبت آغاز سال تعلیمی و محروم ماندن دختران بالاتر از صنف ششم از حق آموزش در افغانستان تحت تسلط طالبان نوشت: «شما باید امروز در مکتب باشید، پشت میزهای خود نشسته، کتاب‌هایتان را باز کرده و به امکاناتی که آینده‌تان را به ارمغان می‌آورد، فکر کنید». این نامه می‌افزاید دختران افغان به جای رفتن به مکتب هر صبح چشم به جهانی می‌گشایندکه آینده را از آن‌ها دزدیده است.

ملاله یوسف‌زی، مسئول بنیاد ملاله گفت طالبان برای چهارمین سال متوالی حق آموزش دختران افغان را نادیده گرفته است. او گفت: «این نه‌تنها یک بی‌عدالتی عمیق است، بلکه یک جنایت است. جنایتی که من نمی‌پذیرم».

شماری از دختران از سراسر جهان در پیام‌هایی از طریق بنیاد ملاله به دختران افغان گفته‌اند: «شما به خاطر وقوع جنگ یا یک فاجعه طبیعی از رفتن به مکتب محروم نشده‌اید؛ بلکه شما فقط به دلیل دختر بودن از آموزش محروم هستید».

این بنیاد در پیام خود به دختران افغان تصریح کرده است که طالبان نه‌تنها که می‌خواهد دختران را از آموزش محروم کند؛ بلکه این گروه زنان را از همه سطوح جامعه حذف کرده است.

بنیاد ملاله در پیام خود به دختران افغان نوشت: «دنیایی که اجازه می‌دهد سیستم آپارتاید جنسیتی حاکم باشد، دنیایی است که به خودش خیانت کرده است».

این در حالی است که وزارت معارف طالبان برای چهارمین بار، سال تعلیمی را بدون حضور دختران بالاتر از صنف ششم آغاز کرده است. طالبان زنان و دختران افغان را تا زمان نامعلوم از هر نوع آموزش محروم کرده است.

محرومیت دختران و زنان افغان از آموزش با واکنش‌های بسیاری از کشورها و سازمان‌های بین‌المللی روبه‌رو بوده است. اما طالبان ممنوعیت آموزش دختران و زنان افغان را یک «امور داخلی» دانسته است.

سخنگویان و رسانه‌های وابسته به گروه طالبان ادعا دارند که نام سراج‌الدین حقانی از فهرست «پاداش برای عدالت» وزارت امور خارجه امریکا حذف شده است، اما نام او همچنان در وب‌سایت «اف‌بی‌آی» به‌عنوان فرد تحت تعقیب درج است.
افراد نزدیک به سراج‌الدین حقانی روز شنبه دوم حمل به افغانستان اینترنشنال گفتند که وزارت خارجه امریکا جایزه تعیین شده بر سر سه عضو ارشد شبکه حقانی را برداشته است.

پخش این خبر واکنش‌های متفاوتی را در پی داشته است.
طالبان و حامیان آن‌ها آنرا نشانه‌ای از تغییر در سیاست‌های امریکا و مقدمه‌ای برای تعامل بیشتر با این گروه می‌دانند.
به باور آن‌ها، حذف نام سراج‌الدین حقانی از فهرست تحت تعقیب امریکا می‌تواند زمینه را برای مشروعیت‌بخشی به حکومت آن‌ها و عادی‌سازی روابط این گروه با جهان فراهم کند.
در مقابل، منتقدان این تصمیم را خیانتی به ارزش‌های حقوق بشری و نوعی امتیازدهی به یک گروه افراطی می‌دانند که همچنان به سیاست‌های سرکوبگرانه و خشونت‌آمیز خود ادامه می‌دهد.
به گفته آن‌ها، این اقدام پیام نگران‌کننده‌ای به قربانیان تروریسم می‌فرستد و می‌تواند طالبان را در سرکوب بیشتر مخالفان داخلی و محدود کردن آزادی‌های مردم افغانستان جسورتر کند.
سارا آدامز، مامور پیشین سازمان سی‌آی‌ای، اقدام دولت امریکا در حذف نام رهبران شبکه حقانی از فهرست افراد تحت تعقیب را مورد انتقاد قرار داده و آن را «پاداش به تروریسم» توصیف کرده است.

رحمت‌الله نبیل، رئیس پیشین امنیت ملی افغانستان، در واکنش به این موضوع مطلبی را که ماه‌ها قبل نوشته بود، در صفحه‌اش بازنشر کرده است. او در این مطلب گفته بود که تلاش‌هایی در جریان است تا از سراج‌الدین حقانی یک «احمد شرع» ساخته شود.

فوزیه کوفی، نماینده پیشین مجلس نمایندگان افغانستان، با انتقاد از این اقدام، آن را نشانه‌ای از تناقض در سیاست‌های جهانی دانسته و گفته است که این مسئله «کشورهای جنوب جهانی را به تردید درباره ارزش‌هایی که غرب مدعی دفاع از آن‌هاست، وادار می‌کند.» او تأکید کرده است که مردم افغانستان باید خود برای آینده‌شان تصمیم بگیرند و منتظر سیاست‌های کشورهای دیگر نمانند.
انس حقانی، برادر سراج‌الدین حقانی و عضو ارشد شبکه حقانی، این اقدام را یک «دستاورد سیاسی» خوانده و در گفت‌وگو با الجزیره تأکید کرده است که برداشتن نام رهبران شبکه حقانی از لیست سیاه امریکا، نتیجه تعامل دیپلوماتیک طالبان است.
سازمان روند سبز به رهبری امرالله صالح این اقدام را قابل پیش‌بینی خوانده و تعجب برخی را ساده‌لوحانه دانسته است.
این سازمان تأکید کرده که طالبان از ۲۰۱۴ بیشتر مردم افغانستان را هدف قرار داده‌اند، نه خارجی‌ها، و از ۲۰۱۵ به مهره‌ای در یک «بازی سیاه» تبدیل شده‌اند. روند سبز با اشاره به کشته شدن ایمن الظواهری رهبر القاعده در کابل و ظهور علنی سراج‌الدین حقانی، این روند را از پیش تعیین‌شده توصیف کرده است.

جعفر مهدوی، از سیاستمداران هزاره نزدیک به طالبان، روز یکشنبه نوشت که سفر هیئت امریکایی به کابل، «نوید شروع امید بخش» برای بهبود روابط حکومت طالبان و امریکا است.
شکریه بارکزی، نماینده پیشین مجلس نمایندگان افغانستان، از این تصمیم انتقاد کرده و گفته است که طالبان به‌جای حذف از لیست تحریم‌ها باید بیشتر تحت فشار قرار گیرند. او افزود: «ما زنان که جبهه اصلی مقاومت علیه طالبان هستیم، برایمان دشوار است ببینیم که نمایندگان طالبان آزادانه سفر می‌کنند و از لیست‌های تحریم خارج می‌شوند.»
ویدا ساغری فعال حقوق زنان نیز با کنایه به این خبر واکنش نشان داده و نوشت:
«خدمت زنان معترضی که از ترامپ انتظار داشتند خلیل‌زاد، نماینده ویژه او در مذاکرات با طالبان، محاکمه شود! ترامپ سران مهم طالبان را از لیست سیاه خارج کرد و جوایزی را که برای دستگیری آن‌ها تعیین شده بود، لغو کرد.»
او‌گفته است لطفاً از این پس، پیش از نامه نوشتن و به خطر انداختن آبروی سیاسی زنان، مشورت کنید.
در مقابل، ستار سعادت، عضو پیشین کمیسیون انتخابات افغانستان، این اقدام را «نتیجه تدبیر، تعامل و دیپلوماسی طالبان» دانسته و ابراز امیدواری کرده که حذف نام رهبران طالبان از لیست سیاه، مقدمه‌ای برای گسترش روابط افغانستان با جهان باشد.
عصمت قانع، فعال و کنشگر سیاسی، این اقدام را نشانه‌ای از خروج طالبان از انزوای جهانی دانسته و با اشاره به اختلافات گذشته خود با این گروه گفته است: «یکی از نقاط عمیق اختلاف ما با طالبان این بود که پتو را از سر بردارید و به دنیا نگاه کنید، دروازه تعامل و ارتباط با جهان را بگشایید.»
او حذف نام رهبران طالبان از لیست تحریم را «یک گام مثبت» ارزیابی کرده است.
گزارش‌ حذف نام سراج‌الدین حقانی و دیگر اعضای شبکه حقانی از لیست تحریم‌های امریکا، شکاف عمیقی میان دیدگاه‌ها ایجاد کرده است.
در حالی که طالبان این اقدام را پیروزی دیپلماتیک خود می‌داند، منتقدان آن را خیانتی به قربانیان حملات این گروه و عقب‌گردی در مبارزه با تروریسم تلقی می‌کنند. این اقدام همچنین پرسش‌های مهمی را درباره سیاست‌های امریکا و تأثیر آن بر آینده افغانستان مطرح کرده است.

رابرت چترتن دیکسون روز یکشنبه، سوم حمل در یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس به محرومیت ۴۰۰ هزار دختر دیگر از آموزش در افغانستان اشاره کرد و گفت مجموع دختران محروم از آموزش در این کشور به ۲.۲ میلیون می‌رسد.

او با استفاده از هشتگ «آموزش برای همه» در این یادداشت نوشت: «این برای دختران و کشورشان یک فاجعه است. آموزش یک حق است نه یک امتیاز. ما از طالبان می‌خواهیم این ممنوعیت را بردارند.»

سال جدید آموزشی در افغانستان روز پنجشنبه، ۳۰ حوت با برگزاری مراسمی در کابل بدون حضور دختران بالاتر از صنف ششم آغاز شد. پیشتر یونیسف اعلام کرد که با آغاز سال تعلیمی جدید دست‌کم ۴۰۰ هزار دختر دیگر از حق آموزش محروم شدند.

براساس گزارش‌های منتشرشده اگر ممنوعیت آموزش تا ۲۰۳۰ ادامه یابد، بیش از چهار میلیون دختر از حق آموزش محروم خواهد ماند. طالبان اما تاکنون هیچ اقدامی برای بازگشایی مکاتب دخترانه بالاتر از صنف ششم و دانشگاه‌ها، انجام نداده است.