ښځې

د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لېنډسي وايي، د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو وروستی راپور د لا ډېرې اندېښنې وړ وضعیت په ډاګه کوي او د بشري حقونو په برخه کې د شاتګ نښې په‌کې څرګندې دي.

د ملګرو ملتونو یو شمېر کارپوهانو نن د مارچ په ۳۱مه په یوه خبرپاڼه کې یو ځل بیا له طالبانو وغوښتل، چې په افغانستان کې د دغه سازمان د ښځینه کارکوونکو پر وړاندې لګول شوي بندیزونه ژر تر ژره پای ته ورسوي.

د ښوونیزو چارو فعال او د ننګرهار د پوهنې پخوانی رییس حسیب شینواری د نوي ښوونیز کال د پیل په اړه وايي چې افغانان د پاکستان د جګړې په اړه جدي غبرګون ښيي خو د نجونو د ښوونځیو په اړه د حیرانتیا په کچه بې تفاوته دي.

د امریکا د کانګرس غړي رنډي فاین خبرداری ورکړی، چې طالبان خپله واکمني لا پسې ټینګوي او داسې نوي قوانین وضع کوي چې خلک تر بل هر وخت ډېر تر فشار لاندې راولي. هغه ټینګار کړی، چې دغه ډله باید په هېڅ صورت په رسمیت ونه‌پېژندل شي.

درې ورځې وړاندې په افغانستان کې نوی تعلیمي کال په داسې حال کې پیل شو، چې له شپږم ټولګي پورته نجونې لا هم له زده‌کړو محرومې دي. طالب چارواکو د پوهنتونونو په اړه د منفي لیدلوري په وړاندې کولو سره وویل، چې پخوا په پوهنتونونو کې د "بې‌حجابۍ او بې‌حیایۍ" فضا واکمنه وه.

د تېر جمهوري نظام د ملي امنیت پخوانی رييس رحمت‌الله نبیل د افغان ښځو د حقونو د اعادې لپاره د ښځو له روانو مبارزو د ملاتړ تر څنګ ویلي: «زه له تاسو سره درېدلی یم، نه د تاسو پر ځای او نه هم د تاسو پر وړاندې». هغه په ډاګه کړې، هېڅ پوهه ښځه نه‌غواړي افغان ښځې په تیارو کې وساتل شي.

د ننګرهار ولایت په سړو سیمو کې نوی ښوونیزکال داسې مهال پیل شو، چې طالبانو د څه باندې څلورو کلونو راهیسې له شپږم ټولګي پورته نجونې له زده‌کړو بې‌برخې کړې دي. په ننګرهار کې د طالبانو رسنیز دفتر ویلي، چې د کوټ ولسوالۍ په لاغرجو لېسه کې د ښوونځي زنګ کړنګېدو سره نوی ښوونیز کال پیل شو.

د جرمني د فرانکفورټ د ایالتي پارلمان غړې هوسۍ ظریف اندړ وايي، له څه باندې ۱۶۰۰ ورځو راهیسې له شپږم ټولګي پورته د افغان نجونو پر مخ د تعلیم دروازې بندې دي. دا وايي، افغان نجونې یوازې د تعلیم د حق غوښتنه لري او په وینا یې دغه حق باید ترې وانه‌خیستل شي.

د بښنې نړۍوال سازمان وايي، چې له تېرو څه باندې څلورو کلونو راهیسې افغان نجونې او ښځې له زده‌کړو بې‌برخې شوې دي. یاد سازمان له طالبانو غوښتي، چې خپلې تبعيضي تګلارې پای ته ورسوي او نجونو ته د زده‌کړو اجازه ورکړي.

د «رواه» په نوم د ښځو د حقونو ملاتړ او پياوړتیا بنسټ د افغان نجونو پر وړاندې د زده‌کړو دوامداره بندیز له بشري حقونو سرغړونه بللې او دا یې د افغانستان راتلونکې لپاره نه جبرانېدونکی زیان ګڼلی. دغه بنسټ له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د زده‌کړو په برخه کې دې پر طالبانو فشار زیات کړي.

په ملګرو ملتونو کې د افغانستان دایمي استازي نصیراحمد فایق ویلي، چې له تېرو پنځو کلونو راهیسې طالبانو د «انساني اصولو، اسلامي لارښوونو او شرعي احکامو خلاف» د افغان نجونو او ښځو پرمخ د ښوونځیو او پوهنځیو دروازې تړلې دي. د هغه په وینا؛ دغه اقدام «ملي خیانت او نه جبرانېدونکی عمل» دی.

یوشمېر افغان او د دوی ملاتړو هسپانوي مېرمنو په بروکسل کې د اروپايي پارلمان مخې ته د یوه لاریون پرمهال «شرم پر اروپا» او «د افغان مېرمنو لپاره ازادي» په شعارونو سره یې په افغانستان کې د ښځو کړکېچن وضعیت په اړه د سملاسي اقدام غوښتنه وکړه.

په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې نوی تعلیمي کال پرله‌پسې پنځم ځل لپاره بیا هم داسې پیل کېږي، چې نجونې له شپږم ټولګي پورته د ښوونځي او پوهنتوني زده‌کړو اجازه نه‌لري. یو شمېر نجونې وایي، له زده‌کړو بې‌برخې پاتې کېدل ماشومتوب کې د ودونو، خپګان او ناهیلۍ د زیاتېدو لامل کېږي.

د نجونو د زده‌کړو فعالې او د سولې نوبل جایزې ګټونکې ملالې یوسفزۍ ویلي، چې د افغان ښځو غږ باید پیاوړی شي او نړۍ باید افغان ښځې په خپله مبارزه کې یوازې پرېنږدي.

د نجونو له حضور پرته د نوي ښوونیز کال له پیل سره سم، یو شمېر افغان او اسپانوي ښځینه فعالانو د بلجیم په پلازمېنه بروکسېل کې د اروپا د پارلمان مخې ته لاریون کړی او وايي، نړۍواله ټولنه دې د جنسیتي تبعیض پر وړاندې عملي اقدام وکړي.

د امریکا د استازو جرګې د بهرنیو چارو کمېټې د اکثریت مشر، برایان مسټ، ویلي چې له افغانستان څخه د پخواني ولسمشر جو بایډن له لوري د ځواکونو له وتلو وروسته، طالبانو نجونې او ښځې له هغه زده‌کړیز حق څخه بې‌برخې کړې چې حقدارې یې دي.

د طالبانو د امر بالمعروف وزارت وايي چې په تېرو دوو اوونیو کې یې د ښځو د شرعي حقونو اړوند ۹۲ قضیو ته رسېدنه کړې. په داسې حال کې چې په خپله د طالبانو له خوا پر ښځو ګڼ شمېر محدودیتونه لګېدلي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ماشومانو څخه د ملاتړ صندوق (یونیسف) استازي، تاج‌الدین اویوواله، په هېواد کې د ښوونیز کال له پیل کېدو سره سم ویلي چې په افغانستان کې هره نجلۍ د زده‌کړو حق لري.