۸مارچ، روز جهانی زن، در حالی فرا میرسد که زنان افغانستان در یکی از دشوارترین دورههای تاریخی قرار دارند. پس از تغییر حکومت در آگست ۲۰۲۱، یکی از فعالیتهایی که زنان از آن منع شدند ورزش بود؛ عرصهای که برای بسیاری از دختران افغان نماد آزادی، اعتمادبهنفس و حضور اجتماعی محسوب میشد
در سالهای پیش از ۲۰۲۱، زنان افغان در رشتههایی مثل فوتبال، کریکت، والیبال، تکواندو، بسکتبال، دوش، مویتای و سایر ورزشها فعالیت میکردند و حتی در رقابتهای منطقهای و بینالمللی نیز حضور داشتند؛ اما با تغییر نظام سیاسی در افغانستان، تقریباً همه این دستاوردها متوقف شدند.
پس از تغییر نظام سیاسی در افغانستان، در این کشور اعلام شد که زنان اجازه شرکت در ورزش را ندارند. یکی از مقامها در آن زمان گفته بود، ورزش برای زنان «ضروری و مناسب نیست» و ممکن است باعث دیده شدن بدن آنان شود.
در نتیجه این سیاست:
سازمانهای حقوق بشری میگویند از سال ۲۰۲۱تمام ورزشها برای زنان و دختران در افغانستان ممنوع شده است. این تصمیم بخشی از محدودیتها علیه زنان است که شامل منع تحصیل، محدودیت کار و کاهش حضور اجتماعی آنان میشود.
پیامدهای اجتماعی و ورزشی ممنوعیت ورزش زنان
ورزش یکی از مهمترین راههای حضور اجتماعی زنان بود. ممنوعیت آن به معنای حذف کامل آنان از یک حوزه مهم عمومی است.بسیاری از ورزشکاران زن اعلام کردهاند که پس از ممنوعیت ورزش دچار افسردگی و ناامیدی شدهاند، زیرا ورزش بخشی از هویت و زندگی آنان بود.
در سالهای پیش از ۲۰۲۱، افغانستان در حال توسعه ساختارهای ورزش زنان بود. با این ممنوعیت، همه این پیشرفتها متوقف و نسل جدید دختران از فرصتهای ورزشی محروم شدند.
نهادهای بینالمللی ورزشی بهشدت از این سیاست انتقاد کردهاند و برخی خواستار فشار بر نهادهای ورزشی افغانستان شدهاند.
سرنوشت ورزشکاران زن پس از ۲۰۲۱
بسیاری از ورزشکاران زن مجبور شدند افغانستان را ترک کنند. اعضای تیم ملی فوتبال زنان و خانوادههایشان با کمک سازمانهای بینالمللی و فعالان ورزشی از کشور خارج شدند.
برخی از آنان به کشورهای استرالیا، بریتانیا، ایالات متحده، کانادا، پرتگال، پاکستان و کشورهای دیگر رفتند. این ورزشکاران در خارج از کشور با مشکلات زیادی روبهرو شدند که مشکلات مالی، نبود امکانات تمرینی، مشکلات اقامت و پناهندگی و دوری از خانوادهها فقط بخشی از آن بوده است.
برخی از ورزشکاران زن که به پاکستان گریخته بودند حتی با فقر و نبود امکانات ورزشی روبهرو شدند.
تعدادی از ورزشکاران که نتوانستند از کشور خارج شوند، برای جلوگیری از خطرهای احتمالی مجبور شدند که مدالها و لباسهای ورزشی خود را پنهان کنند، عکسهای ورزشی را حذف کنند و فعالیت ورزشی را مخفیانه ادامه دهند.
گزارشها نشان میدهد برخی از این ورزشکاران حتی مدالها و تجهیزات ورزشی خود را دفن کردند تا از خطر انتقام در امان باشند.
فعالیت تیمها و ورزشکاران زن در خارج از افغانستان
با وجود تمام محدودیتها، برخی از ورزشکاران افغان در تبعید تلاش کردهاند فعالیت خود را ادامه دهند.تیم ملی فوتبال زنان افغانستان که یکی از فعالترین تیمها پیش از سال ۲۰۲۱ بود، پس از تغییر نظام سیاسی در افغانستان، اکثر بازیکنان آن از کشور خارج شدند و تیم ملی فوتبال زنان عملاً منحل شد. با این حال، بازیکنان در خارج از کشور تلاش کردند دوباره تیمی تشکیل دهند.
تیم فوتبال زنان افغان یونایتد:
در سال ۲۰۲۵نام تیمی از بازیکنان مهاجر با نام «افغان یونایتد» بیشتر بر سر زبانها افتاد.این تیم با حمایت فیفا و شخص اینفانتینو، رئیس فدراسیون بینالمللی فوتبال در مسابقات دوستانه بینالمللی شرکت و اعلام کرد که هدف آن حفظ هویت فوتبال زنان افغانستان است.برخی از بازیکنان این تیم اکنون در کشورهای اروپایی، استرالیا و امریکا زندگی و همچنان تمرین میکنند.
کریکت زنان افغانستان:
تیم ملی کریکت زنان افغانستان در سال ۲۰۱۰ تشکیل شد و حتی در سال ۲۰۲۰ برای ۲۵ بازیکن قرارداد صادر شد؛ اما پس از تغییر نظام سیاسی و سقوط دولت پیشین، این تیم منحل شد و بازیکنان آن تیم مجبور به فرار شدند.
بسیاری از بازیکنان اکنون در استرالیا زندگی و با حمایت شورای بینالمللی کریکت (ICC) تمرین میکنند.
در سالهای اخیر حتی مسابقات نمایشی برای این بازیکنان در تبعید برگزار شده است تا امکان بازگشت آنان به کریکت حرفهای فراهم شود.
والیبال و سایر رشتهها:
در رشتههایی مثل والیبال، تکواندو، دوش و بسکتبال نیز وضعیت مشابهی وجود دارد، بسیاری از ورزشکاران به کشورهای دیگر مهاجرت کردهاند، برخی در لیگهای محلی اروپا، امریکا یا استرالیا بازی میکنند و عدهای فعالیت ورزشی خود را کنار گذاشتهاند.در داخل افغانستان نیز برخی دختران تلاش میکنند به صورت مخفیانه تمرین کنند؛ اما امکانات در آنجا بسیار محدود است.
با وجود تمام محدودیتها، زنان ورزشکار افغان تلاش کردهاند صدای خود را حفظ کنند.
این تلاشها نماد مقاومت زنان افغان در برابر حذف کامل از جامعه ورزشی است.
داستان ورزشکاران زن افغان تنها داستان ممنوعیت نیست؛ بلکه روایت پایداری، مهاجرت و مبارزه برای ادامه رؤیاها نیز هست. زنانی که اکنون در گوشههای مختلف جهان تمرین میکنند، همچنان امیدوارند روزی دوباره بتوانند با نام افغانستان و برای دختران کشورشان به میدان بروند.
