افغانستان

د طالبانو له لوري د نجونو پر زده کړو د بندیز له لګېدو ۱۷۲۱ ورځې تېرې شوې، خو لا هم میلیونونه نجونې له زده کړو بې برخې دي او د جبري ودونو، کورني تاوتریخوالي، رواني ستونزو او ټولنیز انزوا له پراخ ناورین سره مخ دي.

سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د جمعې په ورځ، د کابل ښار د ۱۱مې حوزې اړوند سیمه کې د کابل لپاره د طالبانو د مرستیال والي قدرت الله امیني کور ته څېرمه چاودنه شوې ده.

د طالبانو د پوهنې وزارت د اسلامي تعلیماتو امریت په یوه مکتوب کې ښوونځیو او مدرسو ته امر کړې چې له دې وروسته دې زده‌کوونکي خپل ځیرک مبایلونو له ځان سره تعلیمي مرکزونو ته نه وړي.

په ملګرو ملتونو کې د متحده عربي اماراتو د دایمي استازولۍ مرستیالې غسق شاهین په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ پلاوي (یوناما) له سرپرستې جورجت ګانیون سره په لیدنه کې د افغان ښځو او نجونو د حقونو په ځانګړې توګه د زده کړو د حق پر خوندیتوب ټینګار کړی دی.

د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نور جلال جلالي په افغانستان کې د روغتیا نړیوال سازمان له مشر ادوین سنیزا سلوادر سره په لیدنه کې د نړۍوالې ټولنې د ملاتړ او د افغانستان د روغتیايي سیستم د پیاوړتیا په اړه خبرې کړي دي.

په ننګرهار کې د طالبانو ښاروالۍ د عوایدو رییس اکرام الدین مفتون ویلي، چې بهرني بنسټونه او موسسې د مرستو، روغتیايي خدمتونو، زده‌کړو او عامه پوهاوي تر نامه لاندې د خلکو شخصي معلومات راټولوي او بهرنیو لورو ته یې لېږدوي. نوموړي دغه موسساتو ته د «دجال» کلمه کارولې.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تګ‌راتګ پر لارو د محدودیتونو او د پاسپورټ جبري کېدو له امله د سپین بولدک ـ چمن پر لار د انساني قاچاق کچه خورا لوړه شوې ده. خلک وایي، د انساني قاچاق داسې شبکې جوړې شوې چې یوې او بلې غاړې ته له اوښتونکو کسانو زیاتې پیسې اخلي.

د چاپېریال ساتنې له نړۍوالې ورځې سره هم‌مهاله په افغانستان کې د اقلیمي بدلونونو د پراخو اغېزو په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي. که څه هم افغانستان د نړۍ د شین کوریزه ګازونو په تولید کې ونډه نه‌لري؛ خو بیاهم په پرله‌پسې ډول له وچکالۍ، سېلابونو او د اوبو له کمښت سره مخ دی.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) د چاپېریال ساتنې نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې د افغانستان تر نیمایي ډېر وګړي د وچکالۍ او د اوبو سخت کمښت له ویجاړوونکو پایلو سره مخ دي. یوناما ویلي، چې وچکالي او د اوبو کمښت لاهم په افغانستان کې تر ټولو پراخ ګواښونه دي.

د برېتانیا یوې محکمې د انګلستان ختیځ اسکس ولایت د یوې ډلې څو غړي د افغان کډوالو د ناقانونه لېږد او د پیسو مېنځلو په جرمونو کې مجرم پېژندلي دي. د معلوماتو له مخې؛ دغه ډلې په ۲۰۱۹کال کې د یوې لارۍ پرمټ د افغان سېک کډوالو یوه ډله له فرانسې نه برېتانیا ته قاچاق کړې وه.

د افغانستان په لوېدیځ کې د اوبو کمښت د خلکو ژوند او کرنه له جدي ګواښ سره مخ کړې ده. د هرات په ګډون د ګڼو سیمو اوسېدونکي د څښاک اوبو ترلاسه کولو لپاره اوږده مزلونه کوي او د لمریزې انرژۍ پرمټ له ژورو څاګانو اوبه راباسي.

د طالبانو د کډوالو د دایمي مېشتېدنې او د ځمکو وېش کمېټې خبر ورکړی، پرون یې په څلورو ولایتونو ننګرهار، فاریاب فراه او هلمند کې پر تازه ستنو شویو ۷۷۸ کډوالو کورنیو استوګنیزې نمرې وېشلې چې له دې سره د وېشل شویو استوګنیزو نمرو شمېر ۳۸زره او ۴۹۱ ته لوړ شو.

د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمودخان اڅکزي خبرداری ورکړی، که د چمن دروازه د ځايي خلکو پر مخ خلاصه نه‌شي؛ نو دوی به يو پراخ پرلت پيل کړي، چې له امله به یې ټولې چارې ټکنۍ شي.

په بغلان کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ادارې مشر عبدالکریم حذیفه وايي، په تېرو دوو میاشتو کې په دغه ولایت کې د سخو سېلابونو، درنې واورې او ورښتونو له کبله ۷۱زره جریبه کرنیزه ځمکه ویجاړه شوې ده.

ایراني چارواکو ویلي، چې د دغه هېواد په سمنان ولایت کې د یوې ټرافیکي پېښې له امله شپږ افغانان مړه او درې نور ټپیان شوي دي. دغه پېښه د پنجشنبې په ماښام (د غبرګولي ۱۴مه) رامنځته شوه او د یادې پېښې ټپیان روغتیایي مرکزونو ته لېږدول شوي دي.

د جمعیت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمان د بلوچستان ایالت د پښین ولسوالۍ په یوې ولسي غونډه کې ویلي، چې اسلام‌اباد په افغانستان کې د «ترهګرۍ» د مرکزونو د شته‌والي په پلمه پوځي او هوايي بریدونه وکړل؛ خو په خپله پاکستان کې د وسله‌والو فعالیتونو او مرکزونو ته پام نه‌کوي.

د ناروې کډوالو شورا په ۲۰۲۵کال کې «له پامه غورځول شوي بې‌ځایه کېدو ناورین» د لسو هېوادونو نوملړ خپور کړ. افغانستان دغه نوملړ کې پنځم ځای لري او د هغه هېوادونو په کتار کې راغلی، چې د بې‌ځایه کېدو له پراخ ناورین سره یې د نړۍوالې ټولنې له‌خوا کافي پاملرنه او ملاتړ نه‌دی ترلاسه کړی.

د نجونو د زده‌کړو او د تعلیم د حق افغان فعال مطیع‌الله ویسا د ۲۰۲۶ کال د «ازادۍ جایزې» ګټونکی اعلان شوی او د فرانسې په کان ښار کې د ځانګړو مراسمو پر مهال ورته د دغې جایزې مډال سپارل شوی دی.