د جمهوري نظام پر مهال د اطلاعاتو او کلتور پخواني وزیر عبدالباري جهاني په هېواد کې د ژبنیو اختلافونو پر زیاتېدو سخت غبرګون ښودلی دی. هغه وايي، د ژبو پر سر ناندرۍ کولای شي د قومونو ترمنځ شته ورورګلوي په دښمنۍ بدله کړي او هغوی چې دا هڅې کوي «خاینان» او یا هم «احمقان» دي.
هندي سینما (بالیووډ) د سپټمبر له پیل سره سم د څو لویو فلمونو د خپرېدو لپاره چمتووالی نیسي. «میرزاپور » سبا سینماوو ته وړاندې کېږي، په داسې حال کې چې «کینګ»، «رامایانا» او «ډریشیم ۳» د ۲۰۲۶ کال له هغو فلمونو دي چې د مینهوالو پام یې ځان ته اړولی دی.
د «افغانستان د قزاقانو کلتوري مرکز» په نوم د یوه بنسټ له لوري د هېواد په شمال، بلخ ولایت کې د قزاقانو د کلتوري او لاسي صنایعو نندارتون جوړ شو.
د افغان الاصله اسټرالیايي هنرمند او شاعر الیاس علوي اثر د اسټرالیا د هنر بانک د لومړنۍ جایزې ګټونکی شو. الیاس علوي چې د جګړو له امله په ماشومتوب کې له خپلې کورنۍ سره ایران ته کډوال شوی و، اوس په ملبورن ښار کې ژوند کوي.
هلمند کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست وایي، چې د امر بالمعروف محتسبینو د دغه ولایت په نادعلي ولسوالۍ کې له یوه ۸۰ کلن سړي سره د یوې اته کلنې ماشومې د نکاح مخه نیولې ده.
د جرمني یو لیکوال، تاریخپوه او خبریال مارکوس شپیکر وایي، چې د «سخت دریځو اسلامپالو» تر واک لاندې افغانستان ته د ګوتو په شمېر کسان په خپله خوښه د سېل او رخصتیو لپاره ځي. نوموړی وایي، طالبان هڅه کوي په احتیاط دغه هېواد د سېلانیانو پر مخ پرانیزي.
افغان سندرغاړی جاوېد امیرخېل د افغانستان د خپلواکۍ د ورځې په مناسبت ویلي، خپلواکي د یوه ملت تر ټولو ستر ویاړ او ملي بیرغ د عزت، یووالي او هویت ژوندۍ نښه ده. هغه د خپلواکې د ورځې په ویاړ، درې رنګه ملي بیرغ ته خپله ثبت کړې ترانه هم نن په خواله رسنیو کې خپره کړې ده.
د بنګلهدېش مشهوره فلمي لوبغاړې او ماډله ردیکا ردي د دغه هېواد په پلازمېنه ډاکه کې په خپل کور کې مړه موندل شوې ده. د بنګلهدیشي رسنیو د راپورونو له مخې، د ردیکا ردي مړی د ډاکې د بشندهرا سیمې په یوه کور کې موندل شوی دی.
ځوان کیسه لیکوال نصرت ارمان په کابل کې د کتاب رسونې د کاروبار د پیل لپاره د خپلې مېرمنې سرهزر پلورلي دي. هغه وایي، خلک ورته د کتابونو نومونه ورکوي او دی یې بیا له کورونو سربېره د هغوی کار ځایونو ته رسوي.
په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د بېلابېلو برخو ترڅنګ پر ادبي، علمي او فکري فعالیتونو هم محدودیتونه زیات شوي. د بلوچستان پوهنتون د پښتو څانګې مشر او لیکوال برکت شاه کاکړ وايي، چې د بیان، نقد او تخلیقي اظهار محدودېدل د ټولنې د پرمختګ پر بنسټیزو برخو منفي اغېز کوي.
افغان سندرغاړي صابرشاه له افغانستان انټرنشنل پښتو سره په خبرو کې ویلي، موسیقي د خلکو ترمنځ د مینې او خوښۍ وسیله ده؛ خو په افغانستان کې پر موسیقۍ تر بندیز وروسته د هنرمندانو ژوند له سختو ستونزو سره مخ شوی دی.
که څه هم د افغانستان د سینما عمر د ځینو هېوادونو له جوړېدو ډېر دی؛ خو په کور دننه د جګړو، ناخوالو او د طالبانو د پراخو محدودیتونو له امله یې دغه سفر له ستونزو، ستړیا او د لاسته راوړنو له لاسه ورکولو سره مل دی.
په پاکستان کې مېشته افغان کډواله او انځورګره نازیه وایي، د انځورګرۍ هنر له لارې هڅه کوي د افغانستان ښکلا او ترڅنګ یې د افغان ښځو دردونه او ستونزې د انځورونو او رنګونو په ژبه نړۍ ته ورسوي.
د امریکا په نیو مکسیکو کې یوې محکمې د «مېټا» شرکت ته د ځوانو کاروونکو د خوندیتوب نه مراعات او د ټولنیزو رسنیو د زیانونو له امله د ۵۷۶میلیونه ډالرو د جریمې ورکولو امر کړی او له دغه شرکت څخه یې غوښتي چې د انسټاګرام او فېسبوک پلاتفورمونو کې د ځوانانو د خوندیتوب لپاره بدلونونه راولي.
د بېپولې خبریالانو سازمان وایي، طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې افغانستان د «اطلاعاتو په زندان» بدل کړی دی. دغه سازمان وايي، د طالبانو هر نوی فرمان او لارښود د خبریالانو او خپلواکو رسنیو لپاره فضا لا نوره هم تنګوي.
په جرمني کې یوې نوې څېړنې ښودلې چې له اندازې زیات د انټرنېټ کارول انسان له بد خویۍ، لوړ او رواني فشار سره مخ کولای شي او همداراز په ورځنيو چارو کې د بې غورۍ لامل هم کېدلای شي.
د افغان کډوالو د پراخې ستنېدو له امله د پېښور بورډ بازار د افغان دودیزو جامو کاروبار له سخت کمښت سره مخ شوی؛ سوداګر وايي، د دوی د اصلي پېرېدونکو له کمېدو سره نه یوازې خرڅلاو او تولید راټیټ شوي، بلکې د ګلدوزۍ، ګنډل، ټوکر او نور کارونه هم اغېزمن شوي دي.
د هند د چندیګړ یوې محکمې د بالیووډ مشهور لوبغاړی سلمان خان، د هغه خور الویرا خان اګنیهوتري او د «سټایل اېنډ کانټنټ جولري خصوصي شرکت» مدیران د «بیینګ هیومن» د ګاڼو له یوه نندارتون سره د تړلې نږدې ۳۰ میلیونه هندي روپیو د ادعا شوې درغلۍ په قضیه کې محکمې ته احضار کړي دي.
د ملګرو ملتونو د ښوونې، علمي او فرهنګي سازمان (یونسکو) اعلان کړی چې د چین پلازمېنه بیجینګ د ۲۰۲۹ کال لپاره د نړۍ د معمارۍ د پلازمېنې په توګه ټاکل شوې دی.
په افغانستان کې د ایټالیا سفارت ویلي، په مزار شریف کې د روزې مبارکې، چې د «زرغون جومات» په نوم هم یاديږي، د خوندي کولو او بیارغونې لپاره بېړنۍ چارې پیل شوې دي.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت په بغلان کې د شاوخوا دوه زرو کلونو تاریخي مخینې لرونکې یوه سکه تر موندلو او قانوني مراحلو تر بشپړېدلو وروسته په رسمي توګه د بغلان د اطلاعاتو او کلتور ریاست سیمهییز موزیم ته د ساتنې په موخه وسپارل شوه. ویل کېږي دغه سکه یوه ماشوم موندلې وه.
د اسټرالیا په کوینزلنډ ایالت کې د افغانانو ټولنې د «د خلکو پیاوړتیا، د کوینزلنډ پیاوړتیا» په نندارتون کې د ګډون سربېره د افغانستان ځانګړی فرهنګي غرفه جوړه کړې وه او د لسګونو نورو بنسټونو، ټولنو او فرهنګي ډلو ترڅنګ یې د افغان کلتور او دودونو بېلابېل اړخونه نندارې ته وړاندې کړل.