• العربية
  • پښتو
  • English
BrandBrand
  • برنامه‌ها
  • تلویزیون
  • رادیو
  • افغانستان
  • جهان
  • زاویه
  • صفحه شما
  • ورزش
  • بازار
  • برنامه‌ها
  • تلویزیون
  • رادیو
  • افغانستان
  • جهان
  • زاویه
  • صفحه شما
  • ورزش
  • بازار
  • پوسته
  • زبان
    • العربية
    • پښتو
    • English
  • برنامه‌ها
  • تلویزیون
  • رادیو
  • افغانستان
  • جهان
  • زاویه
  • صفحه شما
  • ورزش
  • بازار
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به ولانت‌مدیا است.
volant media logo

جست‌وجوی سیاره‌ها با هوش مصنوعی؛ یافته‌های اخترشناسان آماتور چقدر معتبر هستند؟

۳۰ عقرب ۱۴۰۵، ۱۰:۳۶ (‎+۰ گرینویچ)

استفاده از هوش مصنوعی در میان اخترشناسان آماتور برای یافتن سیاره‌های خارج از منظومه شمسی رو به افزایش است، هرچند یافته‌های این کاوش‌ها از نظر اعتبار علمی یکسان نیستند.

وب‌سایت نیچر گزارش داد افراد علاقه‌مند به اخترشناسی دهه‌هاست به کمک ابزارهایی که ناسا و پژوهشگران در دسترس عموم گذاشته‌اند، به جست‌وجوی سیاره‌ها می‌پردازند.

اکنون مدل‌های هوش مصنوعی می‌توانند این ابزارها را در اینترنت پیدا کنند و با آن‌ها حجم بزرگی از داده‌های رصدی را مورد بررسی قرار دهند.

با این حال، میشل کونیموتو، پژوهشگر سیاره‌های فراخورشیدی در دانشگاه بریتیش کلمبیا در کانادا، هشدار داد برخی از جویندگان سیاره‌ها با نحوه کار این ابزارها آشنایی کافی ندارند و نمی‌توانند اعتبار یافته‌هایشان را بسنجند.

دو سرنخ در نور یک ستاره

پاول رابتسویچ، متخصص هوش مصنوعی در اسپانیا که آموزش رسمی اخترشناسی ندیده است، در ماه سپتامبر از «کلود کد»، ابزار برنامه‌نویسی شرکت آنتروپیک، خواست داده‌های بیش از ۱۲۰ هزار ستاره را بررسی کند.

ماهواره «تِس» ناسا این ستاره‌ها را در اواخر ۲۰۲۵ و اپریل ۲۰۲۶ رصد کرده بود.

رابتسویچ از کلود خواست در داده‌های تلسکوپ به دنبال ستاره‌هایی بگردد که در فواصل منظم اندکی کم‌نور می‌شوند.

کم‌نور شدن دوره‌ای یک ستاره می‌تواند نشانه گردش سیاره‌ای به دور آن باشد. هر بار که سیاره از میان ستاره و ناظر می‌گذرد، بخش کوچکی از نور ستاره به ناظر نمی‌رسد.

حدود دو هفته بعد، کلود در نور ستاره‌ای در فاصله ۱۱۶ سال نوری از زمین به دو الگوی جداگانه رسید. در یکی از این چرخه‌ها، ستاره تقریبا هر سه روز یک‌بار کم‌نور می‌شد و در دیگری، هر ۱۱ روز یک‌بار.

این دو چرخه می‌توانست نشانه گردش دو سیاره به دور همان ستاره باشد. در این صورت، سیاره‌ای که به ستاره نزدیک‌تر است، مدارش را در زمان کوتاه‌تری طی می‌کند.

از بایگانی تِس تا رصدهای تازه

رابتسویچ از کلود خواست داده‌های قدیمی‌تر تِس را نیز بررسی کند. هر دو الگو در رصدهای سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰ هم دیده می‌شدند.

کلود سپس به راهنمایی رابتسویچ این نشانه‌ها را با الگوریتمی سنجید که کونیموتو برای شناسایی سیاره‌ها نوشته و در دسترس عموم گذاشته بود.

رابتسویچ ۲۵ سپتامبر یافته‌هایش را در پایگاه «زنودو» منتشر کرد. مقاله او هنوز داوری علمی نشده است.

اخترشناسان پروژه تِس پس از بررسی مستقل این نشانه‌ها، هر دو مورد را به فهرست رسمی سیاره‌های احتمالی این پروژه افزودند.

کونیموتو نیز اوایل سال جاری همین نشانه‌ها را یافته بود، اما هنوز نتایج کارش را منتشر نکرده است.

انتظار می‌رود رصدهای تکمیلی تا دسامبر یا جنوری روشن کند که آیا گذر دو سیاره باعث کم‌نور شدن دوره‌ای این ستاره می‌شود یا خیر.

تردید درباره یک یافته دیگر

در ماه اکتبر، نویسنده‌ای در یک مقاله ۲۱ صفحه‌ای در پایگاه arXiv، یک سیاره فراخورشیدی احتمالی را معرفی کرد.

او در توضیح نقش هوش مصنوعی در پژوهش خود نوشت: «نویسنده تحلیل‌ها را به‌طور مستقل مورد بررسی قرار نداده و تخصص لازم را برای تایید تک‌تک جزییات فنی ندارد.»

آدینا فاینستاین، اخترشناس رصدی دانشگاه ایالتی میشیگان، گفت این بسیار نگران‌کننده است که نویسنده مقاله‌ای را منتشر کرده که خود نمی‌توانسته درستی یافته‌اش را بسنجد.

او افزود: «از مشارکت مردم استقبال می‌کنیم و خوشحال می‌شویم که شهروندان با شور و شوق به پژوهش علمی می‌پردازند. در عین حال، می‌خواهیم مطمئن شویم که از این ابزارها درست استفاده می‌کنند.»

مدیران arXiv آخرین نسخه مقاله را به‌دلیل ناسازگاری با معیارهای این پایگاه برای استفاده از هوش مصنوعی مولد حذف کردند.

کونیموتو از صراحت نویسنده درباره محدودیت دانش خود استقبال کرد و گفت هر جا شیوه تحلیل داده‌ها برای جویندگان سیاره‌ها روشن نیست، باید از متخصصان کمک بگیرند.

پربازدیدترین‌ها

عالم منتقد: کلیه‌‌ام در زندان طالبان از کار افتاد
۱

عالم منتقد: کلیه‌‌ام در زندان طالبان از کار افتاد

۲

طالبان دختران افغان را به یوتیوبر امریکایی پیشنهاد می‌دهد

۳

پسر گلبدین حکمتیار می‌گوید طالبان ۲۵ جریب زمین خانواده‌اش را غصب کرده است

۴

رئیس‌جمهو‌ر تاجیکستان پوتین را از وضعیت مرز افغانستان آگاه کرد

۵

ربایندگان برای آزادی دو کارگر افغان در ایران «۲۰ میلیارد تومان خواسته‌اند»

•
•
•

مطالب بیشتر

گفت‌وگوها برای تدوین مقررات «ربات‌های قاتل» تا سال ۲۰۲۸ ادامه می‌یابد

۳۰ عقرب ۱۴۰۵، ۱۰:۲۹ (‎+۰ گرینویچ)
100%
تجمع اعتراضی اعضای کارزار «ربات‌های قاتل را متوقف کنید»، برلین، حمل ۱۳۹۸

کشورهای حاضر در نشست سازمان ملل در ژنو بر سر ادامه مذاکرات با هدف تدوین مقرراتی برای سلاح‌های خودمختار موسوم به «ربات‌های قاتل» تا سال ۲۰۲۸ توافق کردند. با این حال، هنوز روشن نیست این مقررات از نظر حقوقی الزام‌آور خواهد بود یا نه.

خبرگزاری رویترز شنبه ۳۰ عقرب گزارش داد حدود ۱۰۰ کشور خواستار آن بودند که در مهلتی کوتاه، قواعدی الزام‌آور برای این سلاح‌ها وضع شود.

در نهایت، مخالفت شماری از تولیدکنندگان بزرگ تسلیحات از جمله امریکا، روسیه و اسرائیل، دامنه این توافق را محدود کرد. واشینگتن و مسکو ترجیح می‌دهند هر کشور دستورالعمل‌های خود را تدوین کند.

کشورهای عضو «کنوانسیون برخی سلاح‌های متعارف» از ۲۵ عقرب در ژنو گرد هم آمده بودند تا درباره سامانه‌هایی مذاکره کنند که می‌توانند با نظارت اندک انسان یا حتی بدون نظارت او، اهداف را شناسایی و به آن‌ها حمله کنند.

این نشست در حالی برگزار شد که نگرانی‌ها درباره کاربرد سلاح‌های خودمختار مرگبار در درگیری‌های اوکراین، خاورمیانه و سودان رو به افزایش است.

دبیرکل سازمان ملل، پاپ و صلیب سرخ خواستار وضع مقرراتی سخت‌گیرانه و الزام‌آور برای این تسلیحات شده‌اند. برخی از این سلاح‌ها برای شناسایی و انتخاب هدف از هوش مصنوعی بهره می‌گیرند.

پاپ لئو، رهبر کاتولیک‌های جهان، بارها درباره گسترش هوش مصنوعی و خطر تسلط آن بر زندگی انسان هشدار داده است. کاربرد نظامی این فناوری از نگرانی‌های اصلی او به شمار می‌رود.

پاپ خواستار نظارت بر توسعه سامانه‌های تسلیحاتی مبتنی بر هوش مصنوعی شده و گفته این سلاح‌ها چنان پیشرفت کرده‌اند که مهارشان عملا از توان انسان خارج شده است.

ساعت‌ها چانه‌زنی بر سر چند واژه

رویترز به نقل از دیپلمات‌های حاضر در نشست ژنو گزارش داد اعتراض روسیه به آیین‌نامه مذاکرات به لغو شماری از جلسات رسمی انجامید.

مذاکره‌کنندگان در آخرین شب نشست، ساعت‌ها بر سر چند واژه چانه زدند و گفت‌وگوها سرانجام پس از ساعت چهار بامداد به وقت محلی پایان یافت.

ژولین تونی، رئیس سوئیسی نشست، اعلام کرد این توافق که پس از بیش از یک دهه مذاکره به دست آمد، دستاوردی مهم برای خلع سلاح با اهداف بشردوستانه محسوب می‌شود.

او در پایان نشست به خبرنگاران گفت: «این توافق نشان می‌دهد حتی در جهان امروز با همه شکاف‌های عمیقش، دیپلماسی چندجانبه همچنان می‌تواند به نتایج ملموس برسد.»

در سوی دیگر، یکی از دیپلمات‌های حاضر در نشست که کشورش خواستار وضع قوانین الزام‌آور بود، نتیجه مذاکرات را «ناامیدکننده» خواند.

او در عین حال افزود نتیجه «می‌توانست بسیار بدتر از این باشد».

هشدار گروه‌های حقوق بشری

به گزارش رویترز، بسیاری از گروه‌های حقوق بشری از نتیجه نشست انتقاد کردند و هشدار دادند پیشرفت فناوری این سلاح‌ها ممکن است از تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار آن‌ها پیشی بگیرد.

نیکول فان رویین، مدیر اجرایی کارزار «ربات‌های قاتل را متوقف کنید»، در حاشیه نشست گفت: «تاخیر در تدوین سندی الزام‌آور، غیرنظامیان و بشریت را به خطر می‌اندازد.»

تصمیم‌گیری در چارچوب این کنوانسیون به اجماع هر ۱۲۸ کشور عضو نیاز دارد.

برخی ناظران و مقام‌های نظامی پیشین می‌گویند کشورها باید آماده باشند امکان آغاز مذاکراتی تازه خارج از چارچوب کنونی سازمان ملل را مورد بررسی قرار دهند.

پژوهشگر پولندی: چشم‌پوشی از تمامیت ارضی اوکراین، پاداش دادن به تجاوز روسیه است

۲۹ عقرب ۱۴۰۵، ۱۴:۵۹ (‎+۰ گرینویچ)
•
طاهر قادری
100%

در حالی که تلاش‌های دیپلوماتیک برای پایان‌دادن به جنگ روسیه و اوکراین ادامه دارد، طرحی که در هفته‌های اخیر از سوی نمایندگان دونالد ترامپ مطرح شده، توجه بسیاری را به خود جلب کرده است.

بر اساس این طرح، اوکراین در برابر واگذاری منطقه دونباس به روسیه، زمینه عضویت در پیمان ناتو را به دست خواهد آورد.

اخیرا، رئیس‌جمهور اوکراین اعلام کرد که مذاکره‌کنندگان امریکایی پیشنهاد کردند اوکراین در ازای عضویت ناتو، نیروهای باقی‌مانده خود را از منطقه دنباس در شرق این کشور خارج کند. ولودیمیر زلنسکی گفت که پس آغاز درگیری میان روسیه و اوکراین، امریکا برای اولین‌بار چنین پیشنهادی را مطرح کرده است.

این پیشنهاد به یکی از بحث‌برانگیزترین سناریوهای مطرح برای پایان جنگ تبدیل شده است.

اما مالگورژاتا بونیکوفسکا، رئیس مرکز روابط بین‌الملل پولند، آن را نه یک مصالحه سیاسی، بلکه «از دست دادن سنگین سرزمین» می‌داند.

او در گفت‌وگو با رادیو افغانستان اینترنشنال گفته است که اروپا حاضر نیست صلحی را بپذیرد که به گفته او «تجاوز روسیه را پاداش دهد».

به باور او، جنگ اوکراین دیگر صرفا جنگی میان مسکو و کی‌یف نیست، بلکه بخشی از رویارویی گسترده‌تر روسیه با غرب و به‌ویژه اروپا به شمار می‌رود.

«واگذاری سرزمین» یک مصالحه نیست

در حالی که برخی طرح‌های مطرح‌شده در ماه‌های اخیر بر مبنای واگذاری بخشی از سرزمین‌های اشغال‌شده اوکراین در برابر تضمین‌های امنیتی شکل گرفته‌اند، بونیکوفسکا چنین رویکردی را «مصالحه» نمی‌داند.

او می‌گوید: «از دید من، این یک مصالحه نیست، بلکه از دست دادن بخش بزرگی از خاک است؛ خاکی که پس از فروپاشی اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱، تمامیت آن به رسمیت شناخته شد.»

اشاره او به توافق و اجماعی است که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت؛ زمانی که مرزهای جمهوری‌های سابق شوروی، از جمله اوکراین، به عنوان مرزهای بین‌المللی به رسمیت شناخته شدند و روسیه نیز استقلال و تمامیت ارضی این کشورها را پذیرفت. از نگاه او، پذیرش تغییر این مرزها از راه جنگ و اشغال نظامی، یکی از اصول بنیادین نظم امنیتی اروپا پس از جنگ سرد را زیر سؤال می‌برد.

بنا از نگاه اروپا، تغییر مرزها از طریق زور با اصول حقوق بین‌الملل در تضاد است و پذیرش آن می‌تواند پیامدهای خطرناکی برای آینده امنیت قاره داشته باشد.

«چرخش امریکا» و تغییر معادلات جنگ

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این گفت‌وگو انتقاد صریح بونیکوفسکا از تغییر سیاست واشنگتن در قبال جنگ اوکراین بود.

به گفته او، اگر امریکا مسیر خود را تغییر نمی‌داد، روسیه اکنون در موقعیت متفاوتی قرار داشت.

او گفت: «اگر این چرخش در سیاست امریکا رخ نمی‌داد، به احتمال زیاد جنگ تا حالا پایان یافته بود و روسیه در شرایط متفاوتی پشت میز مذاکره می‌نشست.»

بونیکوفسکا معتقد است تحریم‌های غربی فشار قابل توجهی بر اقتصاد روسیه وارد کرده و مسکو را وادار ساخته است برای صادرات انرژی و تجارت خارجی بیش از گذشته به چین و دیگر کشورهای آسیایی وابسته شود.

به گفته صندوق بین‌المللی پول، اقتصاد روسیه اگرچه با وجود تحریم‌ها همچنان رشد محدودی را حفظ کرده، اما بخش بزرگی از هزینه‌های دولتی این کشور اکنون صرف جنگ و بخش نظامی می‌شود.

اروپا: امریکا دیگر شریک قابل اعتماد گذشته نیست

رئیس مرکز روابط بین‌الملل پولند می‌گوید نگاه نخبگان امریکایی به اروپا تغییر کرده است.

او گفت: «امروز اروپا در نگاه ایالات متحده دیگر یک بازیگر درجه اول محسوب نمی‌شود. بازیگر اصلی چین است و روسیه نیز به دلیل منابع طبیعی و سلاح هسته‌ای همچنان اهمیت دارد.»

به گفته او، بسیاری از کشورهای اروپایی به این نتیجه رسیده‌اند که دیگر نمی‌توانند امنیت خود را صرفا بر رهبری واشنگتن بنا کنند.

این دیدگاه در حالی مطرح می‌شود که اعضای اروپایی ناتو در سال‌های اخیر هزینه‌های دفاعی خود را به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش داده‌اند. بر اساس آمار ناتو، مجموع هزینه‌های دفاعی اعضای اروپایی و کانادا اکنون به بیش از نیم تریلیون دالر در سال رسیده و بسیاری از کشورها از جمله پولند، کشورهای بالتیک و آلمان برنامه‌های گسترده بازتسلیحاتی را دنبال می‌کنند.

«ناتو ۳.۰» و تلاش اروپا برای اتکای کمتر به امریکا

بونیکوفسکا می‌گوید اروپا هم‌اکنون در حال طراحی ساختار جدیدی برای تأمین امنیت خود است؛ روندی که از آن با عنوان «ناتو ۳.۰» یاد می‌شود.

به گفته او، کشورهای اروپایی باید مسئولیت بیشتری در قبال امنیت قاره بر عهده بگیرند و وابستگی خود به امریکا را کاهش دهند.

او هشدار داد که روابط فراآتلانتیک دیگر مانند گذشته نخواهد بود و اروپا خود را برای یک «واقعیت جدید» آماده می‌کند.

روسیه؛ ضعیف‌تر از آنچه تصور می‌شد

بونیکوفسکا معتقد است یکی از نتایج جنگ این بوده که تصویر قدرت نظامی روسیه آسیب دیده است.

او گفت: «امروز همه می‌بینند که روسیه آن‌قدر که تصور می‌شد قدرتمند نیست، زیرا نتوانسته بر همسایه‌ای بسیار کوچک‌تر از خود پیروز شود».

براساس برآوردهای مختلف غربی، مجموع کشته‌ها و زخمی‌های دو طرف جنگ از یک میلیون نفر فراتر رفته است؛ جنگی که اکنون وارد پنجمین سال خود شده و خطوط نبرد در بسیاری از جبهه‌ها ماه‌هاست تغییر اساسی نکرده است.

برنده خاموش جنگ؛ چین؟

در ارزیابی بونیکوفسکا، کشوری که بیشترین بهره ژئوپولیتیکی را از جنگ برده، چین است.

او می‌گوید بیجینگ تلاش کرده خود را به عنوان بازیگری باثبات، قابل پیش‌بینی و حامی راه‌حل‌های دیپلوماتیک معرفی کند؛ در حالی که همزمان از وابستگی بیشتر روسیه به اقتصاد چین نیز سود برده است.

او گفت که جنگ اوکراین ممکن است حتی در محاسبات چین درباره تایوان نیز تأثیر گذاشته باشد و هزینه‌های درگیری نظامی را برای رهبران چینی ملموس‌تر کرده باشد.

اما در عین حال تأکید کرد که بدون همکاری‌های اقتصادی چین، روسیه احتمالاً فشار بسیار بیشتری را تحمل می‌کرد و شاید زودتر ناچار به مذاکره می‌شد.

جنگی که فراتر از اوکراین است

رئیس مرکز روابط بین‌الملل پولند در پایان تأکید کرد که جنگ اوکراین را نباید صرفا یک منازعه منطقه‌ای دانست.

به گفته او، این جنگ به یکی از عوامل اصلی شکل‌گیری نظم جدید جهانی در قرن بیست‌ویکم تبدیل شده است.

او می‌گوید نتایج این جنگ نه تنها آینده اوکراین و روسیه، بلکه جایگاه اروپا، نقش امریکا و وزن فزاینده چین در نظام بین‌الملل را نیز تعیین خواهد کرد.

آیا بریتانیا در حال بازتعریف نقش خود در پرونده افغانستان است؟

۲۹ عقرب ۱۴۰۵، ۱۰:۲۰ (‎+۰ گرینویچ)
•
ضیا فیروزپور
100%

ریچارد لینزی، نماینده ویژه بریتانیا برای افغانستان، در ماه‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری فعال شده است. او پی‌درپی به اسلام‌آباد و کابل سفر می‌کند و برای کاهش تنش میان طالبان و پاکستان تلاش دارد. طالبان نیز از نقش لینزی در کاهش این تنش‌ها حمایت کرده‌اند.

ناظران می‌گویند که بریتانیا در ماه‌های اخیر به شکل محسوسی در مسئله افغانستان فعال‌تر شده است.

اما بریتانیا در معادلات افغانستان چه جایگاهی دارد و لندن از افزایش تحرکات دیپلوماتیک خود در این پرونده چه هدفی را دنبال می‌کند؟

سیاست بریتانیا در پنج سال گذشته بر تعامل مشروط با طالبان استوار بوده است. این کشور سفارت خود را در کابل بازگشایی نکرده و سفارت افغانستان در لندن را نیز به طالبان واگذار نکرده است. با این حال، بریتانیا همواره کانال‌های ارتباطی خود با طالبان را حفظ کرده و کوشیده است از طریق گفت‌وگو با این گروه، رایزنی با کشورهای منطقه و افزایش نقش خود در کمک‌های بشردوستانه، بر روندهای سیاسی و امنیتی افغانستان تأثیر بگذارد.

تحرکات اخیر ریچارد لینزی نشان می‌دهد که لندن در پی تقویت این نقش است. مجموعه سفرها و دیدارهای منطقه‌ای او در ماه‌های اخیر، در کنار مواضع رسمی بریتانیا، تصویری نسبتاً روشن از اولویت‌های این کشور در قبال افغانستان ارائه می‌کند.

ریچارد لینزی در ماه اکتبر به کابل سفر کرد و پس از بازگشت، در ۹ اکتبر اعلام کرد که با وزیران طالبان، سازمان‌های غیردولتی و نهادهای جامعه مدنی افغانستان دیدار کرده است. او گفت که در این نشست‌ها بر ضرورت تقویت ثبات منطقه‌ای، مبارزه با تروریسم و رعایت حقوق زنان و دختران تأکید کرده و درباره کمک‌های بریتانیا به مردم افغانستان نیز سخن گفته است.

پیش از آن نیز او در پیامی تأیید کرده بود که در کابل با مقام‌های طالبان درباره اولویت‌های بریتانیا گفت‌وگو کرده است. ریچارد لینزی تصریح کرده بود که گفت‌وگو با طالبان زمانی معنا پیدا می‌کند که با اقدامات عملی همراه باشد؛ اقداماتی در زمینه اجرای تعهدات ضدتروریستی، مقابله با تهدیدهای امنیتی منطقه و احترام به حقوق زنان و دختران.

این اظهارات نشان می‌دهد که بریتانیا، برخلاف برخی کشورهای غربی که ارتباطات خود را با طالبان محدود نگه داشته‌اند، کانال‌های تماس مستقیم با مقام‌های این گروه را حفظ کرده است. در واقع، یکی از ویژگی‌های رویکرد لندن، باز نگه‌داشتن مسیرهای ارتباطی با طالبان، بدون چشم‌پوشی از اختلافات عمیق با این گروه در زمینه حقوق بشر و حقوق زنان است.

این رویکرد در دیدارهای بعدی ریچارد لینزی نیز ادامه یافت. او در ماه نوامبر در یک نشست مجازی با عبدالواسع، رئیس دفتر رئیس وزیران طالبان، گفت‌وگو کرد. افزون بر این، نماینده ویژه بریتانیا در اسلام‌آباد با سردار احمد شکیب، سفیر طالبان در پاکستان، دیدار کرد. دو طرف در این دیدار درباره روابط افغانستان و بریتانیا، تحولات امنیتی منطقه و نقش گفت‌وگوهای دیپلوماتیک در تقویت ثبات منطقه‌ای بحث کردند.

این تماس‌های حضوری و آنلاین نشان می‌دهد که لندن در پی قطع ارتباط با طالبان نیست؛ بلکه همچنان گفت‌وگو را ابزاری ضروری برای پیگیری اهداف امنیتی و سیاسی خود در افغانستان می‌داند.

دیپلوماسی فعال در کابل، اسلام‌آباد و دوحه

پس از سفر به کابل، نماینده بریتانیا در هفته دوم نوامبر راهی اسلام‌آباد شد. او در ۱۴ نوامبر اعلام کرد که با مقام‌های پاکستانی دیدارهای «سازنده‌ای» داشته و در این دیدارها نگرانی بریتانیا از افزایش تنش‌ها میان طالبان و پاکستان را مطرح کرده است. او همچنین تأکید کرد که بریتانیا از تلاش‌ها برای دستیابی به صلح و ثبات پایدار در منطقه حمایت می‌کند. هم‌زمان، رسانه‌ها به نقل از او گزارش دادند که در دیدارهایش با مقام‌های پاکستانی درباره روابط پرتنش کابل و اسلام‌آباد گفت‌وگو کرده است.

اهمیت این سفر زمانی بیشتر می‌شود که آن را در کنار دیدار بعدی لینزی قرار دهیم. او در ۱۵ نوامبر از گفت‌وگو با نماینده ویژه وزیر خارجه قطر، خبر داد و اعلام کرد که بریتانیا از همه تلاش‌ها برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای و بازگشت به گفت‌وگوهای مسالمت‌آمیز حمایت می‌کند.

قطر در سال‌های اخیر یکی از مهم‌ترین کانال‌های ارتباطی میان طالبان و کشورهای غربی بوده و نقش برجسته‌ای در تسهیل تماس‌های دیپلوماتیک با این گروه داشته است. از این رو، گفت‌وگوی نماینده ویژه بریتانیا با مقام قطری را می‌توان بخشی از تلاش لندن برای هماهنگی با بازیگران کلیدی دخیل در پرونده افغانستان دانست.

این تحرکات نشان می‌دهد که بریتانیا صرفاً در پی میانجی‌گری برای کاهش تنش میان طالبان و پاکستان نیست؛ بلکه تلاش دارد از طریق ارتباط هم‌زمان با کابل، اسلام‌آباد و دوحه، در مدیریت معادلات سیاسی و امنیتی منطقه نقش فعال‌تری ایفا کند.

در کنار این تحرکات سیاسی و امنیتی، بُعد بشردوستانه سیاست بریتانیا نیز همچنان پررنگ است. لینزی اخیراً از آغاز رویکرد جدید بریتانیا برای مقابله با سوءتغذیه در افغانستان خبر داده است؛ برنامه‌ای که با همکاری یونیسف، برنامه جهانی غذا و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد اجرا می‌شود و بر مداخله زودهنگام برای جلوگیری از گسترش سوءتغذیه تمرکز دارد.

هرچند این اقدام در ظاهر یک برنامه توسعه‌ای و بشردوستانه است، اما در سطح کلان می‌توان آن را بخشی از راهبرد لندن برای جلوگیری از وخامت بیشتر بحران انسانی و پیامدهای احتمالی امنیتی آن نیز دانست.

تحرکات ریچارد لینزی تنها به افغانستان، پاکستان و دیگر کشورهای منطقه محدود نمی‌شود. او هم‌زمان با شرکای اروپایی و غربی نیز درباره تحولات افغانستان رایزنی می‌کند. برای نمونه، در اواسط نوامبر، در نشستی به میزبانی سفیر سوئیس در پاکستان، همراه با سیوالد هوگی، سفیر ناروی در پاکستان، درباره وضعیت افغانستان و پیامدهای منطقه‌ای آن گفت‌وگو کرد.

این نشست بر ضرورت تداوم تعامل بین‌المللی، هماهنگی نزدیک میان شرکای غربی و استمرار گفت‌وگو با کشورهای منطقه تأکید داشت. این دیدار نشان می‌دهد که لندن در تلاش است علاوه بر تعامل با بازیگران منطقه‌ای، رویکرد خود را با کشورهای اروپایی و غربی نیز هماهنگ کند و در شکل‌دهی به اجماع بین‌المللی درباره افغانستان نقش فعالی داشته باشد.

اولویت‌های اصلی لندن در افغانستان چیست؟

در مجموع، از میان مواضع و سفرهای اخیر لینزی می‌توان سه اولویت اصلی بریتانیا را شناسایی کرد: نخست، جلوگیری از تبدیل‌شدن افغانستان به منبع تهدیدهای تروریستی؛ دوم، مهار تنش میان طالبان و پاکستان و پیشگیری از بی‌ثباتی منطقه‌ای؛ و سوم، حفظ نفوذ سیاسی و بشردوستانه بریتانیا در افغانستان از طریق تعامل مستقیم با بازیگران داخلی و منطقه‌ای.

یک مقام پیشین و ارشد دولت افغانستان که نخواست نامش در این گزارش ذکر شود، معتقد است تحرکات اخیر بریتانیا فراتر از پیگیری موضوعات بشردوستانه یا امنیتی است و می‌تواند نشانه آغاز مرحله‌ای جدید در دیپلوماسی منطقه‌ای باشد.

او به افغانستان اینترنشنال گفت: «بریتانیا در ماه‌های اخیر به شکل محسوسی در مسئله افغانستان فعال‌تر شده و به نظر می‌رسد این فعالیت‌ها با همکاری و هماهنگی پاکستان در حال پیشرفت است. لندن در مقایسه با بسیاری از بازیگران غربی شناخت تاریخی، سیاسی و امنیتی عمیق‌تری از افغانستان و پاکستان دارد و همچنان از ظرفیت بالایی برای هماهنگ‌سازی مواضع کشورهای ذی‌نفع برخوردار است.»

به باور این مقام پیشین، سفرهای متوالی نماینده ویژه بریتانیا به کابل و اسلام‌آباد و دیدار او با مقام‌های قطری نشان می‌دهد که لندن در حال ارزیابی امکان شکل‌دهی به چارچوبی تازه برای مدیریت پرونده افغانستان است.

او می‌گوید: «بریتانیا توانایی آن را دارد که کشورهای اروپایی، ایالات متحده، کشورهای خلیج و حتی برخی بازیگران منطقه را حول یک دستور کار مشترک بسیج کند. اگر این تحرکات ادامه پیدا کند، ممکن است در ماه‌های آینده شاهد شکل‌گیری رویکرد جدیدی در قبال افغانستان باشیم؛ رویکردی که بیش از گذشته بر ثبات منطقه‌ای، تعامل مدیریت‌شده با طالبان و کاهش تهدیدهای امنیتی تمرکز خواهد داشت.»

ریچارد لینزی کیست؟

ریچارد لینزی در جون ۲۰۲۵ به‌عنوان نماینده ویژه بریتانیا برای افغانستان منصوب شد. او پیش از آن، از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ معاون بخش افغانستان و پاکستان در وزارت خارجه بریتانیا بود.

سوابق کاری او نشان می‌دهد که بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای‌اش با موضوعات امنیتی، مدیریت بحران، سیاست امنیتی و جنوب آسیا گره خورده است. او پیش‌تر ریاست بخش روابط پاکستان و هند-پاکستان در اداره جنوب آسیا وزارت خارجه بریتانیا را نیز بر عهده داشته و در «واحد اضطراری افغانستان» پس از تحولات سال ۲۰۰۱ فعالیت کرده است.

لینزی همچنین در کشورهای برازیل، استرالیا، زیمبابوه و برونئی مأموریت‌های دیپلوماتیک داشته و از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۰ کمیشنر عالی بریتانیا در برونئی بوده است.

انتخاب ریچارد لینزی نیز خود نشانه‌ای از اولویت‌های لندن در قبال افغانستان است. او نه صرفاً یک دیپلومات سیاسی و نه یک مقام توسعه‌ای، بلکه متخصص پرونده‌های امنیتی، مدیریت بحران و جنوب آسیاست. از این رو، تمرکز او بر طالبان، پاکستان، قطر، مبارزه با تروریسم و ثبات منطقه‌ای را می‌توان بازتاب مستقیم نگرانی‌های راهبردی بریتانیا دانست؛ نگرانی‌هایی که فراتر از موضوعات بشردوستانه، به امنیت منطقه و جلوگیری از گسترش بی‌ثباتی از افغانستان به کشورهای همسایه و فراتر از آن مربوط می‌شود.

بازتعریف نقش بریتانیا یا مدیریت محتاطانه بحران؟

افغانستان امروز در مرکز سیاست خارجی بریتانیا قرار ندارد، اما در تقاطع سه دغدغه مهم لندن، یعنی امنیت، ثبات منطقه‌ای و مدیریت بحران‌های انسانی، جای گرفته است.

به همین دلیل، بریتانیا نه از افغانستان فاصله گرفته و نه آماده سرمایه‌گذاری سیاسی گسترده در این کشور، مانند گذشته، است؛ بلکه سیاستی عمل‌گرایانه و محتاطانه را برای حفظ نفوذ خود و جلوگیری از تبدیل‌شدن افغانستان به منشأ بحران‌های جدید دنبال می‌کند.

با این حال، آنچه تاکنون از مواضع و تحرکات ریچارد لینزی برمی‌آید، این است که بریتانیا در پی تغییر فوری ساختار قدرت در افغانستان نیست. هدف اصلی لندن، به نظر می‌رسد، مدیریت پیامدهای حاکمیت طالبان بر امنیت منطقه، کنترول تهدیدهای فرامرزی، جلوگیری از وخامت بحران انسانی و حفظ اهرم‌های نفوذ دیپلوماتیک باشد.

به بیان دیگر، بریتانیا در حال حاضر بیش از آن‌که به تغییر طالبان بیندیشد، به دنبال مدیریت افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان و جلوگیری از تبدیل‌شدن این کشور به منشأ بحران‌های بزرگ‌تر منطقه‌ای است.

اروپا آماده مذاکره با روسیه درباره پایان جنگ اوکراین است

۲۹ عقرب ۱۴۰۵، ۰۴:۰۲ (‎+۰ گرینویچ)
100%

رهبران اروپایی در جریان نشست متحدان اوکراین در برلین، با نمایش همبستگی قوی در حمایت از کی‌یف، اعلام کردند که برای مذاکره با روسیه به‌منظور پایان دادن به جنگ اوکراین آمادگی دارند. اندی برنام، نخست‌وزیر بریتانیا گفت: «اروپا موضع مذاکراتی روشن، منسجم و واحدی دارد.»

هم‌زمان، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، تاکید کرد که «خواسته‌های حداکثری مسکو واقع‌بینانه نیست.»

جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ و یکی از دو فرستاده امریکا در نشست برلین، اظهار داشت که رئیس‌جمهور امریکا می‌خواهد «با حضور اروپا در کنار خود» با مسکو به توافق برسد. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، تاکنون هرگونه نقش اروپا در مذاکرات صلح به رهبری امریکا را رد کرده است.

دونالد ترامپ پیش‌تر در شهر شنژن در جنوب‌شرق چین، گفت‌وگوهای تاریخی سه‌جانبه‌ای را با ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، برگزار کرده بود و پس از آن از داخل هواپیمای ریاست‌جمهوری به‌صورت تلفنی به نشست برلین پیوست.

پوتین در یک نشست خبری طولانی پس از دیدار با ترامپ و شی، به موضوع مذاکرات چندجانبه صلح پرداخت و گفت امریکایی‌ها «با اصرار» از روسیه می‌خواهند که به اروپایی‌ها اجازه حضور در مذاکرات را بدهد. او ادعا کرد که روسیه با این ایده مخالف نیست، اما مسکو می‌خواهد بداند «اروپا چه چیزی به این مذاکرات می‌آورد.» پوتین افزود: «به همین دلیل از طریق مجاری دیپلماتیک از اروپایی‌ها دعوت کرده‌ایم به مسکو بیایند تا مواضع‌شان مشخص شود و پس از آن تصمیم خواهیم گرفت گفت‌وگو با اوکراین را در چه قالبی ادامه دهیم.»

با این حال، پوتین مدعی شد که روسیه «هر روز» می‌شنود رهبران اروپایی از وقوع جنگ در سال ۲۰۳۰ سخن می‌گویند و افزود: «ما قصد حمله به هیچ‌کس را نداریم... آیا این عادی است؟ فکر نمی‌کنم.» او در عین حال اذعان کرد که مسکو می‌داند «بحث درباره مسائل مربوط به امنیت اروپا بدون حضور اروپایی‌ها بی‌فایده است.»

در همین حال، جرد کوشنر به خبرنگاران گفت که ترامپ نشست شنژن را با این باور ترک کرده که «صلح دست‌یافتنی است.» او با لحنی خوش‌بینانه مدعی شد که روس‌ها حاضرند به تشخیص فرستادگان امریکا درباره حضور اروپا در میز مذاکره اعتماد کنند و مسکو اکنون با ارائه تضمین‌های امنیتی به اوکراین بر پایه «ماده پنج ناتو» مشکلی ندارد؛ ماده‌ای که متحدان را ملزم می‌کند در صورت حمله به یک عضو، از آن دفاع کنند.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین که در نشست برلین حضور داشت، از دیرباز خواستار تضمینی هم‌سطح بند دفاع جمعی ناتو بوده است، اما نشانه‌های اندکی از پذیرش چنین شرطی از سوی پوتین وجود دارد. روسیه عضویت اوکراین در ناتو را به‌طور کامل رد می‌کند، اما گزارش‌ها حاکی است که مذاکره‌کنندگان امریکایی ایده ارائه تضمین‌هایی شبیه ماده پنج را بدون عضویت رسمی اوکراین در ناتو، در ازای امتیازهای ارضی دردناک از سوی کی‌یف، بررسی کرده‌اند.

زلنسکی و سه رهبر اروپایی، یعنی مرتس، برنام و امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، به اندازه کوشنر خوش‌بین نبودند. رئیس‌جمهور اوکراین تصریح کرد که پوتین تاکنون تمام پیشنهادها را رد کرده و گفت: «پوتین همیشه گفته نه.»

صدراعظم آلمان نیز با ابراز تردید مشابه، خاطرنشان کرد که با مشارکت امریکا احتمال صلح افزایش یافته و اروپا آماده ورود به «گفت‌وگوهای جدی درباره امنیت اروپا» با روسیه است؛ مشروط بر اینکه با گفت‌وگوی جدی و پیش از هر چیز با یک توافق صلح با اوکراین همراه باشد. مرتس گفت: «این مذاکرات باید آغاز شود و ما در صورتی آن را می‌پذیریم که شرایط برای اروپا و اوکراین قابل قبول باشد.»

مرتس همچنین در میان نگرانی‌ها در اروپا درباره اینکه ممکن است موضوع تقسیم مناطق نفوذ میان قدرت‌های بزرگ در دستور کار نشست سه‌جانبه شنژن بوده باشد، هرگونه تلاش در این زمینه را غیرقابل قبول خواند و گفت: «قالب یالتا صلح نخواهد آورد.» او با کم‌اهمیت جلوه دادن نشست شنژن و توصیف آن به‌عنوان «یک فرصت برای عکس گرفتن»، افزود: «امریکا می‌داند بدون ما صلحی وجود نخواهد داشت و ما نیز می‌دانیم با حضور امریکا در کنارمان، چشم‌انداز صلح افزایش می‌یابد.»

دونالد توسک، نخست‌وزیر پولند، نیز به توصیف پوتین به‌عنوان «دوست» از سوی ترامپ در نشست شنژن اعتراض کرد و گفت: «آقای پوتین دوست ما نیست و هرگز نخواهد بود.»

از سوی دیگر، امانوئل مکرون از متحدان اوکراین خواست «حداکثر توان» خود را برای ارسال سامانه‌های پدافند هوایی مورد نیاز کی‌یف به‌منظور دفع حملات مرگبار روسیه به کار گیرند و همچنین خواستار «بازگشایی دوباره پرونده عضویت اوکراین در ناتو» شد.

عاشقی یک‌جانبه روس‌ها با طالبان

۲۹ عقرب ۱۴۰۵، ۰۰:۳۳ (‎+۰ گرینویچ)
•
فضل‌احمد معنوی
100%

روسیه در بخش بزرگی از تاریخ معاصر خود با اسلام سیاسی و جریان‌های مذهبی مستقل از حاکمیت سر سازگاری نداشته است. اما در سال‌های اخیر، تلاش مسکو برای برقراری روابط دوستانه و گسترش همکاری با طالبان، به عنوان یک جریان افراطی مذهبی، از تغییر این رویکرد حکایت دارد.

تجربه تاریخی نشان داده است که قدرت‌های بزرگ غربی، در مقاطع مختلف، با قرائت‌های گوناگون اسلام سیاسی، سنتی و حتی سلفی افراطی، بر مبنای منافع استراتژیک خود تعامل کرده‌اند و از ظرفیت این جریان‌ها برای پیشبرد اهداف سیاسی و جیوپولیتیک خویش بهره برده‌اند.

برای نمونه، ایالات متحده و متحدان غربی آن در دوران جنگ سرد، با حمایت گسترده از مجاهدین افغانستان که بخش مهمی از آنان از جریان‌های اسلام‌گرای متأثر از اندیشه اخوان‌المسلمین مصر بودند، توانستند جبهه‌ای نیرومند در برابر ارتش اتحاد شوروی ایجاد کنند. این حمایت‌ها، در کنار عوامل دیگر، به شکست راهبرد نظامی شوروی در افغانستان و تشدید بحران‌های داخلی آن انجامید؛ بحرانی که سرانجام در فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال دوباره جمهوری‌های تشکیل‌دهنده آن نقش داشت.

تجربه روسیه متفاوت بوده است. در دوران اتحاد جماهیر شوروی، مسکو در جمهوری‌های آسیای میانه خدمات اجتماعی را گسترش داد و زیرساخت‌های بسیاری ساخت. با این حال، نگاه ایدئولوژیک حکومت شوروی به اسلام و محدودیت‌هایی که بر زندگی دینی مسلمانان وضع کرد، به بی‌اعتمادی در میان اقشار مذهبی این جمهوری‌ها دامن زد و آنان را از حکومت دور کرد. آثار این بی‌اعتمادی پس از فروپاشی شوروی نیز بر جا ماند.

اکنون، پس از گذشت نزدیک به یک‌ونیم قرن از گسترش نفوذ روسیه در بخش‌هایی از جهان اسلام و آسیای میانه، به نظر می‌رسد مسکو به این نتیجه رسیده است که باید در روش و سیاست خود بازنگری کند. به‌ویژه پس از ورود نیروهای چچنی به جنگ اوکراین و برجسته‌شدن نقش آنان در میدان نبرد، نگاه کرملین به ظرفیت‌های جوامع مسلمان داخل فدراسیون روسیه نیز ابعاد تازه‌ای یافته است. تحولات مناطق مسلمان‌نشین روسیه و نقش نیروهای مذهبی در معادلات امنیتی آن کشور، بدون تردید در محاسبات جدید مسکو بی‌تأثیر نبوده است.

روسیه در نیمه دوم حضور نظامی امریکا در افغانستان، به‌تدریج روابط پنهانی با طالبان برقرار کرد. این روابط به‌مرور آشکارتر شد و سرانجام مسکو زمینه برگزاری نشست‌ها و کنفرانس‌هایی را فراهم کرد که نمایندگان طالبان نیز در آن حضور یافتند. به این ترتیب، گروهی که زمانی در فهرست گروه‌های ممنوعه و تروریستی روسیه قرار داشت، به‌تدریج از یک دشمن امنیتی به طرف مذاکره و سپس شریک سیاسی مسکو تبدیل شد.

با خروج نیروهای امریکایی از افغانستان و بازگشت طالبان به قدرت، مناسبات دو طرف وارد مرحله تازه‌ای گردید. روسیه، در کنار حفظ تماس‌ها و روابط خود با مخالفان طالبان، به‌تدریج مناسبات نزدیک‌تری با حاکمیت این گروه برقرار کرد، تا آن‌جا که در سال ۲۰۲۶ گام تاریخی به‌رسمیت‌شناختن حکومت طالبان را برداشت.

از آن زمان، روابط دو طرف هر روز ابعاد گسترده‌تری یافته است. گزارش‌ها از امضای توافق همکاری‌های لجستیکی و امنیتی میان وزارت‌های دفاع دو کشور حکایت دارد؛ هرچند محتوای کامل این سند تاکنون به‌گونه عمومی منتشر نشده و جزئیات آن در دسترس نیست. با این حال، نشانه‌هایی از همکاری‌های فنی و نظامی، از جمله در زمینه ترمیم و آماده‌سازی طیاره‌های جنگی و وسایط محاربوی، مشاهده می‌شود.

این تحول پرسش‌های جدی را مطرح می‌کند: چگونه گروهی که دیروز در فهرست گروه‌های ممنوعه روسیه قرار داشت، امروز به یکی از دوستان نزدیک مسکو تبدیل شده است؟ آیا روسیه از گرایش‌های افراطی طالبان و ارتباطات این گروه با برخی جریان‌های دیگر منطقه‌ای غافل است؟ یا آن‌که منافع فوری سیاسی و امنیتی، مسکو را وادار کرده است تا خطرات درازمدت این رابطه را نادیده بگیرد؟

خواست روسیه

آسیای مرکزی حوزه سنتی نفوذ و یکی از مهم‌ترین کمربندهای امنیتی روسیه محسوب می‌شود. در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، گروه‌ها و جریان‌های مسلحی حضور دارند که می‌توانند امنیت مرزهای شمالی افغانستان و حتی ثبات داخلی جمهوری‌های آسیای میانه را تهدید کنند. برخی از این گروه‌ها توانایی تحرک و مانور در مناطق مرزی و فراتر از آن را دارند. بنابراین، این پرسش کاملاً بجاست که روسیه چرا در برابر چنین تهدیداتی سکوت می‌کند و امتیازات سیاسی و دیپلوماتیک خود را یک‌جانبه در اختیار طالبان قرار می‌دهد؟

طالبان تاکنون نتوانسته‌اند به تعهدات مورد انتظار کشورهای منطقه، از جمله روسیه، جمهوری‌های آسیای میانه، پاکستان، چین و ایران، به‌گونه‌ای قابل اعتماد عمل کنند. حضور و فعالیت گروه‌های مسلح خارجی در افغانستان همچنان یکی از نگرانی‌های اساسی این کشورهاست. با این حال، مسکو به گسترش روابط خود با طالبان ادامه می‌دهد، گویی نگرانی‌های امنیتی منطقه در برابر ملاحظات سیاسی آن اهمیت کمتری یافته است.

در مقابل، طالبان برای ترکیه امتیاز امنیتی قابل توجهی قائل شده‌اند. ترکیه که از اعضای مهم پیمان ناتو و دارای روابط نزدیک با غرب و ایالات متحده است، توانسته است در زمینه مقابله با تهدیدهای امنیتی خود از همکاری طالبان بهره‌مند شود. گزارش‌هایی نیز درباره بازداشت یک فرد متهم به عضویت در داعش خراسان در افغانستان و انتقال او به ترکیه منتشر شده است.

  • شکار داعشیان در مرزهای افغانستان

    شکار داعشیان در مرزهای افغانستان

این موضوع پرسش دیگری را به میان می‌آورد: آیا طالبان حاضرند چنین امتیازهایی را در اختیار سایر کشورهای منطقه نیز قرار دهند؟ اگر پاسخ مثبت است، چرا تاکنون نشانه‌های مشابهی از همکاری موثر و قابل اعتماد با روسیه، کشورهای آسیای میانه، چین و ایران دیده نمی‌شود؟

در همین حال، نشانه‌هایی از کاهش گرمی روابط چین و طالبان نیز به چشم می‌خورد. به نظر می‌رسد بیجینگ از وعده‌های تحقق‌نیافته و رفتار غیرقابل پیش‌بینی طالبان در مناسبات سیاسی و اقتصادی به ستوه آمده باشد. دست‌کم آن گرمی و شتاب اولیه در روابط دو طرف مانند گذشته مشاهده نمی‌شود و برخی پروژه‌های اقتصادی نیز با کندی و کاهش تحرک مواجه شده‌اند. با وجود این، روسیه همچنان با جدیت در پی تحکیم روابط خود با طالبان است.

مبنای اصلی این مناسبات چیست؟ آیا مسکو واقعاً به این باور رسیده است که طالبان می‌تواند شریک قابل اعتماد امنیتی و سیاسی آن باشد، یا این نزدیکی صرفاً بخشی از یک محاسبه موقت در برابر فشارهای جیوپولیتیک غرب است؟ این رابطه تا کجا ادامه خواهد یافت و روسیه در برابر امتیازهایی که به طالبان می‌دهد، چه تضمین‌هایی دریافت کرده است؟

منازعه پاکستان و طالبان؛ آزمون دشوار سیاست روسیه

تشدید منازعه میان پاکستان و طالبان می‌تواند روسیه را بار دیگر در یک تنگنای دشوار سیاسی و امنیتی قرار دهد. پاکستان، به‌عنوان یکی از بازیگران مهم منطقه و کشوری دارای روابط دیرینه با مسکو، در یک سوی این معادله قرار دارد و طالبان که روسیه اکنون به‌گونه رسمی با آنان رابطه برقرار کرده است، در سوی دیگر.

در چنین وضعیتی، مسکو چگونه می‌تواند میان دو طرفی که هر یک مطالبات و نگرانی‌های امنیتی متفاوتی دارند، تعادل برقرار کند؟ آیا روسیه حاضر است به‌خاطر حفظ روابط با طالبان، مناسبات خود با پاکستان را به خطر اندازد؟ یا در صورت تشدید بحران، ناگزیر خواهد شد از امتیازدهی یک‌جانبه به طالبان دست بردارد؟

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که جنگ اوکراین روسیه را درگیر یک بحران طولانی نظامی، سیاسی و اقتصادی کرده است. حمایت گسترده غرب از اوکراین، هزینه‌های سنگینی بر مسکو تحمیل کرده و منابع نظامی، مالی و انسانی این کشور را به‌شدت درگیر ساخته است. در چنین شرایطی، طبیعی است که کرملین نخواهد در جبهه دیگری، به‌ویژه در افغانستان و آسیای مرکزی، با بحران امنیتی تازه‌ای روبه‌رو شود.

شاید یکی از انگیزه‌های اصلی نزدیکی روسیه به طالبان همین باشد: مسکو می‌خواهد از ایجاد یک دردسر امنیتی تازه در جنوب آسیای مرکزی جلوگیری کند و اطمینان یابد که افغانستان به میدان فعالیت نیروهایی تبدیل نمی‌شود که بتوانند امنیت مرزهای روسیه و متحدان منطقه‌ای آن را تهدید کنند. اما آیا طالبان ظرفیت و اراده لازم برای تأمین چنین تضمینی را دارد؟

پرسش مهم‌تر این است که آیا روسیه می‌تواند برای مدت طولانی با گروهی کنار بیاید که قرائتی سخت‌گیرانه و افراطی از اسلام دارد و در داخل افغانستان نیز بر مبنای همین برداشت، ساختار سیاسی و اجتماعی بسته‌ای ایجاد کرده است؟ آیا این رابطه، ناخواسته به الگویی برای جریان‌های افراطی در جمهوری‌های آسیای مرکزی تبدیل نخواهد شد؟ آیا مسکو به پیامدهای ایدئولوژیک و امنیتی مشروعیت‌بخشیدن به چنین حکومتی اندیشیده است؟

در این میان، یک احتمال دیگر نیز نباید نادیده گرفته شود. ایالات متحده و متحدان غربی آن تجربه طولانی استفاده از جریان‌های اسلام‌گرا و نیروهای افراطی در رقابت‌های جیوپولیتیک با رقبای خود را دارند. اگر در آینده، واشنگتن و غرب تصمیم بگیرند بار دیگر از ظرفیت طالبان در معادلات منطقه‌ای و در برابر رقبای خود استفاده کنند، آیا روسیه همچنان می‌تواند طالبان را در کنار خود نگه دارد؟ یا این‌که مسکو در نهایت با گروهی روبه‌رو خواهد شد که بر اساس منافع خود، به‌راحتی میان قدرت‌های رقیب جابه‌جا می‌شود؟

واقعیت این است که طالبان در سیاست خارجی خود، بیش از آن‌که به تعهدات پایدار و اصول مشخص استراتژیک وفادار باشد، به دنبال کسب امتیاز از رقابت قدرت‌ها هستند. از همین رو، نمی‌توان اطمینان داشت که دوستی امروز آنان با مسکو، در صورت تغییر شرایط، به همان اندازه پایدار باقی بماند.

بازگشت به دوران جنگ سرد؟

رقابت قدرت‌های بزرگ بر سر افغانستان، اگرچه شکل و ابزارهای آن با دوران جنگ سرد تفاوت دارد، اما نشانه‌هایی از بازگشت همان منطق رقابت جیوپولیتیک را در خود دارد. افغانستان بار دیگر می‌تواند به عرصه‌ای برای رقابت، معامله و استفاده ابزاری قدرت‌های بزرگ از جریان‌های سیاسی و مذهبی تبدیل شود.

تفاوت این بار در آن است که روسیه می‌خواهد با طالبان به‌عنوان یک شریک امنیتی و سیاسی همکاری کند، در حالی که طالبان نه ساختار یک دولت پاسخ‌گو و قابل پیش‌بینی را دارد و نه تاکنون نشان داده‌ که حاضر است منافع و نگرانی‌های امنیتی همسایگان خود را بر محاسبات گروهی و ایدئولوژیک‌شان ترجیح دهد.

بنابرین، دوستی مسکو با طالبان بیش از آن‌که یک اتحاد استراتژیک متوازن باشد، به رابطه‌ای یک‌جانبه شباهت دارد که در آن روسیه امتیاز می‌دهد و طالبان از رقابت قدرت‌ها بهره می‌گیرد. شاید روس‌ها تصور کنند که با نزدیک‌شدن به طالبان می‌توانند خطرات امنیتی افغانستان را مهار کنند، اما ممکن است در آینده دریابند که به‌جای مهار یک تهدید، زمینه تقویت و مشروعیت‌یافتن جریانی را فراهم کرده‌اند که مهار آن به‌مراتب دشوارتر خواهد بود.

سرانجام باید پرسید: آیا روسیه با این سیاست، افغانستان را به یک شریک قابل اعتماد تبدیل می‌کند یا خود را در دام یک رابطه پرهزینه و غیرقابل پیش‌بینی گرفتار می‌سازد؟ آیا طالبان در نهایت در کنار روسیه باقی خواهد ماند، یا همان‌گونه که از رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی امتیاز می‌گیرد، روزی مسکو را نیز به حاشیه خواهد راند؟

این‌ها پرسش‌هایی است که پاسخ آن‌ها را نه در اعلامیه‌های دیپلوماتیک و دیدارهای دوستانه، بلکه در رفتار واقعی طالبان و تحولات آینده منطقه باید جست‌وجو کرد.