د طالبانو حکومت د ۲۰۲۱ کال د اګست ۱۵مه، چې د جمهوري نظام د سقوط او د طالبانو د بیا واکمنېدو ورځ ده، د «فتحې» پنځمه کلیزه بللې او له افغانانو یې غوښتي چې د دوی له نظام سره «اوږه په اوږه» ودرېږي او د هغه د پیاوړتیا لپاره هڅې وکړي.
د بښنې نړیوال سازمان وايي، په افغانستان کې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د ښځو او نجونو پر وړاندې تبعیض، شکنجه، خپلسري نیونې، جبري ورکېدنې او سانسور دوام لري او د دغو سرغړونو عاملان له حسابورکونې خوندي پاتې دي.
د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي له نیویارک ټایمز سره په مرکه کې ویلي چې امریکا کولای شي په کابل کې خپل سفارت بېرته پرانیزي او خپل ډیپلوماتیک حضور بیا پیل کړي.
د اسټرالیا لومړي وزیر انتوني البانیز، د دغه هېواد د دفاع وزیر ریچارډ مارلز او د کډوالۍ وزیر ټوني برک په ګډه اعلامیه کې ویلي، د کابل له سقوط پنځه کاله وروسته افغانان لا هم د طالبانو له «تاوتریخوالي او ځپنې» سره مخ دي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنیټ د خبریال حمید فرهادي له دوه کلنې بند وروسته د خوشې کېدو هرکلی کړی او ټینګار یې کړی چې ژورنالیزم جرم نه دی.
د جمهوریت پر مهال د افغانستان د پارلمان غړې فوزیه کوفي له ملګرو ملتونو او غړو هېوادونو غوښتي چې د طالبانو د فشار او حسابورکونې لپاره له څرګندونو څخه عملي اقداماتو ته مخه کړي او په افغانستان کې د قانون حاکمیت او اساسي قانون پر بنسټ د نظام د بېرته ټینګښت لپاره هڅې وکړي.
په هالنډ کې مېشتې افغانالاصله حقوقي او سیاسي فعالې څانګې صدیقي د طالبانو د واکمنۍ د پنځمې کلیزې په ورځ ویلي، هغه واک چې د خلکو لپاره امنیت، ډوډۍ، زدهکړې، روغتیا او روښانه راتلونکی برابر نه کړي، د ستاینې وړ نه دی.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخوانی ځانګړی استازی اصف دراني وايي، طالبان که څه هم د تېرو څلورو لسیزو جګړو په پرتله نسبي امنیت ټینګ کړی، خو پنځه کاله وروسته لا هم هېواد له سیاسي مشروعیت، اقتصادي ستونزو، دیپلوماتیک انزوا او د ښځو د حقونو د محدودیتونو له جدي ننګونو سره مخ دی.
ملګرو ملتونو له نړۍوالو مرسته کوونکو هېوادونو غوښتي چې اوسنیو شرایطو کې چې افغان ښځې له سخت وضعیت سره مخ دي په افغانستان کې د ښځو لپاره د مرستې بودجه کمه نه کړي. د دغه سازمان په وینا د مرستو کمېدل به د ښځو ستونزې لا زیاتې کړي.
د فرانسې خبري اژانس «اېاېفپي» په خپل تازه راپور کې ویلي چې طالبان په افغانستان کې د واکمنۍ پنځه کاله وروسته د امنیت او «ازادۍ» د ټینګښت ادعا کوي، خو ملګري ملتونه او منتقدان وايي چې په همدې موده کې د ښځو او نجونو پر زدهکړو، کار، تګ راتګ او عامه ژوند محدودیتونه لا پراخ شوي دي.
د بښنې نړۍوال سازمان له بریتانیا غوښتي چې د افغان ښځو د پناه غوښتنې د ردولو «شرموونکی» بهیر ودروي او هغه پرېکړې بیا وڅېړي چې د دوی د پناه غوښتنې په اړه شوې دي.
د جمهوري نظام پر مهال د افغانستان د دفاع وزارت سرپرست وزیر شاه محمود میاخېل وايي، افغانستان له اوسني بحران څخه د وتلو لپاره د یو بل ماتولو، شعارونو او دروغو پر ځای عملي حللارې او سیاسي ارادې ته اړتیا لري.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزير اسحاق ډار په دې د خوښۍ څرګندونه کړې، چې افغانستان ته یې د ملګرو ملتونو له لوري د مرستو د لېږد زمينه برابره کړې ده. ویل کېږي اوس اوس پر بشري مرستو بار ۷۲۴ لارۍ د تورخم له لارې افغانستان ته اوښتي دي.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخوانی سفیر منصور احمد خان په خپله تازه مقاله کې چې د طالبانو د واک ته رسېدو د ۵مې کلیزې په مناسبت یې لیکلې، د کابل او اسلاماباد اړیکې، افغانستان کې امنیتي وضعیت، د ډیورند کرښې هاخوا د بریدونو زیاتوالی او سیمه کې د اقتصادي همکاریو راتلونکی ارزولی دی.
د تېر جمهوري نظام د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزيې کوفي له ملګرو ملتونو او غړو هېوادونو څخه غوښتي، چې پر طالبانو د فشار او ځواب ورکړې ته د اړ کولو لپاره له یوازې څرګندونو څخه عملي اقداماتو ته واوړي.
د صلاحالدین رباني په مشرۍ د جمعیت اسلامي ګوند د طالبانو واک ته د بېرته رسېدو د پنځمې کلیزې په مناسبت یوه اعلامیه کې د دې ډلې پر کړنو سختې نیوکې کړي او ویلي یې دي، چې د ۲۰۲۱ کال د اګست د ۱۵مې پېښو افغانستان د «خطرناک زوال» یوې نوې مرحلې ته داخل کړی دی.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد په یوه تازه ویډیویي پېغام کې د زمري ۲۴مه د طالبانو بریا او د دوی په اصطلاح د «فتحې ورځ» وبلله. هغه ویلي، چې د دوی غړو د بهرنیو ځواکونو د اېستلو لپاره قربانۍ ورکړي او افغانان باید «منندوی» واوسي او له دوی سره ودرېږي.
د ناروې د کډوالو شورا (NRC) عمومي منشي یان اېګلنډ خبرداری ورکړی، چې افغانستان له یوه ژور بشري، اقتصادي او اقليمي ناورین سره مخ دی او د ناټو غړو هېوادونو له افغان ولس سره د ملاتړ په برخه کې خپلې مهمې او اخلاقي ژمنې هېرې کړې دي.
د تېر جمهوري نظام د کورنیو چارو پخواني وزیر علياحمد جلالي د افغانستان اوسنی وضعیت کړکېچن بللی او د هغه په خبره، هغه رژیمونه چې د ځان د بقا لپاره وحشت خپروي، هېڅکله دوام نهشي کولای. هغه زیاتوي، چې طالبان په ۲۱مه پېړۍ کې ژوند کوي، خو چلند یې د ۷مې پېړۍ له زمانې سره ورته دی.
د ملګرو ملتونو ۵۶ غړو هېوادونو په یوې ګډې اعلامیې کې د افغانستان د خلکو په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو د تبعیضي فرمانونو او پالیسیو د سمدستي لغوه کېدو غوښتنه وکړه. هغوی د ښځو او نجونو د زده کړو د حق پر بیا احیا او په ټولنه کې یې پر معنالرونکې ګډون ټینګار وکړ.
د افغانستان، پاکستان او منځني ختیځ په چارو کې د بریتانیا د دولت وزیر سټېفن ډاوتي د طالبانو له لوري د افغان ښځو او نجونو پر زدهکړو او ټولنیز ژوند کې د هغوی پر ګډون لګېدلي «سخت» بندیزونه د نهمنلو وړ بللي دي. هغه وايي، بریتانیا به د افغان ښځو د بنسټیزو ازادیو دفاع ته دوام ورکړي.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق ويلي، د طالبانو د واکمنۍ د پنځم کال د پوره کېدو په درشل کې د اروپايي ټولنې په ګډون ۵۶ هېوادونو له افغانانو سره خپل پیوستون څرګند کړی او دغو هېوادونو ويلي، چې افغانستان باید د نړیوالې ټولنې د اجنډا په سر کې پاتې شي.