پس از سقوط قندهار و هلمند؛ راه طالبان به کابل چگونه هموار شد؟
در روزهای ۲۱ و ۲۲ اسد ۱۴۰۰، طالبان پیشرویهای بسیار سریعی داشتند. سقوط قندهار، دومین شهر بزرگ کشور، از نظر نظامی و سیاسی ضربهای سنگین به حکومت پیشین وارد کرد.
در روزهای ۲۱ و ۲۲ اسد ۱۴۰۰، طالبان پیشرویهای بسیار سریعی داشتند. سقوط قندهار، دومین شهر بزرگ کشور، از نظر نظامی و سیاسی ضربهای سنگین به حکومت پیشین وارد کرد.
چندین هفته پیش از سقوط شهر، نیروهای امنیتی افغانستان و طالبان در اطراف قندهار درگیر نبردهای شدید بودند. طالبان پس از تصرف شماری از ولسوالیها و مسیرهای مهم، مرکز شهر قندهار را از چند جهت محاصره کرده بودند.
شب ۲۱ اسد، پس از درگیریهای سنگین، طالبان وارد شهر شدند و بخش بزرگی از قندهار را به کنترول خود درآوردند. آن زمان تنها میدان هوایی قندهار در اختیار نیروهای دولتی باقی مانده بود. سقوط زندان قندهار و آزادی صدها زندانی نیز تأثیر بزرگی بر روحیه نیروهای حکومتی گذاشت.
آخرین لحظات سقوط قندهار
روحالله خانزاده، والی وقت قندهار که در اوایل سال ۲۰۲۱ از سوی رئیسجمهور اشرف غنی تعیین شده بود، پیشتر گفته بود که قندهار را به طالبان واگذار نخواهد کرد. اما با پیشروی گسترده طالبان، بخش زیادی از نیروهای دولتی به ساختمان ولایت عقبنشینی کردند. بر اساس گزارشها، پس از مشورت با بزرگان قومی، علمای دینی و تاجران، تصمیم گرفته شد قندهار برای جلوگیری از خونریزی بیشتر به طالبان تسلیم شود.
رهبری عملیات تصرف قندهار را یوسف وفا، از چهرههای قدرتمند طالبان و والی فعلی این گروه در ولایت بلخ، بر عهده داشت. در نهایت، روحالله خانزاده شهر را به نمایندگان طالبان واگذار کرد. بخشی از نیروهای دولتی از شهر خارج شدند و شماری دیگر در برابر دریافت تضمین امنیتی، سلاحهای خود را به زمین گذاشتند.
با وجود سقوط شهر، میدان هوایی قندهار برای چند روز دیگر در اختیار نیروهای دولتی باقی ماند و بخشی از نیروهای مستقر در آن بعداً از راه هوا منتقل شدند. سقوط قندهار اهمیت ویژهای داشت، زیرا این شهر هم دومین شهر بزرگ افغانستان و هم زادگاه و مرکز طالبان محسوب میشود.
سقوط لشکرگاه، مرکز ولایت هلمند
تنها چند ساعت پس از سقوط قندهار، مرحله نهایی نبرد در هلمند نیز آغاز شد. لشکرگاه که هفتهها زیر فشار طالبان قرار داشت، در ۲۲ اسد سقوط کرد و طالبان کنترول بخشهای مهم شهر را به دست گرفتند. با خروج برخی مقامهای ارشد امنیتی و فروپاشی آخرین مقاومتها، لشکرگاه نیز به دست طالبان افتاد.
سقوط هلمند از این جهت مهم بود که این ولایت در طول سالهای جنگ یکی از اصلیترین میدانهای نبرد میان طالبان، نیروهای افغان و نیروهای خارجی به شمار میرفت.
گستر روند سقوط ولایتها
۱۳ آگست برابر با ۲۲ اسد تنها روز سقوط قندهار و هلمند نبود بلکه در همین روز، طالبان در دیگر نقاط افغانستان نیز به پیشرویهای سریع خود ادامه دادند. بر اساس گزارشها، در این روز ولایتهای غور (شهر فیروزکوه)، لوگر، زابل و ارزگان نیز سقوط کردند و مرکز ولایت غور بدون درگیری گسترده به طالبان واگذار شد.
در ولایت لوگر، نیروهای افغان مقاومت کردند؛ اما در نهایت شهر پلعلم سقوط کرد. در زابل و ارزگان نیز نیروهای محلی پس از وخیم شدن اوضاع، عقبنشینی کردند.
مراحل پایانی سقوط نظام جمهوری
سقوط قندهار، هلمند و دیگر ولایتهای مهم، نشاندهنده فروپاشی سریع خطوط دفاعی نظام جمهوری افغانستان بود. تا ۱۳ آگست طالبان مراکز ۱۸ ولایت از ۳۴ ولایت افغانستان را تصرف کرده بودند و حضور خود را در بیش از نیمی از خاک کشور گسترش داده بودند. سقوط پیدرپی ولایتها، مسیر طالبان به سوی کابل را بیش از پیش هموار کرد.
دستور تخلیه این شهرک صدها خانواده را با خطر جدی بیسرپناهی مواجه کرده و موجی از خشم و نگرانی را برانگیخته است.
منابع محلی در غزنی پیشتر به افغانستان اینترنشنال تائید کردند که طالبان به باشندگان شهرک هزارهنشین نوآباد دستور داده تا ظرف یک هفته خانههای خود را تخلیه کنند. این مهلت روز یکشنبه ۲۵ اسد به پایان میرسد.
بر اساس اطلاعاتی که به افغانستان اینترنشنال رسیده، در پی افزایش نگرانیها و واکنشهای شدید مردم، وزیر عدلیه طالبان با نورالله نوری، وزیر سرحدات، اقوام و قبایل و دیگر مقامهای این گروه دیدار کرده است.
با آنکه طالبان پس از این دیدارها مردم را به آرامش دعوت کردهاند، اما معترضان میگویند در برابر این تصمیم خاموش نخواهند ماند و علیه آن اقدام خواهند کرد.
پیشینه این نزاع به اواخر ماه میزان سال گذشته برمیگردد؛ زمانی که وزارت عدلیه طالبان اعلام کرد محکمه اختصاصی رسیدگی به قضایای غصب زمین، دستکم هزار و ۸۴۳ جریب زمین شهرک نوآباد غزنی را «امارتی» تشخیص داده و مصادره کرده است.
در همین راستا، قاری اسماعیل شکیب، رئیس کمیسیون طالبان برای جلوگیری از غصب زمینها در غزنی، روز یکشنبه ۱۸ اسد، در دیداری با نمایندگان شهرک نوآباد، اولتیماتوم یکهفتهای برای تخلیه داد و هشدار داد که در صورت خودداری، خانههایشان بهزور تخریب و اخراج خواهند شد. منابع گفتند که وی در این جلسه برخورد تند و توهینآمیزی با نمایندگان داشته است.
سفر به قندهار
در پی این فشارها، هیئتی به نمایندگی از باشندگان نوآباد به قندهار رفت تا با ملا شیرین، والی طالبان در قندهار دیدار و از تخلیه شهرک جلوگیری کند. یکی از اعضای این هیئت به افغانستان اینترنشنال گفت: «شاید مطالبات ما نتیجه ندهد، اما جهان باید از ظلم و جور وزیر عدلیه و کمیسیون غصب زمین باخبر شود.»
ملا شیرین از افراد نزدیک به رهبر طالبان است و نمایندگان این شهرک خواهان بازنگری و بررسی پرونده این شهرک شدند.
منابع گفتند که والی طالبان در قندهار گفته است که شکایتهای آنها را به ملا هبتالله اطلاع خواهد داد.
تلاشها در کابل
منابع روز پنجشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که نمایندگان شهرک نوآباد غزنی میکوشند برای جلوگیری از تخلیه شهرک، با ملامحمدحسن آخند، رئیسوزرای طالبان دیدار و گفتوگو کنند. براساس اطلاعات منابع، قرار است این دیدار در هفته پیشرو در کابل انجام شود.
اقدام اخیر طالبان در غزنی در حالی صورت میگیرد که این گروه پیشتر دستور مشابهی برای تخلیه شهرک امید سبز در غرب کابل صادر کرد و تا ۱۵ اسد به ساکنان هزاره آن مهلت داده بود خانههای خود را ترک کنند.
همزمان با این کشمکشها، منابع معتبر در کابل به افغانستان اینترنشنال گفتند که عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، روز دوشنبه ۱۹ اسد، مدارعلی کریمی و عبداللطیف نظری، معینهای هزارهتبار وزارتخانههای شهرسازی و اقتصاد را به دفترش احضار کرد و آنها را به دلیل پیگیری موضوع شهرک هزارهنشین، «سرزنش، توهین و تحقیر» کرد. هرچند خود کریمی و نظری این موضوع را پس از رسانهای شدن رد کردند.
این دو مقام هزاره در اداره طالبان در نشستی با حضور رهبران هزاره و شیعه در کابل بیانیه را امضا کردند و وزیر عدلیه طالبان را متهم به تبعیض کردند.
باشندگان شهرک نوآباد غزنی و امید سبز در کابل میگویند افزایش فشار بر شهرکهای هزارهنشین و اقدامات وزیر عدلیه طالبان، نشاندهنده تعمیق تنشها و اعمال سیاستهای سختگیرانه روزافزون علیه جامعه هزاره در افغانستان است.
