دو روز پس از انتشار گزارش ایراناینترنشنال درباره تحمیل مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی به مجلس خبرگان از سوی سپاه پاسداران، قرار است این مجلس روز پنجشنبه با تشکیل یک جلسه اضطراری دیگر، این تصمیم را بهصورت رسمی اعلام کند.
جلسه اضطراری نخست خبرگان برای تعیین جانشین علی خامنهای، روز سهشنبه ۱۲ حوت برگزار شد، اما این جلسه با حملات هوایی اسرائیل به ساختمان مجلس خبرگان در قم ناتمام ماند.
به گفته منابع ایراناینترنشنال، جلسه روز پنجشنبه بهصورت آنلاین برگزار و از ساختمانی در «مجاورت حرم حضرت معصومه» در قم مدیریت خواهد شد.
همچنین احتمال دارد برخی از نمایندگان و اعضای هیاترئیسه که ساکن قم هستند به شکل حضوری در محل حاضر شوند.
دو منبع از دفاتر نمایندگان مجلس خبرگان به ایراناینترنشنال گفتهاند دستکم هشت عضو این مجلس در اعتراض به «فشار سنگین» سپاه پاسداران برای تحمیل انتخاب مجتبی خامنهای، در جلسه روز پنجشنبه شرکت نخواهند کرد.
استدلالهای مخالفان مجتبی خامنهای
به گفته منابع ایراناینترنشنال، گروهی از مخالفان رهبری مجتبی خامنهای روز گذشته در تماس با رئیس و اعضای هیاترئیسه خبرگان گفتهاند اعلام او بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی میتواند «شائبه موروثی شدن رهبری» و «شبهه سلطنتی شدن جمهوری اسلامی» را برای افکار عمومی ایجاد کند.
این نمایندگان خواهان انصراف مجتبی خامنهای و برگزاری رأیگیری مجدد در جلسه روز پنجشنبه شدهاند.
به گفته این منابع، یکی از نمایندگان در این تماسها گفته است «آیتالله علی خامنهای از طرح ایده رهبری فرزندش خشنود نبود و هرگز اجازه طرح این مساله را در زمان حیات خود نداد.»
یک نماینده دیگر نیز استدلال کرده که مجتبی خامنهای «وزنِ مرجعیتی و فقهیِ علنی و تثبیتشدهای ندارد» و به همین دلیل انتخاب او بهعنوان «ولیفقیه» فاقد وجاهت دینی است.
بر اساس همین اطلاعات، برخی از مخالفان بهصورت تلویحی هشدار دادهاند در صورت عدم انصراف مجتبی خامنهای، روند انتخاب را «نامعتبر» خواهند دانست؛ اقدامی که در صورت وقوع میتواند شکاف در راس قدرت را تشدید و بحران مشروعیت جمهوری اسلامی را عمیقتر کند.
تنش در جلسه نخست خبرگان
پس از بمباران ساختمان قدیمی مجلس شورای ملی در تهران در روز دوشنبه که به طور سنتی، جلسات خبرگان در آن برگزار میشد، جلسه اول این مجلس برای تعیین جانشین علی خامنهای در روز سهشنبه و بدون اعلام علنی، بهصورت آنلاین برگزار شد.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است از ابتدای روز سهشنبه، فرماندهان سپاه در شهرهای مختلف در دیدارهای حضوری یا تماسهای تلفنی، اعضای خبرگان را در اقدامی هماهنگ برای رأی دادن به مجتبی خامنهای تحت فشار قرار داده بودند.
به گفته این منابع، به دلیل تماسهای مکرر و فشار روانی-سیاسی بر نمایندگان که تا دقایقی پیش از آغاز جلسه آنلاین ادامه داشته، فضای جلسه «طبیعی» نبوده و هیاترئیسه نیز اصرار داشته است که با توجه به وضعیت امنیتی کشور، رایگیری باید هرچه سریعتر انجام شود.
بنابر این گزارش، چند عضو خبرگان که با انتخاب مجتبی خامنهای مخالف بودهاند در فرصتی محدود برخی استدلالهای خود را مطرح کردهاند، اما هیاترئیسه با اصرار بر آغاز رایگیری، فرصت گفتوگوی بیشتر را از آنان گرفته است.
یک منبع نزدیک به یکی از نمایندگان مجلس خبرگان به ایراناینترنشنال گفته است فضای جلسه به دلیل فشار روانی سپاه در ابتدا سنگین بوده، اما اگر فرصت بیشتری برای طرح مباحث داده میشد، چهبسا نمایندگان دیگری نیز در مخالفت سخن میگفتند.
به گفته منابع ایراناینترنشنال، پس از رایگیری و اندکی پیش از پایان شمارش آرا، ساختمان مجلس خبرگان در قم، که جلسه آنلاین از آنجا مدیریت میشد، هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفت و ارتباط قطع شد. ساعاتی بعد، به اعضای مجلس خبرگان در تماس تلفنی اطلاع داده شد که مجتبی خامنهای با اکثریت آرا به رهبری انتخاب شده است.
طرح شبهات قانونی و تداوم فشارها
پس از اعلام نتیجه رایگیری به اعضای خبرگان، زمزمههایی از مخالفت با نحوه پیشبرد روند قانونی در تماسهای تلفنی با رئیس مجلس و برخی اعضای هیاترئیسه مطرح شد و در نهایت هیاترئیسه تصمیم گرفت اعلام رسمی نتیجه رایگیری را تا زمان برگزاری جلسه دوم به تعویق بیندازد.
بر این اساس، جلسه دوم، امروز پنجشنبه بهصورت آنلاین برگزار میشود و اداره آن از مکانی در نزدیکی حرم حضرت معصومه صورت خواهد گرفت؛ مکانی که به گفته منابع ایراناینترنشنال به این دلیل انتخاب شده است که در صورت لو رفتن محل، احتمال حمله هوایی به آن بهواسطه حساسیت مذهبی ممکن است کاهش یابد.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال همچنین حاکی است فشارهای تهدیدآمیز سپاه برای متقاعد کردن نمایندگان مخالف همچنان ادامه دارد و فرماندهان سپاه در تماسها و رایزنیهای مستقیم تلاش میکنند آنها را از عدم حضور یا مخالفت علنی منصرف کنند.
به گفته این منابع، استدلال سپاه این است که با توجه به «شرایط ویژه» کشور و تداوم وضعیت امنیتی، اعلام رهبر جدید باید در کوتاهترین زمان ممکن انجام شود و هرگونه تاخیر میتواند به تشدید بیثباتی و تعمیق خلأ تصمیمگیری در راس نظام منجر شود.
مجتبی خامنهای سالهاست هر چند در سایه قدرت حضور دارد اما بسیاری از ناظران او را یکی از بانفوذترین چهرههای پشتپرده نظام میدانند.
این نوشته، زندگی، مسیر قدرت و شبکه نفوذ او بررسی کرده است.
تولد و سالهای نخست زندگی
مجتبی خامنهای متولد سال ۱۳۴۸ در مشهد ایران است. او وقتی پدرش، علی خامنهای زمانی که در سال ۱۳۶۸ رهبر ایران شد، ۲۰ ساله بود.
رسانههای حامی جمهوری اسلامی میگویند که او در ۱۷ سالگی در جنگ ایران و عراق هم شرکت کرده است.
مجتبی خامنهای فرزند دوم علی خامنهای است. برادر بزرگتر او مصطفی که چهار سال از خودش بزرگتر است، تقریبا هیچ حضور سیاسی یا رسانهای ندارد و بیشتر به عنوان روحانی و مدرس حوزه علمیه در قم شناخته میشود.
مجتبی هم مانند برادر بزرگش، تحصیلات دینی دارد و در قم درس خوانده است.
یکی از پیوندهای مهم خانوادگی مجتبی خامنهای، ازدواج او با زهرا حداد عادل، دختر غلامعلی حداد عادل است. پدر خانم مجتبی، پیش از این رئیس مجلس و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام بوده است. او در چهار دهه رهبری خامنهای، از نزدیکترین چهرهها به رهبر جمهوری اسلامی بود.
زهرا حدادعادل همسر مجتبی خامنهای، روز ۹ حوت امسال در نخستین دقایق حمله مشترک امریکا و اسرائیل به ایران کشته شد. مجتبی از او دو فرزند پسر و یک دختر دارد.
برخی اسناد منتشر شده در ویکیلیکس میگویند مجتبی خامنهای و همسرش برای درمان ناباروری چند بار به لندن سفر کردهاند و یکی از فرزندانشان در این شهر به دنیا آمده است.
پدر خانم مجتبی خامنهای میگوید که این گزارش درست نیست.
ورود به عرصه سیاست و میزان نفوذ
مجتبی خامنهای تا اکنون هیچ سمت رسمی در نظام جمهوری اسلامی نداشته است. اما به گفته برخی گزارشها در دفتر رهبری و در کنار پدرش نقش تاثیرگذاری در سیاستهای کلان جمهوری اسلامی داشته است.
بیت رهبری او را به چهرهای پر نفوذ در فضای سیاسی ایران بدل کرد، تا آنجا که وزارت خزانهداری امریکا نیز در سال ۲۰۱۹ اعلام کرد که او با وجود نداشتن سمت دولتی، در مواردی به نمایندگی از رهبر عمل میکرد.
او ارتباط نزدیکی با سپاه پاسداران، بسیج و شماری از فرماندهان سابق جنگ دارد.
زمانی که در سال ۱۳۸۴ انتخابات ریاست جمهوری ایران جنجالی شد، رویترز میگوید که نقش مجتبی خامنهای در پیروزی محمود احمدینژاد پررنگ بود. آن انتخابات منجر به تشکیل جنبش سبز و سپس حصر خانگی میرحسین موسوی و مهدی کروبی شد؛ حصری که پس از گذشت بیش از دو دهه، هنوز هم دوام دارد.
مهدی کروبی در آن سالها در دو نامه به خامنهای نوشت و شکایت کرد که سپاه و بسیج با محوریت مجتبی در انتخابات ریاست جمهوری دخالت کردهاند.
در بسیاری از رسانههای بینالمللی، مجتبی خامنهای با تعابیری مانند «چهره سایه» یا «پسر بانفوذ رهبر» معرفی شده است.
محمد سرافراز، رئیس پیشین سازمان صداوسیمای ایران که مجبور به استعفا شد، در کتاب «روایت یک استعفا» از نفوذ مجتبی خامنهای در این سازمان و در سازمان اطلاعات سپاه سخن گفته است. او نوشته است که مجتبی خامنهای در شکلگیری استعفای او نقش داشته است.
در رسانههای منتقد جمهوری اسلامی، او نماد انتقال موروثی قدرت و گسترش نفوذ سپاه توصیف میشود. در مقابل، رسانههای نزدیک به حاکمیت، او را روحانی کمظهور، اهل درس و دور از هیاهوی سیاسی معرفی میکنند.
رویترز میگوید کمظهوری مجتبی خامنهای در رسانه و سیاست ممکن است تلاشی برای اسطورهسازی از او به عنوان چهرهای مذهبی و گزینه احتمالی رهبری در ساختار ولایت فقیه بوده باشد.
فعالیتهای اقتصادی
بلومبرگ در دلو ۱۴۰۴ در گزارشی تحقیقی نوشت که مجتبی خامنهای طی بیش از یک دهه شبکهای از سرمایهگذاریها و املاک را در اروپا و خاورمیانه ایجاد کرده است. در این گزارش آمده که این داراییها از طریق شرکتهای واسطه و با عبور منابع مالی از بانکهایی در بریتانیا، سوئیس، لیختناشتاین و امارات شکل گرفته و منشأ آنها «فروش نفت ایران» عنوان شده است.
بر اساس همین گزارش، این شبکه از سرمایهگذاریها از حملونقل دریایی در خلیج فارس تا حسابهای بانکی در سوئیس و املاک لوکس در بریتانیا را در بر میگیرد و ارزش برخی از این داراییها بیش از ۱۰۰ میلیون پوند برآورد شده است. بلومبرگ در این گزارش مجتبی خامنهای را یکی از چهرههای بانفوذ خاورمیانه توصیف کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا روز ۱۳ عقرب سال ۱۳۹۸، برخی از مشاوران و اعضای دفتر آیتالله خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی را تحریم کرد. در این لیست نام مجتبی خامنهای، دومین فرزند رهبر جمهوری اسلامی هم به چشم میخورد.
سبک شخصیتی، شیوه رهبری یا مدیریتی
در برخی تحلیلها، نام مجتبی خامنهای با ادامه مسیر سختگیرانه در سیاست ایران و اتکا به نهادهایی مانند سپاه گره خورده است؛ موردی که برای بخشی از هسته قدرت، میتواند مزیت تلقی شود. چرا که او با ساختار بیت رهبری و نهادهای امنیتی آشنا است و انتقال قدرت را کمهزینهتر میسازد.
برخی تحلیلگران میگویند احتمال دارد شیوه اداره او بیشتر پشتپرده و متکی بر حلقههای امنیتی و وفادار باشد.
وزارت خزانهداری امریکا باور دارد که او با فرماندهان نیروی قدس و بسیج همکاری داشته و بخشی از مسئولیتهای واگذار شده از سوی پدرش را از این مسیر پیش برده است.
هنوز معلوم نیست که چرا علی خامنهای، مجبتی را در مسیر سیاست به برادر بزرگترش مصطفی ترجیح میداد.
با انتخاب او به عنوان رهبر جمهوری اسلامی، به نظر میرسد که نامش در تاریخ سیاسی ایران با بحث جانشینی خانوادگی و حساسیت نسبت به موروثیشدن قدرت نیز گره خواهد خورد.
