د «افغان ښځو د تاریخ بدلون غورځنګ» د یوې اعلامیې په خپرولو سره په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي، هدفي وژنو او د بشري حقونو د پراخې او سیستماتیکې سرغړونې په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.
د جمهوري نظام پر مهال د ولسي جرګې پخوانۍ غړې انارکلي هنریار ویلي، افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ښځو لپاره په «وینې تویونکي زندان» بدل شوی او د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی ورځ تر بلې زیاتېږي.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګه وایي، په افغانستان کې ښځې او نجونې له ګڼو او یو بل سره تړلو ګواښونوسره مخ دي او په ځانګړي ډول بېسرپرسته ښځې د لوږې، ناامنۍ او اقتصادي فشارونو تر ټولو لوی ګواښ احساسوي.
د فرانسې په پارلمان کې د افغانستان اړوند غونډې ته د ښځو د حقونو فعالې سیما نوري ویلي، چې افغانستان له داسې یوه بحران سره مخ دی چې پولې نه پېژني او د ښځو پر وړاندې روان وضعیت یوازې تبعیض نه، بلکې «بشپړ جنسیتي اپارتاید» دی.
دا د یوې اتلس کلنې ښځې کیسه ده چې له وېرې یې د مېړه له کوره د خسر کور ته پناه یووړه، بیا بېرته ستنه کړلی شوه او په پای کې ووژل شوه. غور له کلونو راهیسې د ډېرو ښځو نومونه د ویر او غم له کیسو سره د افغانستان په حافظه کې خوندي کړي دي.
د افغانستان لپاره د برېټانیا ځانګړي استازي ریچارډ لېنډسي ویلي، د افغان نارینه وو له لوري د افغان ښځو او نجونو د زده کړو ملاتړ د افغانستان راتلونکي هوساینې لپاره حیاتي دی. هغه د ۲۰۲۶ ازادۍ جایزې ګټونکي مطیعالله ویسا ته مبارکي هم ورکړې او د هغه زړورتیا یې ستایلې ده.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق استازي، کوابینا اسنتي انتیامواه، ویلي چې په تېرو کلونو کې په دغه هېواد کې شاوخوا ۳۴زره قابلې له زده کړو فارغې شوي، خو لږه اندازه پر دندو بوختې دي.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویاند په کابل د یاد وزارت د نارینه او ښځینه کارکوونکو لهخوا د یوې ښځې د وهلو ټکولو په غبرګون کې ویلي، چې یاد وزارت هیڅ ښځینه کارکوونکې نه لري.
د بشري حقونو فعالې فريما نوابي افغانستان انټرنشنل ته وويل، چې په اروپايي پارلمان کې د دې عريضې ثبتول چې «په افغانستان کې د جنسيت پر بنسټ اپارتايد په رسميت وپېژندل شي او طالبان د ترهګرې ډلې په توګه ونومول شي» يو پېچلی او وختخوړونکی بهير دی.
د افغانستان لپاره د برېټانیا سفارت د قابلو د نړۍوالې ورځې په مناسبت له افغان قابلو خپل ملاتړ اعلان کړی او غوښتنه یې کړې، چې طالبان باید ښځو ته د طب او قابلهګۍ تر څنګ په بېلابېلو برخو کې د زدهکړو اجازه ورکړي.
د پاکستان د سند ايالتي حکومت د ښځو د لاريون بنسټ (عورت مارچ) فعاله شيما کرماني او ورسره نور فعالان وروسته له هغه خوشې کړل چې د یاد ایالت پر حکومت سختې نیوکې وشوې.
جمهوري نظام پر مهال د میدان وردګ ولایت ښاروالې ظریفه غفاري د طالبانو له لوري د پخوانۍ ولسي جرګې غړې فوزیه کوفي د خپلوانو پر خلاصون خوښي ښودلې او زیاته کړې یې ده، چې د بدخشان قومي مخور او د ملګرو ملتونو چارواکي باید د طالبانو له زندان څخه د افغان نجونو د خلاصون لپاره هم هڅې وکړي.
اروپايي پارلمان اعلان کړی، چې د بکتاش سیاوش له لوري وړاندې شوی غوښتنلیک یې ثبت کړی، چې په کې په افغانستان کې د «جنسیتي اپارتاید» د رسمیت پېژندنې او د طالبانو د ترهګرو ډلو په نوملړ کې د شاملولو غوښتنه شوې ده.
نن (د مئ ۵مه) د قابلو نړۍوالې ورځې سره برابره ده. دغه ورځ داسې مهال نمانځل کېږي، چې په افغانستان کې د نجونو او ښځو لپاره پر زدهکړو لګېدلي بندیز او محدودیتونو د قابلو پر شمېر او فعالیت ناوړه اغېز کړی او د ښځو د روغتیايي وضعیت په اړه یې اندېښنې زیاتې کړې دي.
د کابل ښار یوې اوسېدونکې افغانستان انټرنشنل ته په رالېږلي پیغام کې ویلي، چې د دغه ښار د تایمني سیمې په بازار کې د طالبانو له خوا د ښځو د پوښاک د څار په لړ کې یو شمېر ښځې نیول شوي او ځینې یې له تاوتریخوالي سره هم مخ شوې دي.
له ایران سره په خبرو اترو کې د سپینې ماڼۍ ځانګړي استازي، سټیو ویټکاف ویلي چې د امریکا او ایران ترمنځ خبرې اترې لا هم روانې دي.
د «ښځو او ماشومانو د څېړنې او حق غوښتنې شبکې» نوې موندنې ښيي، چې شاوخوا ۹۵ سلنه ښځې د طالبانو تر کنټرول لاندې پر عدلي نظام د بېباورۍ له امله د خپلو حقوقي قضيو له تعقيب څخه ډډه کوي. سربېره پر دې، نږدې ۶۵ سلنه ښځو د طالبانو محاکمو ته د تګ پر مهال منفي تجربې لرلې دي.
د ملګرو ملتونو د نړېوالو اړیکو مسوولې ملیسا فلېمنګ د یونېسف وروستي راپور په غبرګون کې ویلي، چې په افغانستان کې د طالبانو محدودیتونه افغان ښځې له خپلو مسلکونو باسي او د راتلونکي نسل د ځایناستو د روزنې مخه نیسي.
پاکستان کې مېشتې افغان ښځینه خبریالانې او فعالانې چې اوسمهال د جبري ستنېدو له ګواښ سره مخ دي وایي، افغانستان ته بېرته تګ کولای شي د دوی ژوند له ګواښ سره مخ کړي. افغان خبریاله یاسمین نبيزاده د طالبانو تر ګواښونو وروسته دامهال په پاکستان کې له یوه ناروښانه برخلیک سره مخ ده.
د افغانستان د فوټبال ښځینه لوبغاړې چې دامهال جلاوطنه دي، د فوټبال نړۍوال فدراسیون (فیفا) د وروستۍ پرېکړې له امله یو ځل بیا د المپیک سیالیو ته لاره موندلې او راتلونکې ته هیلهمنې شوې دي.
د جمهوریت پر مهال د افغان فلم پخوانۍ مشرې صحرا کریمي ویلي چې طالبانو نه یوازې د نجونو پر مخ ښوونځي او پوهنتونونه تړلي، بلکې د افغان ښځو د حضور، فکر او بیان د محدودولو هڅه هم کوي، خو په وینا یې افغان ښځو تسلیمي نه دي منلي.
د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لېنډسي کابل ته د خپل ۳ ورځني سفر له پایته رسېدو وروسته ویلي، چې په کابل کې یې له بېلابېلو طالب چارواکو سره په کتنو کې له هغوی غوښتي، چې نجونو او ښځو ته د زدهکړو او کار د دوام اجازه ورکړي.