د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د افغان ماشومانو د وضعیت په اړه د هالنډي بنسټ «کېډزرایټس» راپور ناسم او بې اساسه بللی دی. دغه هالنډي بنسټ د ۲۰۲۶ کال په نړیوال شاخص کې افغانستان د نړۍ د ۱۹۴ هېوادونو ترمنځ په وروستي مقام کې راوستی دی.
د بښنې نړیوال سازمان وایي چې د ښځو حقونه د بشري حقونو نه بېلېدونکې برخه ده او نړیواله ټولنه باید د افغانستان د ښځو وضعیت له پامه ونه غورځوي.
د طالبانو مخالفې ډلې، ازادۍ جبهې ویلي چې طالبان د هېواد په بېلابېلو سیمو کې د عاشورا د مراسمو پر ترسره کېدو محدودیتونه لګوي او د دې ډلې په وینا، دا اقدامات د مذهبي تاوتریخوالي او فرقهيي کړکېچونو د زیاتېدو لامل شوي دي.
د جمهوریت پر مهال د ولسمشر ویاند صدیق صدیقي د طالبانو د حکومت له مخالفانو او د بشري حقونو له فعالانو غوښتي چې د افغانستان د راتلونکې په اړه نړیوال بحثونه او سیاسي هڅې پراخې کړي او د طالبانو د مشروعیت موندلو د هر ډول هڅې پر وړاندې په ګډه ودریږي.
د بېپولې داکټرانو سازمان خبرداری ورکړی چې د افغانستان په سویل کې د سختې او خطرناکې خوارځواکۍ له امله د بستر کېدونکو ماشومانو په شمېر کې د اندېښنې وړ زیاتوالی راغلی. دغې ادارې د نړۍوالو مرستو کمښت، وچکالي او د لارو تړل کېدل د دغه بشري ناورین اصلي لاملونه بللي دي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د پنجشنبې په ورځ له غرمې وروسته د کندهار ښار د لومړۍ امینتي حوزې اړوند سیمه کې ناپیژاندو وسله والو د امین الله په نوم یو تن په ډزو وواژه. سرچینو ویلي، امین الله د ټيټيپي اړوند ډلې غړیتوب درلود.
افغان سندرغاړي جاوید امیرخېل اعلان وکړ چې له پښتونخوا او پېښور سره یې د تل لپاره مخه ښه کړې او په جرمني کې مېشت شوی. نوموړي ویلي، د حالاتو او مجبوریتونو له امله یې له هېواده بهر د ژوند کولو پرېکړه کړې ده.
د طالبانو د سرحدونواو قبایلو چارو وزیر د خپلې ډلې مشر هبت الله اخوندزاده د نړۍ پرمخ «یوازینی په شریعت ټینګ» کس وباله او زیاته یې کړه، چې که نړۍ ورسره ګډه وډه کیږي هم، هبت الله د شریعت له یوه حکمه نه تېریږي.
د بېلاروس ولسمشر الکساندر لوکاشینکو ویلي چې هغه اوکراین ته خبرداری ورکړی و چې د روسیې او اوکراین په جګړه کې دې د بېلاروس د ښکیلولو هڅه نه کوي. نوموړي ویلي، هېواد یې د اوکراین په جګړه کې برخه نه اخلي.
د طالبانو مخالفې ډلې ازادۍ جبهې ویلي چې په تېرو دریو ورځو کې یې په نورستان، لغمان او ننګرهار ولایتونو کې پر طالبانو بریدونه کړي دي. یادې جبهې ویلي چې په یادو ختیزو ولایتونو کې یې طالبانو ته مرګ ژوبله هم اړولې ده. طالبانو ددغو بریدونو په تړاو تر دې دمه غبرګون نه دی ښودلی.
د طالبانو د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت د انټرنېټي کڅوړو د بیو د ټیټولو په تړاو مخابراتي شبکو ته درې ورځې وخت ور کړی دی. مخابراتي شبکو له اترا سره په ناسته کې د لوړو مالیاتو او تخفیف نشتوالي یادونه کړې، خو د طالبانو چارواکو د بیو پر ټیټولو ټینګار کړی.
د طالبانو د کور او ښارجوړونې وزارت مرستیال شیخ مدارعلي کریمي د محرم د مراسمو نمانځغونډې پرمهال د شیعهوو په وړاندې د طالبانو ځینو چلندونو ته په اشاره ویلي، « کله چې د رییس الوزرا خبره نه منل کېږی، نو د افغانستان د خلکو لپاره ښه راتلونکی نه وینم».
ایراني چارواکي وايي، چې د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګریزو موټرو تګ راتګ له۱۴۰۰ کال څخه د ۱۴۰۴ کال تر پایه پورې په اوسط ډول هر کال شاوخوا ۱۸ سلنه زیات شوی دی.
د شکنجې نړیوال شاخص په ۲۰۲۶ کال کې افغانستان د شنجکې، خپلسرو نیونو او د بشري حقونو د سرغړونو له پلوه د «ډېر لوړ خطر» هېواد بللی. په راپور کې راغلي چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې شکنجه، خپل سرې نیونې، د ښځو او لږکیو ځپل او د مدني ازادیو محدودیتونه پراخ شوي دي.
په کندهار کې د طالبانو اړوند سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې ددغه ولایت په محکمو کې شاوخوا ۹۰ زره دوسیې بې برخلیکه او د قاضیانو پرېکړو ته په تمه پاتې دي. د سرچینو په وینا، د دغو دوسیو د ځنډېدو موده له شپږو میاشتو څخه تر دوو کلونو رسیږي.
پر کابل له واکمنېدو پنځه کاله وروسته طالبان اوس په دې هڅه کې دي، چې خپل جنګي جوړښت د یوه منظم پوځ بڼې ته واړوي او د زغرهوالو قطعاتو، توپخانې، هوايي ځواک او لوژستیکي شبکو تامیناتو ته نوې لارې ومومي.
د بدخشان د ارګو په اتین جلو سیمه کې رفیع الله، چې د هلمند له باغران ولسوالۍ راغلی، له دوو کلونو راهیسې هره ورځ د کوکنارو په کروندو کې بوخت وي. هغه له یوې داسې سیمې ارګو ته کوچېدلی، چې هلته د کوکنارو کر بند دی او ځمکې یا په ډاګونو او یا هم د زردالو او انارو په باغونو بدلې شوې.
د خېبر پښتونخوا ایالت د بنو ولسوالۍ د ککي تاڼې اړوند شاهري بهرت سیمه کې د دوو ډلو ترمنځ د شخړې پر مهال ډزې شوې، چې په پایله کې یې پنځه کسان وژل شوي دي. د پولیسو په وینا؛ شخړه لومړۍ لفظي وه خو وروسته په وسلهواله نښته واوښته او د یوې ډلې کسانو پر بلې ډلې ډزې وکړې.
د طالبانو د عدلیې وزیر عبدالحکیم شرعي په خپل شخصي زندان کې د شیعهګانو تر نیول کېدو وروسته د کابل د څلورو حوزو له امنیتي چارواکو سره ولیدل او هغوی ته یې امر وکړ، چې امنیت ټینګ کړي او د ګډوډۍ مخه ونیسي. هغه د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده د امرونو پر اطاعت هم ټینګار وکړ.
د اروپايي ټولنې او طالبانو ترمنځ په بروکسل کې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه د تړلو دروازو ترشا ناسته د افغان ښځو، بشري حقونو فعالانو او مدني بنسټونو له سختو نیوکو سره مخ شوې دي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي، چې سویس د افغانستان د بشري مرستو له صندوق سره ۱.۹۵ مېلیونه امریکایي ډالر مرسته کړې ده. اوچا ویلي، چې دغه مرسته د بشري مرستو پیاوړتیا او په افغانستان کې د اړمنو کسانو د ملاتړ په برخه کې مهمه ده.
په جلاوطنۍ کې د افغانستان د خلکو عالي شورا د پخوانیو افغان پوځیانو او کډوالو پر روان وضعیت اندېښنه ښودلې. دغه شورا وایي، چې زرګونه پخواني پوځیان او د هغوی کورنۍ په ګاونډیو هېوادونو په ځانګړې توګه پاکستان کې له سخت بشري ناورین او ناروښانه برخلیک سره مخ دي.