ښځې

د افغانستان د فوټبال ښځینه لوبغاړې چې دامهال جلاوطنه دي، د فوټبال نړۍوال فدراسیون (فیفا) د وروستۍ پرېکړې له امله یو ځل بیا د المپیک سیالیو ته لاره موندلې او راتلونکې ته هیله‌منې شوې دي.

د جمهوریت پر مهال د افغان فلم پخوانۍ مشرې صحرا کریمي ویلي چې طالبانو نه یوازې د نجونو پر مخ ښوونځي او پوهنتونونه تړلي، بلکې د افغان ښځو د حضور، فکر او بیان د محدودولو هڅه هم کوي، خو په وینا یې افغان ښځو تسلیمي نه دي منلي.

د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لېنډسي کابل ته د خپل ۳ ورځني سفر له پایته رسېدو وروسته ویلي، چې په کابل کې یې له بېلابېلو طالب چارواکو سره په کتنو کې له هغوی غوښتي، چې نجونو او ښځو ته د زده‌کړو او کار د دوام اجازه ورکړي.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) پر وروستي راپور د اندېښنې په څرګندولو ویلي، چې پر زده‌کړو د بندیز دوام او د ښوونځیو او پوهنځیو تړل پاتې کېدل به ملي وړتیاوې کمزورې کړي او بهرنیو هېوادونو ته به د افغانستان د جدي اړتیا لامل شي.

د فوټبال نړۍوال فدراسیون (فیفا) له‌خوا ​نړۍوالو سیالیو ته د افغان ښځینه‌و فوټبال لوبډلې د بېرته ستنېدو وروستۍ پرېکړې سره هم‌مهاله، ورزشي شخصیتونو او په دې برخه کې ګڼو فعالینو دغه اقدام د مقاومت او په نړۍواله کچه د افغان مېرمنو د غږونو منعکس کولو لپاره یو مهم ګام بللی دی.

د نوبل سولې جایزې ګټونکې او د بشري حقونو فعالې، ملالې یوسفزۍ د سکالینډ له لومړي وزیر سره تر لیدنې وروسته له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې د افغانستان له ښځو او نجونو سره لا زیات ملاتړ او یوالی وښيي او د «جنسیتي اپارتاید» د رسمیت پېژندلو لپاره عملي ګامونه واخلي.

د بښنې نړیوال سازمان ویلي، چې افغان ښځې دوه ځله زیانمنې شوې دي؛ یو ځل طالبانو له خپلو کورونو او ډګرونو وشړلې او بل ځل نړیوالو ورزشي بنسټونو پرې سترګې پټې کړې. د یاد سازمان د اقتصادي او ټولنیز عدالت مشر ویلي، د افغان ښځو د فوټبال لوبډلې رسمي پېژندنه د عدالت پر لور یو مهم ګام دی.

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق ویلي، چې د رواني روغتیا مشوري او بشري ملاتړ کولای شي په افغانستان کې د ښځو او نجونو د روحي او ټولنیز وضعیت په ښه والي کې مهم رول ولوبوي.

د فوټبال نړۍوال فدراسیون (فیفا) په خپلو مقرراتو کې داسې بدلون راوستی، چې رسمي نړۍوالو سیالیو ته د افغانستان د فوټبال ښځینه‌و لوبغاړو د ستنېدو لپاره لاره هواروي. د فیفا نوی اقدام به په جلاوطنۍ کې افغان ښځینه لوبغاړو ته اجازه ورکړي، چې د فیفا تر څار لاندې سیالیو کې برخه واخلي.

د بشري حقونو د څار سازمان د ښځو حقونو مرستيالې هېدر بار په خپل نوي راپور کې خبرداری ورکړی، چې نړۍ په معاصره دوره کې د ښځو د حقونو له تر ټولو پراخو سرغړونو سره مخ ده. هغې زیاته کړې، چې د طالبانو له لوري د نجونو پر زده‌کړو بندیز به دغه هېواد د ښځینه متخصصینو له جدي کمښت سره مخ کړي.

افغانستان لپاره د بریتانیا سفارت ویلي، اندېښمنوونکې نوې شمېرې ښيي چې د طالبانو تګلارې د افغانستان لپاره اوږدمهاله زیانونه لري. بل خوا یونیسف ویلي، که پر نجونو او ښځو محدودیتونه دوام وکړي، افغانستان به تر ۲۰۳۰ پورې د شاوخوا ۲۵ زره ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ شي.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) وايي، چې د طالبانو له لوري د ښځو او نجونو پر زده‌کړو او کار لګېدلی بندیز د افغانستان اقتصاد ته هر کال شاوخوا ۵،۳ میلیارد افغانۍ، چې نږدې ۸۴میلیونه امریکايي ډالرو ته رسېږي، زیان اړوي.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) د سې‌شنبې په ورځ خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې د نجونو پر زده‌کړو او کار بندیز ښایي دغه هېواد تر ۲۰۳۰کال پورې د څه باندې ۲۵زره ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ کړي.

په کابل کې د افغاني سره میاشت ټولنې په مرکزي مرستون کې د بې‌سرپرستو ښځو او اړمنو کورنیو د تولیداتو پنځه ورځنی نندارتون پرانیستل شو. په دې مراسمو کې د یادې ادارې مشر شهاب الدین دلاور، د ملي او نړیوالو بنسټونو استازو او یو شمېر کورنیو ګډون درلود.

د طالبانو سترې محکمې ادعا کړې، چې د روان کال په تېرو درېیو میاشتو کې یې د ښځو د حقونو اړوند ۴زره او ۲۱قضیو ته رسیدنه کړې ده. د طالبانو دا ادعا په داسې حال کې ده، چې دغه ډلې په افغانستان له بیا ځلې واکمنېدو وروسته د ښځو پر اساسي حقونو پراخ محدودیتونه لګولي دي.

د طالبانو د امر بالمعروف وزارت وایي، د غزني، بغلان او میدان وردګ ولایتونو کې یې پنځه مېرمنې له کورني تاوتریخوالي او نورو ستونزو ژغورلې دي.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارډ بېنېټ وایي، د دې لپاره چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو د چلند ریښتینی ماهیت روښانه شي اړینه ده، چې د افغانستان د ښځو غږ واورېدل شي او د دوی د ورځني ژوند تجربو ته چې د دې ډلې تر واک لاندې تېرېږي، پاملرنه وشي.

د بشري حقونو څار ادارې ويلي، چې د طالبانو له خوا پر افغان ښځو لګېدلي محدوديتونه تر هېواده بهر هم غځېدلي دي. دې ادارې زياته کړې، چې په هېواد کې کورنۍ رسنۍ د طالبانو په لارښوونه له هغو ښځو سره چې په بهر کې ژوند کوي او د دې ډلې له غوښتل شوي پوښښ سره برابرې نه‌وي ويډيويي مرکې نه‌کوي.