اسرائیل روز سه‌شنبه، پنجم عقرب، انتخابات سراسری پارلمانی برگزار می‌کند؛ انتخاباتی که می‌تواند سرنوشت سیاسی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور، و آینده ائتلاف راست‌گرا و مذهبی او را تعیین کند.
این انتخابات نخستین رأی‌گیری سراسری پس از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ‌های بعدی در غزه، لبنان و ایران است و به آزمونی برای رهبری نتانیاهو و عملکرد امنیتی دولت او تبدیل شده است.
با این حال، نتیجه انتخابات تنها به این بستگی ندارد که کدام حزب بیشترین رأی را کسب می‌کند. اسرائیل نظامی پارلمانی و چندحزبی دارد و احزاب برای تشکیل دولت باید ائتلاف کنند. بنابراین، پیروزی یک حزب لزوماً به معنای در اختیار گرفتن قدرت نیست.
اسرائیل؛ دو اردوگاه سیاسی، نه دو حزب
برخلاف ایالات متحده، سیاست اسرائیل در چارچوب نظامی چندحزبی جریان دارد. رقابت اصلی معمولاً میان اردوگاه حامی بنیامین نتانیاهو و مخالفان او شکل می‌گیرد؛ دو اردوگاهی که هرکدام از احزاب مختلف راست‌گرا، میانه‌رو و مذهبی تشکیل شده‌اند.
مخالفان نتانیاهو، از جمله گادی آیزنکوت، نفتالی بنت، یائیر لاپید و آویگدور لیبرمن، با وجود مخالفت با رهبری او، در همه مسائل اتفاق نظر ندارند. بسیاری از آنان نیز درباره ایران و مسائل امنیتی مواضعی نزدیک به دولت دارند و میان احزاب اصلی درباره تشکیل کشور مستقل فلسطینی اجماع روشنی وجود ندارد.
از این رو، رقابت انتخاباتی تنها بر سر برنامه‌های سیاسی نیست؛ بلکه بر سر رهبری کشور و توانایی تشکیل یک ائتلاف باثبات نیز جریان دارد.
انتخابات چگونه نخست‌وزیر را تعیین می‌کند؟
پارلمان اسرائیل، کنست، ۱۲۰ کرسی دارد. رأی‌دهندگان به فهرست احزاب رأی می‌دهند و هر فهرست برای ورود به پارلمان باید دست‌کم ۳.۲۵ درصد آرای معتبر را کسب کند.
برای تشکیل دولت، حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده لازم است. به همین دلیل، احزاب کوچک نیز می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند. ممکن است یک اردوگاه کرسی‌های بیشتری به دست آورد، اما اگر نتواند حمایت اکثریت نمایندگان را جلب کند، از تشکیل دولت بازبماند.
اسرائیل در سال‌های گذشته بارها با بن‌بست سیاسی و انتخابات زودهنگام روبه‌رو شده است. اختلاف بر سر بودجه، مسائل مذهبی، سیاست‌های امنیتی و تقسیم قدرت از جمله عوامل تنش میان احزاب ائتلافی بوده‌اند.
نتانیاهو؛ انتخابات برای ماندن یا رفتن
بنیامین نتانیاهو، رهبر حزب لیکود، طولانی‌ترین دوره نخست‌وزیری در تاریخ اسرائیل را داشته است. با این حال، حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ‌های پس از آن، موقعیت سیاسی او را با چالش روبه‌رو کرده است.
در حمله هفتم اکتبر حدود هزار و ۲۰۰ نفر در اسرائیل کشته و ۲۵۱ نفر گروگان گرفته شدند. این حمله پرسش‌های جدی درباره عملکرد ارتش و دستگاه‌های اطلاعاتی اسرائیل مطرح کرد و مسئولیت سیاسی دولت نتانیاهو به یکی از محورهای انتقاد مخالفان تبدیل شد.
نتانیاهو بر دستاوردهای نظامی اسرائیل علیه حماس، حزب‌الله و ایران تأکید می‌کند. منتقدان او، در مقابل، می‌گویند دولتش نتوانست از حمله هفتم اکتبر جلوگیری کند و درباره پذیرش مسئولیت سیاسی این ناکامی پاسخ‌گو نبوده است.
گادی آیزنکوت، نفتالی بنت و یائیر لاپید از چهره‌های مطرح مخالفان نتانیاهو هستند. با این حال، اختلاف‌های سیاسی میان مخالفان می‌تواند تشکیل ائتلافی مشترک را دشوار کند.
جنگ با ایران؛ موضوعی مهم، اما نه عامل اصلی اختلاف احزاب
ایران یکی از محورهای مهم سیاست امنیتی اسرائیل است. نتانیاهو برنامه هسته‌ای، توان موشکی و نفوذ منطقه‌ای تهران را از تهدیدهای اصلی اسرائیل می‌داند.
با این حال، مخالفت با نتانیاهو لزوماً به معنای مخالفت با سیاست سخت‌گیرانه در برابر ایران نیست. بسیاری از رقیبان او نیز با دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای مخالف‌اند و ایران را یک تهدید امنیتی می‌دانند.
تفاوت‌ها بیشتر به شیوه مقابله با تهران، هماهنگی با امریکا و مدیریت بحران‌های منطقه‌ای مربوط می‌شود. بنابراین، تغییر نخست‌وزیر به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که سیاست اسرائیل در قبال ایران دگرگون شود.
فلسطین؛ آیا تغییر دولت سیاست اسرائیل را تغییر می‌دهد؟
جنگ غزه پس از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و به ویرانی گسترده این منطقه انجامید. بر اساس آمار وزارت بهداشت غزه، تا اکتبر ۲۰۲۶ بیش از ۷۴ هزار فلسطینی کشته شده‌اند.
در سیاست داخلی اسرائیل، اختلاف‌ها بیشتر بر سر نحوه ادامه جنگ، آینده اداره غزه و مسائل امنیتی متمرکز است. در کرانه باختری نیز شهرک‌سازی و گسترش کنترول اسرائیل بر سرزمین‌های فلسطینی از موضوعات اصلی مناقشه به شمار می‌رود.
احزاب راست‌گرا و حامی شهرک‌سازی نفوذ قابل توجهی در سیاست اسرائیل دارند و با تشکیل کشور مستقل فلسطینی مخالفت می‌کنند. در نتیجه، کنار رفتن نتانیاهو به‌تنهایی تضمینی برای تغییر اساسی سیاست اسرائیل در قبال فلسطینی‌ها نیست؛ هرچند ممکن است بر تصمیم‌های دولت آینده تأثیر بگذارد.
شهروندان عرب اسرائیل؛ نقش محدود در تشکیل دولت
شهروندان عرب حدود یک‌پنجم جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند و احزاب نماینده آنان در انتخابات پارلمانی شرکت می‌کنند.
با این حال، این احزاب برای مشارکت در ائتلاف‌های دولتی با موانع سیاسی روبه‌رو هستند.
احزاب عربی در موضوعاتی مانند حقوق شهروندی، تبعیض، وضعیت فلسطینی‌ها و خدمات عمومی دیدگاه‌های متفاوتی دارند. برخی جداگانه در انتخابات شرکت می‌کنند و برخی دیگر در چارچوب ائتلاف‌های انتخاباتی با هم همکاری می‌کنند.
در سال ۲۰۲۱، حزب عربی «رَعَم» به رهبری منصور عباس به ائتلافی پیوست که نفتالی بنت و سپس یائیر لاپید را به نخست‌وزیری رساند.
این تجربه نشان داد که یک حزب عربی می‌تواند در تشکیل دولت نقش داشته باشد؛ هرچند دولت ائتلافی تنها حدود ۱۸ ماه دوام آورد.
در انتخابات کنونی نیز احزاب عربی ممکن است در تعیین ترکیب پارلمان نقش داشته باشند، اما پیوستن آن‌ها به ائتلاف دولتی همچنان با مخالفت بخشی از احزاب یهودی روبه‌رو است.
از این رو، حتی اگر احزاب عربی در پارلمان کرسی‌های تعیین‌کننده به دست آورند، تبدیل این نفوذ به مشارکت در دولت آسان نخواهد بود. در نتیجه، رقابت‌های انتخاباتی اسرائیل تنها بر سر کسب قدرت نیست؛ بلکه نشان می‌دهد که احزاب نماینده اقلیت عرب، با وجود حضور در پارلمان، برای مشارکت در تشکیل دولت با محدودیت‌های سیاسی روبه‌رو هستند.
معافیت نظامی حریدی‌ها؛ اختلافی تعیین‌کننده
حریدی‌ها (یهودیان فوق‌ارتدوکس) یکی از گروه‌های مذهبی در اسرائیل هستند که زندگی خود را بر اساس تفسیر سخت‌گیرانه‌ای از قوانین و سنت‌های یهودیت تنظیم می‌کنند. بسیاری از آنان بر آموزش متون دینی در مدارس مذهبی تأکید دارند و در برخی جوامع حریدی، مردان پس از ازدواج نیز بخش زیادی از وقت خود را به مطالعه دینی اختصاص می‌دهند.
در اسرائیل، حریدی‌ها حدود ۱۴ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند و احزاب سیاسی وابسته به این جامعه از بازیگران مهم ائتلاف‌های حکومتی هستند. به همین دلیل، اختلاف بر سر خدمت نظامی آنان به یکی از موضوعات اصلی انتخابات تبدیل شده است.
یکی از موضوعات مهم و بحث‌برانگیز درباره این گروه، معافیت یا تعویق خدمت نظامی مردان حریدی است. بسیاری از آنان که تمام‌وقت در مدارس دینی تحصیل می‌کنند، سال‌ها از خدمت نظامی معاف بوده‌اند؛ اما این وضعیت با مخالفت بخش‌هایی از جامعه اسرائیل روبه‌رو شده و به موضوعی مهم در سیاست و تشکیل ائتلاف‌های حکومتی تبدیل شده است.
این مسئله با ادامه جنگ‌ها و افزایش نیاز ارتش به نیرو اهمیت بیشتری یافته است. نتانیاهو برای حفظ ائتلاف خود به حمایت احزاب مذهبی، از جمله شاس و یهودیت متحد توراتی، نیاز دارد. این احزاب نیز خواهان حفظ امتیازهای مذهبی و معافیت‌های مربوط به خدمت نظامی هستند.
در مقابل، آیزنکوت و شماری از مخالفان نتانیاهو خواستار محدودکردن معافیت‌های گسترده‌اند. اختلاف بر سر این موضوع می‌تواند مذاکرات تشکیل دولت را پیچیده کند یا حتی به فروپاشی ائتلاف بینجامد.
اقتصاد و هزینه زندگی
هزینه جنگ‌ها، مخارج نظامی و افزایش هزینه زندگی از دیگر موضوعات مورد توجه رأی‌دهندگان است. نتانیاهو بر توان اقتصادی و جایگاه اسرائیل در صنایع فناوری تأکید می‌کند، اما منتقدان او می‌گویند جنگ‌های طولانی فشار بیشتری بر خانوارها وارد کرده است.
با این حال، مسائل اقتصادی در کنار امنیت، مسئولیت دولت در قبال حمله هفتم اکتبر و معافیت نظامی حریدی‌ها قرار دارند و میزان تأثیر هرکدام بر رأی‌دهندگان به نتیجه نظرسنجی‌ها و شرایط کارزار انتخاباتی بستگی دارد.
آیا نتانیاهو قدرت را از دست می‌دهد؟
نتیجه انتخابات تنها به تعداد آرای لیکود یا میزان محبوبیت نتانیاهو بستگی ندارد. سه عامل اهمیت اساسی دارند: شمار کرسی‌های حزب او و متحدانش، توانایی مخالفان برای تشکیل ائتلاف و موضع احزاب کوچک در مذاکرات سیاسی.
اگر هیچ‌یک از اردوگاه‌ها نتواند حمایت ۶۱ نماینده را به دست آورد، مذاکرات ممکن است طولانی شود و تشکیل دولت با بن‌بست روبه‌رو شود. در چنین شرایطی، حتی حزب دارای بیشترین کرسی نیز ممکن است نتواند دولت تشکیل دهد.
اهمیت انتخابات اسرائیل بر منطقه
نتیجه انتخابات اسرائیل می‌تواند بر سیاست امنیتی این کشور، روابط آن با امریکا و نحوه مواجهه با ایران و فلسطینی‌ها تأثیر بگذارد. با این حال، تغییر نخست‌وزیر به‌تنهایی به معنای تغییر بنیادی سیاست خارجی اسرائیل نیست.
برای ارزیابی مسیر آینده، باید علاوه بر نتیجه انتخابات، ترکیب ائتلاف حاکم، نفوذ احزاب راست‌گرا و مذهبی و تصمیم‌های عملی دولت درباره ایران، جنگ غزه و شهرک‌سازی در کرانه باختری را نیز در نظر گرفت.
