گزارش اکونومیست: طالبان میانه‌رو از هبت‌الله می‌ترسند

جان ساپکو روز پنجشنبه در مصاحبه با کریستین امانپور، مجری شبکه سی‌ان‌ان، از برخورد دولت امریکا با افغان‌هایی که با حکومت و ارتش این کشور همکاری کرده‌اند، به‌شدت انتقاد کرد. او هشدار داد که رها کردن همکاران پیشین امریکا می‌تواند اعتماد به این کشور را از بین ببرد.

هم‌زمان، محبوبه سراج، فعال حقوق زنان، از کابل به سی‌ان‌ان گفت که پس از بسته‌شدن خانه‌های امن تحت اداره‌اش، دیگر عملاً نمی‌تواند به فعالیت خود در داخل افغانستان ادامه دهد. طالبان این خانه‌های امن را که برای حمایت از زنان آسیب‌دیده ایجاد شده بود، در نخستین روزهای بازگشت به قدرت بست.

سراج گفت: «نمی‌توانم به این شکل به کارم ادامه دهم، چون نتوانسته‌ام به هیچ‌یک از زنان افغان که به من نیاز داشتند، کمکی کنم. نتوانسته‌ام این کار را انجام دهم، چون کسی به من اجازه نمی‌دهد.»

او گفت زنان افغانستان تقریباً از همه حقوق خود محروم شده‌اند و حتی کسانی مانند او نمی‌توانند آزادانه درباره این وضعیت سخن بگویند و از آنان انتظار می‌رود که سکوت کنند.

ساپکو در پاسخ به پرسش امانپور درباره افغانستان، پنج سال پس از بازگشت طالبان، گفت: «من افسرده و غمگینم.» او افزود که افغان‌های زیادی را می‌شناسد که نتوانسته‌اند کشور را ترک کنند.

او وضعیت زنان افغانستان را «تراژیک» خواند و گفت: «اگر زن باشید، افغانستان برای شما جهنم است.»

ساپکو از جامعه جهانی و به‌ویژه دولت دونالد ترامپ انتقاد کرد و گفت اقدام موثری برای تغییر این وضعیت صورت نمی‌گیرد. او کاهش کمک‌های آژانس توسعه بین‌المللی امریکا و پروژه‌های بشردوستانه را از عواملی دانست که زندگی مردم افغانستان را دشوارتر کرده است.

ساپکو در بخش دیگری از مصاحبه به وضعیت افغان‌هایی پرداخت که با دولت و نیروهای امریکایی کار کرده‌اند. او گفت صدها هزار نفر از این افراد همچنان در افغانستان مانده‌اند و در تلاش برای انتقال به امریکا بوده‌اند.

به گفته او، حدود ۱۷۵ هزار نفر در مقطعی شامل روند انتقال به امریکا بودند. آنان مدارک خود را تکمیل کرده و مراحل بررسی امنیتی را پشت سر گذاشته بودند، اما این روند اکنون متوقف شده است.

ساپکو از روند بررسی امنیتی این افراد دفاع کرد و آن را «بهترین نظام بررسی امنیتی» خواند. به گفته او، این نظام در نخستین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ ایجاد شد و بعداً تقویت شد.

ساپکو گفت که رفتار امریکا با همکاران افغان فقط یک مسئله اخلاقی نیست، بلکه به امنیت ملی این کشور نیز مربوط می‌شود. به گفته او، اگر واشنگتن کسانی را که در افغانستان در کنارش ایستادند رها کند، یافتن متحدان قابل اعتماد در آینده دشوارتر خواهد شد.

او در پایان پرسید: «فکر می‌کنید پس از نحوه‌ای که با آنها رفتار کرده‌ایم، دفعه بعد که به متحدانی برای جنگ نیاز داشته باشیم- چه در اوکراین، چه ایران یا هر جای دیگر- کسی به امریکا اعتماد خواهد کرد؟»

امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، روز پنجشنبه در مصاحبه با حسیب عمار، خبرنگار بی‌بی‌سی در کابل، تحرکات مخالفان در مناطقی مانند یفتل و زیباک بدخشان را کم‌اهمیت خواند.

او گفت که در کشوری با حدود ۴۰۰ ولسوالی، ناامنی در یک منطقه «گپ کلانی نیست». متقی گفت که اگرچه مخالفان پس از پنج سال توانسته‌اند در گوشه‌ای خود را نشان بدهند، اما نیروهای طالبان آنان را سرکوب یا بازداشت کرده‌اند و شماری نیز از منطقه گریخته‌اند.

متقی اذعان کرد که حکومت بر افغانستان بدون رضایت مردم ممکن نیست و آرامش در بیشتر مناطق کشور را نشانه همراهی مردم با طالبان دانست. او در عین حال پذیرفت که در هیچ کشوری صد درصد مردم از حکومت راضی نیستند.

خبرنگار بی‌بی‌سی از او پرسید که در کشورهای دیگر، مردم ناراضی می‌توانند به خیابان بیایند و اعتراض کنند. متقی در پاسخ، تظاهرات را «گدودی» یا هرج‌ومرج خواند.

طالبان در اسد ۱۴۰۰ با پیروزی نظامی بر دولت پیشین، قدرت را در افغانستان به دست گرفت و هبت‌الله آخندزاده را رهبر بلامنازع این گروه و حاکم افغانستان اعلام کرد.

هبت‌الله که بیشتر در قندهار به سر می‌برد، به‌ندرت در انظار عمومی ظاهر می‌شود و از همان‌جا فرمان‌ها و دستورهای خود را صادر می‌کند. طالبان می‌گوید اداره کشور را براساس فرمان‌های رهبر خود و برداشت این گروه از شریعت پیش می‌برد.

طالبان تا هنوز در مورد تصمیمات کلان کشور مانند آموزش دختران به آرای عمومی مراجعه نکرده است.

بی‌نیازی از مذاکره با مخالفان

وزیر خارجه طالبان در بخش دیگری از این گفت‌وگو گفت که این گروه دیگر نیازی به مذاکره با مخالفان خود نمی‌بیند. او گفت: «دروازه‌های ما به روی همه باز است.» متقی افزود که اکنون امنیت در کشور برقرار است و دلیلی برای مذاکره وجود ندارد.

طالبان فعالیت احزاب و جریان‌های سیاسی را ممنوع کرده و همچنین حامد کرزی و عبدالله عبدالله، دو چهره برجسته سیاسی را محدود کرده و فعالیت‌های شان را تحت نظر دارد. این گروه از رهبران و چهره‌های سیاسی و اجتماعی خواسته است که در افغانستان به‌عنوان شهروند عادی زندگی کنند.

طالبان همچنین قدرت و مقام‌های ارشد دولتی را به‌طور انحصاری در اختیار اعضای خود قرار داده و به دیگر جریان‌های سیاسی سهمی در اداره کشور نداده است.

در مقابل، جریان‌های مخالف طالبان بر گفت‌وگو و رسیدن به یک راه‌حل سیاسی برای تشکیل حکومت فراگیر تأکید دارند. آنان طالبان را به انحصار قدرت متهم می‌کنند و می‌گویند این گروه با بستن راه‌های مسالمت‌آمیز، مخالفان را به مبارزه مسلحانه واداشته است.

انتقاد از ایران به‌دلیل دعوت از مخالفان طالبان

متقی همچنین از ایران به‌دلیل دعوت از شماری از چهره‌های مخالف طالبان به مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، انتقاد کرد.

ایران در کنار هیئت طالبان به رهبری ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی طالبان، و امیرخان متقی، از احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی و محمد محقق، از رهبران سیاسی مخالف طالبان، نیز دعوت کرده بود.

متقی گفت که ایران با این کار «کار خوبی نکرده است». او به روابط دیرینه تهران با این چهره‌ها اشاره کرد و گفت که آنان نیز از جمهوری اسلامی «گلایه» داشته‌اند.

با این حال، وزیر خارجه طالبان روابط این گروه با ایران را بسیار نزدیک توصیف کرد.

انیمیشن برای کیمیا فقط جان‌بخشیدن به تصویر نیست. او می‌خواست از قصه‌ها، خاطره‌ها و جزئیات زندگی در افغانستان، از افسانه‌ها، گلیم، توت و چهارمغز و صندلی در زمستان، شخصیت و داستان بسازد.

اما، پنج سال گذشته سوژه‌های دیگری را وارد کار او کرده است: زنان، محرومیت و محدودیت.

100%

آنچه کیمیا می‌خواست بیافریند و با آنچه واقعیت پیش رویش گذاشت، فاصله زیادی وجود دارد و همین فاصله حالا بخشی از داستان هنری اوست.

پنج سال از بازگشت طالبان می‌گذرد. این پنج سال فقط زندگی زنان را محدود نکرده، بر دنیای هنر هم سایه انداخته است. اثر این محدودیت‌ها پیش از خلق اثر، در ذهن هنرمند شکل می‌گیرد و‌ به ناگزیر در آثارش بازتاب می‌یابد.

100%

کیمیا در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال گفت که اگر طالبان دوباره به قدرت نمی‌رسیدند، این پنج سال می‌توانست فرصتی برای تجربه، یادگیری و آفرینش آثار بیشتر باشد. اما علاقه او به زندگی روزمره و فرهنگ افغانستان، جای خود را به روایت درد و اندوه زنانی داده است که زیر حاکمیت طالبان زندگی می‌کنند.

پنج سال در زندگی یک انیمیشن‌ساز فقط گذشت زمان نیست، می‌تواند مجموعه‌ای از آثار تازه، تجربه‌های بیشتر و مرحله دیگری از رشد هنری باشد.

کیمیا می‌گوید وضعیت زنان و محدودیت‌های افغانستان به تدریج وارد جهان هنری‌اش شدند. واقعیت جای بیشتری در ذهنش گرفت و به سوژه‌هایی رسید که پیش از آن محور اصلی کارش نبودند.

گاهی محدودیت فقط این نیست که به هنرمند گفته شود چه بیافریند یا نیافریند. گاهی واقعیت چنان سنگین می‌شود که خودش سوژه را به هنرمند تحمیل می‌کند.

کیمیا اکنون دور از افغانستان و در فضایی آزاد کار می‌کند. با این حال، زنان، محدودیت‌ها و آنچه در افغانستان می‌گذرد همچنان در آثارش حضور دارند.

کیمیا می‌گوید خروج از افغانستان، تجربه آن سال‌ها را از ذهن او پاک نکرده است. او کشورش را ترک کرده، اما تصویرها و دغدغه‌هایش در مورد افغانستان هنوز بخشی از جهان هنری او اند.

100%

اگر طالبان دوباره به قدرت نمی‌رسیدند، حالا چه سوژه‌هایی در آثار کیمیا بازتاب می‌یافت؟ او خود می‌گوید اگر طالبان دوباره به قدرت نمی‌رسیدند، دوست داشت بیشتر سراغ قصه و افسانه، گلیم، توت، چهارمغز و نوستالژی‌های زندگی در افغانستان برود. این سوژه‌ها ریشه در علاقه، خاطره و فرهنگ دارند، نه در درد و محدودیت.

شاید رنگ‌ها و فضای آثارش هم متفاوت می‌بود. شاید شخصیت‌های دیگری در ذهنش جان می‌گرفتند و قصه‌های دیگری فرصت روایت پیدا می‌کردند.

در بسیاری از کشورهای دیگر، انیمیشن‌سازان هم‌سن‌وسال او می‌توانند از آرزوها، علاقه‌ها و با تخیلات شخصی خود کرکتر بیافرینند و قصه بگویند. اما، تخیل شماری از هنرمندان افغانستان، حتی پس از مهاجرت، همچنان با درد، محدودیت و اندوه سرزمینی که پشت سر گذاشته‌اند دست به گریبان اند.

جغرافیا عوض شده است، اما خاطرات به این آسانی تغییر نمی‌کند.

100%

برای کیمیا این تفاوت را می‌توان در دو قاب دید. در یک قاب، قصه و افسانه، گلیم، توت و چهارمغز قرار دارد. در قاب دیگر زنانی هستند که زندگی‌شان با ممنوعیت و اندوه زندگی در زیر سلطه طالبان گره خورده است.

هیچ‌کس نمی‌تواند با قاطعیت بگوید اگر طالبان در اسد ۱۴۰۰ به قدرت بازنمی‌گشتند، کیمیا امروز چه آثاری ساخته بود یا تا کجای مسیر حرفه‌ای خود پیش رفته بود. اما، می‌توان دید که این پنج سال، جهت بخشی از تخیل و تعیین سوژه‌های او را تغییر داده است.

100%

کیمیا اکنون در آلمان زندگی می‌کند و می‌تواند آزادانه به کار هنری‌اش ادامه دهد. قفس طالب را پشت سرگذاشته اما اثر آن هنوز در بخشی از تخیلش پیداست. او بیرون از قفس است، اما با پر و بال شکسته.

آنان هشدار دادند که در حالی که طالبان فشار و محدودیت بر مردم افغانستان، به‌ویژه زنان و دختران، را افزایش داده است، برخی کشورها به عادی‌سازی روابط با این گروه نزدیک‌تر شده‌اند.

کارشناسان سازمان ملل از کشورها خواستند فشار و تلاش برای پاسخگو کردن رهبران طالبان را افزایش دهند.

یک نسل محروم از آموزش

این کارشناسان روز ۲۲ اسد در اعلامیه‌ای مشترک گفتند که پنج سال در تاریخ یک کشور شاید زمان کوتاهی باشد، اما در زندگی یک کودک بسیار طولانی است.

آنان گفتند: «یک نسل از دختران اکنون از آموزش متوسطه محروم شده است. دختری که هنگام آغاز ممنوعیت در صنف ششم بود، اکنون در حالی به ۱۸ سالگی رسیده که حتی یک روز دیگر به مکتب نرفته است.»

کارشناسان سازمان ملل گفتند که طالبان در پنج سال گذشته محدودیت بر زنان و دختران را پیوسته بیشتر کرده و تبعیض علیه آنان را در اداره خود جا انداخته است.

آنان بار دیگر تأکید کردند که محروم کردن عمدی زنان و دختران از حقوق اساسی به دلیل جنسیت‌شان، جنایت علیه بشریت و آزار و تعقیب جنسیتی است. به گفته این کارشناسان، طالبان نظامی از تبعیض، سلطه و سرکوب زنان ایجاد کرده است که می‌توان آن را «آپارتاید جنسیتی» خواند.

کارشناسان از کشورها خواستند از به‌رسمیت‌شناختن آپارتاید جنسیتی به‌عنوان یک جنایت در حقوق بین‌الملل حمایت کنند.

آنان همچنین به مقررات تازه طالبان اشاره کردند. به گفته کارشناسان، مقررات جزایی محاکم طالبان خشونت علیه زنان را تا زمانی که «استخوان را نشکند» یا «کبودی آشکار برجا نگذارد»، مجاز می‌داند.

کارشناسان گفتند مقررات طالبان درباره جدایی زن و شوهر نیز عملاً ازدواج کودکان را مجاز می‌داند و فرار زنان و دختران از ازدواج‌های اجباری و خشونت‌آمیز را دشوارتر می‌کند.

آنان افزودند که شماری از زنان به‌دلیل نوع پوشش یا نداشتن محرم مرد از ورود به شفاخانه‌ها منع شده و از خدمات صحی محروم مانده‌اند.

افزایش شلاق و اعدام

کارشناسان سازمان ملل گفتند که طالبان علیه اقلیت‌های مذهبی نیز تبعیض روا می‌دارد و استفاده از مجازات‌های بدنی و اعدام افزایش یافته است.

براساس این اعلامیه، طالبان تنها در سال ۲۰۲۵ دست‌کم هزار و ۱۱۰ نفر، از جمله ۱۷۰ زن را در ملاءعام شلاق زده است. این رقم از مجموع افرادی که در سال‌های پیش از آن در دوره حاکمیت طالبان شلاق زده شده بودند، بیشتر است.

کارشناسان از کشورها خواستند حمایت از دادگاه کیفری بین‌المللی را افزایش دهند.

آنان همچنین هشدار دادند که سازوکار مستقل تحقیق درباره افغانستان نباید تنها روی کاغذ باقی بماند و باید هرچه زودتر بودجه و امکانات لازم در اختیار آن قرار گیرد.

بیش از ۱۷ میلیون نفر گرسنگی

کارشناسان سازمان ملل بحران انسانی در افغانستان را یکی از شدیدترین و در عین حال نادیده‌گرفته‌شده‌ترین بحران‌های جهان خواندند.

آنان گفتند کاهش کمک‌های بشردوستانه، ضعف اقتصاد، خشکسالی و بازگشت گسترده افغان‌ها از کشورهای همسایه، وضعیت را وخیم‌تر کرده است.

براساس این اعلامیه، بیش از ۱۷ میلیون نفر، یعنی بیش از یک‌سوم جمعیت افغانستان، در زمستان گذشته با ناامنی شدید غذایی روبه‌رو بودند. نزدیک به چهار میلیون کودک نیز از سوءتغذیه حاد رنج می‌بردند.

کارشناسان از کشورها خواستند کمک‌های بشردوستانه به افغانستان را افزایش دهند و اجازه دهند زنان هم در توزیع این کمک‌ها نقش داشته باشند و هم به آن دسترسی پیدا کنند.

آنان گفتند محدودیت‌های طالبان بر کار، رفت‌وآمد و دسترسی به خدمات، زنان را بیش از دیگران در برابر بحران اقتصادی و گرسنگی آسیب‌پذیر کرده است.

افغانستان برای اخراج اجباری امن نیست

کارشناسان سازمان ملل گفتند که افغانستان کشور امنی برای بازگرداندن اجباری افغان‌ها نیست و اخراج‌های گسترده باید متوقف شود.

آنان تأکید کردند که بازگرداندن اجباری افرادی که در افغانستان با خطر جدی روبه‌رو هستند، ناقض اصل منع اخراج به کشورهای خطرناک است.

در اعلامیه از افراد ال‌جی‌بی‌تی، مدافعان حقوق بشر و کسانی که وابسته به حکومت پیشین دانسته می‌شوند، به‌عنوان گروه‌های در معرض خطر بیشتر نام برده شده است.

کشته شدن غیرنظامیان در درگیری طالبان و پاکستان

کارشناسان در بخش دیگری از اعلامیه به درگیری‌های افغانستان و پاکستان پرداختند.

آنان گفتند از اکتوبر ۲۰۲۵ تاکنون ۴۹۹ غیرنظامی در این درگیری‌ها کشته و بیش از هزار و ۲۰۰ نفر زخمی شده‌اند.

کارشناسان خواستار تحقیق بی‌طرفانه درباره موارد احتمالی نقض قوانین جنگ از سوی همه طرف‌ها شدند و گفتند عاملان این تخلفات باید پاسخگو شوند.

هشدار درباره عادی‌سازی طالبان

کارشناسان سازمان ملل گفتند تا زمانی که طالبان در زمینه حقوق بشر، به‌ویژه حقوق زنان و دختران، تغییر روشن و ملموس در رفتار خود نشان ندهد، کشورها نباید روابط خود را با این گروه عادی کنند.

آنان گفتند دعوت مقام‌های طالبان به پایتخت‌های کشورهای دیگر یا پذیرش دیپلومات‌های این گروه، در شرایط کنونی به معنای عادی‌سازی عملی حاکمیت طالبان است.

کارشناسان افزودند که حقوق مردم افغانستان در پنج سال گذشته به‌طور سیستماتیک نقض شده است، اما بسیاری از افغان‌ها با وجود فشارها همچنان برای احیای حقوق خود تلاش می‌کنند.

آنان در پایان گفتند که جامعه جهانی نباید بار دیگر مردم افغانستان را تنها بگذارد.

او می‌گوید روشن نیست چرا با وجود افزایش محدودیت‌های طالبان بر زنان و دختران، این روند پس از بیش از ۲۲ ماه همچنان در مرحله مذاکره مانده است.

استرالیا، کانادا، آلمان و هالند در سنبله ۱۴۰۳ براساس ماده ۲۹ کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان، روندی را برای پاسخگو کردن طالبان در برابر نقض تعهدات این کنوانسیون آغاز کردند. ۲۵ کشور دیگر نیز از این اقدام حمایت کردند.

براساس ماده ۲۹، طرف‌های اختلاف ابتدا باید مذاکره کنند. اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، یکی از طرف‌ها می‌تواند درخواست داوری کند. اگر طی شش ماه بر شیوه داوری توافق نشود، پرونده می‌تواند به دیوان بین‌المللی دادگستری ارجاع شود.

آرن‌پریستر می‌گوید اطلاعات اندکی درباره اقداماتی که این چهار کشور در ۲۲ ماه گذشته انجام داده‌اند، منتشر شده و مشخص نیست مذاکرات رسمی با طالبان تا چه مرحله‌ای پیش رفته است.

به گفته او، اگر این کشورها واقعاً برای مذاکره تلاش کرده و با سکوت، تاخیر یا مخالفت طالبان روبه‌رو شده باشند، می‌توانند روند را وارد مرحله داوری کنند.

او با اشاره به پرونده‌های پیشین دیوان بین‌المللی دادگستری می‌گوید در برخی موارد، دوره‌هایی کوتاه‌تر از ۲۲ ماه برای اثبات شکست یا بن‌بست مذاکرات کافی دانسته شده است.

آرن‌پریستر تأکید می‌کند اگر شرایط لازم برای رفتن به مرحله بعد فراهم شده، این چهار کشور باید درخواست داوری کنند. اگر چنین نکرده‌اند، باید توضیح دهند چرا نزدیک به دو سال برای پیشبرد این روند کافی نبوده است.

او افغانستان زیر حاکمیت طالبان را نمونه «آپارتاید جنسیتی» در جهان توصیف می‌کند و می‌گوید شواهد گسترده‌ای از نقض تعهدات افغانستان در چارچوب کنوانسیون سیدا وجود دارد.

طالبان در نزدیک به پنج سال گذشته نه‌تنها محدودیت‌های خود بر زنان و دختران را لغو نکرده، بلکه آنها را گسترش داده است. دختران همچنان از آموزش بالاتر از صنف ششم محروم‌اند و زنان با محدودیت‌های گسترده در رفت‌وآمد، کار و حضور در اجتماع روبه‌رو هستند.

آرن‌پریستر همچنین به گفت‌وگوی کشورهای اروپایی با طالبان درباره مهاجرت و اخراج افغان‌ها اشاره می‌کند. او می‌گوید اگر این کشورها می‌توانند درباره بازگرداندن مهاجران با طالبان مذاکره کنند، همان کانال‌ها می‌تواند برای گفت‌وگو درباره حقوق زنان و دختران نیز به کار گرفته شود.

به گفته او، این روند می‌توانست به نخستین پرونده در تاریخ کنوانسیون سیدا در دیوان بین‌المللی دادگستری منجر شود، اما نزدیک به دو سال بعد هنوز از مرحله مذاکره فراتر نرفته است.

آرن‌پریستر می‌گوید ادامه محدودیت‌های طالبان بر زنان و دختران این پرسش را جدی‌تر کرده است که استرالیا، کانادا، آلمان و هالند تا چه زمانی می‌خواهند منتظر نتیجه مذاکرات بمانند.