کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان گزارش داد که از آغاز سال ۲۰۲۴ تا ۲۷ اگست ۲۰۲۵، بیش از دو و نیم میلیون افغان به گونه داوطلبانه یا اجباری از ایران و پاکستان به کشور برگشتهاند.
طبق این گزارش که با همکاری کشور هالند تهیه شده است، بیشتر بازگشتکنندگان با کمبود سرپناه، بیکاری، بدهیهای سنگین و ناامنی غذایی روبهرو اند.
این سازمان گفته است هرچند پیشرفتهای محدودی نیز دیده میشود، اما نابرابریهای ساختاری، بهویژه در مورد زنان، وضعیت را برای بازگشتکنندگان شکننده ساخته است.
زنان؛ بازنده اصلی روند ادغام دوباره
گزارش سازمان ملل نشان میدهد که زنان از بهبود زندگی پس از بازگشت بیبهره ماندهاند. طی شش ماه، نرخ اشتغال زنان از ۴۲ درصد به ۳۹ درصد کاهش یافته و میانگین دستمزد آنان ۲۳ درصد پایین آمده است.
به گفته این سازمان، این پسرفت مستقیماً با محدودیتهای تازه بر حقوق و آزادیهای زنان مرتبط است.
این گزارش، قانون امر به معروف طالبان را یکی از عوامل اصلی دشواری روند ادغام برای زنان بازگشت کننده عنوان کرده است.
در اگست ۲۰۲۴، طالبان «قانون امر به معروف و نهی از منکر» را نافذ کرد که محدودیتهای پیشین را رسمی و گستردهتر ساخت. این قانون دسترسی زنان به آموزش، کار، خدمات حقوقی و آزادی رفتوآمد را بیشتر محدود کرده و ادغام پایدار آنان را دشوارتر کرده است.
یافتهها همچنین نشان میدهد که تنها یکچهارم زنان به تلفن همراه دسترسی دارند، در حالی که این رقم برای مردان ۹۵ درصد است. در سال نخست بازگشت نیز ۲۱ درصد زنان سند هویت ملی نداشتند، در حالی که تنها پنج درصد مردان فاقد آن بودند.
در گزارش گفته شده که نبود اسناد هویتی، زنان را از فرصتهای اندک شغلی و خدمات محروم کرده است. افزون بر این، در خانوادههایی که با ناامنی غذایی روبهرو اند، زنان بیشتر ناچار میشوند وعدههای غذایی خود را حذف کنند؛ موضوعی که بر سلامت و توان کاری آنان تأثیر مستقیم گذاشته است.
بدهیهای سنگین و سفرههای خالی
گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل نشان میدهد که ۸۲ درصد خانوادههای بازگشتکننده هنگام ورود به کشور مقروض بودهاند و این رقم ظرف شش ماه به ۹۴ درصد رسیده است. بخش بزرگی از این بدهیها به دلیل نبود کار در زمان مهاجرت، گرفتن وام برای رفع نیازهای اساسی، هزینه سفر یا بازگشت اجباری بدون آمادگی مالی بهوجود آمده است.
در گزارش گفته شده که منبع اصلی درآمد این خانوادهها کار مزدبگیری و حوالههای ارسالی از خارج عنوان شده، اما افزایش هزینهها و بیثباتی اقتصادی سبب شده است بسیاری از آنان نتوانند بدهیهای خود را بپردازند یا نیازهای ابتدایی زندگی را تأمین کنند.
بر پایه یافتههای سازمان ملل، بیش از نیمی از این خانوادهها با کمبود غذا روبهرو اند و ناامنی غذایی به مرور زمان افزایش یافته است؛ وضعیتی که در خانوادههای زنسرپرست یا دارای افراد آسیبپذیر شدیدتر است.
این سازمان گفته است که برای جلوگیری از بیثباتی بیشتر در افغانستان، جامعه جهانی باید سرمایهگذاری در معیشت بازگشتکنندگان را افزایش دهد و زمینه خودکفایی آنان را فراهم کند. این سازمان تأکید کرده است که خانوادههای زنسرپرست و گروههای آسیبپذیر باید در اولویت قرار گیرند و دسترسی آنان به اسناد هویتی و وضعیت حقوقی آسانتر شود.
در گزارش همچنین بر بهبود کیفیت خدمات اساسی مانند بازارهای محلی، آب پاک و غذای کافی در مناطق بازگشت تأکید شده و آمده است که نظارت منظم بر روند ادغام میتواند به شناسایی مشکلات تازه کمک کند.
نخستین حمله در روستای سورکاخ ولسوالی سپیره خوست رخ داد؛ جایی که بهعنوان محل اقامت طالبان پاکستانی و نیروهای وابسته به حافظ گلبهادر شناخته میشود. در این حمله، «دو کودک کشته و شش نفر دیگر زخمی شدهاند.»
در حمله دوم، در روستای ویاله ولسوالی شینوار ننگرهار، خانهای متعلق به فردی به نام شهسوار دو بار آماج حمله پهپاد قرار گرفت. در این رویداد دو کودک ناپدید و دو کودک دیگر زخمی به شفاخانه منتقل شدند.
منابع محلی شام چهارشنبه همچنین خبر دادند که صدای چندین انفجار در سه ولسوالی کنر شنیده شده است. این انفجارها در ولسوالیهای مروره، سرکانو و دانگام که هممرز با پاکستان اند، رخ داده است.
بنا به اطلاعات موجود، ویاله نیز منطقهای است که اعضای تحریک طالبان پاکستان در آن بودوباش دارند.
پاکستان تا کنون مسئولیت حملات شام چهارشنبه را نپذیرفته، اما قبلا، این کشور چندین بار به پناهگاههای شبه نظامیان پاکستانی در افغانستان حمله کرده بود. در یکی از خونینترین حملات، هواپیماهای ارتش پاکستان در جدی ۱۴۰۳ در ولسوالی برمل ولایت پکتیکا در شرق افغانستان حمله کرد که براثر آن، دستکم ۴۶ نفر کشته شدند. طالبان اعلام کردند که بیشتر آنها کودک و زن بودند.
ارتش پاکستان گفته بود که به 'مراکز تحریک طالبان پاکستان' در برمل حمله کرده است. رسانههای نزدیک به ارتش پاکستان گزارش دادند که در این حملات هدفمند، شماری از شبهنظامیان کشته شده و چهار مرکز عملیاتی آنها نابود شدند.
وزارت دفاع طالبان اما گفت که به «مهاجرین وزیرستانی» حمله شده بود.
تنشها میان اسلامآباد و کابل بر سر حضور شبهنظامیان پاکستانی در افغانستان پس از تسلط طالبان در افغانشتان وجود داشته است. این تنشها تا درگیری مرزی و حملات هوایی پاکستان به خاک افغانستان پیش رفته است.
پاکستان میگوید که طالبان پاکستانی در حمله خونبار بر نیروهای نظامی و مردم ملکی در این کشور دست دارند. اما، طالبان افغان از پاکستان خواسته است که مسئله طالبان پاکستانی را از طریق مذاکره با این گروه حل کند، اما اسلام آباد این درخواست را رد کرده و بر سرکوب شبه نظامیان پافشاری دارد.
پیش از این وزیر دفاع پاکستان هشدار داده بود که در صورت ادامه حملات شبه نظامیان، حملات هوایی به افغانستان نیز ادامه خواهد یافت.
اداره ملی مبارزه با تروریسم پاکستان به تاریخ ۱۱ اسد ۱۴۰۴ گروه حافظ گلبهادر را در فهرست سازمانهای تروریستی خود قرار داد و فعالیت آن را ممنوع اعلام کرد. وزیر خارجه پاکستان در سفر اخیرش به کابل و چین بار دیگر بر همکاری سه کشور در سرکوب شبه نظامیان تاکید کرد.
مقامهای پاکستانی بارها تاکید کردهاند که هم جنگجویان تیتیپی و هم افراد وابسته به گلبهادر در خاک افغانستان زیر چتر طالبان پناهگاه امن دارند.
ارتش پاکستان در ۲۱ اسد از کشته شدن ۵۰ عضو تیتیپی در منطقه مرزی سمبازه بلوچستان خبر داده بود. منابع محلی در پاکستان گفتند که حدود ۹۰ درصد کشتهشدگان آن عملیات اعضای گروه حافظ گلبهادر بودند.
این گروه، که زمانی شاخهای از تیتیپی به شمار میرفت، اکنون یکی از مهمترین گروههای ضدپاکستان محسوب میشود و تاکنون حملات مرگباری را علیه نیروهای امنیتی این کشور انجام داده است.
حملات امشب بار دیگر روابط پاکستان و طالبان را وارد تنش میکند. اسلام آباد پس از یک دوره اعمال فشار سیاسی بر طالبان و قطع روابط مقامهای عالیرتبه دو طرف، به سوی گرمی روابط سیاسی و تجاری گام برداشته است.
با این که طالبان به وزیر خارجه پاکستان در سفرش به کابل گفته بودند که در مهار جنگجویان پاکستانی کمک میکنند اما در هفتههای اخیر درگیری نیروهای پاکستانی با شبه نظامیان شدت گرفته است.
در ۳۱ اسد، مقامهای پاکستانی از کشته شدن دستکم ۴۵ جنگجوی طالبان پاکستانی خبر دادند. مقامات گفتند که بیش از ۳۰ جنگجوی تیتیپی روز جمعه در باجور خیبرپختونخوا زمانی کشته شدند که بمب دستساز در حال مونتاژ در داخل یک مسجد منفجر شد. ۱۵ شبهنظامی دیگر در وزیرستان جنوبی کشته شدهاند.
همچنین دستکم پنج نیروی امنیتی پاکستان و سه غیرنظامی در خشونتهای چند روز گذشته در ایالت خیبر پختونخوا جان باختند. به گفته مقامهای پاکستانی، هفت مهاجم نیز در این حملات مسلحانه کشته شدند.
این درگیریها در ولسوالیهای دیر بالا، دیر پایین، باجور، خیبر، هنگو و وزیرستان شمالی گزارش شده است.
روزنامه پاکستانی دان گزارش داد که در حمله افراد مسلح به یک پایگاه نیروهای مرزی در هنگو، دو تن از نیروهای امنیتی و دو مهاجم کشته شدند.
به گزارش این روزنامه، در درگیری شدید میان نیروهای امنیتی و افراد وابسته به گروه تحریک طالبان پاکستان در مناطق دیر بالا و دیر پایین، پنج مهاجم کشته و هفت مامور پولیس زخمی شدند.
همچنین در درگیری میان پولیس و شبهنظامیان در منطقه لجبوک دارا، مهاجمان چندین موتر پولیس را به آتش کشیدند.
به نظر میرسد که حمله چهارشنبه شب پاسخی به افزایش مجدد حملات شبه نظامیان پاکستانی است که به گفته پاکستان مقر شان در ولایتهای هم مرز افغانستان با این کشور قرار دارند.
