سګریټ څکول په نړۍ کې د مړینې او جدي ناروغیو له مهمو لاملونو څخه ګڼل کېږي. روغتیايي متخصصین وایي، د سګریټ لوګی زرګونه زیانمن کیمیاوي مواد لري چې د سږو، زړه، دماغ او د بدن د نورو غړو د ناروغیو خطر زیاتوي.
د هرات پنځو افغان نجونو د کورونا وبا پرمهال د روغتیایي وسایلو د کمښت له امله د موټرو او موټرسایکلونو له زړو پرزو د مصنوعي تنفس دستګاه (وېنټیلیټر) لومړنۍ بېلګه جوړه کړې ده. یونېسف دغه نوښت د افغان نجونو د علمي وړتیا او تخلیقي فکر یوه مهمه بېلګه بللې ده.
نن د (جولای ۲۸مه) د زیړي «هيپاټایټس» نړۍوالې ورځې سره سمون لري. د روغتیا نړۍوال سازمان ویلي، که څه هم افغانستان د ویروسي هپاتیت (زیړي) پر وړاندې د مبارزې په برخه کې یو څه پرمختګ کړی؛ خو لاهم ګڼ شمېر ناروغان نهدي تشخیص شوي او له درملنې بېبرخې دي.
د امریکا فضايي څېړنیزې ادارې (ناسا) د «نانسي ګرېس رومن» فضايي تلسکوپ د توغولو په لور یو مهم ګام پورته کړی او د دې پرمختللي څارونکي د سونتوکو د ډکولو چارې یې بشپړې کړې دي. ټاکل شوې دغه تلسکوپ د اګست په ۳۰مه د سپېساېکس په «فالکن هېوي» توغندي کې فضا ته ولېږدول شي.
د روغتیا نړیوال سازمان او د تغذیې متخصصین وایي، د سهار ناشته یا سهارنۍ د ورځې تر ټولو مهم خواړه دي. مناسبه سهارنۍ بدن ته انرژي ورکوي، تمرکز ښه کوي او د چاغښت، شکر او زړه ناروغیو خطر کموي، خو د سهارنۍ پرېښودل روغتیا ته زیان رسولای شي.
مرخیړي یو طبیعي پڼس دی چې د پروټین، فایبر، ویټامینونو او منرالونو ښه سرچینه ګڼل کېږي. روغتیاپالان وایي، د سالم غذایي رژیم برخه کېدای شي، خو د وحشي او ناپېژندل شویو مرخیړیو خوړل د مسمومیت او جدي روغتیايي ستونزو لامل کېدای شي.
روغتیايي متخصصین وایي، زیتون او د زیتون غوړي د ګټورو غوړو، ویټامین اي او انټي اکسیدنټونو بډایه سرچینه ده. د څېړنو له مخې، د زیتون منظم استعمال د زړه او دماغ روغتیا پیاوړې کوي، التهاب کموي، هاضمه ښه کوي او د ځینو مزمنو ناروغیو د خطر په راکمولو کې مرسته کوي.
شات یوازې یو طبیعي خوږ خوراک نه، بلکې د علمي څېړنو له مخې د انټياکسیدنټونو، ویټامینونو او ګټورو مرکباتو بډایه سرچینه هم ده. څېړنې ښيي چې شات د ټوخي په کمولو، د زخمونو په رغېدو، د هاضمې په ښه کېدو او د بدن د دفاعي سیستم په پیاوړتیا کې مرسته کولای شي، خو باید په اندازه وکارول شي.
امریکا او چین به د سپټمبر په میاشت کې د مصنوعي ځیرکتیا په اړه رسمي خبرې وکړي. ټاکل شوې په دغو خبرو کې د پرمختللو مصنوعي ځیرکتیايي ماډلونو د ګواښونو، د فکري ملکیت حقونو، امنیتي اندېښنو او د دواړو هېوادونو د اړوندو تګلارو په اړه بحث وشي.
ډېری خلک شکایت کوي چې غوماشې دوی تر نورو ډېر چیچي. علمي څېړنې ښيي چې د انسان د بدن طبیعي بوی، د ساه ایستلو پر مهال د کاربن ډای اکسایډ اندازه، د بدن تودوخه، خوله او ځینې نور بیولوژیکي عوامل ددې سبب کیږي، چې غوماشي ځینې کسان تر نورو ډېر وچیچي.
د روغتیا نړیوال سازمان وایي، بوره د انسان د بدن لپاره د انرژۍ مهمه سرچینه ده، خو د ازادې بورې زیات مصرف د چاغښت، د دوهم ډول شکرې، د زړه ناروغیو او د غاښونو د خرابوالي خطر زیاتوي. کارپوهان سپارښتنه کوي چې د بورې مصرف دې په اعتدال کې وساتل شي.
سامسونګ الکترونیکس امریکا په نیوجرسي ایالت کې د ۷۳۹ کارکوونکو د دندو د کمولو خبر ورکړی. دا پرېکړه په داسې حال کې کېږي چې د شرکت امریکايي څانګه په دغه ایالت کې شاوخوا ۱۲۰۰ کسان په دندو ګومارلي دي.
د هند فضايي شرکت سکایروټ اېروسپېس د دغه هېواد لومړی خصوصي جوړ شوی فضايي توغندی «ویکرم-۱» فضا ته وتوغاوه، چې د هند د خصوصي فضايي صنعت لپاره مهم ګام بلل کېږي.
څېړنې ښيي چې د قهوې په مناسب اندازه څښل نه یوازې ستړیا کموي او ذهني تمرکز زیاتوي، بلکې د زړه، ځیګر او دماغ د روغتیا لپاره هم ګټې لري. قهوه د انټياکسیدان موادو ښه سرچینه ده چې د بدن د حجرو په ساتنه کې مهم رول لري.
د چین د بهرنیو چارو وزارت وايي، د مصنوعي ځيرکتیا د همکاریو نړۍوال سازمان د جوړېدو تړون د لاسلیکولو مراسم د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۵مه) په شانګهای کې ترسره شول. د دغه وزارت د معلوماتو پر بنسټ، د اوس لپاره په دغه سازمان کې د چین، پاکستان او روسیې په ګډون ۲۹ هېوادونه ګډون لري.
د چین په نوښت ۲۹ هېوادونو د مصنوعي ځیرکتیا (AI) په برخه کې د نړیوالې همکارۍ او د دې ټکنالوژۍ د نړیوال مدیریت لپاره د یوه نوي بینالمللي سازمان د جوړېدو هوکړه لاسلیک کړه. د دغه سازمان مرکز به د چین په شانګهای ښار کې وي.
رسمي شمیرې ښيي چې په بریتانیا کې د پاملرنې د کموالي او رواني اختلال له امله د هغو ځوانانو شمېر په چټکۍ سره زیات شوی چې له حکومت څخه د ناتوانۍ مالي مرستې ترلاسه کوي.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې او د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) د مصنوعي ځیرکتیا له لارې د ښځو ضد او زورونکي محتوا د چټکې پراختیا په اړه اندېښنه څرګنده کړې او وایي، د یادې ټکنالوژۍ د خوندي او مسولانه کارونې لپاره جدي مقررات او تدابیر اړین دي.
د جون ۳۰مه د خواله رسنیو له نړۍوالې ورځې سره برابره ده. افغانستان یو له هغه هېوادونو دی، چې د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته د خواله رسنیو کاروونکي او فعالان پهکې له بېلابېلو محدودیتونو او ننګونو سره خپل فعالیتونه پر مخ وړي.
وټساپ اعلان کړی، چې ډېر ژر به کاروونکي وکولای شي د خپل ټېلیفون شمېرې پر ځای د «کارننوم» له لارې له نورو سره اړیکه ونیسي. دغه شرکت ویلي، د دې نوې ځانګړنې لپاره د کارننوم د ثبت بهیر له روانې اونۍ پیل شوی او د روان کال په وروستیو کې به په تدریجي ډول ټولو کاروونکو ته وړاندې شي.
یوې نوې څېړنې ښودلې چې د نننیو ځوانو نسلونو بدنونه د دوی د عمر پر تله د پخوانیو نسلونو په نسبت په چټکۍ سره بیولوژیکي زړښت تجربه کوي. د څېړونکو په وینا، دا بهیر ښايي په ځوان عمر کې د ځینو سرطانونو، لکه د سږو، د هاضمې جهاز او د رحم د سرطانونو د زیاتوالي له لاملونو څخه یو وي.
د امریکا فضايي اداره «ناسا» وايي چې د فضا څېړنې او د سپوږمۍ د سپړنې پروګرام نه یوازې د فضا لپاره مهم دي، بلکې د فوټبال لوبې پر تخنیک هم اغېز لري، او دا اړیکه به د ۲۰۲۶ نړیوال جام پر مهال خلکو ته په ساده ډول وښودل شي.