زعفران هرات، که به طلای سرخ افغانستان نیز مشهور است، امسال نسبت به سال گذشته در بازارهای جهانی ۱۰ درصد بیشتر فروش داشته است. تاجران زعفران به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که کیفیت بالای زعفران افغانستان و تقاضای جهانی، علت افزایش صادرات بوده است.
در حالی که زعفران افغانستان جایگاه خود را در بازارهای جهانی بیش از پیش تثبیت میکند، آمارهای تازه نشان میدهد که صادرات این محصول در سال جاری رشد قابل توجهی داشته است. با این حال، فعالان این صنعت میگویند چالشهایی مانند تغییرات اقلیمی، رقابت فشرده در بازارهای جهانی و ضعف در بستهبندی و بازاریابی همچنان مانع توسعه کامل این بخش است.
بر اساس اطلاعات اتاق تجارت و سرمایهگذاری هرات، تنها در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۲ تُن زعفران افغانستان به بازارهای جهانی صادر شده که ارزش آن از ۳۰ میلیون دالر فراتر رفته است.
بخش عمده این صادرات به کشورهای اروپایی، ایالات متحده، کشورهای عربی و بازارهای آسیای میانه انجام شده است. هند، اسپانیا، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کانادا، بریتانیا و ترکیه از مهمترین خریداران زعفران افغانستان به شمار میروند.
شهرت جهانی زعفران افغانستان تنها به افزایش صادرات محدود نمیشود. این محصول به دلیل رنگ، عطر و کیفیت ممتاز خود بارها عنوان بهترین زعفران جهان را کسب کرده و مؤسسه بینالمللی تست طعم بلجیم نیز آن را ده بار به عنوان باکیفیتترین زعفران جهان معرفی کرده است.
در ولسوالیهای غوریان، پشتونزرغون، گذره و انجیل هرات، جایی که دشتها با فرارسیدن پاییز به رنگ گلهای بنفش زعفران درمیآیند، هزاران کشاورز و کارگر فصلی برای برداشت این محصول ارزشمند آماده میشوند.
زرمینه هراتی، که هشت سال است در تجارت زعفران فعالیت میکند، میگوید اقلیم هرات شرایط مناسبی برای تولید یکی از باکیفیتترین زعفرانهای جهان فراهم کرده است. به گفته او، کشت زعفران در مناطق دارای اقلیم خشک و نیمهخشک، زمستانهای معتدل و بارندگی محدود بهترین نتیجه را میدهد.
او به افغانستان اینترنشنال گفت: «خوشحالم که امسال صادرات زعفران به بازارهای خارجی افزایش یافته است.»
بر اساس آمار رسمی، نزدیک به ۱۲ هزار هکتار زمین در افغانستان زیر کشت زعفران قرار دارد که حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ هکتار آن در ولایت هرات واقع شده است. همین تمرکز باعث شده هرات به قطب اصلی تولید و تجارت زعفران در افغانستان تبدیل شود.
زعفران در عین حال یکی از مهمترین منابع اشتغال برای زنان در مناطق روستایی است. هزاران زن در مراحل کشت، برداشت و فرآوری اولیه این محصول فعالیت دارند. برآوردها نشان میدهد که حدود ۴۰ درصد نیروی کار در بخش کشت و برداشت زعفران را زنان تشکیل میدهند، در حالی که ۲۰ درصد دیگر شامل مردان و کودکان بالای ده سال است.
در بسیاری از روستاهای هرات، فصل برداشت زعفران یکی از مهمترین منابع درآمد فصلی خانوادهها محسوب میشود.
با این حال، زعفران افغانستان با وجود شهرت جهانی، همچنان با چالش برندسازی و هویت تجاری روبهرو است.
نفیسه دانش، رئیس اتحادیه زعفران هرات، میگوید بخشی از زعفران تولیدشده در افغانستان توسط تاجران ایرانی خریداری و سپس با نام زعفران ایران در بازارهای جهانی عرضه میشود.او گفت: «تاجران ایرانی زعفران افغانستان را بهویژه از بازارهای دبی خریداری کرده و آن را با نام زعفران ایران به فروش میرسانند.»
در همین حال، شماری از مهاجران افغان بازگشته از ایران نیز برای تأمین درآمد در مزارع زعفران مشغول به کار شدهاند.
صابر، یکی از این مهاجران که پس از چند سال کارگری در ایران به روستای خود بازگشته است، میگوید بازار زعفران امسال نه تنها در خارج از کشور، بلکه در داخل افغانستان نیز رونق بیشتری یافته است.
او میگوید: «امسال بازار زعفران در داخل کشور نیز بسیار گرم است.»
