سازمان حقوقبشری حالوش گزارش داد که شماری از مهاجران افغان در ایران پیامکی از اداره اتباع سیستانوبلوچستان دریافت کردهاند که در آن به آنها دستور داده شده تا ۱۵ سرطان خاک ایران را ترک کنند. طبق گزارش، برخی از این مهاجران در ایران متولد شدهاند.
حالوش گفته است این گزارش را بر اساس روایت مستقیم مخاطبان پیامک و بررسی محتوای رسمی پیام، تنظیم کرده است.
بر اساس این گزارش، یکی از دریافتکنندگان پیامک، مردی ۳۵ ساله متولد ایران با چهار فرزند، خانه، موتر و سابقه چند دهه اقامت در ایران است. او به حالوش گفته که هرگز افغانستان را ندیده و نمیداند اکنون باید چه کار کند.
حالوش افزوده است که این افراد، با وجود داشتن زندگی تثبیتشده، ناگهان در معرض اخراج از اردوگاهها قرار گرفتهاند و این اقدام آنان را میان دو راهی ترک همهچیز یا مواجهه با فشار و برخوردهای سختگیرانه قرار داده است.
در روزهای اخیر، جمهوری اسلامی پس از آتشبس با اسرائیل، اخراج و فشارها علیه مهاجران افغان را تشدید کرده است.
در حدود یک هفته گذشته، دهها هزار مهاجر افغان از ایران اخراج شدهاند. این مهاجران از بدرفتاری ماموران ایرانی نیز شکایت میکنند.
کمیسیون عالی طالبان برای رسیدگی به مشکلات مهاجران اعلام کرد که ۹ هزار و ۳۰۷ افغان روز شنبه، هفتم سرطان از ایران اخراج شدند. به گزارش طالبان، ۵ هزار و ۸۲۵ افغان از گذرگاه اسلامقلعه و ۳ هزار و ۴۸۲ مهاجر از مرز پل ابریشم وارد کشور شدهاند.
کمیسیون عالی طالبان برای رسیدگی به مشکلات مهاجران در خبرنامهای نوشت که از این میان نزدیک به هزرا نفر به ولایتهای بدخشان، تخار، قندوز، بغلان، بلخ و سرپل منتقل شدهاند.
در خبرنامه طالبان آمده است که این مهاجران مجموعا ۱۲ میلیون و ۱۵۸ هزار افغانی کمک دریافت کردهاند.
پیش از این منابع آگاه به افغانستان اینترنشنال گفتند که وز جمعه ۱۶ هزار نفر و روز شنبه حدود ۱۳ هزار مهاجر افغان از ایران اخراج شدهاند. تعداد مهاجران اخرج شده در پنجم سرطان به ۳۶ هزار نفر رسیده بود
جمهوری اسلامی ایران پس از آتشبس با اسرائیل روند اخراج مهاجران افغان را به شدت افزایش داده است. بربنیاد گزارشها، در این بازه زمانی بیش از ۱۱۰ هزار افغان از ایران اخراج شدهاند.
جبهه آزادی افغانستان میگوید بدرفتاری، تبعیض، بازداشتهای خودسرانه و اخراج گسترده مهاجران افغان نقض حقوق بشر و کرامت انسانی است. این جبهه تمامی اشکال بدرفتاری با مهاجران و بازگشت اجباری آنها را خلاف قوانین بینالملل خواند و «به شدت» محکوم کرد.
جبهه آزادی افغانستان یکشنبه، هشتم سرطان در واکنش با افزایش چشمگیر روند اخراج مهاجران افغان در روزهای پسین نوشت با آنکه بحران انسانی افغانستان به روشنی به جهان معلوم است، اما پناهجویان افغان همچنان در کشورهای میزبان با بدرفتاری، بازداشت و اخراج روبهرو هستند.
این جبهه تصریح کرد که افغانستان تحت تسلط طالبان در شرایط وخیم قرار دارد. سرکوب گروههای قومی، اقلیتهای مذهبی و نبود حاکمیت قانون از مواردی است که امکان بازگشت امن را از مهاجران افغان گرفته است.
در خبرنامه جبهه آمده، تا زمانی که افغانستان تحت سلطه گروه طالبان است، هیچ نوع ضمانتی مبنی بر مصئونیت جانی و حفظ کرامت انسانی مهاجران در کشور وجود ندارد.
این جریان سیاسی نظامی مخالف طالبان خاطرنشان کرد که پس از به قدرت رسیدن طالبان در کشور، میلیونها افغان به دلیل ناامنی، سرکوب سیاسی و از بین رفتن آزادیهای شهروندی ناگزیر به ترک وطن خود شدند.
با این حال، جبهه آزادی افغانستان از همه کشورهای اسلامی، به ویژه از کشورهای همسایه خواست در کنار پایبندی به تعهدات بینالمللی خود به مسئولیتهای دینی و اسلامی نیز، در قبال مهاجران عمل کنند.
جبهه آزادی همچنین از ملل متحد، نهادهای مرتبط و جامعه بینالمللی خواست که برای حمایت از مهاجران افغان در سراسر جهان، اقدامات فوری، ملموس و موثری را رویدست گیرند.
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، همزمان با روز جهانی پناهندگان، یک مرکز آموزشی و حمایتی را در شهر کابل برای زنان بازگشته از کشورهای همسایه و زنان بیجاشده داخلی افتتاح کرده است.
این مرکز که «انصاف؛ مرکز خدمات و تسهیلات یکپارچه زنان» نام دارد، با همکاری دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد، اتاق تجارت و صنایع زنان افغانستان، کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان و نهاد همکار آن «اِیپیبیاِچاو» راهاندازی شده است.
در اعلامیهای که از سوی کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان منتشر شده، آمده است که این مرکز فضای امن برای زنان کارآفرین ـ بهویژه زنان بازگشته و بیجاشده ـ فراهم کرده است؛ جایی که آنان میتوانند با بهرهگیری از آموزش، مشاوره و پشتیبانی در زمینه کسبوکار، ایدههای خود را به ایدههای پایدار اقتصادی تبدیل کنند.
عرفات جمال، نماینده ویژه کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان در افغانستان، در مراسم گشایش این مرکز گفت: «از ایستادگی و مقاومت این زنان عمیقاً الهام میگیرم. این مرکز تنها محلی برای تجارت نیست، بلکه جایی است که زنان در آن احساس امنیت، دیدهشدن و توانمندی میکنند.»
بر پایه آمار نهادهای رسمی بینالمللی، تنها در شش ماه گذشته ۲۲ درصد از کسانی که از پاکستان به افغانستان اخراج شدهاند، زنان بودهاند. همچنین در جریان موج گسترده اخراج مهاجران افغان از ایران، ۲۹.۲ درصد از بازگشتکنندگان را زنان تشکیل دادهاند.
پس از آتشبس میان ایران و اسرائیل، در جریان پنج روز گذشته بیش از ۱۱۴ هزار مهاجر افغان از مرز اسلامقلعه وارد کشور شدهاند.
آماری که برخی نهادها در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار دادهاند، نشان میدهد که ایران در روز نخست آتشبس ۱۸ هزار افغان را اخراج کرده است؛ رقمی که در نوع خود بیسابقه است.
طبق این آمار، روز سهشنبه، سوم سرطان، در نخستین روز اعلام آتشبس، هجدههزار مهاجر افغان از ایران وارد افغانستان شدند. این رقم در چهارم سرطان به سیویکهزار نفر افزایش یافت.
روند اخراج در پنجم سرطان شدت گرفت و بیش از ۳۶ هزار نفر از مرز اسلامقلعه وارد افغانستان شدند.
اما این موج در دو روز اخیر اندکی فروکش کرده است. روز جمعه ۱۶ هزار نفر و روز شنبه تا ساعت چهار به وقت محلی حدود ۱۳ هزار نفر وارد خاک افغانستان شدند.
ازدحام جمعیت در اسلامقلعه
منابع محلی میگویند موج اخراج مهاجران در فصل گرما و ازدحام جمعیت در اسلامقلعه، احتمال یک بحران شدید انسانی را افزایش داده است.
مهاجران با ورود به اسلامقلعه ثبتنام میشوند و شماری از نهادهای بینالمللی به افراد نیازمند مقدار پول نقد توزیع میکنند. به دلیل شمار زیاد جمعیت، بازگشت کنندگان از نبود حمل و نقل، خدمات اساسی و بهداشت شکایت میکنند.
طبق گزارشهای سازمان ملل، عمده مهاجران اخراجی هستند و شمار محدود آنها داوطلبانه بازگشتهاند. منابع محلی در اسلامقلعه گفتند که پولیس ایران افغانهای دارای پاسپورت و ویزا را نیز اخراج کرده است.
پیامدهای جنگ ایران و اسرائیل
دولت مسعود پزشکیان ساماندهی مهاجرین را در اولویت قرار داد و از همه مهاجران فاقد مدارک قانونی خواست ایران را ترک کنند. ایران برای اجرای این برنامه از یک طرف ساخت دیوار مرزی را شدت بخشید و از سوی دیگر محدودیتها علیه مهاجرین را تشدید کرد.
کارفرمایان ایرانی از استخدام مهاجران فاقد اسناد منع شدند و افغانها از کار در بسیاری مشاغل محروم و از تردد در برخی استانهای ایران نیز منع شدند.
جنگ اسرائیل و ایران برای چند روز روند اخراج مهاجران را مختل کرد اما پس از آتشبس، ایران اخراج ضربتی مهاجران را بیش از هر زمان دیگری افزایش داد.
مقامات امنیتی جمهوری اسلامی در جریان جنگ دوازده روزه از بازداشت شماری از شهروندان ایرانی و عدهای از مهاجرین افغان به اتهام همکاری با اسرائیل خبر دادند.
مهاجران میگویند رفتار مسئولان و نیروهای انتظامی پس از جنگ با مهاجران تندتر شده است. در روزهای اخیر پولیس در برخی شهرهای ایران تلفنهای مهاجران را به اتهام همکاری با اسرائیل ضبط و بررسی کرده و مهاجران از خشونت مسئولان شکایت میکنند.
اقدامات طالبان
هیئتی بلندپایه به رهبری عبدالسلام حنفی، معاون رئیسالوزرای حکومت طالبان، روز شنبه به ولایت هرات سفر کرده تا وضعیت در مرز اسلامقلعه را از نزدیک بررسی کند.
در سطح محلی، مقامات طالبان کمیسیونی را برای رسیدگی به نیازهای فوری بازگشتکنندگان تشکیل دادهاند که تمرکز اصلی آن بر جلب حمایت از منابع خصوصی و تجارتی در داخل کشور است.
منابع به افغانستان اینترنشنال میگویند بخش بزرگی از خدمات ابتدایی، از جمله حمل و نقل برای انتقال مهاجران از مرز تا مرکز شهر هرات، تأمین آب آشامیدنی، غذای گرم و حتی کمکهای نقدی، توسط شرکتهای تجارتی محلی فراهم میشود.
چندین شرکت خصوصی در هرات بسهایی را بهصورت ویژه برای جابهجایی مهاجران در مسیر اسلامقلعه تا شهر هرات فراهم کرده و تهیه غذا نیز عمدتاً بهعهده همین شرکتها است.
رئیس هلال احمر افغانی خواستار کمکهای فوری جامعه جهانی به مهاجران شد و سازمان ملل گفت که برای رسیدگی به بازگشت کنندگان به بودجه نیاز دارد.
یک منبع طالبان در مرز اسلامقلعه که نخواست نامش فاش شود، به افغانستان اینترنشنال گفت که سازمانهایی چون یونیسف، یوناما، سازمان بینالمللی مهاجرت، سازمان بهداشت جهانی و نهادهای داخلی مانند واسا و ودان در زمینه ثبت و ساماندهی مهاجران، انتقال آنان به مناطق شهری و ارائه خدمات اولیه همکاری میکنند.
او افزود که برنامه واکسیناسیون فلج کودکان که سالهاست در این مرز فعال است، در روزهای اخیر تقویت شده و هم شمار کارکنان و هم میزان پوشش آن افزایش یافته است.
خسته، گرسنه و نگران از آیندهای مبهم
عرفات جمال، نماینده کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در کابل، با اشاره به وضعیت مهاجران افغان در مرز ایران و افغانستان میگوید که هزاران نفر در شرایط دشوار به کشور بازمیگردند.
او که شخصاً از مرز بازدید کرده، گفت که خانوادههایی که بار دیگر از ریشه کنده شدهاند، با اندک دارایی، خسته، گرسنه و نگران از آیندهای مبهم وارد سرزمینی میشوند که برای بسیاریشان دیگر آشنا نیست.
بهگفته او، زنان و دختران بهویژه نگران محدودیتهایی هستند که آزادی رفتوآمد، حق آموزش و فرصتهای شغلیشان را تهدید میکند.
کمیساریای عالی سازمان ملل هشدار داده است که کاهش حمایتهای بینالمللی میتواند بحرانهای پیچیده و چندلایه افغانستان را تشدید کند.
کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان روز شنبه اعلام کرد که از آغاز سال جاری میلادی تاکنون ۱.۲ میلیون افغان به گونه اجباری از ایران و پاکستان اخراج شدهاند. این سازمان هشدار داد که اخراج گسترده مهاجران میتواند بحران در افغانستان را عمیقتر کند.
ایران و پاکستان در سال ۲۰۲۳ روند اخراج مهاجران افغان فاقد مدرک را آغاز کردند. کمیساریای عالی سازمان ملل میگوید از میان ۱.۲ میلیون افغان بازگشته، بیش از نیمی آن پس از ضربالاجل جمهوری اسلامی در ۲۰ مارچ، از ایرانن به افغانستان بازگشتهاند.
به گفته این سازمان، ایران در سال جاری بیش از ۳۶۶ هزار افغان، از جمله پناهندگان و افرادی در وضعیت مشابه پناهندگی را اخراج کرده است.
جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل نیز به افزایش اخراج مهاجران افغان دامن زده است. بالاترین تعداد بازگشت در ۲۶ جون ثبت شد که طی آن بیش از ۳۶ هزار افغان در یک روز از مرز عبور کردند.
عرفات جمال، نماینده کمیساریای عالی پناهندگان در کابل گفت: «خانوادههای افغان بار دیگر از خانههای خود بیجا میشوند. آنها با کمترین دارایی، خسته، گرسنه و هراسان از آیندهای که در کشوری که بسیاری هرگز در آن زندگی نکردهاند، وارد میشوند.»
او افزود زنان و دختران بهویژه نگران محدودیتهای آزادی سفر و حقوق اولیه مانند آموزش و کار هستند.
بیش از نیمی از جمعیت افغانستان به کمکهای بشردوستانه وابستهاند، اما مخالفتهای جهانی با سیاستهای طالبان و کاهش گسترده بودجه، وضعیت را وخیمتر کرده است. سازمانهای کمکرسان و غیردولتی بسیاری از خدمات اساسی در عرصه صحت و معارف را کاهش دادهاند.
محمد موحدی آزاد، دادستان کل ایران، روز شنبه گفت که اتباع خارجی غیرقانونی باید هرچه زودتر کشور را ترک کنند یا با پیگرد قانونی مواجه خواهند شد.
مقامات ایرانی میگویند از حدود شش میلیون افغان در ایران، حدود ۲.۵ میلیون نفر آن اقامت قانونی ندارند.
تعهد طالبان به عفو و کمک
اخیر رئیسالوزرای طالبان گفت که تمام افغانهایی که پس از فروپاشی دولت پیشین از کشور فرار کردهاند، میتوانند آزادانه بازگردند و در امان خواهند بود.
با وجود عفو عمومی طالبان، سازمان ملل تایید کرد که طالبان شماری از نظامیان و کارکنان حکومت پیشین را بازداشت، شکنجه و در مواردی به قتل رسانده است.
شماری از مهاجرین به ویژه ماموران سابق امنیتی افغان از بازگشت به کشور به خاطر احتمال انتقامگیری طالبان به شدت نگران هستند.