په جینوا کې د افغانستان استازولۍ د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا د نړیوالې دوراني ارزونې په ۵۳مه غونډه کې له تاجکستانه وغوښتل چې د پناه غوښتونکو د غوښتنلیکونو د ارزونې عادلانه بهیر تضمین او د هغو کسانو د جبري بېرته ستنولو مخه ونیسي چې په خپل هېواد کې له ګواښ سره مخ دي.
د افغانستان مدني ټولنې او د بشري حقونو ادارې (ICSHRA) په ایران او پاکستان کې د افغان خبریالانو او رسنیو فعالینو د دوامداره قانوني ناڅرګندتیا، د امنیتي فشارونو، نیولو او د دوی د جبري ایستلو د خطر په اړه جدي اندیښنه څرګنده کړې ده.
د امریکا د مرکزي استخباراتو ادارې پخوانۍ کارکوونکې سارا اډمز د امریکا د ترهګرۍ ضد بودیجې د پیسو د لېږد په اړه یوه خپاره شوي راپور کې ادعا کړې، چې واشنګټن د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر په ۲۵مه طالبانو ته شاوخوا ۳۰ میلیون ډالره سپارلي دي.
د افغانستان د کانونو او پټرولیم پخوانۍ وزیره نرګس نهان وايي، د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ښځو پر وړاندې جنسیتي اپارتاید باید د بشریت پر ضد د جرم په توګه په رسمي ډول وپېژندل شي، ناقانونه اعلان شي او عاملان یې ځواب ویلو ته اړ کړای شي.
سرچینې وایې تېره شپه د کندهار سپین بولدک ولسوالۍ په نوي کلي کې یو ۲۶ کلن ځوان د ناڅرګندو کسانو له خوا د چړو په ګوزارونو وهل شوی او وژل شوی دی. طالبانو پېښه تاید کړې او ویلي یې دي، چې په دې تړاو یې د وژل شوي کس دوه ملګري نیولي دي.
د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام (یو این ډي پي) وايي، افغانستان د خپلې اړتیا وړ څه باندې ۸۰ سلنه برېښنا له نورو هېوادونو واردوي، خو په ورته وخت کې د لمریزې انرژۍ د تولید پراخ ظرفیت لري چې د برېښنا پر وارداتو د دغه هېواد تکیه راکمولی شي.
د افغانستان د ملي جنبش ګوند مشر عبدالرشید دوستم د ولسي جرګي د پخواني غړي سید مصطفی کاظمي او یو شمېر نورو وکیلانو په مناسبت غونډه کې وویل چې د طالبانو رژیم پایښت نه لري او سقوط به وکړي.
د دوشنبې ماښام (د لړم ۱۱مه) ۲۴ کلن «عبدالله» له دندې څخه د بېرته راستنېدو پر مهال د کابل ښار د شپږمې ناحیې اړوند د «قلعه بابو» په ساحه کې د خپل کور مخې ته د ناپېژاندو کسانو لخوا په نښه شوی او وژل شوی دی.
د اروپا پارلمان استازې «آلویسه پرز فرناندز» په افغانستان کې د ښځو وضعیت ته په اشارې سره وویل چې په افغان ښځو پورې اړوندو مسایلو کې د حیواناتو په څیر چلند ورسره کیږي او نړیواله ټولنه د هغوی د محرومیت، ځپلو او کړاوونو په وړاندې چوپه خوله او بېتفاوته پاتې ده.
واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو وروسته د افغانستان د پوهنتونونو فارغان څه کوي؟ د دې پوښتنې د ځواب موندلو لپاره خبریال وحید پیمان د هېواد په بېلابېلو ښارونو کې له یو شمېر لوستو کسانو سره خبرې کړې دي.
د ملي مقاومت جبهې مشر احمد مسعود د ولسي جرګې د پخواني غړي سید مصطفی کاظمي او یو شمېر نورو وکیلانو د وژل کېدو د ۱۹ تلین په مناسبت د یوې انلاین غونډې پر مهال وویل، چې طالبانو د خلکو، په ځانګړي ډول د هزاره او اهل تشیعو اساسي حقونه نقض کړي دي.
د افغانستان متحدې جبهې ادعا کړې، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې یې په کندهار، هلمند، غور، زابل او لوګر ولایتونو کې پنځه جلا بریدونه کړي دي. د دغې جبهې په خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغو بریدونو کې د طالبانو لږ تر لږه څلور غړي وژل شوي او یو بل ټپي دی.
د اروپايي کمېسیون اجراییوي مرستیاله هېنا ویرکونن وايي چې د اروپايي ټولنې د ارزونې له مخې، په افغانستان کې د بشري حقونو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو وضعیت خورا خراب دی او له طالبانو سره د اړیکو عادي کول د اساسي بدلونونو په رامنځته کېدو پورې مشروط دي.
د افغانستان د پارلمان پخواني غړي بکتاش سیاوش په اروپايي پارلمان کې د طالبانو پر وړاندې د نړیوالې ټولنې پر تګلارو سختې نیوکې وکړې او ویې ویل نړۍ په ځانګړې توګه د ښځو په اړه دوه ګونی معیارونه کاروي. هغه وویل اروپايي ټولنه دې روښانه کړي چې د افغانانو که د طالبانو څنګ ته ولاړه ده؟
د پاکستان او برېتانیا چارواکو د ترهګرۍ ضد کلنۍ دوهاړخیزې غونډې پر مهال په افغانستان کې د ادعا شویو، مېشتو وسلهوالو ډلو د فعالیتونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې باثباته او خوندي افغانستان د سیمې د تلپاتې سولې او سوکالۍ لپاره مهم دی.
د هرات طالب والي د دغه ولایت له ګمرک او ټرانسپورت ادارو څخه د سوداګرو له شکایتونو وروسته په یوه غونډه کې اړوندو چارواکو ته خبرداری ورکړی، چې په سرحدونو کې هېڅ ډول بېغوري د منلو نه ده. د هغه په وینا، د سوداګریزو موټرو بېځایه درول د توکو بیې لوړوي او پر خلکو فشار راوړي.
العربیه انګلیسي په یوه راپور کې لیکلي، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د امنیتي کړکېچ له ژورېدو سره امریکا هڅه کوي د دواړو لورو ترمنځ د منځګړیتوب رول ولوبوي، خو د راپور په وینا، واشنګټن په یوازې ځان د دې ناورین د مدیریت او حل لپاره کافي نفوذ نه لري.
د قطر د بهرنیو چارو وزارت د دولت وزیر محمد بن عبدالعزیز الخلیفي د اندونیزیا د بهرنیو چارو له وزیر سره د افغانستان د وضعیت او د سیمې او نړۍ د وروستیو پرمختګونو په اړه ټیلیفوني خبرې کړې دي.
د امریکا دفاع وزارت په یوه راپور کې د فیرل په نوم د یوه امریکایي کیسه خپره کړې ده. دغه سرتېری چې لومړی یې د ویتنام په جګړه کې برخه اخیستې وه له دغې جګړې څخه نږدې څلور لسیزې وروسته یې د افغانستان په جګړه کې هم دنده ترسره کړه.
طالبانو د هبت الله ۱۷م فرمان ته په داسې مهال پراخ تبلیغاتي کمپاین پیل کړی، چې د ښځو د ځپلو ۱۸م فرمان یې پر نړیواله کچه له نیوکو سره مخ دی. د منتقدانو په باور، طالبان د خپل مشر د یوه فرمان له مثبت ښودلو سره د هغه له نورو ځپونکو فرمانونو د افغانانو او نړیوالو د پام اړولو هڅه کوي.
د افغانستان د شنونکو شبکې په یوه نوي راپور کې راغلي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته زرګونه ښځې له دولتي دندو ګوښه شوې، دندې یې ټیټې شوې او یا یې معاشونه کم شوي دي. راپور وايي، دغو بدلونونو د ګڼو ښځو اقتصادي او رواني ستونزې زیاتې کړې دي.
د تېر جمهوري نظام لومړي مرستیال امرالله صالح ویلي، چې د کوکنارو پر کښت د طالبانو بندیز شرعي نه، بلکې « امریکایي» او د دوحې تړون ژمنو ته پابندي ده. صالح دا خبره په ازبکستان کې د دوحې بهیر له مخې، په افغانستان کې د نشه یي توکو پر ضد د مبارزې د پيل شوې غونډې په تړاو کړې ده.