د اکټوبر دویمه د عدم تشدد نړۍواله ورځ ده، خو د پښتنو او افغانانو په پراخه جغرافیه کې له افغانستانه تر خیبر پښتونخوا او بلوچستانه پورې، لا هم جګړې، پوځي عملیاتو، بمبارۍ، ترهګرۍ او سیاسي تاوتریخوالی موجود دی. ایا پښتانه په طبیعي ډول متشدد دي، که تاریخ او سیاست هغوی متشدد کړي دي؟
د طالبانو تر واک لاندې د احصایې او معلوماتو ادارې خبر ورکړی، چې د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې یې له هوایي او ځمکنیو لارو افغانستان ته د ۱۵زره او ۴۴۹ بهرنیانو تګراتګ ثبت کړی دی.
د فرانسې ګونکور اکاډمۍ د مصنوعي ځیرکتیا کارولو او پلیجریزم له تورونو او ناندریو وروسته د کاناډايي لیکوال تلیسون اورلین ناول د دې معتبرې ادبي جایزې د نوماندانو له نوملړه ایستلی دی. د «دا و یا مرګ» په نوم ناول تر دې مخکې د ګونکور جایزې د ۱۶ لومړنیو نوماندانو په نوملړ کې شامل و.
د فرانسې خبري اژانس په یوه راپور کې ویلي، په افغانستان کې یو شمېر ټکسيچلوونکي د طالبانو د موسیقۍ له بندیز سره سره په خپلو موټرو کې سندرې غږوي او د هغوی په وینا، دا کار د محدودیتونو پر وړاندې د اعتراض یوه بڼه ده.
د سپټمبر ۲۳مه هرکال په نړۍ کې د پښتنو د کلتور د نړۍوالې ورځې په توګه نمانځل کېږي او په دې مناسبت د نړۍ په ګوټ، ګوټ کې پښتانه بېلابېلې کلتوري او علمي غونډې جوړوي.
د پنجشېر ولایت د طالبانو د مقام ویاند سیفالدین لټون وايي، له روسیې څخه د ۷۰ سیلانیانو یو کاروان د دغه ولایت د تاریخي او طبیعي سیمو د لیدنې لپاره پنجشېر ته تللی دی.
د افغانستان د پلازمېنې کابل په شمال کې د استالف ولسوالۍ یو کولال وايي، د سلګونه کلونو دغه پخوانی لاسي صنعت د بازار د نشتوالي او د عصري توکو د پراخېدو له امله د لهمنځه تلو له ګواښ سره مخ دی.
د افغانستان لپاره د یونسکو دفتر د کلتوري څانګې مسوول برنډن کاسار د بامیان لپاره له طالب والي سره کتنه کې ویلي، د یونسکو دفتر په بامیان کې د تاریخي او لرغونو ځایونو بیارغونې او ساتنې ته ژمن دی. د بامیان لپاره طالب والي بیا ویلي، په دې بهیر کې باید د دوی پالیسۍ په پام کې ونیسي.
د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت وایي، د غور په شهرک ولسوالۍ کې د تاریخي څلي جام د مرکزي ستنې د پیاوړتیا او رغولو چارې د یونسکو او اغاخان فرهنګي بنسټ په همغږۍ پیل شوي دي.
د افغانستان د تاریخي اثارو او لرغونو توکو د لوټ او قاچاق په اړه «غارت» په نوم مستند فلم د امریکا د مریلند ایالت په راکویل سیمه کې د جنوبي اسیا د فلمونو د فېستیوال په ترڅ کې نندارې ته وړاندې شو.
په هېواد کې د ژبنیو اختلافونو د زیاتېدو په لړ کې یو شمېر افغان فرهنپالو د یوې اعلامیې په خپرولو سره له ټولو افغانانو غوښتي چې دغو «خوابدوونکو او ناعلمي شخړو» ته د پای ټکی کېږدي او په وینا یې تر دې زیات د افغانانو ملي یووالی زیانمن نهکړي.
د افغانستان لپاره د فیروزکوه موسسه وایي، د بامیان د شش پل کاروانسرای د بیارغونې د پروژې لومړی پړاو بشپړ شوی او د تمویل کوونکو له لوري د مالي امکاناتو له برابرېدو سره به د دې تاریخي ودانۍ د بیارغونې دویم پړاو هم پیل شي.
د جمهوري نظام پر مهال د اطلاعاتو او کلتور پخواني وزیر عبدالباري جهاني په هېواد کې د ژبنیو اختلافونو پر زیاتېدو سخت غبرګون ښودلی دی. هغه وايي، د ژبو پر سر ناندرۍ کولای شي د قومونو ترمنځ شته ورورګلوي په دښمنۍ بدله کړي او هغوی چې دا هڅې کوي «خاینان» او یا هم «احمقان» دي.
هندي سینما (بالیووډ) د سپټمبر له پیل سره سم د څو لویو فلمونو د خپرېدو لپاره چمتووالی نیسي. «میرزاپور » سبا سینماوو ته وړاندې کېږي، په داسې حال کې چې «کینګ»، «رامایانا» او «ډریشیم ۳» د ۲۰۲۶ کال له هغو فلمونو دي چې د مینهوالو پام یې ځان ته اړولی دی.
د «افغانستان د قزاقانو کلتوري مرکز» په نوم د یوه بنسټ له لوري د هېواد په شمال، بلخ ولایت کې د قزاقانو د کلتوري او لاسي صنایعو نندارتون جوړ شو.
د افغان الاصله اسټرالیايي هنرمند او شاعر الیاس علوي اثر د اسټرالیا د هنر بانک د لومړنۍ جایزې ګټونکی شو. الیاس علوي چې د جګړو له امله په ماشومتوب کې له خپلې کورنۍ سره ایران ته کډوال شوی و، اوس په ملبورن ښار کې ژوند کوي.
هلمند کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست وایي، چې د امر بالمعروف محتسبینو د دغه ولایت په نادعلي ولسوالۍ کې له یوه ۸۰ کلن سړي سره د یوې اته کلنې ماشومې د نکاح مخه نیولې ده.
د جرمني یو لیکوال، تاریخپوه او خبریال مارکوس شپیکر وایي، چې د «سخت دریځو اسلامپالو» تر واک لاندې افغانستان ته د ګوتو په شمېر کسان په خپله خوښه د سېل او رخصتیو لپاره ځي. نوموړی وایي، طالبان هڅه کوي په احتیاط دغه هېواد د سېلانیانو پر مخ پرانیزي.
افغان سندرغاړی جاوېد امیرخېل د افغانستان د خپلواکۍ د ورځې په مناسبت ویلي، خپلواکي د یوه ملت تر ټولو ستر ویاړ او ملي بیرغ د عزت، یووالي او هویت ژوندۍ نښه ده. هغه د خپلواکې د ورځې په ویاړ، درې رنګه ملي بیرغ ته خپله ثبت کړې ترانه هم نن په خواله رسنیو کې خپره کړې ده.
د بنګلهدېش مشهوره فلمي لوبغاړې او ماډله ردیکا ردي د دغه هېواد په پلازمېنه ډاکه کې په خپل کور کې مړه موندل شوې ده. د بنګلهدیشي رسنیو د راپورونو له مخې، د ردیکا ردي مړی د ډاکې د بشندهرا سیمې په یوه کور کې موندل شوی دی.
ځوان کیسه لیکوال نصرت ارمان په کابل کې د کتاب رسونې د کاروبار د پیل لپاره د خپلې مېرمنې سرهزر پلورلي دي. هغه وایي، خلک ورته د کتابونو نومونه ورکوي او دی یې بیا له کورونو سربېره د هغوی کار ځایونو ته رسوي.
په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د بېلابېلو برخو ترڅنګ پر ادبي، علمي او فکري فعالیتونو هم محدودیتونه زیات شوي. د بلوچستان پوهنتون د پښتو څانګې مشر او لیکوال برکت شاه کاکړ وايي، چې د بیان، نقد او تخلیقي اظهار محدودېدل د ټولنې د پرمختګ پر بنسټیزو برخو منفي اغېز کوي.