کلتور او ټولنه

د اسټرالیا په کوینزلنډ ایالت کې د افغانانو ټولنې د «د خلکو پیاوړتیا، د کوینزلنډ پیاوړتیا» په نندارتون کې د ګډون سربېره د افغانستان ځانګړی فرهنګي غرفه جوړه کړې وه او د لسګونو نورو بنسټونو، ټولنو او فرهنګي ډلو ترڅنګ یې د افغان کلتور او دودونو بېلابېل اړخونه نندارې ته وړاندې کړل.

په جرمني کې یوه نوې ترسره شوې طبي څېړنه ښيي چې پر انټرنېټ د ډېر وخت تېرول د انسان د شخصیت لپاره ویجاړونکی تمامېدای شي او د سخت رواني فشار لامل ګرځي.

د ملګرو ملتونو تعلیمي، علمي او کلتوري سازمان (یونسکو) ویلي، چې د ۲۰۲۵کال د نومبر میاشتې له ویجاړوونکې زلزلې وروسته یې د مزارشریف د روضې د زیانونو هر اړخیزه تخنیکي ارزونه بشپړه کړې ده.

د مخکیني ولسمشر محمد اشرف غني سلاکار او ویاند وحید عمر د ملي بیرغ د ورځې په مناسبت وايي، تجربو ثابته کړې، چې دغه درې رنګه بیرغ نه‌‌بدلېدونکی دی او باید ټول یې احترام وکړي. هغه زیاتوي، د افغانستان معاصر تاریخ کې یوازینی ملي سمبول چې له ټولو ناخوالو ژوندی پاتې دی؛ هغه همدا بیرغ دی.

د تېر جمهوري نظام د اطلاعاتو او کلتور پخوانی وزیر عبدالباري جهاني وايي، طالبان د افغان ولس له زړونو او خاطراتو څخه «ملي بېرغ» نه‌شي اېستلی. د هغه په باور دغه بیرغ د خلکو په زړونو او له هېواده بهر په ښکاره ژوندی دی. جهاني همداراز خبرداری ورکړ، د طالبانو بقا په «خطر» ده.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت وايي، د «کندهار تاریخ کور» موزیم له معیاري کېدو وروسته د سې‌شنبې په ورځ د سیلانیانو او نورو لیدونکو پر مخ پرانېستل شو.

پاکستانی سياستوال او د مير تاج محمد خان د کورنۍ نږدې ملګری غلام احمد بلور وايي چې د شاه رخ خان پلار مير تاج محمد خان له کډوالۍ مخکې پېښور کې اوسېده. د بلور په وينا، تاج محمد خان د پاکستان د جوړېدو په لومړيو کلونو کې د سياسي فشارونو او د ځپلو له ویرې پاکستان پرېښود او هند ته ولاړ.

د میوند جګړه د یوې داسې جګړې، یوه قوماندان او یوې پېغلې کیسه ده، چې نږدې یوه نیمه پېړۍ وروسته هم ژوندۍ ده. د میوند ملاله؛ هغه نوم چې د تاریخي روایتونو له مخې، د جګړې په یوه حساسه شېبه کې یې د افغان سرتېرو روحیه بدله کړه او ناکامه شوې جګړې ته یې بریا ورکړه.

د ايران د سينما پېژندل شوی لوبغاړی او د ټلوېزيون کارکوونکی اکبر عبدي د جمعې په ورځ د زړه د ناڅاپي درېدو له امله د ۶۵ کلونو په عمر ومړ. نوموړی په وروستيو کلونو کې د زړه او پښتورګو د ناروغيو له امله څو ځله روغتون ته لېږدول شوی وو او په تېرو مياشتو کې هم تر درملنې لاندې وو.

د طالبانو د ارشاد، حج او اوقافو وزارت د هېواد په مرکز او ولایتونو کې ټولو خطيبانو ته د جمعې د ورځې د خطبې یو لیکلی لارښود استولی او په‌کې یې په ودونو او خوښیو کې پر موسیقۍ، د ښځو او سړو پر ګډو ناستو او «غیرشرعي» رواجونو بندیز لګولی دی.

په زابل کې د پښتو ادب د مشهور کتاب پټې خزانې د لیکوال محمد هوتک د قبر د ساتنې او بیارغونې لومړنۍ چارې د یوه افغان لیکوال په مالي مرسته پیل شوې دي او تمه ده تر یوې میاشتې بشپړې شي.

د امریکا د ولسمشر په توګه د جوبایډن څلور کلنه دوره د غزې او اوکراین د جګړو او له افغانستان څخه د وتنې شاهده وه. بایډڼ په سپينې ماڼۍ کې د خپلې څلور کلنې دورې د څرنګوالي په تړاو د «امریکا، له ما سره ژمنه وکړه» په نوم یو کتاب لیکلی او ۴ میاشتې وروسته به خپور شي.

په بامیان کې د کچالو کروندګر شکایت کوي چې د مناسب بازار نشتوالي او د معیاري سړو خونو کمښت د دوی د محصولاتو بیې سختې راټیټې کړې دي. بامیان د افغانستان د اړتیا وړ نږدې ۶۰ سلنه کچالو تولیدوي او دمګړۍ د زرګونو کورنیو اقتصاد په همدې کرکیله ولاړ دی.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت وايي، چې د پروان ولایت د سیاه ګرد ولسوالۍ په فرنجل سیمه کې له میلاده ۳۰۰ کاله وړاندې جوړه شوې کلا د لرغونې سیمې په نامه ثبت شوې ده. دغه سیمه چې د کافر کلا په نوم یادېږي، تاریخي مخینه یې له میلاد څخه شاوخوا ۳۰۰ کاله وړاندې زمانې ته رسېږي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د افغانستان له هنرمندانو غوښتي چې د خپلو اثارو له لارې دې د دې ډلې د واک ته رسېدو «لاسته‌راوړنې او فداکارۍ» نندارې ته وړاندې کړي.

د افغانستان یو شمېر فرهنګپالو، د پوهنتون استادانو، مدني فعالانو او د ترکمنانو د ټولنې غړو د جرمني په برلین ښار کې د لومړي ځل لپاره د یو لړ مراسمو په ترڅ کې د ترکمني کلتور ورځ ونمانځله.

د یونان د المپ غره په لمنو کې د مشعلونو رڼا، د لرغونو مذهبي سرودونو غږ او د دودیزو یوناني جامو رنګونه یو ځل بیا د زرګونو کلونو پخوانی تاریخ راژوندی کړ. سلګونه کسان د «پرومیتیا» د ۳۱مې کلنۍ جشنوارې د نمانځنې لپاره راټول شوي و.

یو افغان سندرغاړی چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له محدودیتونو، وېرې او پټ ژوند سره مخ شوی وایي، موسیقي یوازې هنر نه بلکې د خلکو د یووالي، هیلې او د ټولنې د ټپونو رغېدو وسیله ده.