طالبان در کشوری حکومت میکند که هم فقیر است، هم وابسته به کمکهای بینالمللی و همزمان به شدت به واردات تکیه دارد. در چنین شرایطی، هر جنگ و بحرانی بار اصلی بیثباتی اقتصادی را بر دوش مردم میگذارد.
سازمان ملل هم تایید میکند که درگیریهای میان طالبان و پاکستان تا اینجا هزینههای سنگین انسانی و اقتصادی برای مردم دو طرف، بهویژه افغانستان در پی داشته است.
فایننشالتایمز نوشته که تنها در سه هفته، هزار نفر در جنگ پاکستان و طالبان کشته شدهاند.
این نوشته به دلایلی میپردازد که چرا پیشبرد همزمان جنگ و حکومتداری میتواند برای طالبان دشوار باشد.
واقعیت این است که دست حکومت طالبان از پیش هم تنگ بود. بانک جهانی میگوید در ۹ ماه نخست سال مالی ۲۰۲۵، نزدیک به نیمی از مصارف در افغانستان به بخش امنیت اختصاص یافته و سهم بخشهای انکشافی بسیار کمتر بوده است.
بسته ماندن شریان اقتصادی
درگیریهای میان طالبان و پاکستان باعث شده گذرگاهها از ماه میزان سال گذشته تا حالا مسدود باشند. بانک جهانی میگوید بستهشدن مرز با پاکستان هزینه انتقال کالا را بالا برده و مسیرهای جایگزین از راه ایران و آسیای میانه هم گرانتر و کندتر است. در همین حال، کسری تجارت افزایش یافته و حتی قیمت دوا و خدمات صحی هم تحت تاثیر قرار گرفته است.
مردم در افغانستان هفتههای گذشته با قیمت سرسامآور برخی مواد غذایی روبهرو شدند. به گونه مثال قیمت هر کیلوگرام کچالو در افغانستان که این کشور در فصلهای سرد شدیدا وابسته به واردات آن است تا مرز پنجاه افغانی هم بالا رفت.
مردم در افغانستان توان خرید چند برابر را ندارند.
طالبان فقط با پاکستان روبهرو نیست
طالبان هنوز در همه مناطق کشور کنترول یکدست و بیهزینه ندارد. همزمان با چند تهدید دیگر هم درگیر است و نمیتواند تمام تمرکز خود را به مرز منتقل کند.
سازمان ملل میگوید در بازه ۱۳ دلو تا ۱۰ ثور ۱۴۰۴، جبهه مقاومت ملی مسئول ۵۶ حمله، جبهه آزادی ۱۶ حمله و جنبش آزادی مسئول ۳ حمله بودهاند. در مجموع ۷۵ حمله در همین مدت ثبت شده است. در یک دوره سهماهه دیگر در اوایل ۱۴۰۴ نیز از ۹۱ حمله مخالفان گزارش شده است.
ارزیابی تهدید ۲۰۲۶ جامعه اطلاعاتی امریکا میگوید داعش خراسان هنوز در منطقه جای پا دارد و به حملات برونمرزی فکر میکند.
شاخص جهانی تروریزم هم میگوید شمال افغانستان همچنان برای همسایهها، بهویژه تاجیکستان، نگرانکننده است.
سایه جنگ خاورمیانه
جنگ خاورمیانه و حمله اسرائیل و امریکا به ایران نیز اوضاع را برای طالبان پیچیدهتر کرده است. این جنگ محیط امنیتی را بیثباتتر کرده، فضا را برای میانجیگری تنگ ساخته و از مسیر تجارت، انرژی و مهاجرت به اقتصاد افغانستان فشار آورده است.
ایران با هر دو کشور مرز دارد و همین موضوع دامنه تنش را گستردهتر کرده است.
جنگ خاورمیانه برای پاکستان هم فشار ایجاد کرده است. افزایش قیمت انرژی و نگرانیهای اقتصادی باعث شده اسلامآباد با چالشهای تازه روبهرو شود.
در چنین وضعی، پاکستان ممکن است تمایل کمتری به یک درگیری طولانی داشته باشد، اما در عوض به اقدامات سریعتر و شدیدتر رو بیاورد.
جنگ ایران اما برای افغانستان اثر مستقیم اقتصادی دارد. به ویژه از زمانی که مرزهای افغانستان و پاکستان بسته شده، بخش عمده واردات کشور از مسیر ایران انجام میشود.
اگر مرز افغانستان و ایران به هر دلیل بسته شود، طالبان به سختی میتواند بدیلی برای هر دو کشور پیدا کند. حتا اگر بدیلی پیدا شود به مراتب گرانتر و پر هزینهتر خواهد بود.
جنگ ایران همچنان باعث افزایش شدید قیمت نفت و انرژی شده است. مردم و حکومت طالبان هر دو این روزها مواد نفتی را با هزینه نزدیک به دو برابر از سه هفته قبل میخرند.
موج بازگشت مهاجران
در کنار اینها، موج بازگشت مهاجران هم فشار بر طالبان را بیشتر ساخته است. بانک جهانی میگوید افزایش جمعیت در سالهای اخیر تا حد زیادی به بازگشت افغانها از ایران و پاکستان مربوط است و همین موضوع بازار کار و خدمات را زیر فشار برده است.
کمیشنری عالی پناهندگان سازمان ملل میگوید از میزان ۱۴۰۲ تا اوایل حوت ۱۴۰۴ حدود ۵.۴ میلیون افغان به کشور برگشتهاند. این نهاد هشدار میدهد که بازگشتهای شتابزده میتواند بیثباتی را بیشتر کند.
در داخل افغانستان و در مناطق مرزی، هزاران افغان بر اثر این درگیریها بیجا شدهاند.
طالبان در برابر پاکستان دست پایین دارد
از نظر نظامی، کفه ترازو بهوضوح به سود پاکستان است. رویترز در ۲۷ حوت نوشت که پاکستان حدود ۶۶۰ هزار نیروی فعال، بیش از ۴۲۲ هواپیمای جنگی و بیش از ۲۶۰ هلیکوپتر دارد. در مقابل، طالبان حدود ۱۵۰ هزار نیرو دارد و نیروی هوایی قابل اتکا در اختیار ندارد.
طالبان اگر وارد یک جنگ طولانی شود، نمیتواند در آسمان یا در یک جنگ کلاسیک دست بالا را بگیرد. در عوض، ناچار است روی جنگ زمینی، پراکندگی نیرو و فرسایشیکردن درگیری حساب کند. این روش شاید بتواند برای مدتی هزینه ایجاد کند، اما تضمینی برای پیروزی ندارد.
چرا فضا برای طالبان شکنندهتر است؟
این جنگ برای پاکستان هم بیهزینه نیست. درگیریها هزاران نفر را آواره کرده و در امتداد مرز فضای بیثباتی ایجاد کرده است. همزمان، اسلامآباد سطح آمادهباش را بالا برده و از بیم حملات تلافیجویانه دست به بازداشتهایی زده است. یعنی ناامنی فقط در آنسوی مرز نمانده و به داخل پاکستان هم کشیده شده است.
بستهشدن گذرگاهها تجارت و رفتوآمد را مختل کرده و قیمت برخی کالاها را بالا برده است. این وضعیت برای مردمی که از قبل با تورم روبهرو هستند، فشار بیشتری ایجاد کرده است.
با همه اینها، فضا برای طالبان شکنندهتر است. این گروه در کشوری حکومت میکند که نزدیک به نیم قرن جنگ را تجربه کرده و جامعه آن از نظر اقتصادی و اجتماعی فرسوده است. در چنین شرایطی، هر جنگ تازه فشار را چند برابر میکند. در عین حال، طالبان تجربه طولانی حکومتداری ندارد و حالا باید همزمان با جنگ، اداره کشور را هم پیش ببرد؛ کاری که حتی برای حکومتهای باثبات هم دشوار است.
از سوی دیگر، تمرکز طالبان بر مسایل اجتماعی و وضع محدودیتها، آن را هم در داخل و هم در سطح بینالمللی با انزوا روبهرو کرده است. این انزوا به معنای دسترسی کمتر به حمایت سیاسی، اقتصادی و دیپلوماتیک است. در نتیجه، طالبان در حالی با جنگ و چندین بحران همزمان روبهرو است که ابزارهایش برای مدیریت بسیار محدودتر از پاکستان به نظر میرسد.
