افغانستان

د ښځو د حقونو ملاتړې ادارې «فېمېنېسټ مېجورېټي فاونډېشن» په وینا، اروپايي ټولنه نه شي کولای د بشري حقونو د دفاع ادعا وکړي، په داسې حال کې چې له طالبانو سره د افغان ښځو د حقونو له شرط پرته رسمي تعامل ته دوام ورکوي.

« دي نیکسټ سنچري بنسټ »په یوه نوي راپور کې ویل شوي، نږدې پنځه کاله د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته افغانستان لا هم د نړۍ له تر ټولو سختو بشري ناورینونو سره مخ دی، خو د نړیوالو پام د غزې، اوکراین او نورو شخړو پر لور اوښتی او د میلیونونو افغانانو کړاوونه تر ډېره هېر شوي دي.

د بې‌پولې ډاکټرانو (MSF) سازمان ویلي، د افغانستان په سوېل کې د خوارځواکو ماشومانو شمېر په څرګند ډول لوړ شوی دی. دوی وایي، د ۲۰۲۶ کال په لومړیو کې د دوی تر ملاتړ لاندې د تغذیې مرکزونو ته د بستر شويو خوارځواکو ماشومانو شمېر د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۳۰ سلنه زیات شوی دی.

د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې شهرزاد اکبر ویلي، د طالبانو تر ادارې لاندې د ازادۍ د سلب په مرکزونو او د استخباراتو تر څار لاندې زندانونو کې شکنجه یوه عامه پدیده ده او قربانیان د خپلو شکایتونو د ثبت او خوندیتوب لپاره اغېزمنو میکانیزمونو ته لاسرسی نه لري.

افغانه غر ختونکې زکیه احمد، د نړۍ تر ټولو لوړې څوکې «ماونټ ایورسټ» ته له ختلو وروسته ویلي چې د دې تاریخي بریا تر شا یې اصلي انګېزه د افغانستان هغو ښځو او نجونو ته غږ پورته کول وو چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې له زده‌کړو، کار او بنسټیزو حقونو بې‌برخې شوې دي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، د روانې اوونۍ په ترڅ کې ۳۴۴ افغانان چې په پاکستان کې د قانوني استوګنې د اسنادو د نه لرلو له امله نیول شوي وو، له زندانونو تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته راستانه شوي دي.

د افغانستان د پخواني جمهوري نظام د بهرنیو چارو وزیر محمد حنیف اتمر، د محرم میاشتې او عاشورا د ورځې په مناسبت ویلي چې د افغانستان د ثبات او پرمختګ لپاره ملي یووالی، ګډ کار او د خبرو اترو فرهنګ اړین دی.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کمېشنر ولکر تورک، بلجیم ته د طالب چارواکو له سفر وروسته په افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې. هغه ویلي چې په اوسنیو شرایطو کې د افغان کډوالو جبري ستنول د توجیه وړ نه دي، ځکه چې ښایي له شکنجې او جدي امنیتي ګواښونو سره مخ شي.

نږدې پنځه کاله کېږي چې طالبان بیا ځلې پر افغانستان واکمن شوي دي، خو لا هم میلیونونه افغان ښځې او نجونې له زده کړو، کار او ورزش څخه محرومې دي. په همدې حال کې د افغانستان د ښځو کرکټ جلاوطنه لوبډله نن د انګلستان د کمبرېج یوه تاریخي لوبغالي کې کلونه وروسته بیا د سیالۍ ډګر ته کوزېږي.

په تېر جمهوري نظام کې اقتصادي سلاکار او د هرات ولایت د شیعه ټولنې مخکښ شخصیت سیروس علاف، د عاشورا د مراسمو پر مهال د طالبانو پر کړنو نیوکه کړې او ویلي یې دي چې په داسې حال کې چې خلک د اقتصادي ستونزو او لوږې سره مخ دي، اوسني واکمنان د خلکو پر ظاهري بڼې تمرکز کوي.

د پرتګال سترې محکمې په دغه هېواد کې د دووه اسماعیلیه ښځو پر وژنه د تورن افغان کډوال عبدالبشیر د دوسيې د بیا ځلې رواني طبي ارزونې امر کړی، ترڅو د دغه افغان تورن جزايي مسوولیت وټاکي. پر دغه افغان تور دی چې په ۲۰۲۳م کال کې یې په لیزبون کې په یوه اسماعیلیه مرکز کې دوه ښځې وژلې وې.

د ترکیې د ادرنه ښار پولیس وایي چې د دوو جلا عملیاتو په ترڅ کې یې لږ تر لږه ۴۰ بې‌اسناده کډوال نیولي دي. پولیسو زیاته کړې چې په نیول شویو ناقانونه کډوالو کې افغان وګړي هم شامل دي.

د هند د پنجاب ایالت د امرتسر ښار پولیسو ویلي چې د وسلو، نشه‌یي توکو او د حوالې له لارې د پیسو مینځلو یوه له پولو اوښتې شبکه یې له منځه وړې ده. دوی وایي چې د دغه عملیاتو په ترڅ کې یې اووه کسان، چې یو افغان وګړی هم په کې شامل دی، نیولي دي.

د افغانستان د کانونو او پټرولیم پخوانۍ وزیرې نرګس نهان، د برېټانیا له پاچا چارلز څخه مننه کړې چې د افغان ښځينه کرېکټ جلاوطنه لوبډلې سره یې ليدلي او ملاتړ یې کوي. هغې ویلي، دا کتنه یو ځل بیا دا روښانه کوي چې «افغانان د افغانستان اصلي استازي» دي.

د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام (ډبلیو ایف پي) ویلي چې په افغانستان کې یې ۱۷۲ زره زده‌کوونکو ته د ویټامینونو او مغذي موادو بډایه بسکویټونو یوه جوپه وېشلې ده.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د دایمي استازولۍ سرپرست، نصیر احمد فایق، د ملګرو ملتونو د منشور د تصویب د ۸۰مې کلیزې په مناسبت ویلي چې میلیونونه افغانان لا هم له هغو بنسټیزو حقونو څخه محروم دي چې دغه منشور یې د ساتنې لپاره رامنځته شوي و.

د بښنې نړیوال سازمان ويلي، افغانستان ته د کډوالو د بېرته ستنولو په اړه د اروپايي ټولنې هر ډول تعامل، بې‌پروايي او له ګواښ څخه ډک اقدام دی او وایي چې دا د اروپايي ټولنې لپاره د خپلو قانوني ژمنو او مسؤلیتونو له پامه غورځول دي.

تاجکستاني رسنیو د دغه هېواد د بېړنیو حالاتو کمېټې له قوله راپور ورکړی چې د تاجکستان د بدخشان د خودمختاره ولایت د مشر، عليشېر ميرزا نبات، مړی د افغانستان پر پوله د پنج سیند څخه موندل شوی دی.