درگیری مرگبار میان اسرائیل و جمهوری اسلامی که وارد سومین روز خود شده است، بازتابی گسترده در میان کاربران افغان داشته است؛ برخی همسو با جمهوری اسلامی، برخی همسو با اسرائیل و برخی نیز جنگطلبی طرفین را محکوم کردهاند.
شماری از کاربران افغان با ابراز همبستگی با ایران، حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی را پاسخ مشروع به تهاجم اسرائیل دانستهاند؛ گروه دیگری از کاربران حملات اسرائیل را فرصتی برای تغییر رژیم در ایران دانستهاند.در این میان برخی از کاربران نیز با نفی ماهیت جنگ، آن را رقابت بینتیجهای دانستهاند که هر دوسو بازنده اند.شماری از کاربران ضمن اعلام همبستگی با ایران، حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی علیه اسرائیل را «دفاع» تعبیر کردهاند.نصرالله رضایی، کاربر افغان، گفته که «اگر ایران [به اسرائیل] پاسخ داد، دفاع بود، نه جنگطلبی. سکوت در برابر ظلم، خیانت به انسانیت است. ما در کنار حق ایستادهایم.»سید کاظم هاشمی، کاربر افغان، معتقد است که اسرائیل در این نبرد شکست خورده است. او در صفحه فیسبوک خود نوشت: «روزهای پایانی رژیم اسرائیل فرا رسیده و اکنون میداند که بر مردم مظلوم و بیدفاع غزه چه گذشته است.»سید حامد وطندوست، کاربر افغان، نیز بر حمایت همه کشورها از جمهوری اسلامی تاکید کرده و نوشته است: «باید تمام کشورهای اسلامی پشت ایران باشد تا رژیم کودککش [اسرائیل] از غزه هم عقبنشینی کند.»شماری از کاربران درگیری بین این دو کشور را مقدمهای برای تشدید تنش در خاورمیانه میدانند.داوود عرفان، استاد پیشین دانشگاه هرات و تحلیلگر امور سیاسی، در صفحه فیسبوک خود نوشته است: «حذف فرماندهان ارشد نظامی ایران، جنگ در خاورمیانه را وارد مرحله جدیدی ساخته است. به نظر میرسد اسرائیل هستهای تصمیمگیری اصلی واکنش نظامی ایران را مختل کرده است.»آقای عرفان معتقد است که «خاورمیانه آبستن حوادث ناگواری است.»ستاره کریم، کاربر افغان، درگیری بین جمهوری اسلامی و اسرائیل را فرصتی برای «تغییر رژیم در ایران» دانسته و خطاب به مردم ایران گفته است: «مردم ایران حالا وقتش است که رژیم خامنهای را نابود کنید و یک ایران آزاد و با اقتصاد قوی و بدون تحریم و فیلتر داشته باشید.»علی فطرت، کاربر افغان، از عملکرد ضعیف و حسابنشده جمهوری اسلامی در مقابل اسرائیل یاد کرده و «تغییر رژیم» را «حتمی» دانسته است. او گفته است: «ایران نتیجه جنگ را نمیداند، فکر میکند با ایجاد ترس میتواند دولت یهود را از جنگ منصرف کند، اما در آن طرف اسرائیل دقیق به هدف میزند. فکر میکنم تغییر رژیم حتمی است، آنهم با ویرانی خیلی زیاد برای هر دو طرف.»یک کاربر دیگر با نام مستعار «لوی افغانستان» نوشته است: «ایران نفسهای آخر خود را میکشد و ممکن در دو هفته آینده سقوط کند.»شماری از کاربران تداوم و تشدید جنگ بین اسرائیل و جمهوری اسلامی را به ضرر هر دو کشور دانسته و خواستار پایان جنگ شدهاند.پرویز کوهستانی، کاربر افغان، نوشته است: «بهترین تدبیر در وضعیت فعلی توقف جنگ است، ایران به خوبی میداند که هزینه و آمادگی جنگی ندارد. برای نابودی و ضربه نه خوردن به خود عقب نشینی بهترین گزینه است.»عصمت الله رنجبر، کاربر افغان، با تاکید بر «صلح بین طرفین» گفته است: «امیدوارم طرفین صلح کنند تا مردم عام بیشتر از این قربانی نشود. جنگ پیروز ندارد در هرصورت جنگ ویرانی و بربادی به بار میآورد.»محمد محق، پژوهشگر مطالعات اسلامی، نیز در صفحه اکس خود نوشته است: «جنگ بد است، جنگ افروزی بدتر و ایدئولوژیهای جنگ افروزانه فاجعهآفرین. شرم باد بر سیاستمدارانی که برای حفظ منصب خود در قدرت با جان بیگناهان بازی میکنند و ملتها را به روز سیاه بیخانمانی می نشانند. هرجنگی را باید محکوم کرد و به ساز هیچ جنگی نباید رقصید.»
واکنش طالبان
طالبان در همان روز اول جنگ به حملات اسرائیل به ایران واکنش نشان داد و سخنگوی این گروه آن را محکوم کرد.
ذبیحالله مجاهد حملات اسرائیل به جمهوری اسلامی که منجر به کشته شدن فرماندهان، دانشمندان هستهای جمهوری اسلامی و غیرنظامیان شدهاست را بهشدت محکوم کرد و آن را نقض آشکار اصول بنیادین حقوق بینالملل، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی خواند.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان، نیز روز شنبه کشته شدن دستکم ۹ دانشمند هستهای ایران را محکوم کرد و افزود که اسرائیل به خشونتها دامن زده و کشورهای منطقه را نگران کرده است.
فطرت و مجاهد از طرفهای درگیر خواستهاند برای حفظ ثبات منطقه به تعهدات خود متعهد باقی بمانند.
سفارت طالبان در ایران نیز با نشر اطلاعیهای از مهاجران افغان مقیم ایران خواسته است تا از شرکت در فعالیتهای سیاسی، تظاهرات و اظهارنظر یا بازنشر محتواهای سیاسی حساس در فضای مجازی خوددداری کنند.
با اینحال با گذشت سه روز از آغاز درگیریهای شدید میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، ملاهبتالله، رهبر طالبان، و سایر مقامات ارشد این گروه از اظهار نظر درباره این جنگ خودداری کردهاند.
جمهوری اسلامی از بدو استیلای طالبان بر افغانستان روابط خوبی با رژیم طالبان در کابل برقرار کرد و سفارت و قنسولگریهای افغانستان را به این گروه داد. در همان حال، جمهوری اسلامی روابط اقتصادی و تجاری رو به انکشافی با طالبان برقرار کرده است.
اما گزارشها، دادهها و تحلیلهای منتشر شده درباره این عملیات، میتوانند بستری را فراهم کنند که مسیرهای احتمالی طی شده توسط جتهای اسرائیل و روشهای به کار رفته در انجام این عملیات پیچیده نظامی را تخمین زد.
حریم هوایی سوریه؛ مسیر اصلی
بر اساس گزارشها، جتهای جنگنده اسرائیل عمدتاً از طریق حریم هوایی سوریه وارد فضای هوایی ایران شدهاند. نیروی هوایی اسرائیل پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه، حملات گستردهای را به شبکه دفاع هوایی این کشور انجام داد. این حملات توان سوریه برای دفاع هوایی را به شدت تضعیف کرد. تخریب سامانههای دفاع هوایی، ضربه زدن به تجهیزات و ساختارهای هوافضای سوریه توسط اسرائیل سبب شده است که حکومت جدید این کشور در حال حاضر قادر به مدیریت حریم هوایی خود نباشد.
با این حال، گفته میشود که اسرائیل با توجه به شرایط شکننده در سویه، برای استفاده از حریم هوایی این کشور دست بازتری داشته است. مسیر هوایی سوریه برای جنگندههای اسرائیل فرصتی را فراهم کرده است که نیروهای هوایی این کشور از مسیرهای حفاظت شده و از نظر سیاسی حساستر خودداری کند.
گزارشها حاکی است که بیش از ۲۰۰ جت جنگنده نیروی هوایی اسرائیل، از جمله جنگندههای اف ۱۶، اف ۱۵ و اف ۳۵ از مسیر هوایی سوریه به بیش از ۱۰۰ هدف در ایرن حمله کردهاند. این جنگندهها تاسیسات هستهای نطنز، فردو، خنداب و شماری از مقرهای نظامی در تهران را هدف قرار دادند.
خنثیسازی پدافند هوایی
برپایه دادهها، عملیات «شیران بهپاخاسته» اسرائیل علیه ایران با خنثیسازی سامانههای پدافند هوایی و اقدامات فنی نیروی هوایی اسرائیل در شمال ایران و عراق آغاز شد. این اقدامات عبور امنتر جنگندهها در موجهای بعدی حملات را تسهیل کرد. گزارشها حاکی است که عوامل موساد با خرابکاری در پایانههای راداری و فرماندهی ایران از این عملیات پشتیبانی کرده است.
برخی از منابع ادعا کردهاند که موساد پایگاههای پهپادی و موشکی را در داخل ایران ایجاد کرده تا از داخل به پدافند هوایی این کشور حمله کند. این فرضیهها نشان میدهد که اسرائیل گامهای نخست برای دسترسی به اهداف خود را در امتداد مرز غربی ایران اولویتبندی کرده بود تا زمینه حملات عمیقتر را فراهم کنند.
سوختگیری بر فراز سوریه
شماری از کارشناسان نظامی دفاع هوایی در شبکههای اجتماعی نوشتهاند که هواپیمای تانکر کیسی ۷۰۷ اسرائیل در فراز آسمان دیرالز در شرق سوریه، به جنگندهها در هنگام رفت و برگشت به ایران، سوخترسانی کرده است.
با این حال، دادهها نشان میدهد که جتهای اسرائیل با استفاده از یک کریدور هوایی از طریق شرق سوریه به اهدافی در ایران دست یافتهاند. نیروی هوایی اسرائیل با استفاده از پدافند هوایی پراکنده در منطقه، برد عملیاتی خود را برای تقریباً ۲ هزار کیلومتر در رفت و برگشت حفظ کرده است.
حریم هوایی دیگر کشورها
برخلاف حملات قبلی اسرائیل به ایران در اکتوبر ۲۰۲۴ که طبق گزارشها شامل حریم هوایی اردن و عراق میشد، به نظر میرسد عملیات «شیر بهپاخاسته» بیشتر از مسیرهایی در حریمهوایی سوریه استفاده کرده است. اسرائیل با این روش تلاش کرده است پیامدهای دیپلوماتیک عملیات خود بر ایران را به حداقل برساند. بربنیاد گزارشها، اسرائیل در سال ۲۰۲۴ برای حمله به ایران از حریم هوایی اردن و عراق استفاده کرده بود.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی ادعا کرد که بخش از حملات اسرائیل به ایران از قلمرو عراق سازماندهی شده است. او تصریح کرد که دولت عراق در حال حاضر بر قلمرو هوایی و زمینی خود حاکمیت کامل ندارد. او گفت عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی با همتای عراقی خود درباره بهکارگیری اسرائیل از حریم هوایی این کشور گفتوگو کرده است. عراقچی از عراق خواسته به دلیل استفاده غیرقانونی اسرائیل از حریم هوایی این کشور، به شورای امنیت سازمان ملل شکایت کند.
شگردهای رزمی
نیروی هوایی اسرائیل از پروازهای ارتفاع پایین و جنگ الکترونیک برای گریز از پدافند هوایی باقیمانده ایران استفاده کرد. جتهای رادارگریز اف ۳۵ احتمالاً حملات اولیه را برای غیرفعال کردن رادار و سیستمهای موشکی زمین به هوا هدایت کردند. پس از آن جتهای اف ۱۵ و اف ۱۶ مهمات سنگینتری مانند بمبهای سنگرشکن جیبییو ۲۸ را به سایتهای هستهای مستحکم شلیک کردند. گفته میشود که عملیات پنهانی موساد، از جمله پهپادهای از پیش مستقر شده و سلاحهای دقیق، نیاز به گشتزنی جتها بر فراز حریم هوایی ایران را کاهش داد و امکان ورود و خروج سریعتر جنگندههای اسرائیل را فراهم کرد.
ویژگیهای جغرافیایی
عملیات «شیران بهپاخاسته» اهدافی را در سراسر ایران، از جمله تهران در شمال، خرمآباد در غرب و نطنز در شمال تهران و اصفهان را نشانه گرفت. مسیر هوایی سوریه به ایران دسترسی مستقیم نیروی هوایی اسرائیل را به مناطق مرکزی و غرب ایران فراهم کرد. این مسیر قرار گرفتن در معرض پدافند هوایی شرقی ایران در نزدیکی پاکستان و افغانستان را که احتمالا ارتباط کمتری با اهداف اصلی عملیات اسرائیل داشت، به حداقل رساند.
هرچند مسیرهای دقیق پرواز جنگندههای اسرائیل همچنان محرم باقی مانده است، اما گفته شده است که کریدور سوریه که با سوختگیری بر فراز دیرالزور و حملات پیشگیرانه به پدافند هوایی پشتیبانی میشد، احتمالاً ستون فقرات مسیر حمله اسرائیل به ایران بوده است. بر بنیاد دادهها، استفاده اسرائیل از حریم هوایی عراق و اردن میتواند در درجه دوم و سوم قرار داشته باشند.
بهکارگیری حریم هوایی سوریه، بیثباتی منطقهای، برتری تکنولوژیکی اسرائیل و عملیات مخفی موساد از مواردیاند که گفته میشود اثربخشی عملیات اسرائیل و غافلگیری جمهوری اسلامی را به حداکثر رساندهاند.
