پس از آغاز درگیری در ایران، قیمت مواد سوخت در افغانستان نیز افزایش یافته است. بهرغم این که صادرات تیل از ایران به افغانستان همچنان ادامه دارد، شماری از تاجران و اعضای اتحادیه تانکهای تیل در قندهار میگویند بهای مواد سوخت توسط یک حلقه خاص وابسته به طالبان، افزایش یافته است.
شماری از باشندگان قندهار به افغانستان اینترنشنال گفتند در یکونیم ماه گذشته، قیمت هر لیتر تیل از ۱۲ تا ۱۵ افغانی افزایش یافته است. آنها میگویند دلیل افزایش بهای مواد سوخت جنگ ایران خوانده میشود، اما در ولایتهای جنوبی با افزایش قیمت تیل، بهای مواد غذایی نیز بالا رفته است.
شماری از تاجران مواد سوخت در قندهار در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال گفتند اتحادیه تانکهای تیل این ولایت بهای روزانه تیل را به خواست طالبان تعیین میکند. به گفته آنها، یک حلقه خاص نزدیک به طالبان در این اتحادیه بهای مواد سوخت را افزایش داده است.
یکی از تاجران مواد سوخت به افغانستان اینترنشال گفت در حال حاضر قیمت تمام شد یک لیتر تیل ایرانی در افغانستان ۵۸ افغانی است، اما بهای آن در بازار تا ۷۰ افغانی رسیده است. او افزود که برخی از تاجران بزرگ تیل نیز مقدار بسیار کمی تیل به بازار عرضه میکنند.
یکی تاجر دیگر گفت با در نظر گرفتن هزینههای گمرکی و ترانسپورتی اگر تانکهای تیل که در هر لیتر مواد سوخت دو افغانی سود بگیرند، باید بهای فعلی تیل در بازار افغانستان حدود ۶۰ افغانی باشد. او تاکید کرد که باتوجه به نرخ فعلی بازار، پرچون فروشان در هر لیتر تیل حدود ۱۲ افغانی سود میکنند.
تاجران تیل میگویند که بر هر لیتر تیل تنها ۰.۳۰ افغانی مالیه وضع میشود و هزینهٔ انتقال تا پمپ حدود دو افغانی برآورد شده است. اما اتحادیهها در مشوره با مقامات طالبان قیمتها را افزایش دادهاند.
به باور تاجران، جنگ ایران تأثیر زیادی بر واردات تیل به افغانستان نگذاشته است، اما قیمتها از سوی اتحادیهها و حلقات حامی طالبان افزایش یافته است.
یک تاجر دیگر که نخواست به دلایل امنیتی از او نام برده شود، گفت: «در گمرکهای نیمروز و فراه هماکنون صدها تانکر تیل منتظر هستند که باید به بازار عرضه شوند، اما بیشتر اوقات طالبان به بهانهٔ کیفیت، تیلها را برمیگردانند و طی مراحل گمرکی را به تأخیر میاندازند.
او افزود که در حال حاضر تیل ایران از مسیر ریگ توسط بشکهها نیز وارد افغانستان میشود که دستکم برای نیازهای ولایات جنوبی کافیاند.
منابع مطلع میگویند همزمان تیل ترکمنستان، روسیه و آذربایجان نیز به بازارهای قندهار میرسد که مردم به دلیل کیفیت پایین، کمتر از آن استفاده میکنند. اما بهای این مواد سوخت نیز در بازارهای کشور با تیل ایرانی یکسان است.
باشندگان قندهار میگویند با آنکه قیمت تیل از سوی اتحادیهها تعیین میشود، اما قیمتها این ولایت ثابت نیست. در مقایسه با شهر قندهار، در ولسوالی اسپینبولدک قیمت تیل بهطور قابلتوجهی پایینتر است.
منابع میگویند که در ولسوالی اسپینبولدک قیمت تیل به این دلیل پایین است که بخش زیادی از تیل از راههای غیرقانونی و بدون پرداخت محصول گمرکی به این ولسوالی وارد میشود.
بر اساس معلومات منابع، شماری از مقامهای طالبان نیز در واردات تیل غیرقانونی نقش دارند.
باشندگان قندهار میگویند که در سایه بحران جاری در منطقه، اگر نظارت و کنترول بر قیمت مواد سوخت بهدرستی انجام نشود، ممکن است مردم با مشکلات شدید اقتصادی روبهرو شوند.
شیخ ارشد طالبان میگوید که برای فوزیه کوفی که از چهرههای مطرح منتقد طالبان در بیش از چهار سال گذشته بوده، دعوتنامه فرستاده شده است تا به افغانستان برگردد.
شهابالدین دلاور تاکید کرد که بازگشتکنندگان میتوانند با دریافت کارت مصونیت، به زندگی عادی در کشور ادامه دهند.
فوزیه کوفی از منتقدان سرسخت طالبان است و بارها از سیاستهای این گروه انتقاد کرده و بر تشکیل حکومت همهشمول تاکید کرده است. او در این اواخر چند نشست اثرگذار در اسپانیا، پارلمان اروپا در بروکسل، بریتانیا و پاکستان برگزار کرده است.
خانم کوفی از چهرههای برجسته سیاسی محسوب میشود که سیاستهای طالبان را از راه دور به چالش کشیده است.
این عضو پیشین پارلمان دعوت از مقامهای سابق برای بازگشت به کشور را اقدام حساب شده برای خاموش کردن صدای مخالفان میداند.
رئیس کمیسیون تماس طالبان با شخصیتهای سیاسی افغانستان همچنین با اشاره به بیماری عبدرب الرسول سیاف، رهبر پیشین جهادی، گفت از او نیز خواسته شده است به کشور بازگردد و دوران درمان و استراحت خود را در وطن سپری کند.
شهابالدین دلاور گفت: «افغانستان خانه مشترک افغانها است. هیچکس نمیتواند از این دارندگان کارت مصونیت در مورد مسئولیتهای گذشته شان پرسان کند.»
او این سخنان را در نشست توزیع کارت مصونیت به شماری از شخصیتهای افغان بیان کرد. به گفته طالبان از زمان ایجاد این کمیسیون تاکنون به یک هزار و ۳۵۲ نفر کارت مصونیت توزیع شده است.
باوجود تلاشهای چندساله طالبان تاکنون هیچ یک از چهرههای برجسته سیاسی حکومت پیشین حاضر به بازگشت به افغانستان تحت حاکمیت طالبان نشدهاند. رهبران سیاسی سابق، طالبان را فاقد مشروعیت میدانند.
