د بلوچستان ایالت د تربت ولسوالۍ په ګن سیمه کې ایران ته پر لاره د افغانانو یو موټر له ترافیکي پېښې سره مخ شوی، چې له امله یې ۹ افغان وګړي ټپیان شوي دي. د چارواکو په وینا، په ټپیانو کې پنځه ښځې هم شاملې دي.
د جمهوري نظام پر مهال د چارو ادارې مشر فضل محمود فضلي ویلي چې په اروپا کې د ښياړخو سیاسي جریانونو پراخېدو د کډوالو پر وړاندې د حکومتونو سخت اقدامات زیات کړي او له طالبانو سره د اروپایي ټولنې تعامل یې د بشري حقونو په برخه کې د دې ټولنې پر اعتبار پوښتنې راپورته کړې دي.
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت وایي چې د غویي میاشت کې یې د ښځو اړوند ۵۲۴ قضیې حل کړي دي. د یاد وزارت په وینا، دغه قضیې د کورني تاوتریخوالي، د میراث حق، جبري نکاح او ورته نورو مسایلو پورې اړوند وې.
د افغانستان لپاره د اروپایي ټولنې استازولۍ ویلي چې په بامیان ولایت کې د یاکاولنګ ولسوالۍ د ښځو د ټولنیزو سپما ګروپونو له لارې ۵۳ټولنیز کاروبارونه رامنځته شوي او ښځو ته د مشرتابه او سوداګرۍ روزنه ورکړل شوې ده.
د طالبانو تر چترلاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون وايي، د جمعې په ورځ ۵۰۶۰افغان کډوال له بېلابېلو لارو افغانستان ته جبري راستانه کړل شوي. دغه کمېسیون ویلي چې یاد کډوال له لومړنیو مرسته وروسته خپلو ولایتونو ته لېږدول شوي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ ادارې (اوچا) د افغانستان د دفتر مشرې اېمي مارټین، ننګرهار ولایت ته د خپل سفر پر مهال ویلي، هغه کورنۍ چې د سیند غاړو مېشت وو، سختو سېلابونو زیانمنې کړې دي او اوس بېړنیو او اوږدمهالو مرستو ته اړتیا لري.
د جمهوري نظام پر مهال د افغان فلم رییسې صحرا کریمي ویلي چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیتونه یوازې ټولنیز بندیزونه نه دي، بلکې د هغې په وینا د «فکري او انساني موضوعاتو د له منځه وړلو یوه سیسټماټیکه پروژه» ده چې د انسان د ذهن، لید او غبرګون ظرفیتونه کمزوري کوي.
د پاکستان پخواني سناتور او پښتو سیاستوال فرحت الله بابر ویلي، د افغان خبریالانو، هنرمندانو، موسیقارانو او د بشري حقونو د فعالانو جبري بېرته ستنول هغوی داسې چاپېریال ته اړ کوي چې یو وخت ترې د خپل ژوند د ژغورلو لپاره وتلي وو.
د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د سختو بارانونو او ناڅاپي سېلابونو له امله په تېرو ۴۸ ساعتونو کې لږ تر لږه ۲۴ کسان وژل شوي او ګڼ نور ټپیان شوي دي.
د جمهوري نظام پر مهال د افغانستان د ځانګړو ځواکونو پخواني قومندان سمیع سادات پر طالبانو سختې نیوکې کړي او ویلي یې دي چې دغه ډله د هېواد د اقتصادي وضعیت او بشري ناورین مسولیت نه مني او افغانستان داسې حکومت ته اړتیا لري چې د خلکو له ازادیو او مدني حقونو ملاتړ وکړي.
د مقاومت جبهې مشر احمد مسعود ویلي، د اروپايي پارلمان له هغو غړو منندوی دی، چې د افغانستان د خلکو له حقونو ملاتړ کوي او له طالبانو سره د اړیکو د عادي کېدو پر ضد روښانه دریځ لري. اروپايي پارلمان په یوه پرېکړهلیک کې د طالبانو پر لوړپوړو چارواکو د بندیزونو پر پراخولو ټينګار کړی دی.
د افغانستان د جمهوري نظام د ملي امنیت پخواني رييس رحمتالله نبیل ویلي، چې ذکیه احمد د افغان ښځو اراده تر لوړو څوکو پورته کړې ده. هغه زیاته کړې، چې ذکیه یوازې اورېسټ څوکې ته نهده رسېدلې، بلکې د «هیلو، ارادې او توان» بیرغ یې د نړۍ بام ته پورته کړی دی.
د جرمني یوې څېړنیزې رسنۍ کورکټېف په یوه راپور کې ویلي، هغه افغانان چې بېلابېل جنسي تمایلات او جنسیتي هویتونه لري، له افغانستان څخه تر تېښتې وروسته هم په پاکستان او جرمني کې د سرپناه له نشتوالي، د اېستلو له وېرې، کورني تاوتریخوالي او د ملاتړ له کمښت سره مخ دي.
د ملالې بنسټ، چې د نجونو د زدهکړې له حق څخه د دفاع برخه کې فعالیت کوي، د طالبانو لهخوا د زوجین د تفریق پر اصولنامې نیوکه کړي او ویلي یې دي، دا اصولنامه افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د سیستماتیک جنسیتي تبعیض نښه ده. دغه بنسټ د کمر عمره نجونو ودول د ښځو او نجونو د حقونو نقض وباله.
د ټرمپ حکومت پرېکړه کړې، ډېری هغه کسان چې موقتي ویزې لري او یا هم د بشري اجازې لهمخې په امریکا کې ژوند کوي، باید د ګرین کارت د غوښتنې لپاره خپلو هېوادونو ته ستانه شي. خو د افغان ایواک مشر وايي، افغانستان کې امریکایي کونسلي خدمات نشته او له هغه ځایه غوښتنلیک ورکول ناشونې دي.
په تېر نظام کې د پکتیا پخواني والي محمد حلیم فدایي د طالبانو د «زوجینو تفریق» یا د ښځې او خاوند د جلا کېدو پر اصولنامې سختې نیوکې کړې دي. نوموړي ویلي، چې دا اصولنامه دین نهدی، بلکې د پخوانیو فتواوو او موروثي فقهي فهم انعکاس دی او د معاصر ژوند له واقعیتونو سره سمون نهلري.
د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې،د جرمني په مالي مرسته یوازې شاوخوا ۲۲۰کسان په داوطلبانه ډول افغانستان ته ستانه شوي، په داسې حال کې چې په همدې موده کې شاوخوا ۴۵۰۰ کسان سوریې ته ستانه شوي دي. د جرمني رسنیو ویلي، د هغو کسانو شمېر ډېر لږ دی، چې د ستنېدو لپاره یې له مالي هڅونې ګټه اخیستې ده.
د افغانستان لپاره د ناروې استازولۍ ویلي، د بشري حقونو په تړاو د یوناما له خوا راپورته شوې اندېښنې تاییدوي او له طالبانو غواړي چې د بشري حقونو برخه کې نړیوالې ژمنې عملي کړي. خبرپاڼه وایي، افغانستان کې باید د ښځو پر وړاندې تبعیض پای ته ورسېږي.
د افغان ایواک بنسټ مشر شان وانډایور د امریکا د کډوالۍ ادارې پر نوې تګلارې سختې نیوکې کړي او هغه یې له افغان متحدینو سره «خیانت» بللی دی. د دې تګلارې لهمخې، د هغو افغانانو لپاره چې د بشري پارول له لارې امریکا ته تللي، د دایمي استوګنې یا ګرین کارت ترلاسه کول خورا سخت شوي دي.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر فولکر تورک له هېوادونو غوښتي، چې د افغانانو جبري اېستنه دې ودروي او په دې برخه کې د نړیوالو بشري حقونو اصولو ته درناوی وکړي. نوموړي په یوې تازه څرګندونه کې خبرداری ورکړی، چې افغانستان ته جبري ستنېدونکي له جدي خطرونو سره مخ کېږي.
په افغانستان کې د تېر نظام د بهرنیو چارو پخواني وزیر محمد حنیف اتمر د روږدو د درملنې پر مرکز د پاکستان د برید په تړاو د ریچارډ بېنېټ دریځ ستایلی او د جرمونو له نړیوالې محکمې څخه یې غوښتي، چې د جګړهییزو جرمونو د تورنو کسانو پر ضد د دعوې د ثبت او محاکمې لپاره عملي اقدامات وکړي.
د افغانستان د ولسمشرۍ ماڼۍ د دفتر پخواني رییس محمد عمر داوودزي له کابل سره د تاشکند پر سوداګریزو اړیکو خوښي ښودلې او دا یې ښه اقدام بللی دی. هغه په خپله اېکسپاڼه لیکلي، چې یوازې تلپاتې اقتصاد او پانګونې کولای شي افغانستان له اوسني وضعیت څخه وباسي.