پژوهش جدید: زبانهای جهان از دهها هزار به حدود ۷۵۰۰ زبان کاهش یافتهاند
پژوهشی تازه نشان میدهد که تنوع زبانی جهان در طول تاریخ بهشدت کاهش یافته و اکنون حدود نیمی از زبانهای زنده در معرض نابودی قرار دارند.
پژوهشی تازه نشان میدهد که تنوع زبانی جهان در طول تاریخ بهشدت کاهش یافته و اکنون حدود نیمی از زبانهای زنده در معرض نابودی قرار دارند.
براساس این پژوهش، در هزاره نخست پیش از میلاد احتمالا بین ۳۰ هزار تا بیش از ۷۵ هزار زبان در جهان وجود داشتند، در حالی که شمار زبانهای امروزی حدود ۷۵۰۰ زبان برآورد میشوند.
به گزارش رویترز، پژوهشگران امریکایی و اسپانیایی با ترکیب مدلهای ریاضی و دادههای مردمشناسی، زبانشناسی و جمعیتشناسی، تغییرات تنوع زبانی جهان را در ۱۲ هزار سال گذشته بررسی کردند.
این دوره از پایان آخرین عصر یخبندان و آغاز دوره هولوسن، حدود سال ۹۷۰۰ پیش از میلاد، تا امروز را دربر میگیرد.
یافتههای پژوهش نشان میدهد که تنوع زبانی احتمالا بین هزاره نخست پیش از میلاد و هزاره نخست میلادی به اوج رسیده و بشر در آن زمان به دهها هزار زبان سخن میگفته است.
پس از این «دوران طلایی»، شمار زبانها بهشدت کاهش یافت. گسترش امپراتوریهای بزرگ در دوران باستان و استعمار اروپایی در چند قرن گذشته از عوامل اصلی این روند دانسته شده است.
این پژوهش در نشریه علمی «ساینس» منتشر شده است.
کلر باورن، استاد زبانشناسی و مردمشناسی دانشگاه ییل و از سرپرستان پژوهش، گفت: «زبانها برای جوامعی که به آنها سخن میگویند، معنا و ارزش عمیقی دارند. آنها حامل دانش، خاطرات و پیوندهای فرهنگی هستند.»
او افزود که زبانها برای دانشمندان نیز منبع مهمی برای شناخت گذشتهاند و میتوانند اطلاعاتی درباره محل زندگی، خوراک، موضوعات گفتوگو و شیوه اندیشیدن انسانها ارائه کنند.
باورن گفت: «زبانها دریچهای به ذهن انسان هستند.»
در طول تاریخ، خانوادههای زبانی متعددی شکل گرفتند و بهتدریج زبان نوشتاری نیز پدید آمد. نخستین نمونههای شناختهشده نوشتار در هزاره چهارم پیش از میلاد و با خط میخی سومری در بینالنهرین ظاهر شد. نوشتار بعدها بهطور مستقل در مصر، چین و امریکای میانه نیز شکل گرفت.
دامیان بلازی، نویسنده اصلی پژوهش و دانشمند علوم شناختی و انسانشناس تکاملی در موسسه پژوهش و مطالعات پیشرفته کاتالونیا، گفت: «ما بهندرت درک میکنیم که بشر تا چند هزار سال پیش در جهانی با تنوع فرهنگی بسیار گستردهتر از امروز زندگی میکرد.»
اسناد تاریخی پراکنده
پژوهشگران برای برآورد تنوع زبانی در آغاز دوره هولوسن، اطلاعات مربوط به ۱۷۱ جامعه شکارچی و گردآورنده امروزی در آفریقا، امریکای جنوبی و جنوبشرقی آسیا را بررسی کردند.
آنان با استفاده از اندازه گروههای قومی و زبانی و تطبیق آن با جمعیت تخمینی جهان، شمار زبانها در دورههای مختلف را برآورد کردند.
باورن گفت که تا دورههای متأخر، مدرک مستقیمی درباره شمار زبانهای جهان وجود ندارد و اسناد پراکنده دوران باستان نیز برای رسیدن به یک برآورد دقیق کافی نیست.
به گفته او، پژوهشگران با استفاده از اطلاعات موجود درباره رابطه زبانها و جوامع انسانی، مدلی برای شبیهسازی تغییرات تنوع زبانی در طول تاریخ ساختند.
حدود ۱۲ هزار سال پیش، انسانها در گروههای کوچک و پراکنده زندگی میکردند و کشاورزی، سکونتگاههای دایمی و تمدنهای پیچیده هنوز شکل نگرفته بود. پژوهشگران تخمین میزنند که مردم آن زمان به حدود ۴۵۰۰ تا ۶۲۰۰ زبان سخن میگفتند.
با افزایش جمعیت، گسترش کشاورزی و شکلگیری جوامع یکجانشین، شمار زبانها نیز افزایش یافت.
باورن گفت: «افزایش جمعیت و گسترش کشاورزی به شکلگیری جوامع یکجانشین انجامید و زمینه مناسبی برای پیدایش شمار زیادی از زبانهای کوچک فراهم کرد.»
زبانها چگونه از بین میروند؟
در طول تاریخ، زبانهای بسیاری پدید آمده و سپس از میان رفتهاند. سومری و اکدی در بینالنهرین، هیتی در آناتولی و اتروسکی در ایتالیای امروزی از جمله زبانهاییاند که دیگر گویشور بومی ندارند.
برخی زبانهای مصر و چین باستان و شماری از زبانهای کلیکی آفریقا نیز از بین رفتهاند.
به گفته باورن، یک زبان ممکن است با کشتهشدن گویشورانش نابود شود یا زمانی از میان برود که مردم، داوطلبانه یا بر اثر فشار، زبان خود را کنار بگذارند و به زبان دیگری روی بیاورند.
گاهی نیز زبانهای قدیمی به زبانهای تازه تبدیل میشوند. برای نمونه، زبان لاتین پس از فروپاشی امپراتوری روم غربی در سال ۴۷۶ میلادی، به زبانهایی مانند فرانسوی، ایتالیایی و اسپانیایی تحول یافت.
قدرتهای استعمارگر نیز در بسیاری از مناطق سیاست سرکوب زبانهای بومی را در پیش گرفتند. بریتانیا زبان ایرلندی را در ایرلند سرکوب کرد، اسپانیا استفاده از زبانهای بومی قاره امریکا را محدود ساخت، پرتگال زبانهای بومی برازیل را ممنوع کرد و فرانسه زبان خود را بر مستعمرات آفریقایی تحمیل کرد. جاپان نیز استفاده از زبان کوریایی را در کوریا سرکوب کرد.
باورن گفت اکنون حدود ۹۰ درصد جمعیت جهان تنها به ۱۰ درصد زبانهای موجود سخن میگویند. در نتیجه، بسیاری از زبانها گویشوران اندکی دارند و با خطر نابودی روبهرو هستند.
راجنات سینگ، وزیر دفاع هند در مراسم «بیستوهفتمین سالگرد پیروزی هند در جنگ کارگیل» گفت که جنگ سال ۱۹۹۹ تنها یک پیروزی نظامی و دیپلماتیک برای هند نبود، بلکه شجاعت و فداکاری نیروهای هندی را نیز به نمایش گذاشت.
جنگ کارگیل در سال ۱۹۹۹ پس از نفوذ نیروهای پاکستانی و شبهنظامیان به منطقه کارگیل در کشمیر تحت کنترول هند آغاز شد. این درگیری حدود دو ماه ادامه یافت و با عقبنشینی نیروهای پاکستانی پایان یافت. جنگ کارگیل همچنان یکی از مهمترین نقاط تنش در روابط هند و پاکستان به شمار میرود.
وزیر دفاع هند با انتقاد از سیاستهای پاکستان، این کشور را به حمایت از تروریسم متهم کرد و گفت مسیر توسعه هند با پاکستان متفاوت است.
راجنات سینگ در ادامه با مقایسه هند و پاکستان گفت که هند بر نوآوری، فناوری و توسعه اقتصادی تمرکز دارد، اما پاکستان به دنبال گسترش نفوذ و حمایت از تروریسم است. او مدعی شد: «هند کشتی طراحی میکند، استارتاپها را توسعه میدهد و نیمههادی تولید میکند، اما پاکستان طرحهای تروریستی میسازد، تروریسم را گسترش میدهد و بمبگذاران انتحاری تولید میکند.»
او همچنین گفت که هند به دلیل برنامههای فضایی خود در جهان شناخته میشود، در حالی که پاکستان «جنگهای نیابتی» را پیش میبرد. به گفته او، هند ماهواره به فضا پرتاب میکند و نرمافزار به جهان صادر میکند، اما پاکستان تروریسم صادر میکند و مراکز افراطگرایی را فعال نگه میدارد.
وزیر دفاع هند هشدار داد که اگر پاکستان دست به هرگونه اقدام علیه هند بزند، نیروهای مسلح این کشور آمادهاند «پاسخی فراتر از تصور» به آن بدهند.
در مقابل، وزارت امور خارجه پاکستان در بیانیهای اظهارات وزیر دفاع هند را محکوم کرد و آن را «تحریکآمیز» و «غیرمسئولانه» خواند. اسلامآباد همچنین اعلام کرد که این اظهارات با قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل درباره کشمیر در تضاد است و صلح و امنیت منطقه را تهدید میکند.
کشمیر از سال ۱۹۴۷ و پس از تقسیم هند بریتانیا، میان هند و پاکستان مورد مناقشه بوده است. هر دو کشور ادعای حاکمیت بر سراسر این منطقه را دارند، اما هر یک بخشهایی از آن را در کنترول خود دارند. این اختلاف تاکنون به چندین جنگ، از جمله جنگ کارگیل در سال ۱۹۹۹، و دههها تنش میان دو کشور انجامیده است.
اختلافات تاریخی میان هند و پاکستان ریشه در تقسیم شبهقاره در سال ۱۹۴۷ دارد، زمانی که ایالتهای مختلف بر اساس مذهب و جغرافیا بین دو کشور تقسیم شدند.
در سالهای اخیر، موضوع سند و کشمیر همواره یکی از مهمترین عوامل تنش در روابط دو کشور بوده است.
