در روزهای گذشته، شبکههای اجتماعی افغانستان پر شده از روایت قربانیان یک پلتفرم سرمایهگذاری آنلاین به نام «گولد بیاس»؛ شرکتی که هزاران نفر را با وعده سودهای چشمگیر جذب کرد و اکنون متهم به کلاهبرداری گسترده شده است.
نثار احمد و گیسو (نامهای مستعار)، زوج معلمی از ولایت سرپل، از جمله قربانیان این پلتفرم هستند.
نثار احمد به افغانستان اینترنشنال گفت او و همسرش با پولی که برای درمان سرطان رحم گیسو از بانک وام گرفته بودند، در گولد بیاس سرمایهگذاری کردند.
این زوج که چهار فرزند دارند، امیدوار بودند سود این سرمایهگذاری بتواند هزینه انتقال و درمان گیسو در شهر مزارشریف را تامین کند.
سرمایهگذاری در گولد بیاس با ۵۰۰ دالر آغاز میشد و این زوج در مجموع یک هزار دالر به این پلتفرم سپردند.
اما حدود یک ماه بعد، گولد بیاس اعلام کرد دارایی کاربرانش مسدود شده است.
اکنون این خانواده علاوه بر هزینه درمان، مجبور است ماهانه بیش از ۱۱ هزار افغانی قسط وام بانکی را نیز بپردازد.
نثار احمد میگوید چهار نفر از اعضای خانوادهاش در این پلتفرم سرمایهگذاری کرده بودند و همه سرمایه خود را از دست دادهاند.
او همچنین گفت شماری از همکارانش نیز در گولد بیاس سرمایهگذاری کرده بودند.
به گفته او، تنها در ولایت سرپل حدود «دو هزار نفر» در این پلتفرم سرمایهگذاری کردهاند.
آمار دقیقی از شمار سرمایهگذاران این پلتفرم در افغانستان در دست نیست، اما روایتها و شهادتهای قربانیان نشان میدهد که این پلتفرم در میان شهروندان افغان با استقبال گستردهای روبهرو شده و شمار زیادی در آن سرمایهگذاری کردهاند.
«میخواستم یک کامپیوتر بخرم»
احمد ضیا، دانشجوی گرافیک دیزاین در کابل، میگوید با دو هزار دالری که پدرش قرض گرفته بود در گولد بیاس سرمایهگذاری کرد.
او گفت پس از گذشت یک ماه نه تنها سودی دریافت نکرد، بلکه اکنون تمام سرمایهاش در این پلتفرم مسدود شده است.
احمد ضیا همراه دو خواهرش دور از خانواده در کابل زندگی میکند. پدرش در ولایت میدانوردک کشاورزی میکند. احمدضیا صبحها به انستیتوت میرود و بعدازظهرها در یک کارگاه خیاطی کار میکند تا هزینه زندگی و تحصیل خود را تامین کند.
او گفت آرزو داشت با سود این سرمایهگذاری ابتدا یک کامپیوتر و در آینده یک خانه بخرد.
جذب از طریق دوستان و آشنایان
شاکر (نام مستعار)، یکی دیگر از باشندگان کابل، میگوید نخستین بار سال گذشته یکی از دوستانش گولد بیاس را به او معرفی کرد. او در ابتدا به این پلتفرم اعتماد نداشت.
اما زمانی که دوستش توانست بخشی از سود خود را برداشت کند، اعتماد شاکر را جلب کرد.
شاکر ابتدا با ۵۰۰ دالر حساب باز کرد و سپس میزان سرمایهگذاری خود را با گشودن یک حساب دیگر افزایش داد.
او در مجموع یک هزار دالر سرمایهگذاری کرد که بخش عمده آن را از دوستان و آشنایان قرض گرفته بود.
شاکر میگوید در دشت برچی خانوادههای زیادی را میشناسد که هزاران دالر در این پلتفرم از دست دادهاند.
نجیبالله، دانشآموز صنف دوازدهم در کابل که بهتازگی از ایران اخراج شده، نیز از قربانیان این کلاهبرداری است. او گفت ۵۰۰ دالر سرمایهاش را در «گولد بیاس» از دست داده است.
به گفته او، بخشی از این پول را مادرش از ایران برایش فرستاده بود، ۱۰ هزار افغانی را از خالهاش گرفته و ۱۰ هزار افغانی دیگر را نیز از یک دکاندار آشنا قرض کرده بود.
به گفته سرمایهگذاران، بسیاری از شهروندان افغانستان با گرفتن وام از بانک، قرض از دوستان و حتی فروش یا گرو گذاشتن داراییهای خود در این پلتفرم سرمایهگذاری کردند.
اکنون با مسدود شدن حسابها، بسیاری از آنان نمیدانند چگونه بدهیهای خود را بپردازند.
گولد بیاس چیست؟
بر اساس اطلاعات منتشرشده، «گولد بیاس گروپ لیمیتد» و «گولد بیاس اکسچنج» خود را به عنوان یک پلتفرم سرمایهگذاری آنلاین معرفی میکردند.
این مجموعه از طریق وبسایت «گولد بیاس دات کام» و نامهای دیگری مانند «گولد بیاس ۲۶» فعالیت داشت.
در حال حاضر دسترسی به این وبسایت با هشدارهای امنیتی همراه است و در بسیاری موارد باز نمیشود.
گزارشها نشان میدهد کاربران برای آغاز فعالیت معمولاً باید دستکم ۵۰۰ دالر واریز میکردند.
همچنین سودهای ۵ تا ۱۰ درصدی به کاربران نمایش داده میشد تا اعتماد آنان جلب شود.
سرمایهگذاران این شرکت عمدتاً از افغانستان، پاکستان، عربستان سعودی و برخی کشورهای آسیایی و افریقایی بودند.
مشاهدات افغانستان اینترنشنال نشان میدهد شهروندان در ولایتهای مختلف افغانستان قربانی این پلتفرم شدهاند.
طرح هرمی
به گفته سرمایهگذاران، گولد بیاس از ساختاری موسوم به «طرح هرمی» استفاده میکرد.
در این مدل، سود اعضا عمدتاً از پول افرادی تامین میشود که تازه وارد شبکه میشوند، نه از یک فعالیت اقتصادی واقعی.
اعضا تشویق میشدند افراد بیشتری را به سیستم معرفی کنند و بخشی از سرمایه اعضای جدید به افراد قبلی پرداخت میشد.
بسیاری از سرمایهگذاران افغان نیز از طریق دوستان، همکاران و اعضای خانواده به این پلتفرم جذب شده بودند.
«توماس»؛ گرداننده گمنام
سرمایهگذاران میگویند فردی به نام «توماس» که خود را شهروند کانادا و گرداننده این پلتفرم معرفی میکند، کاربران را به افزایش سرمایهگذاری و جذب اعضای جدید تشویق میکند.
به گفته کاربران، او مدعی است حدود شش سال در بخش سرمایهگذاری طلا در کانادا فعالیت داشته است.
توماس از طریق یک گروه گفتوگو در اپلیکیشن «بونچت» با کاربران ارتباط برقرار میکرد. تنها دو عکس از او وجود دارد و مکالماتش با کاربران تنها به گونه کتبی انجام میشود.
سرمایهگذاران میگویند او اکنون کاربران را به پلتفرم دیگری به نام «CHZBIT» دعوت کرده و وعده داده است زیانهای آنان جبران خواهد شد.
به گفته کاربران، از آنان خواسته شده ۲۰ درصد سرمایه فعلی خود را در این پلتفرم جدید سرمایهگذاری کنند و ۸۰ درصد باقیمانده از سوی توماس پرداخت خواهد شد.
بسیاری از قربانیان این پیشنهاد را تلاش دیگری برای کلاهبرداری میدانند.
در یکی از آخرین پیامهایی که «بونچت» از توماس رسیده و افغانستان اینترنشنال دیده است، آمده: «من میتوانم تهمتها و توهینهای بیرونی را تحمل کنم، اما پیش از آنکه از پروژه ما انتقاد کنید، از خودتان بپرسید: آیا قوانین تیم را بهطور کامل رعایت کردهاید؟ آیا در این مدت از گولد بیاس اکسچنج حمایت کردهاید؟ آیا واقعاً میتوانید بگویید که وجدان تان آسوده است؟»
افغانستان اینترنشنال در تحقیقات خود به هیچ اطلاعات موثقی درباره فردی به نام «توماس» دست نیافته است. همچنین برخی ویدیوهای منتشرشده از او در شبکههای اجتماعی نشانههایی دارد که احتمال میدهد با استفاده از هوش مصنوعی تولید شده باشند.
«توماس» که با نامهای «توماس سر» و «توماس گلد بیاس» شناخته میشود، به عنوان مدیرعامل، معاملهگر ارشد و مسئول پشتیبانی پلتفرم «گولد بیاس» معرفی شده است. او از طریق اپلیکیشن «باند چت» با سرمایهگذاران ارتباط برقرار میکرد، سیگنالهای معاملاتی ارائه میداد و وعده سودهای روزانه قابل توجه میداد.
این شخصیت در شبکههای اجتماعی، بهویژه تیکتاک و اینستاگرام، بهطور گسترده تبلیغ میشد و با نمایش داستانهای موفقیت، کاربران زیادی را جذب کرده بود. با این حال، گزارشها و بررسیهای متعدد، هویت او را زیر سوال بردهاند. شماری از کارشناسان و کاربران آسیبدیده معتقدند «توماس» شخصیتی ساختگی یا محصول هوش مصنوعی بوده که برای جلب اعتماد سرمایهگذاران به کار گرفته شده است.
نثار احمد، یکی از کاربران گولد بیاس، به افغانستان اینترنشنال گفت که توماس خود را «مدیر تبلیغات» شرکت «توماس لیمیتد» معرفی میکرد و مدعی بود گولد بیاس یک صرافی بینالمللی است.
یکی از نگرانیهای اصلی درباره گولد بیاس، نبود شفافیت درباره مالکان، مدیران و ساختار واقعی این شرکت بود. افزون بر این، شماری از کاربران گفتهاند هنگام برداشت پول با مشکلات جدی مواجه شدهاند و درخواستهای برداشت آنان با تاخیرهای طولانی روبهرو شده یا رد شده است.
در ماه مارچ سال جاری، کمیسیون اوراق بهادار بریتیش کلمبیا، نهاد ناظر بازار سرمایهگذاری در ولایت بریتیش کلمبیا در کانادا، درباره فعالیت این شرکت هشدار رسمی صادر کرد و نام آن را در فهرست هشدارهای خود قرار داد.
این نهاد اعلام کرد که «گولد بیاس گروپ لیمیتد» نزد کمیسیون ثبت نشده و مجوز ارائه خدمات سرمایهگذاری را ندارد. این هشدار بعداً در شبکه بینالمللی هشدار سرمایهگذاران وابسته به سازمان بینالمللی کمیسیون اوراق بهادار نیز بازتاب یافت.
کمیسیون اوراق بهادار بریتیش کلمبیا از سرمایهگذاران خواسته است پیش از انتقال پول به این شرکت، نهایت احتیاط را رعایت کنند.
آیتالله فیاض روز پنجشنبه در ۹۶ سالگی در عراق درگذشت. مرگ او با موجی از واکنشهای داخلی در عراق همراه شد و در سطح بینالمللی نیز مقامها و نهادهای دینی با صدور پیامهای تسلیت، از جایگاه علمی و خدمات دینی او تمجید کردند.
مسعود پزشکیان در پیامی با اشاره به خدمات این روحانی، درگذشت او را ضایعهای برای جهان اسلام توصیف کرد و بر جایگاه علمی، فقهی و نقش او در ترویج اعتدال و تربیت نسلهای علمی تاکید کرده است.
او نوشت: «منش علمی و اعتدالی، اخلاص، تقوا و اهتمام ایشان به وحدت امت اسلامی و خدمت به مردم، سرمایهای ارزشمند و ماندگار برای جهان اسلام است و نام آن فقیه برجسته در تاریخ فقاهت و مرجعیت شیعه ماندگار خواهد ماند.»
گلن مایلز، سفیر استرالیا در عراق با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی اکس، درگذشت آیتالله فیاض را تسلیت گفت و او را از «برجستهترین عالم دینی جهان اسلام» توصیف کرد و گفت خدمات و نقش علمی او برای سالها در یادها خواهد ماند.
برخی انستیتوتهای علمی و مراکز دینی در عراق نیز درگذشت این عالم شیعه را تسلیت گفتند.
محمد محقق رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، کریم خلیلی رهبر حزب وحدت اسلامی افغانستان، حنیف اتمر وزیر خارجه پیشین و برخی از چهرههای دیگر به مرگ آیتالله فیاض واکنش نشان دادند.
محمد محقق، آیتالله محمد اسحاق فیاض را از ارکان مرجعیت شیعه و از چهرههای برجسته حوزه علمیه نجف خواند و درگذشت او را ضایعهای بزرگ برای جهان تشیع دانست.
محمدکریم خلیلی نیز این مرجع تقلید را از عالمان تاثیرگذار جهان اسلام توصیف کرد و گفت مرگ او ضایعهای بزرگ برای حوزههای علمیه، جهان تشیع و اندیشه اسلامی است.
حامد کرزی، رئیسجمهور سابق افغانستان نیز در یادداشتی در شبکههای اجتماعی خود درگذشت این روحانی را تسلیت گفت و از آیتالله فیاض به عنوان «فرزند زحمتکش افغانستان» یاد کرد.
او نوشت: «ایشان در نوجوانی با اراده مصمم و عزم قوی برای دستیابی به مدارج عالی علمی عازم حوزه علمیه نجف در کشور عراق شد و با تلاش و کوشش به عالیترین سطح علمی در علوم دینی و مقام مرجعیت دست یافت.»
مقامهای طالبان تاکنون به درگذشت او واکنش نشان ندادهاند.
آیتالله محمد اسحاق فیاض روز پنجشنبه، ۱۴ جوزا پس از یک دوره بیماری طولانی در ۹۶ سالگی در نجف عراق درگذشت. حکومت عراق به مناسبت درگذشت او سه روز عزای عمومی اعلام کرد.
رئیسجمهور و نخستوزیر عراق نیز با صدور بیانیههای جداگانه، درگذشت آقای فیاض را تسلیت گفتند.
