داکتر حسن عباس، پژوهشگر مشهور و نویسنده کتاب «بازگشت طالبان» باور دارد که جنگ میان طالبان و اسلامآباد میتواند منابع پاکستان را کاهش دهد، سرمایهگذاران را بترساند، شکافهای داخلی را عمیقتر ساخته و در نهایت به پاکستان آسیب برساند.
او در مقالهای که روز دوشنبه در خبرگزاری آناتولی نشر شد، گفت که افغانستان تحت حاکمیت طالبان منزوی و تحت تحریم است و به شرایط جنگی عادتکرده، اما پاکستان کشوری هستهای است که در پی ثبات اقتصادی، جذب سرمایهگذاری خارجی و بهبود جایگاه دیپلوماتیک خود است.
حسن عباس، پژوهشگر امنیت و جنوب آسیا در واشنگتن است که بخش مهمی تحقیقاتش روی مسایل طالبان، مرز افغانستان و پاکستان و تروریسم در منطقه متمرکز بوده است.
او قبلا دو کتاب در مورد افغانستان نوشته است. نخستین کتاب او با عنوان «احیای طالبان» در سال ۲۰۱۴ و کتاب دوم او با عنوان «بازگشت طالبان» در سال ۲۰۲۳ منتشر شد.
او در کتاب بازگشت طالبان، به تفصیل در مورد اختلاف میان چهرههای تندرو و عملگرا در درون طالبان، تهدید شاخه خراسان داعش، و تلاش طالبان برای گسترش روابط منطقهای پرداخته بود.
طالبان محدودیت ساختاری دارد
حسن عباس باور دارد که حتی طالبان افغان اگر بخواهد هم نمیتواند بهسادگی تحریک طالبان پاکستان را مهار کند.
به باور او حکومت طالبان فقیر و منزوی است و نهادهای امنیتی و اطلاعاتی آن هنوز به اندازه کافی قدرتمند و منسجم نیست. او توضیح میدهد که ساختار حکومت تازه شکلگرفته طالبان در برخی بخشها منظم است، اما در بخشهای دیگر پراکنده و ضعیف عمل میکند.
به گفته او، تحریک طالبان پاکستان یک گروه کوچک و ساده نیست که بتوان آن را در کوتاهمدت از بین برد. این گروه تجربه جنگی دارد، شبکههای پراکنده و مستقل دارد و بهآسانی از هم نمیپاشد.
بنابراین، از نظر او، مشکل فقط اراده سیاسی طالبان نیست، بلکه محدودیتهای عملی، ضعف نهادی و شرایط اقتصادی نیز باعث شده است مهار کامل این گروه برای طالبان افغان کار آسانی نباشد.
درگیریهای مستقیم میان پاکستان و طالبان از میزان سال جاری شروع شد. اسلامآباد طالبان را متهم میکند که به این گروه اجازه فعالیت از خاک افغانستان میدهد.
این تنشها از یک هفته قبل با حملات هوایی پاکستان در ولایتهای شرقی افغانستان و پاسخ متقابل طالبان شدت گرفت و به درگیریهای گستردهتری در امتداد مرز انجامید.
مقامهای پاکستانی میگویند نزدیکی فکری و پیوندهای قبیلهای باعث شده طالبان با تیتیپی مدارا کنند. از نگاه پاکستان، فعالیت تیتیپی در افغانستان با مسئولیت این کشور برای جلوگیری از فعالیت گروههای شبه نظامی و تروریستی سازگار نیست.
حسن عباس، نویسنده و تحلیلگر، بر این باور است که طالبان به تحریک طالبان پاکستان به چشم یک جنجال و دردسر نمیبینند. به عقیده او، رهبران طالبان روزهای سخت تبعید خود در جریان جنگ با دولت پیشین را فراموش نکردهاند و خوب میدانند که مرزهای باز و قبایل همسو در آن سوی سرحد، روزگاری برایشان پناهگاه امن و منبع اکمالات بوده است.
آنها پیشبینی میکنند که اگر در آینده با بحرانهای داخلی یا فشارهای جهانی روبهرو شوند، همین شبکهها دوباره به کارشان خواهد آمد. بنابراین، قطع کامل رابطه با این گروه به معنای از دست دادن یکی از مهمترین گزینههای استراتژیک آنهاست.
این نویسنده پاکستانی-امریکایی باور دارد که نزدیکی کابل به هند نیز پاکستان را نگران کرده است. پاکستان همواره افغانستان را بخشی از عمق راهبردی خود در برابر هند میدانست و اکنون از گسترش روابط کابل و دهلینو احساس نگرانی میکند.
در داخل پاکستان، حملات تحریک طالبان پاکستان فشار سیاسی زیادی ایجاد کرده است. این گروه کاروانهای نظامی و مراکز امنیتی را هدف قرار داده و تاثیر منفی بر روحیه نیروهای امنیتی گذاشته است. در چنین شرایطی، حملات به خاک افغانستان برای پاکستان هم جنبه بازدارندگی دارد و هم پیام قدرت به مردم در داخل این کشور.
با باور حسن عباس، طالبان طی سه دهه نشان داده که در شرایط جنگی دوام میآورد اما در مقابل، پاکستان با اقتصاد ضعیف، سیاست قطبی و چالشهای امنیتی داخلی دست و پنجه نرم میکند.
