ښځې

د انډیپنډنټ او انټر پرېس سروس په دوو جلا راپورونو کې راغلي چې په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې محدودیتونه، د ښځینه روغتیايي کارکوونکو د شمېر کمېدل او د ښځو په نښه شوي قتلونه د افغان ښځو وضعیت لا پسې ستونزمن کړی دی.

د «یور کالز مېډیا راونډټېبل» په یوه ځانګړي پروګرام کې دوو افغانو ښځينه خبریالانو ویلي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته، ښځې او نجونې په افغانستان کې له پراخو محدودیتونو، بې‌کارۍ او رواني فشارونو سره مخ دي.

د طالبانو له‌خوا د «مبلغینو نصاب» په نوم نوی سند چې یوه سریزه او شپږ څپرکي لري، د طالبانو د مشر هبت‌الله اخوندزاده له توشیح وروسته د تېرې یکشنبې په ورځ (د زمري ۲۵مه) د طالبانو د عدلیې وزارت په رسمي جریده کې خپور شوی دی.

د ایټالیا د بهرنیو چارو پخوانی وزیر جولیو ترسي له افغانستان څخه د نړیوالو ځواکونو وتل «ناورین‌زېږوونکي» بللي او زیاته کړې یې ده، چې د دغو ځواکونو وتل د افغانستان پر خلکو په ځانګړې توګه پر افغان نجونو او ښځو دروند ګوزار وو.

د برېتانیا ګارډین ورځپاڼې په یوه راپور کې ادعا کړې، طالبانو په افغانستان کې داسې نظام رامنځته کړی چې ښځې او نجونې یې له بنسټیزو حقونو بې‌برخې کړې او د ژوند په نږدې ټولو برخو کې یې پرې سخت محدودیتونه لګولي دي.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) وايي، په افغانستان کې د نجونو پر مخ د منځنیو ښوونځیو د تړل کېدو نږدې پنځه کاله کېږي؛ خو لاهم مېلیونونه نجونې له زده‌کړو محرومې دي او د دغه وضعیت اغېزې د هېواد پر راتلونکې ورځ تر بلې ژورېږي.

د جرمونو نړیوالې محکمې د طالبانو له لوري د ښځو د ځپنې د ادعاوو څېړنه په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو د احتمالي جرمونو له پراخې قضیې جلا کړې ده. د افغان بشري حقونو فعالان وايي، د څېړنو دا بېلول ښايي د افغانستان د ټولو ادعا شویو جرمونو په اړه د هراړخیز عدالت بهیر کمزوری کړي.

د بریتانیا د نړیوالو چارو سلطنتي څېړنیز مرکز «چتم هاوس» د ۲۰۲۶ کال لپاره خپله جایزه د افغانستان مېرمنو ته ورکړې ده.

د طالبانو له بیا واکمنېدو او پر ښځو د پراخو محدودیتونو له لګېدو وروسته، یوشمېر افغان ښځو د کار او عاید پیدا کولو لپاره نوې لارې موندلې دي. په کابل کې د «قاصد» په نوم د بس ټکټونو د انلاین پلور او لېږد خدمت د همدې نوښتونو له ډلې ګڼل کېږي.

برتانوۍ ورځپاڼې ټېلګراف په یوه راپور کې لیکلي، له افغانستان نه د لوېدیځو ځواکونو د وتلو او د طالبانو تر بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته، افغان ښځې او نجونې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي؛ خو د نړۍوالې ټولنې غبرګون د پخوا پرتله کمزوری ښکاري.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې ويلي، په دغه هېواد کې بشري مرستې باید د ښځو له‌خوا او د ښځو لپاره وړاندې شي او افغان ښځینه بشري کارکوونکې باید د مرستو د بهیر په طرحه او پلي کولو کې مهم رول ولري.

د بشري حقونو فعاله بلقیس احمدي وايي، د طالبانو د هر فرمان ترشا د یوې افغان ښځې یا نجلۍ د ژوند یوه دردونکې کیسه پرته ده او د ښځو او نجونو له عامه ژوند څخه د اېستلو وضعیت په تدریجي ډول د نړۍ لپاره پر عادي موضوع بدلېدونکی دی.

عیني شاهدان وايي، د طالبانو د امر بالمعروف مامورینو د هرات ښار په دوو جلا پېښو کې لږ تر لږه پنځه ښځې نیولې دي. د افغانستان انټرنشنل د معلوماتو له مخې، دغه پېښې د سې‌شنبې په ورځ، د زمري په ۲۷مه، رامنځته شوې دي. شاهدانو ویلي چې نیول شویو ښځو خپل مخونه نه وو پټ کړي.

د کار نړۍوال سازمان (ILO) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې د کار بازار ته د ښځو لاسرسی په بې‌ساري ډول محدود شوی او د ښځینه کاري ځواک کچه ۵.۱ سلنې ته راټیټه شوې ده.

د ملګرو ملتونو د نړیوالو اړیکو مشرې ملیسا فلمینګ وايي، په افغانستان کې د ښځو او نجونو د حقونو بحران کمساری دی او نړیواله ټولنه باید دا وضعیت هېڅکله هېر نه کړي.

د ملګرو ملتونو د ښځو برخې اجراییه مشرې سیما باهوس د طالبانو د بیا واکمنېدو د پنځم کال په مناسبت ویلي، په افغانستان کې د ښځو او نجونو محرومیت باید هېڅکله عادي ونه ګڼل شي.

د طالبانو په اداره کې دننه ځینو سرچینو افغانستان انټرنشنل ویلي، په کندهار کې د طالبانو د مشر هبت‌الله اخوندزاده نږدې کړۍ له ۱۲ یا ۱۳ کلونو څخه د لوړ عمر لرونکو نجونو پر مخ د دیني مدرسو د تړلو طرحه ارزوي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ ویلي، پر ښځو او نجونو د طالبانو محدودیتونه پراخې ټولنیزې، اقتصادي او رواني اغېزې لري. نوموړي افغان ښځو ته په خطاب کې ویلي:«تاسو یوازې نه یاست، موږ تاسو نه یاست هېر کړي.»