دادستان عمومی استان خراسان رضوی ایران دوشنبه اعلام کرد سه مظنون در پیوند به قتل یک «تبعه خارجی» در مشهد بازداشت شده اند. منابع نزدیک به محمد اسماعیل خان به افغانستان اینترنشنال گفتند که مظنونان در پیوند با کشتهشدن معروف غلامی، از فرماندهان جهادی نزدیک به وی دستگیر شده اند.
حسن همتیفر، دادستان خراسان رضوی، شامگاه دوشنبه به خبرگزاری دولتی ایران، (ایرنا) گفت پس از آنکه یک شهروند خارجی با شلیک گلوله در مشهد به قتل رسید، تحقیقات برای شناسایی عاملان آغاز شد.
پولیس ایران تا کنون هویت دستگیر شدگان را افشا نکرده اما یک منبع نزدیک به اسماعیل خان به افغانستان اینترنشنال گفت که افراد دستگیر شده همه شهروندان افغانستان هستند. این منبع گفت که دو تن از این افراد که خدمه دفتر آقای غلامی بودند، سپس توسط پولیس آزاد شدند اما متهم اصلی همچنان دربند پولیس این کشور است.
منبع گفت که هرچند پولیس ایران تحقیقات خود را انجام میدهد اما شواهد زیادی در مورد دست داشتن این فرد در ترور این فرمانده شناخته شده جهادی غرب افغانستان وجود دارد.
اسماعیلخان، از رهبران شناختهشده جهادی، در واکنش به این رویداد از مقامهای ایرانی خواسته بود که عاملان قتل معروف غلامی را شناسایی و محاکمه کنند.
حاجی زید، سخنگوی والی طالبان در بلخ این گزارش افغانستان اینترنشنال را تایید کرد که استفاده از اینترنت فایبر نوری با فرمان هبتالله آخندزاده در این ولایت ممنوع شده است. او گفت بعد از این «برای جلوگیری از منکرات» از فایبر نوری استفاده نخواهد شد و به دنبال جایگزین آن هستند.
دستکم سه منبع گفتند که اینترنت فایبر نوری از حدود سه هفته به این سو در سرتاسر افغانستان قطع شده است.
باشندگان شهر مزار شریف روز دوشنبه به افغانستان اینترنشنال خبر دادند که طالبان دسترسی به خدمات اینترنت وایفای در این شهر را قطع کرده است. شرکتهای مخابراتی نیز با تایید این موضوع اعلام کردهاند که این اقدام به دستور مراجع دولتی طالبان انجام شده است.
به گفته باشندگان مزار شریف، خدمات اینترنت کیبلی افغانتلکام و تمام شرکتهای ارائهدهنده اینترنت قطع شده، اما اینترنت تلفنهای همراه فعال است.
پیامدهای قطع فایبر نوری
با قطع اینترنت فایبر نوری، دسترسی به اینترنت پرسرعت در افغانستان بسیار محدود میشود. کاربران خانگی، دفاتر دولتی و شرکتها دیگر نمیتوانند از اینترنت سریع استفاده کنند و تنها اینترنت موبایل با سرعت پایین باقی میماند.
این قطع دسترسی باعث میشود خدمات دولتی آنلاین، بانکها و آموزش از راه دور دچار مشکل شوند و کسبوکارها هم نتوانند فعالیت معمول خود را داشته باشند.
همچنین قطع فایبر نوری پیامدهای اقتصادی و اجتماعی سنگینی خواهد داشت.
با این تصمیم سرمایهگذاری خارجی کاهش خواهد یافت، ارتباط با بازارهای جهانی محدود میشود و مردم به ویژه دانشآموزان و دانشجویان از آموزش و اطلاعات آنلاین محروم میشوند.
فایبر نوری اینترنتی است که به جای جریان برق، با استفاده از پرتوهای نور درون کیبلهای شیشهای، منتقل میشود. به همین دلیل، سرعت و پایداری آن بسیار بیشتر از اینترنت معمولی است.
انتقال داده با سرعت بسیار بالا، کیفیت پایدارتر نسبت به اینترنت موبایلی و ظرفیت زیاد برای انتقال حجم بالای اطلاعات از ویژگیهای اینترنت فایبر نوری است.
افغانستان با پنج کشورهای همسایهاش از طریق فایبر نوری به باند وسیع اینترنت وصل شده است.
آمار وزارت مخابرات افغانستان نشان میدهد که دولت پیشین افغانستان برای آوردن فایبر نوری به این کشور پروژههای متعددی را تطبیق کرد. در یکی از موارد، برای تطبیق پروژه فایبر نوری ۱۵۰ میلیون دالر سرمایهگذاری شده است. از جمله ۶۰ میلیون آن از بودجه حکومت افغانستان و مابقی از کمکهای اداره انکشافی ایالات متحده پرداخت شد.
طالبان دسترسی به اینترنت وایفای در مزارشریف و فایبر نوری در سرتاسر افغانستان متوقف کردهاست؛ اقدامی که بهگفته منابع، ممکن است بخشی از روند گستردهتر محدودسازی اینترنت پرسرعت در افغانستان باشد.
باشندگان مزار شریف میگویند طالبان روز دوشنبه دسترسی به خدمات اینترنت وایفای در این شهر را قطع کرده است. شرکتهای مخابراتی نیز با تایید این موضوع اعلام کردهاند که این اقدام به دستور مقامهای طالبان صورت گرفته است.
به گفته آنان، اینترنت کیبلی افغانتلکام و سایر شرکتهای ارائهدهنده خدمات اینترنت متوقف شده، اما اینترنت تلفنهای همراه همچنان فعال است.
یک مسئول یک شرکت ارایهدهنده خدمات اینترنت در کابل در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال جزئیات بیشتری درباره روند محدودسازی اینترنت ارائه کرده است. او که به دلایل امنیتی نخواست نامش افشا شود، گفت طالبان حدود بیست روز پیش خدمات فایبر نوری را در سرتاسر افغانستان متوقف کرد.
به گفته او، شرکتهای متعدد ارائهدهنده اینترنت غیرسیمکارتی (وایفای) با وزارت مخابرات تماس گرفتهاند، اما وزارت به آنها پاسخ داده است که «ما موافق توقف قطع فایبر نیستیم، اما دستور از قندهار رسیده است».
او افزود قرار است هیئتی از کابینه طالبان به قندهار برود تا درباره اهمیت فایبر نوری و نقش آن در پروژههای توسعهای، از جمله خط آهن و طرحهای منطقهای تاپی و تاپ، توضیحاتی به رهبر طالبان ارائه کند.
دستور شفاهی رهبر طالبان
یکی دیگر از مسئولان شرکتهای مخابراتی در مزار شریف در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال ضمن تایید قطع اینترنت وایفای در این شهر گفت که این تصمیم صبح امروز در جلسهای فوری میان محمدیوسف وفا، والی بلخ، و نمایندگان شرکتهای اینترنتی گرفته شد. او گفت وفا در این نشست اعلام کرد که دستور مستقیماً از سوی هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، صادر شده است.
شرکتهای ارائهدهنده خدمات وایفای میگویند رهبری طالبان این محدودیتها را عمدتاً با توجیه «مبارزه با ترویج فحشا» توجیه میکند. منابع توضیح دادهاند که پیشتر از این شرکتها خواسته شده بود اپلیکیشنهایی مانند پابجی و تیکتاک و همچنین وبسایتهای پورنوگرافی را مسدود کنند. اما به گفته آنان، هزینه چنین فیلترنگی بسیار سنگین بوده و ماهانه بین پنجاه هزار تا یکصد هزار دالر است.
به گفته آنها، این شرکتها تنها توانستهاند بخشی از سایتهای پورنوگرافی را فیلتر کنند، اما در زمینه اپلیکیشنهای پرکاربر موفقیتی نداشتهاند؛ موضوعی که بارها انتقاد طالبان را برانگیخته است.
به گفته منابع، رهبر طالبان تصمیم گرفته است که برای مهار افکار عمومی، دسترسی به اینترنت پرسرعت متوقف شود و ممکن است این سیاست بهصورت تدریجی، ولایت به ولایت، عملی شود.
یکی از مسئولان شرکتهای ارایه دهنده اینرتنت گفت پیش از این سرعت میانگین اینترنت با موجودیت فایبر نوری در افغانستان حدود ۴۰ مگابیت بر ثانیه بود، اما با توقف فایبر نوری، سرعت روی شبکههای بیسیم بین ۴ تا ۶ مگابیت باقی مانده است.
الگوی جهانی کاهش سرعت اینترنت
اقدام طالبان در مزار شریف تازهترین نمونه از استفاده سیاسی از اینترنت در افغانستان است. محدودسازی اینترنت پرسرعت در جهان پیش از این نیز به ابزاری رایج برای کنترول اطلاعات و سرکوب تبدیل شده است. تنها در سال ۲۰۲۴، شبکه جهانی مدافعان دسترسی آزاد به اینترنت ۲۹۶ مورد خاموشی را در ۵۴ کشور ثبت کرده است.
نمونههای برجسته در این زمینه شامل ایران است که در عقرب ۱۳۹۸ با آغاز اعتراضات در زمینه افزایش قیمت سوخت، دسترسی به اینترنت تقریباً بهطور کامل قطع شد. حکومت ایران دسترسی به اینترنت پرسرعت را محدود کرده است و در عین حال فیلترینگ گسترده را نیز به اجرا گذاشته است.
در روسیه نیز از سال ۲۰۲۱ کندسازی اینترنت، قطع متواتر اینترنت مبایل و سپس محدودسازی پلتفرمهای اجتماعی اعمال شده است.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل در می ۲۰۲۲ هشدار داد خاموشیهای اینترنت تاثیری جدی بر زندگی مردم دارد و دسترسی به اطلاعات و خدمات ضروری را مختل میکند.
افغانستان در قعر جدول کشورهای دارای اینترنت کُند
بر پایه دادههای اوکلا (وبسایت سرعتسنج اینرتنت)، افغانستان یکی از کندترین اینترنت را در میان کشورهای جهان دارا است و در رتبه ۱۵۰ جدول جهانی قرار دارد.
کارشناسان میگویند توقف یا کندسازی اینترنت پرسرعت، کیفیت زندگی مردم افغانستان را که به ویژه در شهرها با اینترنت گره خورده است، دچار افت بیشتر خواهد کرد. مردم از اینترنت علاوه بر دریافت معلومات، برای تجارت و سرگرمی نیز استفاده می کنند.
محدودسازی گسترده اینترنت پیامدهای جدی اقتصادی، آموزشی و اجتماعی در پی خواهد داشت و توانایی شهروندان برای دسترسی به اطلاعات و مشارکت در زندگی مدرن را بیش از پیش محدود میسازد.
طالبان تا اکنون به گونه رسمی هیچ خبری در مورد کاهش سرعت اینترنت و قطع فایبر نوری منتشر نکرده است.
روزنامه ولت بر بنیاد گزارشهای محرمانه دولتی نوشت که حکومت آلمان میداند که وضعیت صدها افغان دارای پذیرش، در پاکستان بهویژه اسلامآباد، وخیم است.
در یک گزارش محرمانه حکومت آلمان که این روزنامه به آن دست یافته، آمده است که پولیس پاکستان همچنان به دنبال بازداشت مهاجرانی است که قرار است به آلمان منتقل شوند. ظاهراً، تلاشهای وزارت خارجه آلمان برای جلوگیری از اخراج این پناهجویان نتیجه چندانی نداشته است.
چنانچه، نیمه شب هفتم سپتامبر(۱۶ سنبله) نیروهای اداره مبارزه با تروریسم پاکستان به یک مهمانخانه در اسلامآباد، که توسط سازمان همکاری بینالمللی آلمان (جیایزد) کرایه شده بود، یورش بردند. در این گزارش آمده است: «خانواده افغانی که امید داشتند به آلمان بروند، در حمام پناه گرفتند و چند نفر در اثر وحشت بیهوش شدند.»
هفته گذشته ۴۷ افغان با حکم دادگاه اداری برلین از اسلامآباد به شهر هانوفر آلمان منتقل شدند، در حالی که صدها نفر دیگر همچنان در معرض بازداشت و اخراج قرار دارند.
پاکستان بارها نارضایتی خود را از کندی روند انتقال این افراد به آلمان ابراز کرده است. یک منبع مطلع به ولت گفت: «حکومت پاکستان صبرش را از دست داده و این افغانها اکنون بهای آن را میپردازند.»
تلاشهای یوهان وادهفول، وزیر خارجه آلمان برای متوقف کردن اخراج این افغانها در گفتوگو با همتای پاکستانیاش بینتیجه مانده است.
ولت به نقل از اسنادی دولتی نوشت که از میانه ماه آگست حملات پولیس که شامل یورشهای شبانه، بازداشتهای گسترده، خشونت علیه زنان و کودکان و محرومسازی از خدمات صحی است، افزایش یافته است.
در یک ماه گذشته، بیش از ۵۰۰ افغان در اسلامآباد بازداشت شدند و حدود نیمی از آنان به افغانستان بازگردانده شدند. یک مقام آلمانی به این روزنامه گفت حدود یکسوم از دو هزار پرونده «برنامه پذیرش افغانها» دیگر قابل پیگیری نیستند، زیرا افراد مربوطه به افغانستان اخراج شدهاند یا در اردوگاههای پاکستان در پشاور نگهداری میشوند.
بازداشتها در مواردی پیامدهای جدی انسانی داشته اند. ولت نوشت که در موردی، یک زن باردار پس از بازداشت دچار سقط جنین شده است. در یک مورد دیگر چند عضو یک خانواده بیهوش و یا دچار حملات عصبی گردیدند.
این گزارش تائید کرده که در اردوگاهی در اسلامآباد، کودکی دوساله با تب و استفراغ بدون دسترسی به خدمات درمانی رها شده و یک مرد ۷۷ ساله از داروهای حیاتی قلب محروم مانده است. همه این افراد، شهروندان افغانستان و پناهجویانی بودند که پذیرش آلمان را دارند.
وزارت خارجه آلمان تاکنون اعلام کرده بود اوضاع افغانهای گیرمانده در پاکستان «رو به آرامش» است، اما اسناد به دست آمده خلاف این را نشان میدهند.
حکومت آلمان تعهد کرده است که پروندههای ۲ هزار افغان منتظر انتقال به آلمان را تا پایان امسال نهایی کند. برخی از این افغانها نامه رد دریافت کرده اند و برخی دیگر در انتظار پاسخ نهایی اند.
این ۲ هزار افغان شامل همکاران سابق حکومت آلمان در افغانستان یا افراد آسیب پذیر مانند فعالان حقوق بشر اند که پس از سقوط کابل تحت پوشش موسسه همکاری آلمان در اسلام آباد و پشاور در مهمانخانهها زندگی میکنند.
حکومت آلمان نتوانسته است ویزای این مهاجران را تمدید کند و این پناهجویان در اثر یک توافق شکننده با حکومت پاکستان در این کشور منتظر انتقال به آلمان اند.
حکومت آلمان اعلام کرد که تماسهای خود با طالبان، از جمله دیدارها در دوحه، را ادامه خواهد داد تا روند اخراج افغانهای دارای سابقه جرمی از این کشور آسانتر شود.
به گزارش تاگس اشپیگل، یک سخنگوی وزارت داخله آلمان روز دوشنبه در برلین گفت که این گفتوگوها لازم است تا بتوان افراد بیشتری را «بهطور منظم» به افغانستان بازگرداند.
او تایید کرد که اوایل سپتامبر نشستی در دوحه، پایتخت قطر با طالبان برگزار شده و دیدارهای دیگری نیز در حال برنامهریزی است.
رسانههای آلمانی گزارش دادهاند که احتمال دیدار مقامهای آلمانی و طالبان در کابل در مورد اخراج مهاجران وجود دارد اما منابع رسمی تا هنوز این موضوع را تایید نکرده اند.
یوهان وادهفول، وزیر خارجه آلمان یک روز پیش در گفتوگویی تلویزیونی در برلین گفته بود نیازی به برگزاری چنین نشستهایی در خارج از دوحه وجود ندارد. با این حال، وزارت خارجه آلمان تایید کرد که ماموران آلمانی گهگاه برای سفرهای کاری به افغانستان میروند.
به گفته وزارت داخله آلمان، هدف این گفتوگوها اخراج افغانهایی است که بهعنوان «مجرم یا تهدید امنیتی» شناخته شدهاند، اما شمار دقیق این افراد را اعلام نکرده است. سخنگوی وزارت داخله آلمان گفت که این تعداد به اندازهای است که «ارزش گفتوگو» با طالبان را دارند.
سخنگوی حکومت آلمان همچنین تاکید کرد که این تماسها به معنای بهرسمیتشناختن طالبان بهعنوان حکومت افغانستان نیست و تنها محدود به «مسائل فنی» است.
سازمانهای مدافع حقوق پناهجویان در آلمان از این رویکرد حکومت آلمان انتقاد کردهاند. گروه «پرو ازیل» که یک سازمان غیردولتی و مدافع حقوق پناهجویان در آلمان است، گفت که دولت این کشور با این سیاست، تابوی بینالمللی عدم رابطه با طالبان را میشکند.
ویبکه یودیت از اعضای این سازمان به تاگس اشپیگل گفت: «وزیر داخله با وسواسی که در مورد موضوع اخراج مهاجران دارد، به تضعیف فشار بین المللی بر طالبان کمک میکند.» او همچنین یادآور شد که شرایط انسانی در افغانستان «فاجعهبار» است و بحرانهای تازه، از جمله زمینلرزه اخیر، وضعیت را وخیمتر کرده است.
آلمان پس از سقوط افغانستان به دست طالبان در سال ۲۰۲۱، تمام اخراجها به این کشور را متوقف کرده بود. اما در سال ۲۰۲۴ حکومت وقت آلمان نخستین یک گروه را به افغانستان اخراج کرد. در ماه جولای ۲۰۲۵ نیز یک پرواز دیگر با ۸۱ مرد افغان از آلمان به کابل پرواز کرد.
آلمان با طالبان روابط دیپلوماتیک ندارد اما دو دیپلومات طالبان را به خاطر تسهیل امور قنسولی افغانهای مهاجر در قنسولگری افغانستان در شهر بن پذیرفته است.
فاروق اعظم، مشاور وزیر انرژی و آب طالبان در نامهای از بازداشتگاه برای پسرش نوشت که به اتهام حمایت از تدریس علوم عصری برای زنان و تضعیف قانون امر به معروف بازداشت شده است. در این نامه که یک نسخه آن به افغانستان اینترنشنال رسیده، آمده است که او برای «برخورد سختگیرانه» آماده است.
آقای اعظم در ادامه نوشت: «برای استحکام دین، وطن و امارت متعهد است.»
در پایان نامه تاریخ روز شنبه ۲۲ سنبله ۱۴۰۴ و نام فاروق اعظم درج شده است.
منابع از وزارت انرژی و آب طالبان روز دوشنبه به افغانستان اینترنشنال خبر دادند که فاروق اعظم بهدلیل انتقاد از رهبر طالبان بازداشت شده است.
فاروق اعظم پس از زمینلرزه مرگبار کنر گفته بود پرستاران زن باید به مناطق زلزلهزده اعزام شوند تا به طالبان مخالف آموزش زنان درس عبرتی داده شود.
منابع میگویند که فاروق اعظم اکنون در دفتر نظارتخانه کابل منتقل شده و پرونده او به محکمه نظامی کابل فرستاده شده است.
فاروق اعظم، مشاور وزارت انرژی و اب طالبان، در آخرین پست فیسبوک خود نوشته بود: «پرستاران زن باید به کنر بروند تا به طالبان درس داده شود که آموزش زنان مفید است و این نمونه عملی از اهمیت تحصیل زنان در جامعه خواهد بود.»
این مقام طالبان همچنین از زنان متخصص در حوزه صحی در داخل و خارج کشور خواسته بود که در صورت امکان هرچه سریعتر برای کمک به زلزلهزدگان کنر اقدام کنند.
او با طرح پرسشی نوشته بود: «آیا زنان تحصیلکرده ما میتوانند برای تثبیت جایگاه خود در جامعه، ابتکار و فداکاری نشان دهند؟ اگر پاسخ مثبت است، اکنون وقت آن است.»