د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې استازولۍ د دغه هېواد د هوساینې لپاره د ښځینه روغتیاپالو، قابلو او څېړونکو رول مهم ګڼلی. یادې ټولنې ویلي، چې له خپلو شریکانو سره په ګډه د زدهکړو په ټولو برخو کې خپل ملاتړ ته دوام ورکوي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ (یوناما) د ساینس په برخه کې د ښځو او نجونو د نړۍوالې ورځې په مناسبت له طالبانو غوښتي، چې پر زدهکړو لېګدلي بندیزونه لرې کړي. یوناما ویلي، له ۱۶۰۷ ورځو وروسته هم مېلیونونه افغان نجونې ښوونځیو ته د ستنېدو په تمه دي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش ټینګار کړی، په علومو کې برابري د بشریت د پرمختګ لپاره اړینه ده او خبرداری یې ورکړی چې له دې سره، سره چې زدهکړو ته د لاسرسي په برخه کې پرمختګ شوی؛ خو لا هم په ټوله نړۍ کې یوازې درېیمه برخه څېړونکي ښځې جوړوي.
د نړۍ د بدن جوړونې ستوري علي بلال د یوه ویډیویي پیغام په خپرولو له نوریې، چې د هلکانو په جامو کې یې کار کاوه؛ ملاتړ څرګند کړی. دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو لهخوا د نوریې د نیولو او پوښتنو ګروېږنو ویډیو په خواله رسنیو کې پراخ غبرګونونه راپارولي دي.
د افغانستان په مرکزي زون کې د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام او د ښځو سازمان د بامیان لپاره د طالبانو له والي سره په کتنه کې ویلي، چې په نږدې راتلونکې کې به د متشبثو ښځو لپاره د ۴۰ غرفو په ګډون یو ګډ سوداګریز مارکېټ افتتاح او ګټې اخیستنې ته وسپاري.
د طالبانو اړوند د «شریعت» په نوم ورځپاڼې د «پر خپلو لوڼو او خویندو رحم وکړئ» په سرلیک سره په خپله نننۍ (سېشنبه د سلواغې ۲۱مه) سرمقاله کې اوسنۍ دوره د ښځو لپاره «وروستۍ زمانه» بللې او زیاته کړې یې ده، چې پر ښځو ظلم کېږي او حقوق یې هم نهمراعاتېږي.
د خوړو نړۍوال پروګرام وایي، په ټول افغانستان کې ۳.۷ مېلیونه ماشومان او ۱.۲ مېلیونه ښځې له سختې خوارځواکۍ سره مخ دي. یاد سازمان زیاتوي، چې له افغان مېندو او ماشومان سره خپلو مرستو ته دوام ورکوي.
د کرېکټ ستوری راشدخان وايي، هغه لېواله دی چې افغانستان په راتلونکي کې خپله د ښځو کرېکټ ملي لوبډله ولري او سیالۍ وکړي. نوموړی وایي، د کرېکټ د نړۍوالې شورا له لوري د افغانستان د بشپړ غړیتوب لپاره د ښځو لوبډلې لرل د دغې شورا له شرطونو او معیارونو څخه دي.
د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام ویلي، د اروپايي ټولنې تمویل شوې «وي لیډ» پروژې په افغانستان کې د ښځو اقتصادي ځواکمنتیا ته وده ورکړې. دوی وایي، یاده پروژه ښځو ته د مالي خدمتونو لاسرسی اسانوي او د هغوی سوداګریز فعالیتونه پیاوړي کوي؛ څو په سخت اقتصادي وضعیت کې یې اقتصاد پیاوړی شي.
د نوبل د سولې جایزې ګټونکې ملالې یوسفزۍ په ټولو هېوادونو غږ کړی، چې پر طالبانو فشار راوړي او له هغوی سره د اړیکو له عادي کولو لاس واخلي. هغې ویلي، چې د نجونو پر زدهکړو د طالبانو بندیز د اسلامي پيغام خلاف دی او دغه ډله نهشي کولی د دین په نوم نجونې له زدهکړو بېبرخې کړي.
طالبانو له بیا واکمنېدو شاوخوا یوه میاشت وروسته نجونې زدهکوونکې له شپږم ټولګي پورته د «امر ثاني» په نوم له زدهکړو منع کړې. له همدې نېټې پوره ۱۶۰۴ ورځې تېرې شوې، خو لا هم د دغو نجونو زدهکوونکو د برخلیک په تړاو د پام وړ کار نهدی شوی.
د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت ویاند ویلي، چې په افغانستان کې د ښځو د حقونو او بشري سرغړونو په اړه د یوناما وروستی راپور بېبنسټه دی او له خلکو یې غوښتي چې پر دغه ډول راپورونو باور ونهکړي.
د بشري حقونو د ایرانۍ فعالې او د نوبل جایزې ګټونکې نرګس محمدي وکیل مصطفی نیلي ویلي، چې د مشهد محکمې د نوموړي موکله د «د راټولېدنو او جوړجاړي» او همداراز «تبلیغاتي فعالیتونو» په تړاو پر اووه نیم کاله بند محکومه کړې ده.
طالبان وايي هغه نجلۍ چې په هلمند کې د هلکانو د جامو اغوستلو له امله نیول شوې وه او د اعتراف ویډیو یې خپره شوې، بېرته خپل کور ته ستنه شوې ده. د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد په دې اړه په خپل لومړني غبرګون کې ویلي چې دا پېښه شاوخوا دوه نیم کاله پخوا رامنځته شوې وه.
د بشري حقونو د څار بنسټ په خپل تازه راپور کې ویلي، چې طالبانو له ۲۰۲۵ کال اهیسې پر ښځو او نجونو خپل محدودیتونه لا پسې زیات کړي او هممهاله یې د رسنیو ازادي هم په بېساري ډول محدوده کړې ده.
د یوې نجلۍ د جبري اعتراف د ویډیو خپریدو د ټولنیزو رسنیو کاروونکو پام ځانته اړولی دی. په ویډیو کې نجلۍ چې د هلکانو جامې یې اغوستې دي وايي چې هغه د خپلو خویندو د ساتنې او پالنې لپاره کار کولو ته اړ شوې ده.
طالبان وایي، چې د بلخ ولایت په زارې ولسوالۍ کې یې یوه ښځه د «نامشروع» اړیکو په تور په عام محضر کې ۳۵ دُرې وهلې ده.
په داسې حال کې چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې یادې ډلې پر ښځو او نجونو پراخ بندیزونه لګولي؛ د طالبانو د امر بالمعروف، نهې عن المنکر او شکایتونو اورېدو وزارت ادعا کړې، چې د روانې اوونۍ په ترڅ کې یې د ښځو اړوند ۹۴ حقوقي قضیې حل کړې دي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د «څو اړخیزه زیان منونکي شاخص مشورتي پلاوي» د غړو په توګه له بېلابېلو هېوادونو څخه ۱۵ نړۍوال کارپوهان ټاکلي دي. په واشنګټن کې د افغانستان پخوانۍ سفیره عادله راز هم د یاد بورډ غړې په توګه ټاکل شوې ده.
د سولې نوبل جایزې ګټونکې ملاله یوسفزۍ وایي چې د طالبانو نوې جزایي اصولنامه په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې سیستماتیک تاوتریخوالی لا ډېروي.
د اسلامي همکاریو سازمان عمومي سرمنشي په قاهره کې د ښځو د حقونو د پیاوړتیا په اړه په یوه نړۍوال کنفرانس کې وویل، چې د ښځو پیاوړتیا د هېوادونو لپاره د دوامدار پرمختګ ستنه ده. حسین ابراهیم طه زیاته کړه، چې دین باید د ښځو د حقونو د ملاتړ لپاره وکارول شي.
د افغانستان د ولسي جرګې پخوانۍ غړې او د ښځو د حقونه فعاله، فوزیه کوفي وایي چې له یو کال څخه زیات وخت تېر شوی، خو لا هم د طالبانو د حکومت پر ضد د نړیوال عدالت هېڅ عملي ګام نه دی اخیستل شوی.