په جلاوطنۍ کې د بشري حقونو د مدافعینو نړۍوال فدراسیون (IFHRDE) په افغانستان کې د ښځو او نجونو د نیولو لړۍ دوام په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده. دغه فدراسیون په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې طالبان دې د افغان مېرمنو پر وړاندې له ځپونکو سیاستونو لاس واخلي.
د برېتانیا حکومت غواړي د کډوالو د منلو یوه نوې طرحه پیل کړي، چې له مخې به یې افغان ښځې او نجونې، فلسطیني کډوال او معلولیت لرونکي کسان لومړیتوب ولري. دغه طرحه له تېرو دوو کلونو راهیسې ځنډول شوې وه.
په جلاوطنۍ کې د بشري حقونو د مدافعانو نړیوال فدراسیون، د طالبانو لخوا د ښځو او نجونو د خپلسري نیونو د سمدستي بندېدو او د هغوی د اساسي حقوقو د خوندي کولو غوښتنه کړې.
د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام (یو این ډي پي) وايي، په افغانستان کې د ښځینه سوداګرو د ملاتړ لپاره یې د ۱،۷میلیونه ډالرو په ارزښت نوی پروګرام پیل کړی چې له مخې به یې په راتلونکي یوه کال کې له ۱۵۰۰ ښځینه متشبثینو سره مرسته وشي.
په بدخشان کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ریاست وايي چې په دغه ولایت کې د غالیو اوبدلو صنعت ۱۰ سلنه پیاوړی شوی او اوس مهال شاوخوا ۲۰۰ ښځې د غالیو اوبدلو په کارخونو کې فعالیت کوي.
د افغان ښځو د زدهکړې د دوام او د هیلو د ساتلو په اړه د افغانې څېړونکې حسینې جلال او د هغې د همکارانو څېړنې د امریکا د مدیریت اکاډمۍ د ۲۰۲۶ کال «کارولین بي. ډیکسټر» جایزه ترلاسه کړې ده؛ دغه جایزه د علمي څېړنو د ستاینې لپاره ورکول کېږي.
د ایسلنډ د بهرنیو چارو وزیرې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې وویل، چې په افغانستان کې د ښځو د حقونو د شاتګ تر ټولو سختې بېلګې لیدل کېږې. د نوموړې په وینا، په افغانستان کې ښځې او نجونې په سیستماتیک ډول له عامه ژوند څخه حذف شوي او روان وضعیت یې «جنسیتي اپارتاید» وباله.
د سویډن د بهرنیو چارو وزیره وايي، افغان او سویډنۍ ښځو په ۱۹۱۹ کال کې په یوه کال کې د رایې ورکولو حق ترلاسه کړ، خو له یوې پېړۍ ډېر وخت وروسته په دواړو هېوادونو کې د ښځو د ازادۍ ترمنځ توپیر «د پام وړ او خواشینوونکی» دی.
د سپټمبر ۲۶مه هر کال د امیندوارۍ د مخنیوي نړیوالې ورځې په توګه نمانځل کېږي، خو په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د زېږون ترمنځ د واټن د تنظیم پر بېلابېلو لارو محدودیتونو د ښځو د روغتیايي خدمتونو لاسرسی اغېزمن کړی او هغوی له ټولنیزو، کلتوري او روغتیايي ننګونو سره مخ دي.
په داسې حال کې چې د طالبانو لخوا پر افغان ښځو بندیزونه لاهم دوام لري، د دغې ډلې د امر بالمعروف وزارت ویلي چې د روان کال وږي میاشت کې یې د ښځو د «شرعي حقونو» اړوند ۴۵۰ قضیو ته رسېدنه کړې ده.
د جمهوري نظام پر مهال د کابل د والي مرستیالې حنیفه ګیرووال ویلي، د افغانستان په اړه د حساب ورکونې بېلابېل میکانیزمونه باید په یوه وخت کې خپلو چارو ته دوام ورکړي. هغې غوښتنه وکړه، چې په نړیوالو قوانینو کې د «جنسیتي اپارتاید» د په رسمیت پېژندلو لپاره باید لا ډېرې همغږې هڅې وشي.
یوې افغانې نجلۍ د افغانستان له دننه څخه د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې په څنډه کې جوړې شوې ناسته کې د امنیتي اندېښنو له امله د خپل نوم له ښودلو پرته د ټېلیفوني اړیکې له لارې له نړیوالو وغوښتل چې د افغان ښځو او نجونو لپاره د زدهکړو بهیر د تحصیلي ویزو د ورکړې له لارې پرانیستی وساتي.
په ملګرو ملتونو کې د البانیا دایمي استازې سوېلا یانینا وايي، چې نړیواله ټولنه په تېرو پنځو کلونو کې د افغان ښځو او نجونو په ملاتړ کې پاتې راغلې او په وینا یې، د هغوی وضعیت باید په یوه هېر شوي کړکېچ بدل نهشي.
د افغانستان په تېر جمهوري نظام کې د پوهنې وزارت د ښوونیز نصاب د پراختیا او د ښوونکو د روزنې پخوانۍ مرستیاله مرجان متین وايي، د نجونو لپاره بدیلې ښوونیزې لارې اړینې دي، خو دا لارې باید د نجونو د رسمي زدهکړو د بندیز د عادي کولو لپاره پلمه ونهګرځي.
د ښځو د حقونو فعاله او د ښځو د پیاوړتیا د نړیوال بنسټ «وایټل وایس» د بنسټګرو ډلې غړې الیس نلسن وايي، چې نړیواله ټولنه له افغان ښځو پوروړې ده او په وینا یې، نړۍ باید د عملي ګامونو له لارې د هغوی زړورتیا او مقاومت ته ځواب ووایي.
په ملګرو ملتونو کې د اسټرالیا سفیره او د دغه هېواد د دایمي استازولۍ مرستیاله بث دلیني وايي، اسټرالیا له هغو لومړنیو هېوادونو څخه ده، چې د بشریت پر ضد د جرم په توګه د «جنسیتي اپارتاید» د رسمیت پېژندنې وړاندیز کړی دی.
د افغانستان د مخکيني جمهوري حکومت د کانونو او پټرولیم وزیره نرګس نهان وايي، په تېرو پنځو کلونو کې افغان ښځې د طالبانو له لوري ځپل شوي او له ټولنې ګوښه کړای شوي، خو په ورته وخت کې نړیوالې ټولنې هم هغوی یوازې پرېښې دي.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق د یاد سازمان د عمومي اسمبلۍ په څنډه کې یوې غونډې ته وویل، چې طالبانو د افغان ښځو د ملاتړ قانوني بنسټونه لهمنځه وړي دي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د جمعې ورځې په ناوخته د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې د خپلې وینا پر مهال د افغانستان د خلکو د حقونو پر رعایتېدو ټینګار وکړ. هغه وویل، د افغانستان د خلکو حقونه، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو حقونه، باید په هر ډول شرایطو کې مراعات شي.
د اسټرالیا د بهرنیو چارو وزیرې پني وانګ له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل، چې هېواد یې د افغانستان د وضعیت په اړه ژوره اندېښنه لري او د افغان ښځو او نجونو د ملاتړ لپاره یې پراخ اقدامات په پام کې نیولي دي.
د تېر جمهوري نظام پر مهال د عدلیې وزیر فضل احمد معنوي په هرات کې د طالبانو له خوا د ښځو د بیا نیول کېدو په غبرګون ویلي چې د ظلم تکرار او ورسره د خلکو عادت کېدل خطرناکې پایلي لري. معنوي وايي، د نجونو او ښځو نیول او سپکاوی نه دین دی او نه شریعت او خلک باید چوپ پاتې نه شي.
د برېټانیا پخوانی لومړی وزیر او د نړۍوالو زدهکړو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړی استازی ګورډن براون وايي، نړۍ د افغان نجونو په وړاندې لوی مسوولیت لري. نوموړي زیاته کړې، چې په افغانستان کې د نجونو حقونه تر پښو لاندې کېږي.