تصویب ایجاد سازوکار تحقیق مستقل درباره نقض حقوق بشر در افغانستان

نصیراحمد فایق، نماینده افغانستان در سازمان ملل، می‌گوید تصویب قطعنامه شورای حقوق بشر ملل متحد برای ایجاد سازوکار تحقیق مستقل درباره نقض حقوق بشر در افغانستان، یک پیروزی تاریخی برای تامین عدالت در کشور است.

آقای فایق در یادداشتی در شبکه اکس نوشت که این تصمیم پیامی قوی را مخابره می‌کند: مصونیت از مجازات تحمل نخواهد شد، و عدالت و حقوق بشر پیروز خواهند شد.

فایق تاکید کرد که این قطعنامه، سازوکار بین‌المللی پاسخ‌گویی را ایجاد کرده و مأموریت گزارشگر ویژه ملل متحد برای افغانستان را تمدید می‌کند.

کمیته دادخواهی «فراگیر» از تصمیم شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد برای ایجاد یک میکانیسم تحقیقاتی بین‌المللی مستقل در مورد افغانستان استقبال کرده و آن را گامی تاریخی در مسیر عدالت و پاسخگویی دانسته است.

این نهاد دوشنبه، ۱۴ میزان، در اعلامیه‌ای گفت که هدف سازوکار جدید، بررسی و مستند کردن موارد نقض‌ حقوق بشر در گذشته و حال در افغانستان است. این میکانیسم با تمرکز ویژه بر موارد نقض حقوق زنان و دختران توسط طالبان است.

در اعلامیه آمده است که بر اساس مشورت‌های اخیر این کمیته با صدها افغان با وجود کاهش درگیری‌های مسلحانه، فضای ترس، ناامنی و سرکوب همچنان در سراسر کشور حاکم است.

فراگیر هشدار داده است که قطع اخیر اینترنت در افغانستان نشانه‌ای از تلاش طالبان برای خاموش کردن صدای مردم و قطع ارتباط آنان با جهان است. این نهاد تاکید کرده که باید شواهد نقض حقوق بشر در اسرع وقت جمع‌آوری و حفظ شود تا از همه ابزارهای ممکن برای پاسخگو کردن طالبان استفاده گردد.

این کمیته با وجود استقبال از تصمیم شورای حقوق بشر، نسبت به تاخیر احتمالی در اجرای عملی آن ابراز نگرانی کرده و از جامعه جهانی خواسته است تا حمایت فوری سیاسی، مالی و دیپلوماتیک خود را برای آغاز سریع فعالیت این مکانیزم فراهم کند.

فراگیر همچنین خواهان همکاری نزدیک سازمان ملل با گروه‌های زنان افغان در داخل و خارج کشور، گزارشگر ویژه حقوق بشر در امور افغانستان و دادگاه کیفری بین‌المللی شده و تأکید کرده است که صدای زنان باید در محور این روند تاریخی عدالت‌خواهی قرار گیرد.

جبهه آزادی افغانستان از تصویب قطعنامه‌ شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد مبنی بر ایجاد یک سازوکار مستقل و دایمی برای گردآوری و بررسی شواهد موارد نقض جدی حقوق بشر و جنایات بین‌المللی در افغانستان استقبال کرده است.

این جبهه دوشنبه ۱۴ میزان در بیانیه‌ای، تصویب این سازوکار را «گامی اساسی در مسیر عدالت و پاسخ‌گویی در برابر قربانیان جنایت‌های طالبان» دانسته است.

در بیانیه آمده است که مشارکت جامعه مدنی افغانستان، تضمین شفافیت، بی‌طرفی، و حمایت بین‌المللی، از ارکان اصلی موفقیت این روند است. جبهه آزادی همچنین اعلام کرده که آماده‌ همکاری همه‌جانبه با این سازوکار از طریق ارائه اطلاعات و اسناد معتبر است.

این جبهه تاکید کرده که عدالت در افغانستان یک مسئولیت اخلاقی و حقوقی است و از جامعه جهانی خواسته تا روند پاسخ‌گو کردن طالبان در برابر نقض‌ گسترده حقوق بشر را با جدیت دنبال کند.

سازمان عفو بین‌الملل در واکنش به تصمیم شورای حقوق بشر سازمان ملل برای ایجاد یک سازوکار تحقیقاتی مستقل درباره نقض حقوق بشر در افغانستان، این اقدام را «رویدادی تاریخی و نقطه‌عطفی در مسیر تحقق عدالت» توصیف کرد.

در بیانیه آمده که کشورها منابع لازم را پیگیری موارد نقض حقوق در افغانستان اختصاص دهند.

اَنس کالامار، دبیرکل عفو بین‌الملل، دوشنبه، ۱۴ میزان، در بیانیه‌ای گفت که در برابر تداوم مصونیت از مجازات در افغانستان، ایجاد چنین سازوکاری «گامی حیاتی در جهت پیشبرد عدالت و پاسخ‌گویی» است و می‌تواند راه را برای دسترسی قربانیان و بازماندگان به عدالت، جبران خسارت و حقیقت هموار کند.

عفو بین‌الملل تاکید کرده است که این سازمان، همراه با جامعه مدنی افغانستان و دیگر نهادهای حقوق بشری، از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱ خواستار ایجاد چنین سازوکاری بوده است.

در این بیانیه آمده است که از زمان تسلط طالبان، افغانستان به نظامی از کنترول و سرکوب تبدیل شده است.

عفو بین‌الملل افزود که این «یورش سازمان‌یافته به حقوق بشر» بیش از بیانیه و محکومیت، نیازمند اقدام عملی جامعه جهانی است. این سازمان، ایجاد این سازوکار را «گامی بزرگ در مسیر طولانی پاسخ‌گویی به مردم افغانستان» عنوان کرد.

کالامار با اشاره به اهمیت این اقدام گفت: «تصویب امروز می‌تواند نقطه‌عطفی مهم در مبارزه با مصونیت از مجازات برای میلیون‌ها قربانی و بازمانده در افغانستان باشد؛ قربانیانی که بیش از چهار دهه جنگ و خشونت را پشت سر گذاشته‌اند. با این حال، تحقق کامل این هدف منوط به آن است که سازوکار تازه، رویکردی جامع و فراگیر اتخاذ کند که جنایات پیش و پس از اگست ۲۰۲۱ را دربرگیرد.»

او افزود که این رویکرد باید شامل بررسی حملات هدفمند از سوی شاخه خراسان گروه داعش و دیگر گروه‌های شورشی، و نیز اتهامات مربوط به جنایات بین‌المللی از سوی نیروهای امنیتی دولت پیشین، نیروهای نظامی بین‌المللی و سایر بازیگران باشد.

دبیرکل عفو بین‌الملل در پایان تاکید کرد: «ایجاد این سازوکار تنها آغاز راه است. دولت‌ها وظیفه دارند اطمینان دهند که این نهاد از منابع کافی برخوردار است و اختیار لازم برای پیشبرد عدالت را دارد.»

رئیس پیشین کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، تصویب سازوکار تحقیق و بررسی نقض حقوق بشر در افغانستان را «موفقیتی بزرگ برای عدالت» خواند. شهرزاد اکبر، این تصمیم را به قربانیان، بازماندگان و جامعه حقوق بشری افغانستان تبریک گفت.

خانم اکبر روز دوشنبه، ۱۴ میزان در شبکه اجتماعی اکس نوشت که «تلاش مشترک جامعه مدنی و حقوق بشری ناممکن را ممکن ساخت. چهار و نیم سال بعد از حمله خونین و کمر شکن تروریستی به مکتب سید الشهدا بلاخره دادخواهی جامعه مدنی برای یک مکانیزم مستقل تحقیقی که تحقیق در مورد همه جنایات و جنایتکاران در افغانستان را در ماموریت خود دارد، نتیجه داد و پیروز شد.»

شورای حقوق بشر سازمان ملل در این روز، با ایجاد این سازوکار گامی مهم برای مستندسازی موارد نقض حقوق بشر، دادخواهی و زمینه‌سازی برای محاکمه عاملان این نقض‌ها برداشت.