په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ (یوناما) مرستیالې جورجیت ګانیون ویلي، چې په افغانستان کې د ۷ او ۱۸ کلونو ترمنځ شاوخوا ۳.۸ مېلیونه نجونې له زدهکړو بېبرخې دي. د هغې په وینا؛ هر کال شاوخوا ۲۵۰زره نجونې د منځنیو زدهکړو له حقه بېبرخې کېږي.
په هرات کې د ښځو د نیولو او د لاریون کوونکو د ځپلو په اړه د نړۍوالو غبرګونونو پر دوام د اسټرالیا د پارلمان استازي جولیان هېل په هرات کې د ښځو نیونه او له تاوتریخوالي سره د لاریون کوونکو ځپل د اندېښنې وړ وبلل او ویې ویل، چې هېواد یې د طالبانو دغه کړنې غندي.
عیني شاهدانو د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۳مه) افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو محتسبانو د شنبې په مازدیګر د هرات ښار له بېلابېلو سیمو لږ تر لږه ۱۰ نورې ښځې نیولي دي. دوی وایي، دغو ښځو لوی هراتي پړوني او مخ پټي حجابونه هم اغوستي وو.
د سولې او ازادۍ غورځنګ په هرات کې د ښځو او نجونو پر سولهییز لاریون د طالبانو وسلهوال برید «جنایت» بللی دی. د دغه غورځنګ په اعلامیه کې راغلي، چې طالبانو د ښځو مدني اعتراضونه په تاوتریخوالي بدل کړي او د ځپلو لپاره یې له وسلو څخه کار اخیستی دی.
د افغانستان پېژندل شوي سندر غاړي فرهاد دریا د جرمني په هامبورګ ښار کې د افغان ښځو په ملاتړ لاریون کې ګډون وکړ او له هغوی سره یې خپل پیوستون اعلان کړ. دریا په دې اعتراض کې وویل، چې افغان ښځې په ازاده فضا کې د زده کړو، کار او ژوند حق لري.
د ننګرهار پخواني والي ضیاالحق امرخېل په ټولنیزو رسنیو کې د ښځو پر وړاندې پر شته منفي او «ظالمانه ذهنیت» سخته نیوکه کړې او دا وضعیت یې د ټولنې لپاره یو لوی «اخلاقي انحطاط» او «ناسور» بللی دی. دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په هرات کې یو شمېر ښځې پر بېحجابۍ تورنې کړې دي.
د ۲۰۲۱کال په اګست میاشت کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د افغانستان د زرګونه ښځو په څېر د بایسکل ځغلونې ملي لوبډلې ښځینه لوبغاړو هم احساس کړه، چې ژوند یې په یوه شپه بدل شوی دی.
د افغانستان د بشري حقونو د مدافعینو کمیټې د نړۍوالې ټولنې پر تکراري غبرګونونو نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې افغان ښځې د «اندېښنې ښودلو» له څرګندونو ستړې شوې دي.
د بېپولې ډاکټرانو سازمان ویلي، چې په هرات ولایت کې یې یوه ښځینه کارکوونکې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت محتسبینو لهخوا د «بېحجابۍ» په تور نیول شوې او دوه ورځې یې په زندان کې تېرې کړې دي.
په هرات کې د طالبانو والي نوراحمد اسلام جار په دغه ولایت کې نیول شوې ښځې «رواني او شرعي ناروغانې» وبللې او ټینګار یې وکړ، چې د ښار له ګوټ ګوټ څخه د دغه ښځو د راټولولو امر ورکړل شوی دی. هغه ویلي، په دې وروستیو کې په دغه ولایت کې حجاب نه مراعت کېده.
د افغانستان د ښځو د سیاسي مشارکت شبکې یو شمېر غړو د ایران په مشهد ښار کې د یوې اعتراضي غونډې په ترڅ کې د طالبانو له خوا په هرات او نورو ولایتونو کې د ښځو او نجونو د وروستیو نیونو په غبرګون کې خپل غږ پورته کړی دی.
په جرمني کې د افغان کډوالو یو شمېر مدني فعالانو، د ښځو او بشري حقونو د مدافعانو او خبریالانو په ګډون لسګونو کسانو د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۲مه) په برلین ښار کې د افغانستان سفارت مخې ته اعتراضي غونډه وکړه.
د لیکوالې حمیرا قادري مرکه مې له بهرام امان سره لیدله. هغې، چې غریو نیولې وه، د هراتي نارینهوو له هغه ملاتړ څخه ستاینه کوله چې د ښځو تر څنګ ودرېدل. هاغه ورځ د ولسي جرګې پخوانۍ غړې مریم سما هم پر خپلې اېکس پاڼې په هرات کې د ښځو په ملاتړ د نارینهوو اعتراض ستایلی و.
د امریکا د متحدو ایالتونو سناتور ګري پیټرز په هرات کې د طالبانو له لوري د ښځو نیول او د هغوی پر وړاندې تاوتریخجن چلند په کلکه غندلی او دا کار یې په بشپړ ډول د نهمنلو وړ بللی دی. پیټرز له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې د افغانستان د وضعیت په اړه ژوره اندېښنه ښودلې ده.
د ملګرو ملتونو د سرمنشي ویاند د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۲مه) د افغانستان انټرنشنل د خبریالې مریم رحمتي د پوښتنې په ځواب کې ویلي، چې په هرات کې د ښځو د نیولو او له اعتراض کوونکو سره د طالبانو تاوتریخجن چلند «رښتیا هم د اندېښنې وړ دی».
د افغانستان د ښځو اعتراضي خوځښتونو ایتلاف ویلي چې طالبان په هرات کې ښځې له نیولو وروسته د پیسو په بدل کې خوشې کوي او د هغوی دا عمل یې د «یرغملنیونې او منظمې باج اخیستنې» سره برابر بللی دی.
د جرمني په هامبورګ ښار کې یوشمېر افغانانو د یوې اعتراضي غونډې پرمهال په هرات کې د طالبانو لهخوا د ښځو د نیولو لړۍ د درېدو غوښتنه کړې. د غونډې ګډونوالو د ښځو نیول او د هرات د جبرییل سیمې له اوسېدونکو سره د طالبانو تاوتریخجن چلند غندلی.
په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته ښځینه خبریالانې له سختو محدودیتونو سره مخ دي. د راپورونو له مخې؛ ښځینه خبریالانې د افغانستان په یوشمېر ولایتونو کې د ټلوېزیون پر څپو له راڅرګندېدو منع شوې او د خبري ناستو پرمهال د پوښتنو او معلوماتو ته د لاسرسي حق هم نهلري.
یوشمېر افغان مېرمنې وايي، طالبانو د ښځو پر حجاب د تازه محدودیتونو په لګولو سره افغانستان د ښځو لپاره په «دوزخ» بدل کړی. یوې هراتۍ مېرمنې ویلي: «اوس په بازارونو کې د طالبانو محتسبین ان د ښځو پښې او لاسونه هم ګوري. که د پوستکي یو انچ هم ښکاره شي؛ نو ستونزه جوړوي».
د افغانستان د پخوانۍ ولسي جرګې غړې شکریه بارکزۍ د طالبانو له خوا د ښځو خپلسرې نیول او پر سوله ییزو لاریونوالو بریدونه په کلکه غندلي او دا کړنې یې د نه منلو وړ بللې دي. هغې ویلي چې د افغان ښځو ځپنه او د هغوی د غږ خاموشه کول به وضعیت نور هم خراب کړي.
د جمهوریت پر مهال د کانونو او پټرولیم وزیره نرګس نهان وایي، چې په افغانستان کې ښځې او نجونې یوازې د خپل جنسیت له امله له تبعیض، دوامدار نفرت او بېپایانه ظلم سره مخ دي او ټینګار کوي چې نړیواله ټولنه باید د هغوی غږ شي او د حساب غوښتنه روانه وساتي.
په هسپانیا کې مېشتو یو شمېر افغانانو د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۳مه) په مادرید کې د دغه هېواد د ملي ټلویزیون مخې ته پرانېستې غونډه کړې او له معترضو هراتۍ ښځو سره یې خپل پیوستون اعلان کړی دی. لاریونوالو د اروپا په پارلمان کې د طالبانو د ګډون د بلنې لغوه کولو غوښتنه وکړه.