استاندار تهران از تشدید روند اخراج مهاجران افغان خبر داد

در این بیانیه، که به امضای چندین نهاد بین‌المللی و منطقه‌ای رسیده، آمده است که در ماه‌های اخیر، صدها هزار مهاجر افغان، از جمله زنان، کودکان، بزرگسالان و بیماران، بدون طی روند قانونی و بدون ارزیابی وضعیت فردی، به افغانستان بازگردانده شده‌اند؛ کشوری که از نگاه این نهادها، برای بازگشت «داوطلبانه، ایمن یا پایدار» مناسب نیست.

در این بیانیه، تجاوز جنسی به زنان، کودکان و نوجوانان مهاجر - چه در مسیر اخراج و چه در زندان‌های موقتی - به‌عنوان یکی از ابعاد تلخ و کمتر گزارش‌شدۀ بحران مهاجرین توصیف شده است. همچنان، از افسردگی شدید، فروپاشی روانی در میان جوانان، و محرومیت فزاینده از آموزش، درمان، امنیت شغلی و سرپناه، به‌عنوان جلوه‌هایی از نقض سیستماتیک حقوق انسانی مهاجرین یاد شده است.

امضاکنندگان بیانیه هشدار داده‌اند که بسیاری از افراد بازگردانده‌شده یا در معرض اخراج، از جمله خبرنگاران، فعالان مدنی، زنان معترض، نظامیان سابق و کارکنان دولت پیشین افغانستان‌اند؛ افرادی که بر اساس اسناد حقوق بین‌الملل، در زمره‌ی «گروه‌های در معرض خطر جدی آزار و پیگرد» قرار دارند. به گفته آنان، بازگرداندن این افراد، نقض مستقیم اصل «منع بازگرداندن اجباری» مندرج در کنوانسیون ۱۹۵۱ پناهندگان» است.

امضاکنندگان این بیانیه از نهادهایی مانند سازمان ملل، شورای حقوق بشر، کمیساریای عالی پناهندگان، صلیب سرخ، و دولت‌های ایران و پاکستان خواسته‌اند که در کنار توقف فوری اخراج‌های اجباری، به تعهدات بین‌المللی خود در قبال مهاجرین پایبند بمانند، روندهای قانونی و انسانی برای اسکان مجدد افراد در معرض خطر فراهم سازند، نظارت بین‌المللی بر بازداشتگاه‌ها و مناطق مرزی را ممکن سازند، و به استفاده ابزاری از مهاجرین در رقابت‌های سیاسی پایان دهند.

بعد از سقوط نظام جمهوری در آگوست سال ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان به قدرت، شمار زیادی از شهروندان افغانستان به کشورهای مختلف جهان از جمله ایران و پاکستان پناهنده شدند، اما هر دو کشور پاکستان و ایران به ویژه طی دو سال گذشته روند اخراج ادوبارۀ مهاجران به افغانستان را شدت بخشیدند.

سازمان عفو بین‌الملل جمعه، ۳۰ حمل به مناسبت روز جهانی پناهندگان نوشت پاکستان از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون دست‌کم یک میلیون و ۸۰ هزار و ۳۱۲ مهاجر افغان را مجبور کرده به افغانستان بازگردند.

این سازمان تاکید کرد که پاکستان با اخراج مهاجران افغان اصل عدم بازگرداندن اجباری در قوانین بین‌الملل را نقض کرده است.

این نهاد حقوق بشری افزود که دست‌کم به ۱.۴ میلیون مهاجر افغان در پاکستان کارت اقامت پی‌او‌آر صادر شده که مدت اعتبار این کارت‌ها تا ده روز آینده پایان می‌یابد. عفو بین‌الملل از پاکستان خواست این کارت‌ها را پیش از ختم اعتبار آن، فورا تمدید کند.

این سازمان خاطرنشان کرد که دارندگان کارت پی‌او‌آر در بلاتکلیفی به سر می‌برند و در صورت بازگشت اجباری به افغانستان، در معرض «نقض جدی حقوق بشر» قرار می‌گیرند. این نهاد حقوق بشری افزود که مهاجران افغان با بازگشت به کشور در معرض «اعدام‌های فراقضایی، شکنجه و آزار و اذیت جنسیتی» قرار می‌گیرند.

این کمیسیون جمعه، ۳۰ جوزا نوشت که این افراد از گذرگاه‌های پل ابریشم، اسلام‌قلعه، انگور اده، اسپین‌ بولدک و تورخم به کشور بازگشته‌اند.

شماری از سازمان‌های بین‌المللی در روز جهانی پناهندگان از روند اخراج مهاجران افغان از این دو کشور ابراز نگرانی کرده‌اند.

عفو بین‌الملل از دولت پاکستان خواست روند اخراج افغان‌ها را فورا متوقف و کارت اقامت آنها را تمدید کند. این سازمان گفته بسیاری از مهاجران افغان با بازگشت به کشور در معرض خطر نقض حقوق بشر و آزار و اذیت طالبان قرار می‌گیرند.

کمیساریای عالی ملل متحد جمعه، ۳۰ جوزا گفت که استقامت، شجاعت و تاب‌آوری مهاجران افغان الهام‌بخش است. این سازمان افزود که امروزه هزاران مهاجر افغان درحال بازگشت به کشوری هستند که وضعیت آن پس از چهار دهه درگیری هنوز بهبود نیافته است.

ملل متحد هشدار داد که جابجایی‌های گسترده جمعیتی می‌تواند شکنندگی وضعیت افغانستان را افزایش داده و میلیون‌ها انسان را در معرض خطر قرار دهد.

کمیساریای عالی ملل متحد تصریح کرد که در حال حاضر از بازگشت‌کنندگان و دیگر افراد آسیب‌پذیر در سراسر کشور حفاظت می‌کند. این نهاد بین‌المللی گفته که کارمندانش در مرز ایران و پاکستان به بازگشت‌کنندگان افغان مشاوره روانی و کمک‌های اضطراری ارائه می‌دهند.

دفتر ملل متحد برای پناهندگان همچنین اضافه کرده است که با کاهش شدید بودجه روبه‌رو است و نمی‌تواند برنامه‌های ارائه کمک به بازگشت‌کنندگان افغان را حفظ کند. این سازمان در روز جهانی پناهندگان از جهان خواست که پشت مردم افغانستان را خالی نکند و در این شرایط دشوار در کنار آنها بیاستد.

از ماه اپریل و از سرگیری روند اخراج مهاجران، حدود ۲۰۰ هزار افغان از طریق دو گذرگاه مرزی اصلی از پاکستان به افغانستان برگشته‌اند.

این روزنامه بر اساس صحبتی که با برخی از افغان‌ها کرده می‌نویسد که کسانی به افغانستان برگشته‌اند، امید کمی برای شروع دوباره در این کشور فقیر دارند، جایی که دختران پس از مقطع ابتدایی از تحصیل منع می‌شوند.

حیات‌الله، شهروند ۴۶ ساله افغان که در اوایل سال ۲۰۲۴ از طریق گذرگاه تورخم اخراج شد، به دان گفته است که برگشت به افغانستان برای او به معنی محکوم کردن خانواده‌اش به مرگ است.

حیات‌الله که از نام مستعار استفاده می‌کند، یک ماه پس از اخراج به پاکستان بازگشت چرا که برای او، زندگی در افغانستان «به بن‌بست رسیده بود».

او برای عبور از گذرگاه چمن به قاچاقبران پول داد تا به همسر و سه فرزندش، از جمله دختران ۱۶ و ۱۸ ساله‌اش که در افغانستان از تحصیل محروم می‌شدند، بپیوندد. این اعضای خانواده او موفق شده بودند از دستگیری و اخراج از پاکستان فرار کنند. حیات‌الله اکنون خانواده‌اش را به پشاور منتقل کرده است.

صمد خان، یک افغان ۳۸ ساله که با نام مستعار با دان حرف زده، نیز تصمیم گرفت خانواده‌اش را به پشاور منتقل کند.

صمد خان که در لاهور متولد شده است، برای اولین بار در ۲۲ اپریل پس از اخراج از پاکستان پا به افغانستان گذاشت.

او به روزنامه دان گفت: «ما هیچ خویشاوندی در افغانستان نداریم و در آنجا هیچ نشانه‌ای از زندگی وجود ندارد. هیچ کاری، هیچ درآمدی وجود ندارد و طالبان بسیار سخت‌گیر هستند.»

او برای بازگشت به پاکستان۵۰ هزار روپیه به یک راننده لاری پرداخت کرده است.

به‌رغم شرایط انسانی بد در افغانستان به‌خصوص برای زنان و دختران، پاکستان از سال گذشته تصمیم به اخراج مهاجران از این کشور گرفت.

همزمان، ایران، همسایه دیگر افغانستان نیز که مثل پاکستان در طول چند دهه گذشته میزبان مهاجران افغان بوده است، تصمیم به اخراج افغان‌ها از آن کشور گرفت.

در طول یک سال و نیم گذشته صدها هزار مهاجر افغان از ایران و پاکستان به کشورشان برگشته‌اند و این وضعیت بر مشکلاتی که هم اکنون افغانستان تحت کنترول طالبان با آن مواجه است، افزوده است.