یورگن هابرماس، فیلسوف و جامعهشناس برجسته آلمانی، که آثارش در زمینه عقلانیت ارتباطی، حوزه عمومی و جامعهشناسی او را به یکی از تأثیرگذارترین نظریهپردازان جهان تبدیل کرده بود، در سن ۹۶ سالگی درگذشت. ناشر هابرماس اعلام کرد که او روز شنبه در اشتارنبرگ درگذشت.
هابرماس در طول هفت دهه فعالیت، در چارچوب نقدهای شدیدش بر اندیشه فاشیستی در دهه ۱۹۵۰ تا هشدارهای اخیر درباره ملیگرایی و نظامیگری مجدد در آلمان، کشورش را در لحظات حساس هدایت کرد.
نوشتههای گسترده او مرزهای رشتههای دانشگاهی و فلسفی را درنوردیده و تصویری از جامعه مدرن و تعاملات اجتماعی ارائه کرده است.
مشهورترین اثر او، کتاب دو جلدی «نظریه کنش ارتباطی» است.
زندگینامه هابرماس
یورگن هابرماس در ۱۸ جون ۱۹۲۹ در خانوادهای طبقه متوسط در شهر دوسلدورف به دنیا آمد. او در دورهای رشد کرد که آلمان تازه از جنگ جهانی دوم و تجربه نازیسم بیرون آمده بود.
همین تجربه تاریخی تأثیر عمیقی بر اندیشههای او گذاشت و باعث شد به موضوعاتی مانند دموکراسی، عقلانیت، ارتباط و نقد قدرت توجه ویژه داشته باشد.
او در رشتههای فلسفه و ادبیات تحصیل کرد و در دانشگاه بن دکترا گرفت.
هابرماس که با شکاف لب متولد شده بود، در کودکی دو عمل جراحی برای شکاف لب انجام داد که باعث اختلال در گفتارش شد و گفته میشود این موضوع بر تفکر او درباره ارتباطات تأثیر گذاشت.
او در خانوادهای پروتستان بزرگ شد. پدرش، که اقتصاددان بود، در سال ۱۹۳۳ به حزب نازی پیوست. هابرماس نیز مانند اکثر پسران آلمانی عضو جوانان هیتلر شد.
در ۱۵ سالگی و هنگام پایان جنگ، او با پنهان شدن از پولیس نظامی از خدمت در ارتش نازی اجتناب کرد.
در دانشگاه بن، هابرماس با اوت وسلهفت آشنا شد؛ آنها هر دو به هنر مدرن، سینما و ادبیات علاقه داشتند. این دو در سال ۱۹۵۵ ازدواج کردند، همسرش سال گذشته درگذشت.
فرزندانشان تیلمان و جودیت زندهاند و فرزند سومشان ربکا، تاریخدان مدرن، در ۲۰۲۳ درگذشت.
اندیشههای هابرماس
هابرماس در دهه ۱۹۵۰ به عنوان روزنامهنگار و استاد دانشگاه شناخته شد و از مکتب فرانکفورت و اندیشمندان مارکسیستی مانند تئودور آدورنو و مکس هورکهایمر، نظریهپردازان مکتب فرانکفورت تأثیر گرفت.
هابرماس در ۱۹۸۶ بحثی درباره هولوکاست آغاز کرد، پس از آنکه تاریخدانانی مانند ارنست نولت گفته بودند جنایات نازیها خاص نبوده و در چارچوب تاریخی خشونتها قابل فهم است.
هابرماس معتقد بود که پذیرش گذشته باید بخش مرکزی هویت کشور باشد.
هابرماس که هنگام شکست آلمان نازی ۱۵ ساله بود، بعدها از آغاز دوران جدید در سال ۱۹۴۵ و مواجهه با واقعیت جنایات نازیها یاد کرد و گفت که بدون این تجربه هرگز مسیر خود را در فلسفه و نظریه اجتماعی پیدا نمیکرد. او یادآور شد: «ناگهان میدیدی که در سیستمی سیاسی و جنایتکارانه زندگی کردهای.»
هابرماس همچنین نسبت به بازسازی دولت ملی آلمان با شک و تردید نگاه میکرد. او بعدها از یکپارچگی اروپا حمایت کرد تا جلوی ملیگرایی دوباره در آلمان گرفته شود.
در سالهای اخیر، هابرماس به نقش دین به عنوان نیرویی مثبت در جامعه مدرن توجه کرد و گفت: «دین هنوز برای عادیسازی تعامل با امور خارقالعاده در زندگی روزمره ضروری است.»
آخرین اظهار نظر جنجالی او در ۲۰۲۲ بود که از رویکرد محتاطانه صدر اعظم وقت اولاف شولتز برای کمک نظامی به کییف حمایت کرد و بعدها خواستار مذاکره با مسکو شد.
زندگی و آثار هابرماس همواره تحت تأثیر نگرانی او از رشد دوباره ملیگرایی و نظامیگری در اروپا بوده است.
این مکتب در کنار دستکم شش ساختمان دیگر در مجموعهای نزدیک به پایگاه سپاه پاسداران قرار داشت. گزارش رویترز میگوید در جریان حمله ۲۸ فبروری، ساختمان مکتب کاملاً تخریب شد.
هلال احمر ایران شمار کشتههای حمله به مکتب دخترانه در منیاب را ۱۷۵ نفر اعلام کرده است. کشتهها عمدتا دانشآموزان زیر سناند.
تصاویر ماهوارهای از سال ۲۰۱۸ دیوارهای رنگی مکتب را نشان میدهد. نسخه آرشیوشده وبسایت مکتب در سال ۲۰۲۵ نیز عکسهایی از دختران با لباسهای گلابی و سفید در صنفها و حیاط مکتب منتشر کرده بود.
در تصاویر ماهوارهای ماههای پیش از حمله نیز نشانههای واضحی از مکتب دیده میشود، از جمله خطوط زمین بازی. این موضوع پرسشهایی درباره نحوه بررسی و تأیید اهداف حمله توسط ارتش امریکا ایجاد کرده است.
تحلیل تصاویر و ویدیوهای حمله نشان میدهد مجموعه ساختمانها با چندین مهمات هدف قرار گرفتهاند. کارشناسان مهمات به رویترز گفتهاند احتمالاً دستکم یکی از موشکهای استفادهشده از نوع کروز تاماهاک امریکایی بوده است.
تحقیقات نشان میدهد امریکا احتمالا مسئول حمله به مکتب میناب بوده است. مقامهای امریکایی گفتهاند که درباره این حمله تحقیق میکنند.
دو منبع آگاه به رویترز گفتند ممکن است دادههای هدفگیری قدیمی عامل این حمله بوده باشد. یک کارشناس نظامی نیز تأکید کرده فهرست اهداف احتمالی باید به طور دورهای بازبینی و بهروز شود.
میناب در نزدیکی تنگه هرمز قرار دارد و به گفته رسانههای دولتی ایران میزبان یکی از بزرگترین پایگاههای موشکی سپاه است. پس از حمله، کودکان کشتهشده در یک گورستان دستهجمعی دفن شدند.
