ښځې

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) د ټولنیز عدالت د نړۍوالې ورځې په مناسبت په خپل پیغام کې ویلي، هیڅ هېواد نه‌شي کولای تر هغې ټولنیز عدالت ټینګ کړي چې د ټولنې نیمایي برخه یې له زده‌کړو بې‌برخې وي.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو په زندانونو کې د ښځو د ساتنې او د هغوی پر وړاندې د جرمونو کمولو لپاره د بېړنیو اقداماتو غوښتنه وکړه. یاد سازمان ویلي، چې اوس‌مهال په نړۍ کې تر ۷۴۰زره زیاتې ښځې او نجونې په زندانونو کې دي او له ۲۰۰۰کال راهیسې د ښځینه بندیانو شمېر ۶۰ سلنه زیات شوی دی.

د ټکوانډو افغان لوبغاړې مرضیه حمیدي د ښځو د حقونو د نړۍوالې جایزې د ترلاسه کولو پر مهال د بشري حقونو او ډېموکراسۍ لپاره د جنیوا په اتلسمه غونډه کې د افغانستان د ښځو او نجونو د وضعیت په اړه وینا وکړه. هغې وویل، چې په افغانستان کې دې جنسي اپارټایډ په رسمیت وپېژندل شي.

د برلین نړیوالې غونډې پرمهال افغان مېرمنو د طالبانو د واکمنۍ د بدیل په توګه د یوه مشروع جلاوطنه حکومت د جوړېدو غوښتنه کړې ده. په اتریش کې د افغانستان سفیرې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې نړیواله ټولنه باید طالبان په رسمیت ونه پیژني.

د ملګرو ملتونو د روغتیا نړۍوال سازمان راپور ښيي، چې په جګړه‌ځپلو او بې‌ثباته هېوادونو کې د مېندواره ښځو د مړینې کچه د نورو هېوادونو پرتله پنځه برابره لوړه ده او شاوخوا دوه پر درېیمه برخه د ټولې نړۍ مېرمنې د مېندوارۍ پرمهال په دغه سیمو کې مري.

د برلین په نړۍوال فورم کې یوشمېر افغان ښځینه فعالانو ګډون وکړ او له نړۍوالې ټولنې یې وغوښتل، چې د افغان ښځو د حقونو ملاتړ وکړي. پروانه ابراهیم خېل نجرابي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د غونډې په بېلابېلو برخو کې د افغانستان ناوړه شرایط په ګوته شول.

د امریکا د بهرنیو چارو پخوانۍ وزیرې هېلري کلېنټن په یوې نوې مقاله کې ویلي، چې په نړۍ کې د ښځو سره د کرکې او افراطیت تر ټولو سخته بېلګه نن ورځ د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې لیدلی شئ. هغې ویلي، چې د طالبانو یو له لومړنیو اقداماتو څخه له ټولنې د ښځو ګوښه کول وو.

د افغان مېرمنو د حقوقو د څار بنسټ د ارسا سازمان په همکارۍ د ۲۰۲۵م کال لپاره خپل کلنی راپور وړاندې کړ، چې په کې د ښځو او نجونو د حقونو د سرغړونو ۴۱۱قضیې ثبت او مستند شوي دي. په دې راپور کې شاوخوا ۳۰۰قضیې مستقیم تشدد ښيي چې د طالبانو لخوا ترسره شوې.

ترکۍ-برېتانوۍ مشهوره ناول لیکوالې اېلیف شفق د طالبانو جزايي اصول‌نامه «بوږنوونکې» بللې او په وینا یې په دې قانون کې «ښځې د غلامانو په کتار کې را وستل شوي او نارینه د دغو غلامانو پر څښتنانو بدل شوي». مېرمن شفق وايي، نړۍوالو د طالبانو دغې اصول‌نامې او پایلو ته په نه‌سترګه کتلي دي.

ملګرو ملتونو ویلي، په ټوله نړۍ کې په هرو ۳ ثانیو کې یوه نجلۍ ودېږي او په هرو پنځو نجونو کې یوه یې له ۱۸ کلنۍ په کم عمر کې ودېږي. دغه سازمان له ۱۸ کلنۍ څخه په کم عمر کې واده له بشري حقونو سرغړونه بللې ده.

د طالبانو له خوا د ښځو پر وړاندې له شته محدودیتونو سره د دغه ډلې د امر بالمعروف او نهې عن المنکر وزارت، نن شنبه د سلواغې ۲۵مه، پر اېکس خواله رسنۍ ادعا کړې، چې په میدان‌وردګ، بلخ، جوزجان، تخار او پروان ولایتونو کې یې ۸ مېرمنې له کورني تاوتریخوالي ژغورلې دي.

یوشمېر سوداګرو ښځو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو په کابل کې د «بیارغونې او ودانیزو چارو د صنعت» نندارتون ته د افغان ښځو د ورتګ مخه نیولې ده. یوې سوداګرې ویلي، چې هغې په ۶زره افغانیو یوه غرفه کرایه کړې؛ خو له تېرو دوو ورځو راهیسې نندارتون ته د ننوتلو اجازه نه ورکول کېږي.

«ښه نارینه نه‌شته» فلم چې د شهربانو سادات له‌خوا جوړ شوی، د برلین د فلمونو ۷۶مې نړۍوالې جشنوارې د پرانیستونکي فلم په توګه غوره شوی دی. دغه رومانټيک کومېډي فلم په کابل کې د یوې ښځینه خبریالې کیسه بیانوي، چې باور لري په افغانستان کې ښه نارینه نه‌شته.

د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې ادارې ( یو این او ډي سي) په خپل تازه راپور کې ویلي چې په افغانستان کې د نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې او درملنې سیستم د ښځو اړتیاوو ته په کافي ډول ځواب نه شي ویلی.

د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې استازولۍ د دغه هېواد د هوساینې لپاره د ښځینه روغتیاپالو، قابلو او څېړونکو رول مهم ګڼلی. یادې ټولنې ویلي، چې له خپلو شریکانو سره په ګډه د زده‌کړو په ټولو برخو کې خپل ملاتړ ته دوام ورکوي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ (یوناما) د ساینس په برخه کې د ښځو او نجونو د نړۍوالې ورځې په مناسبت له طالبانو غوښتي، چې پر زده‌کړو لېګدلي بندیزونه لرې کړي. یوناما ویلي، له ۱۶۰۷ ورځو وروسته هم مېلیونونه افغان نجونې ښوونځیو ته د ستنېدو په تمه دي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش ټینګار کړی، په علومو کې برابري د بشریت د پرمختګ لپاره اړینه ده او خبرداری یې ورکړی چې له دې سره، سره چې زده‌کړو ته د لاسرسي په برخه کې پرمختګ شوی؛ خو لا هم په ټوله نړۍ کې یوازې درېیمه برخه څېړونکي ښځې جوړوي.

د نړۍ د بدن جوړونې ستوري علي بلال د یوه ویډیویي پیغام په خپرولو له نوریې، چې د هلکانو په جامو کې یې کار کاوه؛ ملاتړ څرګند کړی. دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو له‌خوا د نوریې د نیولو او پوښتنو ګروېږنو ویډیو په خواله رسنیو کې پراخ غبرګونونه راپارولي دي.