عاصم منیر: افغان طالبان باید د پاکستان او پاکستاني طالبانو له منځه یو غوره کړي

د ایران د خراسان رضوي ولایت امنیتي مرستیال امیرالله شمقدري د دوشنبې په ورځ، د لیندۍ پر۱۶مه، د ایران-اسراییل ۱۲ ورځنۍ جګړې ته په اشارې وویل چې له دې جګړې وروسته د افغان کډوالو د اخراج بهیر چټک شوی او په ایران کې د بې‌سنده افغان کډوالو شمېر راکم شوی دی.

د ایران د کورنیو چارو وزارت د اتباعو مرکز د روان کال د لیندي پر نهمه د بېلابېلو شمېرو پر بنسټ اعلان وکړ چې په دغه هېواد کې د افغان کډوالو ټول نفوس ۴ میلیونه او ۴۰۰ زره تنه دی.

تر دې مخکې د ایران د کورنیو چارو وزیر اسکندر مومني په دغه هېواد کې د شپږ میلیونه افغان کډوالو د حضور یادونه کړې وه او ویلي یې و چې د روان کال تر پایه به نږدې دوه میلیونه نور افغان کډوال هم وشړل شي.

شمقدري د افغان کډوالو د پراخ اخراج د اغېزو په اړه وویل چې د اټکلونو له مخې د دوی وتلو د کار پر بازار، ښاري خدمتونو او امنیتي برخو شاوخوا ۱۰سلنه اغېز کړی دی.

دغه ایراني چارواکي د سرحدي دیوال د پروژې په تړاو وویل چې د پولې نږدې ۵۰ سلنه برخه د دیوال په وسیله تړل شوې او په ټول سرحد کې له سرحدي سړکونو، نوې ټکنالوژۍ، حرارتي کمرو، د شپې لید وسایلو او نورو تخنیکي وسایلو استفاده کېږي.

شمقدري وویل چې ټاکل شوې د طالبانو یو پلاوی به د پولې د ستونزو د ارزونې لپاره د سې شنبې په ورځ ایران ته ورسېږي. هغه زیاته کړه: «هیله لرو چې د خبرو اترو او د ستونزو د حل له لارې، د پروژې پاتې عملیات په لا چټک ډول ترسره شي».

د ده په وینا، د ایران او افغانستان د سرحدي دیوال د پروژې بشپړول لږ تر لږه درې کاله وخت غواړي او یوه برخه یې د طالبانو له ادارې سره په دوه اړخیزو همغږیو پورې تړلې ده.

د ګلبدین حکمتیار زوی حبیب‌الرحمان حکمتیار هغه وویل، چې طالبان حکمتیار ته له خپلو ګوندي کسانو او نورو ولسي خلکو سره د لیدنو، فعالیتونو او ان د درملنې لپاره د بهرني سفر مخه نیسي.

هغه ته نږدې کسانو هغه وخت ویلي و، د ګلبدین حکمتیار او د مالیزیا د لومړي وزیر انور ابراهیم تر منځ زړه اشنايي ده او څو میاشتې مخکې د هغه د ځانګړي استازي په مشرۍ یو پلاوی کابل ته راغی او په وینا یې طالبانو له ګلبدین حکمتیار سره د لیدنې اجازه نه‌ورکوله، خو «د ممانعت بدو پايلو ته په پام سره اجازې ته اړ شول.»

طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، په کابل کې د ګلبدین حکمتیار هستوګنځای چې د تېر جمهوري نظام له‌خوا ورکړل شوی و، بېرته واخیست او د حکمتیار اړوند ټلویزیون یې هم بند کړ.

د طالبانو کورنیو چارو وزارت له‌خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، د دوی کابل ټرافیکو ریاست سره په همکارۍ یې په تېرو ورځو کې پراخ عملیات ترسره کړي چې په پایله کې ۱۲۰۰ عرادې بې اسناده او یو کیلي نقلیه وسایط درول شوي دي.

وزارت وايي چې دغه عملیات د کابل په دروازو او بېلابېلو سیمو کې د تلاشۍ د څوکیو له جوړولو سره هم‌مهاله ترسره شوي او امنیتي ځواکونه یې د ټرافیک پولیسو په همغږۍ پر مخ وړي. د وزارت د معلوماتو له مخې، یاد وسایط د هڅو په دوام د پولیسو ښارګوټي ته لېږدول شوي دي.

په خبرپاڼه کې ټینګار شوی چې د بې اسناده موټرو د تګ او راتګ مخنیوی د ښار د امنیت، ټرافیکي نظم او د جرمونو د کمولو لپاره مهم بلل کېږي.

نوموړی باور لري چې امریکا په سیمه کې د چین د مهار لپاره لا هم پر افغانستان حساب کوي.

عبدالکریم خُرم په یوه تازه اېکس پوسټ کې ویلي چې د امریکا د ۲۰۲۵ د ملي امنیت تګلاره د ځینو شنونکو له ادعاوو سره په تضاد کې د انزوا پالنې نښه نه ده، بلکې «د نړۍوال تسلط د دوام سند» دی.

نوموړي لیکلي: «هو، د امریکا نوې ستراتیژي په یوه ډول د مونرو د دکترین یادونه کوي… خو دا سند په عین وخت کې د امریکا د نړۍ له ختیځه تر لویدیځه او له شماله تر جنوبه د واک او برلاسۍ د ساتلو خبره هم کوي، نو ځکه پکې د انزوا غوښتنې خبره نه مطرح کېږي».

خُرم ویلي چې دا سند د هماغې ډلې له‌خوا لیکل شوی چې په ۲۰۱۸ کال کې یې د امریکا امنیتي او دفاعي تګلاره چمتو کړې وه.

د هغه په وینا، په دغه تګلاره کې د تره‌ګرۍ پر ضد جګړې څخه د «لویو قدرتونو سیالۍ» ته بدلون راوستل شوی وو، او اوس دغه سیالي له پوځي ډګر څخه اقتصاد او ټکنالوژۍ ته رسېدلې ده.

خُرم تاکید کړی چې په ۲۰۱۸ او ۲۰۲۵ دواړو تګلارو کې چین د امریکا «اصلي سیال» بلل شوی او د همدې لپاره د چین بحري بڼه، له تایوانه تر جاپانه او له کوریا تر فلیپینه، د واشنګټن په مطلقو لومړیتوبونو کې ځای لري.

عبدالکریم خُرم وايي چې امریکا هڅه کوي چین له بدیلو لارو او سرچینو څخه د لاسرسي په مخنیوي کې محاصره کړي، او په همدې ځای کې د افغانستان، پاکستان او مرکزي اسیا اهمیت را برسېږي.

نوموړی زیاتوي چې د سیمې وضعیت، له افغانستانه نیولې تر بلوچستان او پښتونخوا پورې، د همدې ستراتیژیکې محاصرې برخه ده.

نوموړي همدا راز څرګند کړي چې که د چین–پاکستان اقتصادي دهلیز (CPEC) بشپړ فعال شي، چین ته ستر جیوپولیټیک امتیاز ورکوي؛ خو د پاکستان اوسنی مسیر په پایله کې د واشنګټن په ګټه تمامېږي، «که څه هم د اسلام‌اباد انګېزه هره څه وي».

خرم ټینګار کوي چې افغانستان لا هم د امریکا لپاره مهم دی، خو «نه د خپل ځان لپاره، بلکې د نورو د مهار لپاره»؛ هغه څه چې د ده په باور د تاریخي «لوبې» له وخته تر نن ورځې روانه ده.

نوموړی زیاته کړې چې د امریکا په نوې امنیتي تګلاره کې د نادرو عناصرو ارزښت ډېر لوړ یاد شوی، خو د افغانستان له سرچینو سره سره، دا مهال د هېواد جغرافیایي اهمیت د معدني ارزښت پر ځای د واشنګټن په پام کې لومړی دی.

هغه په پای کې اشاره کړې چې امریکا ښايي بېرته په بګرام کې د حضور علاقمنده شي، «خو نه د پراخو پوځي ځواکونو ځای پر ځای کولو شکل کې نه».

د کرېکټ بورډ په وینا، دغه تمریناتي کمپ د ننګرهار په نجیب‌الله تره‌کي لوبغالي کې روان دی او موخه یې د هېواد د ملي او الف لوبډلو لپاره د نویو بااستعداده چټک توپ‌اچوونکو روزنه ده.

کمپ د افغانستان د ملي لوبډلې د توپ‌اچونې روزونکي حمید حسن تر مشرۍ لاندې پرمخ ځي چې ورسره یو شمېر نور کورني او بهرني روزونکي هم د لوبغاړو په تخنیکي او فزیکي برخو کار کوي.

حمید حسن د کمپ د هدفونو په اړه ویلي: «موخه مو دا ده چې د ملي او الف لوبډلو لپاره با استعداده تیز توپ‌اچوونکي وروزو، خپلې تجربې ورسره شریکې کړو او داسې روزل شوې څېرې چمتو کړو چې راتلونکي کې د ملي لوبډلو برخه شي».

د کرېکټ بورډ د معلوماتو له مخې، له دې کمپ سره هم‌مهاله د ظرفیت لوړونې څانګه په همدې لوبغالي کې د ملي او الف لوبډلو او د کورني ېکرکټ د ۳۰ مخکښو لوبغاړو لپاره هم یو بل تمریناتي پروګرام پر مخ وړي.