د ایران ولسمشر: له افغانستان سره د راکړې ورکړې پر سر خنډونه باید لرې شي

تېره اونۍ د جمعې په ورځ د طالبانو د مالیې پخوانی وزیر او د طالبانو د افغانستان بانک مشر هدایت الله بدري (ملا ګل اغا اخوند) په یوې پېښې سخت ټپي شوی و.

هغه د جمعې په ورځ (د وږي په ۱۰مه) د هرات – کندهار پر لویه لاره په یوه ترافیکي پېښه کې له ټپي کېدو وروسته د کندهار روغتون ته وړل شوی و.

سرچینې وايي، چې د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب مجاهد په کابل کې د ترکیې له سفیر سره د نوموړي د درملنې په اړه خبرې کړې وې او له تفاهم وروسته هدایت الله بدري له کابل څخه ترکیې ته انتقال شوی دی.

وروستي معلومات ښيي، چې د طالبانو دغه چارواکي پر سر، لاسونو او پښو ټپي شوی خو د روغتون سرچينې د هغه طبي دوسيې او د هغه د ټپونو د څرنګوالي په اړه څه نه وايي.

دا لا نه ده څرګنده چې دا ترافيکي پېښه څنګه رامنځته شوه، خو په پیښه کې د ملا بدري موټر چلوونکي خپل ژوند له لاسه ورکړی.

د دې خبر له خپرېدو وروسته د طالبانو تر لاس لاندې د افغانستان مرکزي بانک هم د پېښې پخلی وکړ او په يوه خبرپاڼه کې يې ليکلي وو، چې هدایت الله بدري برسیرن ټپي شوی او روغتیايي حالت یې «د ډاډ وړ دی.»

د امریکايي سرچینو په پر بنسټ، هدایت الله بدري طالبانو ته د مالیو او عوایدو د برابرولو ترڅنګ د مخدره توکو په قاچاق کې لاس درلود. په دې وروستیو کې د مالیې په وزارت کې له ملا هبت الله سره د هغه اړیکې خړې پړې شوې او د طالبانو مشر هغه له وزارته ګوښه او د مرکزي بانک د مشر په توګه یې وټاکه.

د اناتولي د راپور له مخې؛ تیکا زیاته کړې چې په فراه کې د طبي وسایلو کمښت د ناروغ ماشومانو ژوند له خطر سره مخامخ کړی دی.

د اناتولي خبري اژانس د سې شنبې په ورځ (د وږي ۱۴مه) راپور ورکړ، چې د ماشومانو د ځانګړې پاملرنې څانګه د تیکا په همکارۍ فعالیت کوي.

په راپور کې د تیکا د چارواکو په حواله ویل شوي، چې د فراه په دولتي روغتون کې د ماشومانو د ځانګړې پاملرنې نشتوالی د دې لامل شوی و، چې ناروغان نورو ولایتونو ته ولیږدول شي.

د تيکا مسوولين وايي، چې له فراه څخه نورو ولايتونو ته د ناروغانو لېږدول ستونزمن وو او تېر کال نېږدې سل ماشومان روغتون ته پر لاره کې مړه شول.

د ترکيې د همکارۍ او همغږۍ اداره وايي، د دې ستونزې د حل په موخه يې د ماشومانو د ځانګړې پاملرنې څانګې ته د رنګه ايکسري پرنټر، د زړه د نوار واحد، د سونوګرافۍ دستګاه، د تنفسي دستګاه، برقي شاک، سکرین، د نوي زېږیدلي ماشوم د ساتنې دستګاه او نورې پرمختللې ټېکنالوژۍ مرسته کړې ده.

وروسته له هغه چې طالبان واک ته ورسېدل او بیا یې د ښځو پر کار کولو بندیز ولګاوه، افغانستان د بشري ځواک، طبي وسایلو او پرمختللې ټېکنالوژۍ له کمښت سره مخ شوی دی.

نوموړې له افغانستان انټرنشنل – پښتو سره په مرکې کې وویل؛ سږکال یې تمه لرله، چې بېرته به ښوونځي ته ځي خو یو ځل بیا هم تعليمي کال د دوی له حضور پرته شروع شو.

زمزمه وايي: “ موږ ته د افغانستان د سړیو د غېرت او شهامت کیسې شوې وې، انګریزان یې مات کړي وو، امپراتوري یې جوړه کړې وه؛ مګر په دومره میلیونونو باغېرته سړو کې یو داسې غېرتمن سړی پېدا نه شو، چې له ملا هبت الله څخه زموږ حق واخلي”.

د زمزمې په خبره، چې که دوه کاله یې نه وی ضایع شوي، اوس به له ښوونځي فارغه شوې وه او د خپلې خوښې پوهنځي لپاره به یې د کانکور ازموینه ورکړې وه.

هغه زیاتوي، چې نور یې له ښوونځي تمه پرې شوې ده او فکر کوي، چې د افغانستان نجونې د طالبانو غلامانې دي.

نوموړې دا خبرې په داسې مهال کوي، چې د افغانستان په تودو سیمو کې نوی تعلیمي کال پیل شوی؛ مګر طالبانو یو ځل بیا له شپږمو ټولګیو پورته نجونو ته د زده کړو حق ورنه کړ.

ننګرهار، کندهار، خوست، پکتیکا، کونړ، لغمان، نیمروز، فراه او یو شمېر نورو تودو ولایاتو کې نوی تعلمي کال پیل شوی؛ خو یوازې له شپږ ټولګي ښکته نجونې کولی شي چې ښوونځیو ته لاړې شي.

د طالبانو د پوهنې وزارت پر خپلې اېکس پاڼې د نوي تعلمي کال د پیل خبر ورکړی، خو د نجونو د ښوونځیو په اړه بیا هم چوپه خوله دي.

نېږدې ۷۱۷ ورځې کیږي، چې طالبانو له شپږمو ټولګیو پورته نجونو ته د زده کړو پر حق بندیز لګولی دی.

د طالبانو پر دې کړنې له پیله نړۍوالې ټولنې، د بشري حقونو سازمانونو او ګاونډیانو غبرګونونه ښودلي دي، خو طالبان بیا د نجونو او مېرمنو د زده کړو او کار مساله د دوی داخلي مساله ګڼي او زیاتوي چې هیچا ته په دغې مسالې کې د مداخلې حق نه ورکوي.

دغه نړۍوال سازمان په خپل یوه خپاره شوي راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې د لسګونو کلونو جګړې، غربت، بې کارۍ او لوږې له امله د افغانانو رواني ستونزې زیاتې شوې دي؛ خو څوک ورته پام نه کوي.

راپور زیاتوي: “ اکثره افغانان د طالبانو د بیا ځل واکمنېدو را وروسته له رواني او عاطفي ستونزو سره مخ دي”.

یاد سازمان وايي، چې افغانان دا مهال له سیاسي او اقتصادي ننګونو سره هم مخ دي او دغې چارې یې پر رواني روغتیا منفي اغېزه کړې ده.

راپور لیکي: “ هغه اشخاصو چې په ۲۰۱۸ کال کې یې د رواني مشورو له ټیلفوني خدماتو ګټه پورته کوله، نېږدې ۶۰ سلنه یې نجونې او مېرمنې وې”.

دغه سازمان وړاندې لیکي، چې د نجونو او مېرمنو تر منځ د رواني ناروغیو د زیاتوالي اصلي لامل د طالبانو له خوا پر نجونو او مېرمنو بندیزونه ګڼل کیږي.

دوی په لرې پرتو سیمو کې د رواني مرکزونو نه شتون، ناوړه دودونو موجودیت او بېلابېل بندیزونه د رواني روغتیا د ګډوډۍ سببونه ګڼلي دي.

له دې وړاندې د روغتیا نړۍوالې ادارې هم ویلي وو، چې د بشري مرستو له کمښت سره به په افغانستان کې بېلابېلې ناروغۍ خپرې شي او که مرستې پر خپل وخت ونه رسېږي ښايي یو بشري ناورین رامنځته شي.