د سویس او امریکا د چاپېریالي بنسټونو ګډه څېړنه ښيي چې خاورو پورې تړلي د ژوو یو پر پنځمه برخه د ورکېدو له خطر سره مخ دي. د دغو بنسټونو په وینا، د انسانانو د خوړو ۹۵ سلنه برخه په خاوره پورې تړلې ده او د خاورې د ژوو تدریجي له منځه تګ کولای جدي ګواښ رامنځته کړي.
د امریکا د سټنفورډ پوهنتون د «مصنوعي ځيرکتيا شاخص ۲۰۲۶» کلنی راپور ښيي چې سعودي عربستان د مصنوعي ځيرکتيا په برخه کې د ښځو د ۳۲سلنې ونډې په لرلو سره د نړۍ په کچه لومړی مقام خپل کړی دی. تر دې وروسته اسټرالیا د ۳۰ سلنې او کاناډا د ۲۹ سلنې ونډې سره په دویم او درېیم ځای کې راغلي دي.
د سعودي عربستان فضایې ادارې اعلان کړی، چې د دغه هېواد «شمس» سپوږمکۍ د «ارتمیس ۲» ماموریت په چوکاټ کې په بریالیتوب سره فضا ته توغول شوې او له هغې سره لومړنۍ اړیکه هم ټینګه شوې ده. له دې سره سعودي لومړی عربي هېواد شو چې د ناسا په مشرۍ په نړیوال فضایي پروګرام «ارتمیس» کې برخه اخلي
کله چې موږ له فضا څخه د سټیلایټ پر مټ ځمکې ته وګورو، یو حیرانوونکی انځور مو مخې ته راځي؛ یوه ښکلې، شنه او نیلي سیاره، داسې لکه یو ژوندی موجود چې ساه اخلي. دا منظره انسان ته د فکر کولو لپاره ژور پیغام هم ورکوي او له دې لوړ او بېطرفه لید څخه ځمکه هېڅ سرحدونه نه لري.
د ناسا د ارتېمیز۲ ماموریت څلور ستورمزلي د دوشنبې په سهار د سپوږمۍ د جاذبې ساحې ته داخل شول. هغوی به ډیر زر د سپوږمۍ تپ او لرې اړخ ته لاړ شي او د تاریخ تر ټولو لرې تللي انسانان به شي.
د ملګرو ملتونو د روغتیا نړیوال سازمان (ډبلیواېچاو) خبرداری ورکړی، چې په انټرنېټ کې ښځې او نجونې له ځورونو او ګواښونو سره مخ دي. دغه سازمان خلکو ته سپارښتنه کړې، چې د قربانیانو ملاتړ وکړي.
زما او ستا تر منځ دي غرونه سپینې سپوږمۍ ته سلام کړه سلام به کړمه په افغانستان، پښتونخوا او یو شمرې سیمو کې سپوږمۍ یا په شعرونو او لنډیو کې یادیږي او یا خو د روژې په وروستیو ورځو کې څارل کیږي چې اختر معلوم کړي؛ خو ساینسپوهان پکې د ژوند امکانات څېړي.
د امریکا د فلوریډا ایالت څخه څلورو امریکایي ستورمزلو د ناسا د «ارتېمز ۲» ماموریت لپاره فضا ته الوتنه وکړه، چې د سپوږمۍ په شاوخوا ۱۰ورځنی سفر هم په کې شامل دی.
د امریکا د خوړو او درملو ادارې (ایف ډي ای) د چهارشنبې په ورځ د وزن کمولو یو نوی درمل چې د ایلي لیلي شرکت پورې تړاو لري، د «اورفورګلیپرون» په نوم او د «فوندایو» په سوداګریز نوم تایید کړل.
په برېتانیا کې د اوږدمهاله زغم مرکز د یوې نوې څېړنې موندنې ښيي چې مصنوعي ځیرکتیا نهیوازې د انسانانو لارښوونې له پامه غورځوي، بلکې کاروونکي او ان نور د مصنوعي ځیرکتیا سیسټمونه هم غولوي. د دې څېړنې لهمخې، هغه ماډلونه چې دروغ وايي، ټګي کوي او دوکه ورکوي ورځ تر بلې زیاتېږي.
پاکستان ادعا لري چې پوځ یې په نوې او پرمختللې ټېکنالوژۍ، په ځانګړي ډول په هغو ډرونونو سمبال دی چې په حرارتي سنسرونو، الکترواپټیکي کامرو او د مصنوعي ځیرکتیا په الګوریتمونو د انسانانو تودوخه، حرکت او موقعیت له هوا څارلی او تحلیلولی شي. پوښتنه داده چې ولې یې کابل کې روغتون وویشت؟
د طالبانو او پاکستان د وروستیو نښتو په ترڅ کې د ټولنیزو رسنیو فضا د ګڼو ادعاوو شاهده ده، له دې بېاساسه خبرو چې ګواکې طالبان تر جمروده رسېدلي، تر هغو افواهاتو پورې چې ویل کېږي د پاکستان پوځیان په جلالاباد کې لیدل شوي، ټولې ادعاوې دي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی، چې د جګړې وزارت او نورو ادارو ته به لارښوونه وکړي؛ څو د فضايي موجوداتو او ناپېژندل شويو الوتونکو شيانو اړوند دولتي اسناد خپاره کړي.
د ملګرو ملتونو سر منشي انټونیو ګوترېش وایي، د مصنوعي ځیرکتیا راتلونکې باید یوازې د څو هېوادونو لهخوا ونهټاکل شي او نه هم د څو میلیاردرانو د خوښې او ارادې پر بنسټ پرېښودل شي.
د امریکا پخواني ولسمشر بارک اوباما په یوه پوډکاسټ کې ویلي چې د ځمکې څخه بهر فضایي مخلوقات ریښتیا دي خو هغه یې نه دي لیدلي. اوباما ویلي، چې هغه ځمکې ته د فضايي مخلوماتو د راتګ هیڅ په اړه شواهد نه دي لیدلي.
د افغانستان د تېر نظام د ملي امنیت شورا د سلاکار حمدالله محب تر مدیریت لاندې "اوربېټورکس" شرکت د ابوظبي له حکومت سره د پراختیايي پروژو د دقیقې څارنې په موخه د سپوږمکۍ له معلوماتو (ډېټا) څخه د ګټنې یو تړون لاسلیک کړ.
امریکایي مېلیارډر او د سپېساېکس بنسټګر اېلان ماسک ویلي، د هغه شرکت خپل تمرکز له مريخ څخه سپوږمۍ ته اړولی او اوس د دې هڅه کوي چې د راتلونکو لسو کلونو په موده کې پر سپوږمۍ یو ځانبسیا کېدونکی ښار جوړ کړي.
د امریکا د سانفرانسېسکو ښار یوې محکمې د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۹مه) لېنوې ډینګ چې د چین تابعیت لري او د ګوګل پخوانی انجنیر وو، د دې شرکت د مصنوعي ځیرکتیا (AI) اړوند د سوداګریزو او تخنیکي رازونو د غلا په تور مجرم وباله.
د فرانسې ولسمشر امانوېل مکرون اعلان وکړ، چې د دې هېواد له ۱۵ کلونو څخه کمعمره ماشومانو او تنکیو ځوانانو ته به نور د خواله رسنیو کارولو اجازه نهوي. هغه دا بندیز یو بنسټیز ګام یاد کړ، چې موخه یې د ماشومانو او ځوانانو ساتنه ده.
د امریکا د کالیفورنیا ټکنالوژۍ انستیتوت او د نارتایسټرن پوهنتون څېړونکو موندلې چې ښځې د نارینهوو په پرتله د مصنوعي ځیرکتیا (AI) په اړه له ډېر شک کار اخلي. د دې څېړنې موندنې ښيي چې ښځې مصنوعي ځیرکتیا تر ډېره د خطرناکې ټکنالوژۍ په توګه ګڼي.
د نړۍ تر ټولو شتمن کس او د ټېسلا او سپېساېکس اجرایيوي مشر ایلن ماسک د مصنوعي ځیرکتیا (AI) د راتلونکې په اړه یوه حیرانوونکې او تر ډېره بېسارې وړاندوینه کړې ده. هغه د ډاووس په اقتصادي فورم کې ویلي، چې د ۲۰۲۶ کال تر پایه به مصنوعي ځیرکتیا له انسانانو هم ډېره هوښیاره شي.
د طالبانو د مخابراتو او ټکنالوژۍ وزارت ویاند عنایتالله الکوزی وایي، چې ددې ډلې له بیا واکمنېدو راهیسې په ټول افغانستان کې شاوخوا ۲۴میلیونه سیمکارټونه ثبت شوي دي.