افغانستان کې پر ښځو د طالبانو محدودیتونه، د روغتیايي خدمتونو او د نړۍوالو مرستو کمښت د ماشومانو او مېندو ژوند له جدي ګواښونو سره مخ کړی دی. د سکای نیوز په راپور کې راغلي، د افغانستان په لویو روغتونونو کې هره ورځ ماشومان د لوږې، انتاني ناروغیو او نورو روغتیايي ستونزو له امله مري.
د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ پرمهال په کابل کې د یوې افغانې مېرمنې زرمینې اعدام چې نږدې ۲۷ کاله وړاندې د زرګونه کسانو پر وړاندې ترسره شو، یو ځل بیا د افغانستان د ښځو د حقونو په اړه اندېښنې راپارولې دي.
په تېرو ۲ ورځو کې هلمند کې یوه ۶ کلنه نجلۍ د ۲۰۰ زره کلدارو په بدل کې یوه ۶۰ کلن سړي ته او یوه ۸ کلنه نجلۍ بیا ۸۰ کلن سړي ته په نکاح ورکړې شوې وې. نړۍوالو بنسټونو تر دې مخکې ویلي، چې د نجونو ښوونځيو د تړل کېدو او د فقر د ډېرښت له امله د کم عمره نجونو د ودونو ګراف ډېر لوړ شوی دی.
په کندهار کې یو شمېر هغه ښځینه کارکوونکې چې د جمهوري نظام پر مهال یې په بېلابېلو دولتي ادارو کې دندې ترسره کولې، وايي چې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته له دندو لرې شوې او له تېرو دوو کلونو راهیسې ورته معاشونه هم نه ورکول کېږي.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد د یکشنبې په ورځ (د وږي ۸مه) په یوې خبري ناسته کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو د ښوونځیو د بیا پرانیستلو په اړه له څرګندونو ډډه وکړه. مجاهد د نجونو د زدهکړو برخلیک په اړه وویل: «اوس یې وخت نهدی» او دوی وړاندې هم دغه پوښتنې ته ځواب ورکړی دی.
په افغانستان کې سره له دې چې نجونې له شپږم ټولګي پورته له زدهکړو بېبرخې دي، ډېری نجونې لاهم د ډاکټرې، انجینرې او ښوونکې جوړېدو هیلې لري؛ خو پر زدهکړو محدودیتونه د دغه خوبونو د پوره کېدو مخه نیسي.
د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په افغانستان کې نجونې له شبږم ټولګي پورته د «امر ثاني» په نوم له زدهکړو منع شوې او دا بهیر همداراز دوام لري. تازه نیویارک ټایمز یوه راپور کې ویلي، دمګړۍ په افغانستان کې د نجونو لپاره په لسګونو «پټ ښوونځي» فعال دي او پهکې د زدهکړو بهیر روان دی.
هلمند کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست وایي، چې د امر بالمعروف محتسبینو د دغه ولایت په نادعلي ولسوالۍ کې له یوه ۸۰ کلن سړي سره د یوې اته کلنې ماشومې د نکاح مخه نیولې ده.
سکای نیوز په خپل یو راپور کې ویلي چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته افغان ښځې چې پخوا په رسمي دندو بوختې وې اوس کوچنیو کاروبارونو ته اړ شوي دي او یوازې په همدې برخه کې د کار کولو فرصت لري.
د نېکسټ سېنچري بنسټ په یوه تازه راپور کې ویل شوي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته د افغان ښځو وضعیت لا پسې خراب شوی او د واده په اړه نوی قانون د ښځو او نجونو پر حقونو اضافي محدودیتونه وضع کړي دي.
د کابل ۲۱ کلنه ناز رحیمي وايي، په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د ښځو او نجونو لپاره د زدهکړو او کار فرصتونه په بېساري ډول محدود شوي؛ خو نوموړې لاهم د خپل راتلونکي لپاره هڅو ته دوام ورکوي.
افغان دیني عالم مولوي حبیب الله حسام د ښځو د کرامت او عقل څخه په دفاع کولو سره ویلي چې ښځه بې عقله نه ده، بلکې د بشریت او ټولو پیغمبرانو او پوهانو مور ده. هغه زیاته کړې چې د ښځو تحقیرول او هغوی ته د عقل د نقص نسبت کول د قران کریم د صریحو ایتونو خلاف عمل دی.
د پيبياېس نیوز په راپور کې راغلي، د امریکا د بهرنیو مرستو د کمښت له امله افغانستان تر ټولو زیات اغېزمن شوی او د روغتیايي خدمتونو د کمښت له امله د افغان مېندو او ماشومانو وضعیت لا کړکېچن شوی دی. د راپور له مخې، د مرستو د کمښت له امله په افغانستان کې تر ۱۶۰ ډېر کسان مړه شوي دي.
د طالبانو د واکمنۍ پنځمې کلیزې په مناسبت د هالنډ په امسټرډام ښار کې یوشمېر افغان مېرمنو او د هغوی ملاتړو د اعتراض پرمهال خبرداری ورکړی، چې له طالبانو سره نړۍوال تعامل باید د افغان ښځو د حقونو د قرباني کېدو لامل نهشي.
د «بشري حقونه لومړی» سازمان مشره او د امریکا د بهرنیو چارو وزارت پخوانۍ مرستیاله عذرا ضیا وايي، افغانستان ته د امریکا د بشري او پراختیايي مرستو درول د ښځو وضعیت لا پسې خراب کړی دی.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې (یو این ومین) ویلي، ښځې او نجونې په افغانستان کې له برابرو حقونو او عدالت ته له عادلانه لاسرسي بېبرخې دي.
په هرات کې درېیو عیني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر محتسبانو په درېیو جلا پېښو کې یوشمېر ښځې او نجونې نیولې او له ځان سره یې وړې دي.
په پاکستان کې د دوو افغان محصلو خوېندو له نیول کېدو وروسته د دغه هېواد په بېلابېلو پوهنتونونو کې د زدهکړو پر دوام د افغان محصلینو، په ځانګړي ډول ښځینه محصلینو، اندېښنې زیاتې شوې دي.
یوه افغان کډواله وايي، په ډیلي کې د بایسکل چلولو زده کړه ورته یوازې د یوه مهارت زده کول نه دي، بلکې د خپلې انا د نیمګړي خوب او هغو میلیونونو افغان نجونو د هیلو استازیتوب کوي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له زدهکړو او عادي ژوند څخه محرومې شوې دي.
د ملي ډيموکراټيک ګوند مشر مُحسن داوړ د امریکا د استازو جرګې ته د لومړي ځل لپاره د یوې افغانيالاصله امریکایۍ عایشې وهاب د بریا له امله هغې ته مبارکي ويلې او دا یې په ځانګړي ډول د افغان ښځو لپاره د لوی ویاړ او سرلوړۍ شېبه بللې ده.
د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي، د امریکا کانګرس ته د لومړي ځل لپاره د یوې افغانالاصله امریکایۍ عایشې وهاب، د ټاکل کېدو له امله هغې ته د مبارکۍ مراتب وړاندې کړي او ویلي یې دي چې دا د افغان نجونو د وړتیا په مانا ده.
د انډیپنډنټ او انټر پرېس سروس په دوو جلا راپورونو کې راغلي چې په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې محدودیتونه، د ښځینه روغتیايي کارکوونکو د شمېر کمېدل او د ښځو په نښه شوي قتلونه د افغان ښځو وضعیت لا پسې ستونزمن کړی دی.