د ۱۴۰۰کال د زمري ۲۳مه د افغانستان د معاصر تاریخ تر ټولو مهمو او برخلیک ټاکونکو ورځو څخه وه. په دې ورځ طالبانو د هېواد په بېلابېلو برخو کې خپل چټک پرمختګ ته دوام ورکړ او د شاوخوا اوو ولایتونو مرکزونه یې تر خپل کنټرول لاندې راوستل.
د طالبانو د کلیو بیارغونې او پراختیا وزیر عبداللطیف منصور ویلي، چین د واخان دهلېز له لارې د افغانستان او چین د نښلولو پروژې ته لېوالتیا لري او د همکارۍ ژمنه یې کړې ده. هغه ویلي، د واخان دهلېز د سړک جوړولو چارې تر ډېره بشپړې شوې او پاتې ځنډېدلي کارونه به ډېر ژر بشپړ شي.
په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ پنځمې کلیزې په مناسبت یوشمېر د بشري حقونو فعالانو، حقوقپوهانو او د ښځو د حقونو مدافعانو له کاناډا غوښتي، چې په افغانستان کې جنسیتي توپیر د نړۍوالو قوانینو له مخې په رسمیت وپېژني.
افغانه رباب غږوونکې ښکلا د رباب د نغمو او تارونو له لارې د افغان ښځو او نجونو د ژوند، ستونزو او کړاوونو کیسه بیانوي؛ هغه هڅه کوي د رباب په هره نغمه کې د هغو ښځو غږ انځور کړي چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې یې غږونه ډب شوي دي.
په نورستان کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویاند محمد حسن ثاقب وايي، د دغه ولایت د نورګرام ولسوالۍ د شمګل په سیمه کې د یوې ترافیکي پېښې له امله دوه کسان مړه او درې نور ټپیان شوي دي.
د طالبانو د مشر ملا هبتالله د فرمان له مخې د فاریاب او کاپیسا ولایتونو له زندانونو ۱۲۸ بندیان خوشې شوي او د ۹۷ نورو د بند موده کمه شوې ده. فاریاب کې د طالبانو مرستیال والي نصرتالله فیضاني ویلي، د دغه ولایت له مرکزي زندانه ۹۳ بندیان خوشې شوي او د ۸۳ نورو د بند موده کمه شوې ده.
د غزني د مالستان او جاغوري ولسوالیو یوشمېر اوسېدونکو د طالبانو عامې روغتیا وزیر ته په یوه لیک کې د روغتیايي خدمتونو له ټیټ کیفیت او په دغه دوو ولسوالیو کې په روغتیايي مرکزونو کې د نامسلکي کسانو له ګومارنې شکایت کړی دی.
د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا پخوانی ځانګړی مفتش جان ساپکو وايي، د طالبانو تر واک لاندې د افغان ښځو ژوند په «دوزخ» بدل شوی دی. هغه د ټرمپ پر ادارې نیوکه وکړه، چې د وضعیت د بدلولو لپاره یې هیڅ اغېزمن اقدام نهدی کړی.
د پېښور عالي محکمې د یوه افغان سوداګر او د هغه د کورنۍ د ویزو غځولو په اړه د ثبت شوې دعوې لیکلې پرېکړه خپره کړې ده. محکمې اړوندو چارواکو ته امر کړی، چې د ویزو غځولو اړوند غوښتنې په اړه دې په ۱۵ ورځو کې د قانون له مخې پرېکړه وکړي.
د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام (UNDP) د افغانستان د ټولنیز او اقتصادي وضعیت په اړه په یوه راپور کې ویلي، چې ۷۴ سلنه افغانان لاهم د خپلو بنسټیزو اړتیاوو برابرولو له ناامنۍ سره مخ دي. د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام په وینا، دغه کچه نږدې ۲۸ مېلیونه کسان رانغاړي.
د کوټې ښار شمال پلو د کچلاغ په کوڅو کې د هبتالله اخوندزاده د تېر ژوند تر ټولو روښانه نښه له محرابه د هغه اورېدل شوی غږ دی. خو کلونه وروسته، همدا غږ د هغه د هویت په یوې سترې پوښتنې بدل شوی دی.
د طالبانو د واکمنۍ له بیا پیلېدو پنځه کاله وروسته، هغه ژمنې چې دغې ډلې کابل ته له ننوتلو مخکې د ښځو د کار او زدهکړو، عمومي عفوې، د رسنیو د ازادۍ او ټولشموله حکومت په اړه کړې وې، لا هم تر ډېره عملي شوې نهدي.
د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د راتلونکې یوې اونۍ لپاره د افغانستان د هوايي او طبیعي خطرونو په اړه د وړاندوینې په خپرولو سره ویلي، چې د کونړ او نورستان په ختیځو برخو کې د ناڅاپي سېلابونو د راوتلو احتمالي خطر شته.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي وايي، له مخالفینو سره د خبرو لپاره د نوې پروسې پیلولو ته اړتیا نهشته او هغوی کولای شي افغانستان ته ستانه شي. نوموړي دا څرګندونې په داسې حال کې کړي، چې په بدخشان کې له ناراضي طالبانو او وسلهوالو مخالفینو سره په وقفهيي ډول نښتې روانې دي.
باوري سرچینې وايي، د بدخشان په نسي ولسوالۍ کې د طالبانو او د ناراضه طالب قومندان جمعهخان فاتح د پلویانو ترمنځ روانه جګړه درې ورځې وړاندې د طالبانو د استخباراتو د مرستیال تاجمیر جواد په امر پیل شوې ده.
د سولې نوبل جایزې ګټونکې ملاله یوسفزۍ وايي، د ښځو او ماشومانو له حقونو دفاع جرم نهدی او له طالبانو یې غوښتي، چې د کابل د «ښځو او ماشومانو د حقوقي څېړنو بنسټ» شپږ نیول شوي کارکوونکي دې سمدستي او بېقیدوشرطه خوشې کړي.
د پاکستان او ناروې د بهرنیو چارو وزیرانو د ترهګرۍ له ټولو بڼو سره پر مبارزې ټینګار کړی او افغانستان کې یې د ترهګرو ډلو د موجودیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده. طالبانو په دې تړاو لا تراوسه څه غبرګون نهدی ښودلی، خو تر دې مخکې یې ویلي، چې افغان خاوره د بل هېواد پر ضد نه کارول کېږي.
ملګرو ملتونو په افغانستان کې د نجونو د زدهکړو پر دوامدار بندیز یو ځل بیا اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې له زدهکړو د افغان نجونو محرومول د افغانستان د اوسني وضعیت «تر ټولو سخته برخه» ده.
د افغان ښځو څو اعتراضي خوځښتونو د اګست ۱۵مه «د مقاومت او مبارزې ورځ» بللې او له نړیوالې ټولنې یې غوښتي، چې د طالبانو له لوري د ښځو د حقونو محدودول دې د «جنسیتي اپارتاید» په توګه په رسمیت وپېژني او د پای ته رسولو لپاره یې عملي او بېړني اقدامات وکړي.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان پخواني دایمي استازي محمود صیقل وايي، په بدخشان کې وروستیو تحولاتو ښودلې چې طالبان «له دننه د ړنګېدو» له بهیر سره مخ دي او د دوی جنګي ماشین زیانمنېدونکی شوی دی.
د مخکیني حکومت د سولې په خبرو کې د مرکچي پلاوي مشر معصوم ستانکزی وایي، د طالبانو تګلارې افغانستان له داسې ژور کړکېچ سره مخ کولای شي، چې ښایي د تېرو کړکېچونو پرتله ډېر خطرناک وي. هغه زیاتوي، د طالبانو پر وړاندې نارضایتي زیاته شوې او دا ستونزه یوازې په «تبلیغاتو» نهشي هوارېدای.
د امریکا د مرکزي استخباراتو ادارې (سيایاې) پخوانۍ مامورې سارا اډمز وایي، چې طالبان د خپلو کسانو (ناراضه کسانو) پر ضد د چورلکو په وسیله هوايي بریدونه کوي او وايي، دا وضعیت د طالبانو د داخلي اختلافاتو او د خپل جوړ کړي «ترهګریز دولت» د کنټرول په برخه کې د بېوسۍ ښکارندويي کوي.