یک مقام ارشد سابق طالبان در قندهار 'بازداشت شد'
منابع آگاه شام یکشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که نیروهای وزارت داخله و استخبارات طالبان، معتصم آغاجان، از اعضای پیشین ارشد این گروه را پس از محاصره مدرسهاش در شهر قندهار بازداشت کردهاند.
منابع آگاه شام یکشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که نیروهای وزارت داخله و استخبارات طالبان، معتصم آغاجان، از اعضای پیشین ارشد این گروه را پس از محاصره مدرسهاش در شهر قندهار بازداشت کردهاند.
به گفته منابع، آغاجان پس از بازداشت به فرماندهی امنیه قندهار منتقل شده است.
منابع میگویند که محاصره مدرسه پس از آن انجام شد که شماری از افراد به نام «مهمانان» به این مدرسه وارد شدند. هنوز هویت این افراد روشن نیست و مشخص نشده که آنان شهروندان افغانستان بودهاند یا اتباع خارجی.
معتصم آغاجان از چهرههای شناختهشده و اعضای پیشین ارشد طالبان است که روابط او با رهبری این گروه از سالها پیش پرتنش بوده است. او پس از بازگشت طالبان به قدرت، با ضمانت یعقوب مجاهد از استانبول به افغانستان بازگشت.
این نخستین بار نیست که طالبان آغاجان را بازداشت میکند. پیش از این نیز نیروهای استخبارات طالبان در سال ۲۰۲۲ به خانه او در کابل یورش بردند و بخشی از داراییهای شخصیاش را ضبط کردند.
همچنین، طالبان در ۲۷ حمل امسال نیز معتصم آغاجان را بازداشت و سپس رها کرده بود.
طالبان تاکنون درباره علت بازداشت مجدد این عضو پیشین ارشد خود اظهارنظر نکرده است.
متعصم آغاجان کیست؟
معتصم آغاجان، از اعضای قدیمی و چهرههای بانفوذ طالبان بود. او در دوره نخست حاکمیت طالبان، از ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۰، وزیر مالیه این گروه بود و از افراد نزدیک به ملا محمد عمر، رهبر پیشین طالبان، به شمار میرفت. نام او در سال ۲۰۰۱ در فهرست تحریمهای سازمان ملل قرار گرفت.
پس از سقوط حکومت طالبان، آغاجان همچنان در ساختار رهبری این گروه باقی ماند و مدتی ریاست کمیته سیاسی طالبان را برعهده داشت. گزارشها حاکی است که او تا حدود سال ۲۰۰۹ از چهرههای مهم سیاسی طالبان بود، اما بهتدریج بر سر استراتژی این گروه، بهویژه مسئله مذاکره با حکومت افغانستان، با بخشی از رهبری طالبان دچار اختلاف شد.
آغاجان از جمله مقامهای پیشین طالبان بود که آشکارا از مذاکره سیاسی برای پایان جنگ حمایت میکرد. او خواهان تشکیل یک نظام فراگیر در افغانستان بود و در سالهای پس از ۲۰۱۰ در چندین تلاش و نشست مرتبط با مذاکرات صلح نقش داشت. این مواضع با مخالفت بخشهایی از طالبان روبهرو شد و رهبری این گروه در مقاطعی تاکید کرد که آغاجان و همراهانش نماینده رسمی طالبان در مذاکرات نیستند.
معتصم آغاجان در سال ۲۰۱۰ در کراچی پاکستان هدف حمله مسلحانه قرار گرفت و بهشدت زخمی شد. او پس از آن پاکستان را ترک کرد و مدتی در ترکیه و کشورهای عربی زندگی کرد و فعالیتهایش برای گفتوگو با حکومت افغانستان را ادامه داد. حمایت او از مذاکره و فاصله گرفتنش از خط رسمی رهبری طالبان سبب شد که در سالهای بعد به یکی از چهرههای متفاوت و تا حدی حاشیهای در میان رهبران پیشین این گروه تبدیل شود.
به گفته او، هدف نهایی مخالفان طالبان باید ایجاد نظامی باشد که در آن مردم افغانستان از طریق انتخابات درباره سرنوشت و نوع حکومت خود تصمیم بگیرند.
مسعود موضع پیشین خود را تکرار کرد و گفت که اگر طالبان به انتخابات و رای مردم تن بدهد، نتیجه آن را خواهد پذیرفت، حتا اگر هبتالله آخندزاده در چنین انتخاباتی پیروز شود.
او تصریح کرد که تفاوت اصلی جبهه مقاومت با طالبان در مراجعه به رأی مردم و رد انحصار قدرت نهفته است. مسعود گفت: «خواست ما چیزی است که استاد ربانی و شهید ملی احمدشاه مسعود میخواستند؛ یعنی مردم بر سرنوشت خود حاکم شوند.»
او انتقاد برخی منتقدان را رد کرد که جبهههای مخالف روایتی برای عرضه به مردم ندارند. او افزود که جبهه مقاومت ملی همچنان به آرمان مردمسالاری باور دارد و «در فردای پساطالبان ما باید به مردم مراجعه کنیم. این تفاوت ما با طالبان است.»
رهبر جبهه مقاومت ملی این اظهارات را روز یکشنبه در مراسم گرامیداشت هفته شهید بیان کرد. این نشست بهصورت آنلاین و با حضور شماری از چهرههای سیاسی، از جمله مارشال عبدالرشید دوستم، عبدالرب رسول سیاف، داکتر یاسین ضیا، صلاحالدین ربانی و محمد محقق برگزار شد.
مسعود تأکید کرد که مطالبه مخالفان طالبان نباید تنها به بازگشایی مکاتب دختران یا حل یک یا چند مسئله مشخص محدود شود. به گفته او، باز شدن دروازههای مکاتب دختران مهم است، اما هدف نهایی باید ایجاد نظامی باشد که در آن مردم خود حکومت و آینده سیاسیشان را تعیین کنند.
مسعود گفت: «هدف غایی ما تنها مکتب نیست، تنها حقوق زن و مرد نیست، بلکه هدف غایی ما رسیدن به نقطهای است که مردم [بتوانند] سرنوشت خود را تعیین کنند.»
او افزود که در چنین نظامی، زنان و مردان و گروههای مختلف اجتماعی میتوانند از حقوق خود برخوردار شوند و عدالت از طریق اراده عمومی تأمین شود.
ادامه مقاومت
احمد مسعود همچنین گفت که مقاومت مسلحانه علیه طالبان در داخل افغانستان ادامه دارد و تا زمانی که به گفته او «ظلم و استبداد طالبان» ادامه داشته باشد، مقاومت نیز متوقف نخواهد شد.
رهبر جبهه مقاومت ملی تأکید کرد: «شما شاهد انکشاف این مبارزه خواهید بود. تا زمانی که ظلم طالبان ادامه یابد، مبارزه ما نیز ادامه خواهد یافت.» او افزود که «طالب از ظلم دست برنمیدارد و مقاومت نیز ادامه خواهد یافت.»
او با اشاره به کشتهشدن شماری از فرماندهان جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی گفت که کشتهشدن این نیروها خود نشاندهنده حضور واقعی نیروهای مخالف طالبان در داخل افغانستان است.
طالبان میگوید که نیروهای مقاومت در افغانستان حضور ندارند و درگیریها با این مخالفان را مشکلی محدود توصیف کرده است. به گفته این گروه، مخالفان طالبان از خاک پاکستان وارد افغانستان میشوند.
مسعود گفت که مقاومت مسلحانه در سالهای گذشته از نظر جغرافیایی و تشکیلاتی گسترش یافته است.
تأکید بر وحدت
رهبر جبهه مقاومت ملی در بخشی از سخنانش بر انسجام و وحدت نیروهای مخالف طالبان تأکید کرد. او حضور چهرههای سیاسی سرشناس در این نشست آنلاین را «نمایش یک پیوند تاریخی، یک باور مشترک و یک مسئولیت برای آینده افغانستان» توصیف کرد.
آقای مسعود به گزارشهایی اشاره کرد که طالبان برای ایجاد اختلاف میان گروههای مقاومت سرمایهگذاری میکند. او گفت که این گزارشها با اطلاعات استخباراتی جبهه همخوانی دارد.
افغانستان اینترنشنال روز ۱۹ اسد به نقل از چهار سند ریاست عمومی استخبارات طالبان گزارش داد که این نهاد برای تبلیغ علیه مخالفان در مجموع ۷۰ میلیون و ۷۰۰ هزار افغانی اختصاص داده است.
براساس این اسناد، بخشهای مختلف این برنامه از طریق هزار و ۵۰۰ حساب کاربری مستعار در شبکههای اجتماعی، رسانههای وابسته به طالبان و شماری از تلویزیونهای خصوصی اجرا میشود.
مسعود گفت که تلاش طالبان برای ایجاد اختلاف نشان میدهد که این گروه بیش از هر چیز از اتحاد مخالفان خود نگران است. او تأکید کرد که پاسخ نیروهای مخالف به این تلاشها باید وحدت و مقاومت مشترک باشد.
او مراسم مشترک بزرگداشت برهانالدین ربانی و احمدشاه مسعود را نیز نمادی از همین همگرایی خواند و گفت که تجربه گذشته نشان داده است نیروهای سیاسی باید اختلافات خود را مدیریت کنند، بر مشترکات تمرکز داشته باشند و برای هدفی بزرگتر در کنار یکدیگر قرار گیرند.
مسعود در ادامه به وضعیت زنان و دختران افغانستان پرداخت و گفت آنان از ابتداییترین حقوق خود محروم شدهاند. او تأکید کرد: «دختر افغانستان نباید به خاطر زن بودن از آموزش، کار و ساختن آینده خود محروم شود.»
رهبر جبهه مقاومت ملی، ایستادگی زنان افغانستان برای دستیابی به آموزش، کار و کرامت انسانی را ستود و گفت این مبارزه همچنان ادامه دارد. او افزود که همانند احمدشاه مسعود و برهانالدین ربانی، از حقوق زنان حمایت میکند و «از چنین مبارزه و چنین حقوق اساسی عقبنشینی نخواهیم کرد.»
سخنگوی طالبان این گزارش را «تبلیغات» علیه این گروه خواند و گفت هیچ سندی برای اثبات حضور گروههای خارجی در افغانستان وجود ندارد.
او به رسانههای داخلی گفت این ادعاها از سوی برخی حلقههای مغرض و استخباراتی با هدف دامنزدن به تنشها و سناریوسازی برای ناامنی منطقه مطرح میشود.
مجاهد پیش از این نیز در واکنش به گزارشهای شورای امنیت سازمان ملل، حضور القاعده در افغانستان را رد کرده بود.
همزمان، حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان، نیز در واکنش به گزارش واشنگتنپست، به رسانههای وابسته به طالبان، حضور گروههای خارجی، از جمله القاعده، در خاک افغانستان را رد کرد.
او افزود گروههایی که در پیوند با جنگهای گذشته فعالیت میکردند، با تغییر شرایط دیگر نیازی به حضورشان در افغانستان نیست. او نیز ادعاهای مربوط به فعالیت این گروهها را «پروپاگندا» توصیف کرد.
واشنگتنپست در گزارش ۱۲ سپتمبر خود نوشته است که القاعده و شاخههای وابسته به آن پس از تسلط دوباره طالبان، دستکم هشت مرکز آموزشی در افغانستان ساختهاند.
این گزارش میگوید گروههای اسلامگرا، از جمله داعش خراسان، نیز مراکز آموزشی تازهای فعال کردهاند و در مجموع گروههای مسلح در دستکم ۱۴ ولایت افغانستان حضور دارند.
بر بنیاد گزارش این روزنامه، در مراکز تازه القاعده نحوه استفاده از اسلحه، مواد انفجاری و تاکتیکهای جنگ چریکی آموزش داده میشود و نشانههایی از آموزش رمزنگاری، هوش مصنوعی، پهپادها و فناوریهای نو نیز دیده شده است.
همزمان، یک عضو تیم نظارت سازمان ملل متحد شمار اعضای اصلی القاعده در افغانستان را حدود ۱۰۰ نفر تخمین زده است.
همچنین شورای امنیت سازمانملل در گزارشی از افزایش همکاری میان القاعده، طالبان و تحریک طالبان پاکستان خبر داد و گفت کمپهای آموزشی این گروهها در افغانستان بر آموزش نیروهای محلی و اعضای تحریک طالبان پاکستان متمرکز هستند.
این گزارش همچنین از ادامه فعالیت مخفیانه القاعده در افغانستان و رفتوآمد فرماندهان این شبکه به کشور خبر داده بود
بر بنیاد این گزارش شورای امنیت، اعضای القاعده در ولایت کنر در آموزش بمبگذاری انتحاری به اعضای تحریک طالبان پاکستان نقش داشتهاند و این شبکه برای گروههای همپیمان خود نقش مشاور و مربی دارد.
با این حال، طالبان همواره گزارشهای سازمان ملل درباره حضور و فعالیت القاعده در افغانستان را رد کردهاند؛ در حالی که گزارشهای شورای امنیت در سالهای اخیر، از حفظ روابط طالبان و القاعده، فعالیت مراکز آموزشی این شبکه و همکاری آن با گروههای مسلح منطقهای خبر دادهاند.
