افغانستان

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر وايي، چې د کانونو په استخراج کې تر ۱۸۰ زرو ډېر کسان پر کار بوخت دي. د هغه په وینا، په دې برخه کې ۳۵۰ قراردادونه فعال دي چې ۴۴ یې د لویې کچې استخراج لپاره ورکړل شوي دي. شنونکي د طالبانو د کانونو په قراردادونو د شفافیت پر نشتوالي نیوکه کوي.

د طالبانو د دفاع وزارت وايي، پاکستاني ځواکونو د پکتیکا په انګور اډه کې پر بازار، کمیسارۍ او نږدې امنیتي تاسیساتو څلور ډرون بریدونه کړي او په ځواب کې یې ددوی ځواکونو د پاکستاني پوځیانو پر نږدې قرارګاه او پوستو بریدونه کړي دي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې تېره ورځ د هلمند په باباجي ولسوالۍ کې یوې ډلې طالبانو غوښتل یوه نجلۍ د خپل پلار له کوره په زور له ځان سره بوځي، خو د ګاونډیانو له مخالفت وروسته د طالبانو په ډزو کې د نجلۍ د کورنۍ یوه غړې او یو ګاونډی ټپیان شوي دي.

له افغانستان سره د پاکستان په دوه‌اړخیزه سوداګرۍ کې، د ۲۰۲۶-۲۷ مالي کال په لومړیو دریو میاشتو کې خورا بې‌ساری کمښت راغلی او صادرات یې شاوخوا ۸۸،۳۶ سلنه کم شوي او له۱۶۱،۸۶ میلیونه ډالرو څخه ۱۸،۸۶ میلیونه ډالرو ته راټیټ شوي دي.

د طالبانو د ریاست‌الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي وايي، افغانستان له تپل شویو جګړو وروسته د پرمختګ پر لور روان دی. نوموړي ادعا کړې چې د طالبانو په واکمنېدو سره نشه‌يي توکي له منځه تللي، شاوخوا اته میلیونه کډوال هېواد ته راستانه شوي او د بیارغونې چارې روانې دي.

د طالبانو کورنیو چارو وزارت وايي، ۹ ولایتونو کې یې د «غلا، انسان تښتونې، قتل، اخلاقي فساد» او نورو جرمونو په تور ۲۱ کسان نیولي دي. یاد وزارت زیاته کړې، چې نیول شوي کسان به تر پوښتنو وروسته قضايي ادارو ته ور وپېژندل شي.

د طالبانو حکومت په داسې حال کې ۱۲۲۶ راستنو شویو کورنیو ته د استوګنې ځمکو د وېش خبر ورکوي چې له ایران او پاکستان نه د افغان کډوالو پراخې څپې د سرپناه او کار اړتیاوې زیاتې کړې دي، خو د اعلان شویو ځمکو شمېر د راستنېدونکو د پراخو اړتیاوو په پرتله محدود ښکاري.

د افغانستان د قوش‌تیپې کانال پروژه، چې د امو سیند اوبه د کرنې او خوړو خوندیتوب لپاره کاروي، د منځنۍ اسیا په هېوادونو کې د اوبو پر سر د سیمه‌ییزو سیالیو او کمښت په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام وايي، د ۲۰۲۶ کال له جنورۍ څخه د سپټمبر تر پایه یې د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې تر ۱۵۰۰ ډېرې الوتنې کړې دي، چې له مخې یې ۸۵ بشري مرستندویه ادارو زیان‌منو ټولنو ته د ژوند ژغورونکو مرستو رسولو ته لاسرسی موندلی دی.

بدخشان ولایت په وروستیو میاشتو کې د طالبانو ضد وسله‌وال مقاومت د فعالیتونو په مهم مرکز بدل شوی او یو شمېر مخالفو ډلو په دغه ولایت کې د خپلو بریدونو او عملیاتو د پراخېدو ادعا کړې ده.

په کندهار کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال انجینر عبدالباقي بینا وايي، له دغه ولایت څخه بهرنیو بازارونو ته ۴۳زره او ۴۰۵ ټنه وچه او تازه مېوه، حبوبات او نور توکي صادر شوي. نوموړي زیاته کړې، چې له دغه صادراتو څخه ۹۷ مېلیونه او ۵۰۰ زره امریکايي‌ ډالر عاید تر لاسه شوي دي.

امریکايي وېبپاڼې «ملټري ډاټ کام» لیکلي چې د ۲۰۰۱ کال د نومبر ۲۵مه، د سپټمبر د ۱۱ له بریدونو نږدې ۲ نیمې میاشتې وروسته، د امریکا سمندري ځواکونو د افغانستان په سوېل کې د «راینو» پوځي اډه ونیوله او د طالبانو پر ضد جګړه کې یې د امریکا لومړني دودیز ځمکني ځواکونه افغانستان ته دننه کړل.

د امریکا متحده ایالاتو او د منځنۍ اسیا د پنځو هېوادونو (سي۵+۱) په وروستۍ ګډه اعلامیه کې د افغانستان هېڅ یادونه نه ده شوې. دا په داسې حال کې ده چې افغانستان تر دې وړاندې د واشنګټن د سیمه‌ییزې تګلارې مهم محور بلل کېده.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام وايي، د «REVIVE II» پروګرام له لارې په افغانستان کې د ټولنو د اړتیاوو له مخې د ۳۰ ټولګټو بنسټیزو پروژو د پلي کولو پلان لري او د دغو پروژو د چمتو کولو لپاره له ځايي خلکو سره مشورې او د سیمو ارزونې روانې دي.

د کډوالو د ملاتړ امریکایي ادارې ګلوبل رفیوجي په خپل تازه راپور کې ویلي، په افغانستان کې د طالبانو تر بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته هم میلیونونه وګړي د بشري، اقتصادي او ټولنیز بحران له امله د خپلو لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو توان نه لري.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وايي، په بېلابېلو سیمو کې د شاوخوا ۳۰۰ لویو او کوچنیو کانونو د اکتشاف، استخراج او پروسس چارې روانې دي؛ خو پر دغه وزارت له ډېرې مودې راهیسې د کانونو د قراردادونو او فعالیتونو په اړه د بشپړو معلوماتو د نه خپرولو نیوکې کېږي.

د فرانسې خبري اژانس راپور ورکوي چې په تېرو څه باندې درېیو کلونو کې له شپږو میلیونو ډېر افغانان له ایران او پاکستانه افغانستان ته ستانه شوي، چې ورسره د کار او سرپناه پر محدودو امکاناتو فشار زیات شوی او د کورونو کرایې لوړې شوې دي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان وايي، د اکتوبر له ۱۱مې تر ۲۴مې پورې ۹۴ زره او ۹۱۱ افغانان له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي، په داسې حال کې چې په همدې موده کې ۴۱ زره او ۲۹۷ کسان له افغانستان نه دغو دوو ګاونډیو هېوادونو ته تللي دي.