د افغانستان د ملي امنیت پخوانی سلاکار رنګین دادفر سپنتا وایي، چې له کمزورو سیاسي ډلو سره هېڅوک خبرې نه کوي او که خبرې هم ورسره وکړي، یوازې د تسلیمېدو او بېقیدوشرطه بیعت پر سر به وي.
د کاناډا د البرټا ایالت په کلګري ښار کې مېشتو افغانانو په یوه غونډه کې پر نړیوالې ټولنې غږ کړی چې د افغان ښځو او نجونو له حقونو او مدني مبارزې ملاتړ وکړي. په غونډه کې د جمهوري نظام له سقوط وروسته د افغان ښځو پر وضعیت او د حقونو پر ملاتړ خبرې وشوې.
ازادۍ جبهې د بدخشان ولایت په زیباک ولسوالۍ کې د طالبانو پر نظامي مرکزونو د برید خبر ورکړی. دغې جبهې د شنبې په ورځ د زمري په ۲۴مه اعلان وکړ چې ځواکونو یې په زیباک کې د طالبانو مرکزونه په هاوانونو ویشتلي دي.
د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې د ۸۰یمې دورې مشره انالینا بربوک وايي، د طالبانو هغه فرمانونه چې ښځې او نجونې له زدهکړو او د ټولنې له خدمت څخه محروموي، نه یوازې د هغوی حقونه تر پښو لاندې کوي، بلکې د افغانستان اقتصاد او امنیت هم کمزوري کوي.
د قومي وطن ګوند مشر او پښتون سیاستوال افتاب شیرپاو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته په مرکه کې وویل، چې له طالبانو نه خپل خلک ناراضه دي؛ ټوله نړۍ له دوی شکایتونه لري او منزوي شوي او که خپل چلند بدل نه کړي، حکومت به یې ډېر ونه غځیږي.
نن پر کابل د طالبانو د واکمنۍ د ټینګښت پنځمه کالیزه ده، خو د افغانستان هېڅ مطرح سیاسي ګوند، جریان یا مخکښې سیاسي څېرې تر اوسه د طالبانو د واکمنۍ د پنځمې کلیزې په مناسبت دوی ته مبارکي نه ده ویلې.
د افغانستان د پخواني ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح د طالبانو د واکمنېدو د پنځمې کلیزې په تړاو ویلي، چې کابل په دې ورځ د جشن د فضا پر ځای، «ویرجن» دی او طالبانو پلازمېنه په خپلو بیرغونو «کفنپوښه» کړې ده.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په کابل کې د لویې جرګې په تالار کې د طالبانو د واکمنېدو د پنځمې کال ورځې په مناسبت جوړو شویو مراسمو ته وویل، چې جهادونه د اشغال د پای ته رسولو او ازادۍ لپاره شوي او اوس چې څو «لوچکان» راولاړیږي، دا نتیجه نه ور کوي.
سرچینو د بدخشان له شهربزرګ ولسوالۍ څخه خبر ورکړی چې تېره شپه، د طالبانو د استخباراتو یو موټر چې د درواز په لور روان و، د شهربزرګ ولسوالۍ په خاکریزک کوتل کې له سرکه لاندې درې ته لوېدلی. د سرچینو په وینا، په دې پېښه کې د طالبانو د استخباراتو ۶ تنه سرتېري ټپیان شوي دي.
د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوف وايي، هېواد یې پلان لري چې په راتلونکو څو میاشتو کې له پاکستان سره د ترکمنستان ـ افغانستان ـ پاکستان ـ هند (TAPI) ګاز نللیکې په اړه جدي او پراخې مشورې بیا پیل کړي.
پنځه کاله مخکې د کابل په سقوط سره د افغانستان د جګړې یو څپرکی وتړل شو، خو د جګړې کیسه لا پای ته نه ده رسېدلې. نن، د همغه نظام دوه پخواني لوړپوړي پوځي قوماندانان جنرال یاسین ضیا او جنرال سمیع سادات د طالبانو خلاف د نوې مبارزې خبرې کوي.
شاوخوا ۲۶۰افغان پناهغوښتونکو په سویس کې افغانستان ته د بېرته ستنولو پر پرېکړو اعتراض کړی، خو تر اوسه د رد شویو افغانانو د ایستلو پرېکړه نه ده عملي شوې. سویس له ۲۰۲۴ کال راهیسې اته افغان محکوم شوي مجرمان افغانستان ته ستانه کړي او د شاوخوا ۳۰ نورو د بېرته ستنولو پرېکړې هم شوې دي.
د طالبانو بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ چې «ځینې ورانکاري عناصر او فرصتطلبه کسان» په دې هڅه کې دي چې د بدخشان په ځینو برخو کې د بېنظمیو له لارې د سیمې پر امنیت او ثبات او په ځانګړې توګه د طالبانو او تاجیکستان ترمنځ د «باور پر فضا» منفي اغېز وکړي.
د ارغواني شنبو غورځنګ د طالبانو د واکمنۍ پنځمې کلیزې په مناسبت، د طالبانو حکومت «نامشروع» بللی او ویلي یې دي چې د دغې ډلې پنځه کلنه واکمني نه یوازې د افغانستان ستونزې نه دي حل کړې، بلکې د هېواد سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او بشري وضعیت یې لا خراب کړی دی.
دکاناډا خبري اژانس سي بي سي په افغانستان کې د جمهوریت سقوط په تړاو خپل خپور شوي راپور کې ويلي چې د کابل د سقوط پنځه کاله وروسته، په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ له امله د ښځو د حقونو وضعیت، د بیان ازادي او د بشري حقونو سرغړونې لا هم د اندېښنې وړ دي.
د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لېنډسي د طالبانو د بیا واکمنېدو پنځمې کلیزې په درشل کې ویلي چې هېواد یې د افغان ولس د ملاتړ لپاره خپلو اوږدمهاله ژمنو ته دوام ورکوي او له هغو افغانانو ملاتړ کوي چې د یوه ټولشموله حکومت او د لا ښه او سوکاله راتلونکي لپاره هڅې کوي.
د هند د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې دغه هېواد له افغانستان سره د خپلو پخوانیو او تاریخي اړیکو د لا پیاوړتیا لپاره هڅې زیاتې کړې دي.
په کابل کې د بېوزلۍ او بېکارۍ له امله یو شمېر ښځې د خپلو کورنیو د لګښتونو لپاره کثافات او د خرڅلاو وړ توکي ټولوي، خو د خیرات غوښتلو پر وړاندې د طالبانو محدودیتونو یې ستونزې لا زیاتې کړې دي.
د سياېناېن د راپور له مخې، د طالبانو له بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته افغانستان لا هم له سخت بشري او اقتصادي ناورين سره مخ دی. د نړیوالو مرستو کمېدو د میلیونونو افغانانو وضعیت خراب کړی او ښځې او نجونې د پراخو محدودیتونو له امله تر ټولو ډېرې اغېزمنې شوې دي.
د افغانستان د پخواني جمهوري حکومت د چارو ادارې مشر فضل محمود فضلي وايي، د جمهوریت د سقوط او د افغانستان د نورو سیاسي بدلونونو په اړه باید د بهرنیو سرچینو روایتونه بې له کره شواهدو ونه منل شي.
د طالبانو د ریاستالوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي، وايي چې د طالبانو حکومت هر کال ۱۲ میلیارده افغانۍ د طالبانو او تېر جمهوري نظام د وژل شویو امنیتي ځواکونو د کورنیو لپاره ځانګړې کړي.
د طالبانو د حج او اوقافو وزیر نورمحمد ثاقب ادعا کوي چې د تېر جمهوري نظام پر مهال ښځو ته د «امن کورونو» په نوم داسې ځایونه جوړ شوي وو چې د نوموړي په وینا، هلته فحشا روانه وه.