ښځې

د افغانستان ښځو د ازادۍ د لمر غورځنګ د طالبانو له خوا د نجونو له ګډون پرته د کانکور د پایلو اعلان په کلکو ټکو غندلی او له نړیوالې ټولنې یې غوښتي چې د افغانستان د «جنسیتي اپارتاید» د پای ته رسولو لپاره عملي اقدامات وکړي.

د بشري حقونو د څار سازمان څېړونکې فرشتې عباسي خبرداری ورکړی، چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو پراخو بنديزونو او د نړيوالو مرستو سخت کمښت، په افغانستان کې بشري او اقتصادي ناورين نور هم ژور کړی. هغې له طالبانو وغوښتل، چې پر ښځو لګول شوي ټول بنديزونه، په ځانګړي ډول د کار بنديز لرې کړي.

د «لمر ازادۍ» په نوم د افغان معترضو ښځو غورځنګ افغانستان کې د پنځم پرلپسې کال لپاره له نجونو پرته د کانکور ازموینه او له لوړو زده‌کړو د هغوی محرومیت غندلی او هغه یې د طالبانو د پلان شویو سیاستونو برخه او د بشر له بنسټیرو حقونو ښکاره سرغړونه بللې.

په برېتانیا کې مېشتې یوشمېر افغان ښځې وایي، له افغانستان نه تر وتلو نږدې پنځه کاله وروسته هم د طالبانو له ګواښونو او فشارونو ځان خوندي نه احساسوي او د خپلو کورنیو د خوندیتوب لپاره چوپ پاتې کېدو ته اړ اېستل کېږي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې د ښځو د ملاتړ له نیمايي ډېر بنسټونه ښايي د راتلونکي یوه کال په ترڅ کې خپل فعالیتونه ودروي.

په افغانستان کې د یونیسف استازی وايي، ښځینه روغتیاپالې د میندو او ماشومانو د ژوند ژغورلو لپاره حیاتي دي. بل خوا د طالبانو له لوري له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو د بندیز دوام د هېواد د راتلونکو ښځینه روغتیاپالو او د روغتیايي خدمتونو د کمزوري کېدو اندېښنې زیاتې کړې دي.

د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې او د بشري حقونو فعالې شهرزاد اکبر ویلي، که طالبان نړیوال مشروعیت غواړي، باید لومړی د افغان ښځو او نجونو اساسي حقونه او انساني کرامت بېرته ور وګرځوي.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي ویاند سټیفان دوجاریک وايي، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) ماموریت به د امنیت شورا له لوري د ټاکل شوي ماموریت له مخې دوام وکړي او د بشري حقونو او د ښځو د حقونو څارنه به یې د لومړیتوبونو په ډله کې وي.

د طالبانو د پوهنې وزارت مرستیال عبدالمالک حقاني د ۱۴۰۵ کال کانکور او دیني مدرسو د ازموینو د لسو مخکښ زده‌کوونکو ستاینغونډه کې ویلي، ټولنه او هېواد ټکنالوژۍ او مسلکي کادرونو ته جدي اړتیا لري. خو د افغان ښځو سیاسي شبکه وايي، هېڅ ملت د نجونو غږونو په چُپ کولو سره پرمختګ نه‌شي کولی.

د افغانستان د پخوانۍ ولسي جرګې غړي بکتاش سیاوش ویلي، له اروپايي ټولنې څخه په افغانستان کې د «جنسیتي اپارتاید» په رسمیت پېژندلو او همداراز طالبان د ترهګرې ډلې په توګه د پېژندنې د غوښتنې لپاره د لاسلیکونو د راټولونې بهیر له ۱۰۰ زرو څخه واوښت.

د ملګرو ملتونو د جنسیت د همغږۍ ډلې او د بشري لاسرسي کاري ډلې د ۲۰۲۶کال د جون میاشتې د سروې موندنې ښيي، چې پر افغان ښځو د کار او تګ‌راتګ محدودیتونو او د بودجې کمښت په افغانستان کې د بشري مرستو او بنسټیزو خدمتونو وړاندې کول له جدي ننګونو سره مخ کړي دي.

په افغانستان کې د طالبانو تر بیا واکمنۍ وروسته د ماشومو نجونو ودونه او د کم عمره مېندو شمېر په بې‌ساري ډول زیات شوی؛ هغه وضعیت چې د بشري حقونو فعالان یې د اقتصادي ناورین، د نجونو پر زده‌کړو د بندیز او د طالبانو د نویو قوانینو پایله بولي.

د اوپن سوسایټي بنسټ مشر الکساندر سوروس ویلي، اسټرالیا کولای شي د طالبانو له‌خوا د ښځو او نجونو د حقونو سرغړونې په اړه نړۍواله حقوقي دوسیه د عدالت نړۍوالې محکمې ته وړاندې کړي او د یادې ډلې د حساب ورکونې بهیر مشري په غاړه واخلي.

د محمد محقق لور ذکيه محقق وايي، چې د طالبانو له واکمنۍ نږدې پنځه کاله تېرېږي، خو په افغانستان کې د ښځو د حقونو حالت ورځ تر بلې خرابېږي. هغې وويل، اسلامي هېوادونه بايد د چوپتيا پر ځای د افغان ښځو د ملاتړ لپاره عملي ګامونه واخلي او څرګندې حل‌لارې وړاندې کړي.

د افغانستان د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزیه کوفي د طالبانو پر سیاستونو په سختو نیوکو سره ویلي، چې دغې ډلې په تېرو پنځو کلونو کې د افغان ښځو ژوند په «جهنم» بدل کړی او نظام یې د هېواد د تاریخ «توره دوره» ده.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د اسلامي همکاریو سازمان د ښځو د وزیرانو غونډې وروستۍ اعلامیې ته په غبرګون کې وویل، دوی د داسې سازمانونو «فرمایشونه» نه‌مني چې په وینا یې، د غربي ارزښتونو تر اغېز لاندې دي.

د افغانستان د جمهوري نظام پر مهال د عدلیې پخواني وزیر فضل احمد معنوي په اسلام‌اباد کې د ښځو د حقونو په تړاو د اسلامي همکاریو سازمان د وروستۍ غونډې هرکلی کړی او دا یې یو مسوولانه او د ستاینې وړ ګام بللی دی.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې لاهم ښځې او نجونې د بشري ناورین تر ټولو ډېرې اغېزمنې دي. د راپور له مخې؛ په ۲۰۲۶کال کې له ۱۰.۷ مېلیونه زیاتې ښځې او نجونې بشري مرستو ته اړتیا لري.