د افغان فلم ادارې پخوانۍ مشره صحرا کریمي وايي، په افغانستان کې د نجونو او ښځو د زدهکړو د حق بېرته ترلاسه کول باید د افغان ټولنې او نړیوالې ټولنې له مهمو غوښتنو څخه وي. هغې زیاته کړې، د نجونو زدهکړه د افغانستان د ازادۍ د لارې مهمه دروازه ده.
د افغان ښځو د سیاسي مشارکت شبکې د جمهوري نظام د سقوط د ۵ کال په مناسبت ویلي، دا ۵ کاله یوازې د یوه سیاسي نظام سقوط نه، بلکې د انتخاب، زدهکړو، کار، بیان ازادۍ، مشارکت او د خپل برخلیک د ټاکلو له حقونو د میلیونونو انسانانو محرومیت دی او په وینا یې هېڅ حکومت په دا ډول دوام نهکوي.
د نجونو د زده کړو او حقونو ملاتړي ملاله بنسټ د سویلي افریقا له ولسمشر سیریل رامافوسا څخه د افغان ښځو او نجونو د حقونو د ملاتړ له امله مننه کړې او ویلي یې دي چې د سویلي افریقا د ولسمشر ملاتړ د افغان ښځو او نجونو لپاره د عدالت د ټینګښت په برخه کې مهم ګام دی.
د هرات اوسېدونکي وايي، د طالبانو د امربالمعروف محتسبانو له لوري د ښځو پر وړاندې رواني ځورونې او فشارونه زیات شوي او ښځې د نیول کېدو له وېرې په عامه ځایونو کې له تګ راتګ څخه ډډه کوي.
په داسې حال کې چې له تېرو پنځو کلونو راهیسې له شپږم ټولګي پورته د افغان نجونو پر زدهکړو بندیز دوام لري، د طالبانو د پوهنې وزارت وایي چې په دې موده کې یې د وزارت له بودجې، د خیریه بنسټونو او د خلکو په مالي مرستو، د ۵ زره او ۳۰۰ ښوونځیو او مدرسو ودانۍ جوړې او بیارغولې دي.
د جرمني فرانکفورت ښار کې یو شمېر افغان ښځو د شنبې په ورځ د زمري ۱۷مه د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو د محدودیتونو پر ضد اعتراضي لاریون وکړ. دوی په داسې وخت کې د افغان ښځو د بنسټیزو حقونو د تامین غوښتنه وکړه، چې د طالبانو واک ته د بېرته ستنېدو پنځمه کلیزه رانږدې کېدونکې ده.
د ګارډین ورځپاڼې په یوه راپور کې ویل شوي چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د ښځو د وژنو او کورني تاوتریخوالي ګڼې پېښې ثبت شوي، خو په ډېرو مواردو کې عاملان له مجازاتو پاتې شوي دي.
د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د ښځو پر کار او زدهکړو د محدودیتونو له امله د خپل ژوند د بېلابېلو فرصتونو له لهمنځه تلو سره سره، افغانه مېرمن مهرما وايي د خپلو ماشومانو لپاره به د کار او خپلواک ژوند هڅې روانې ساتي.
ډیپلومات مجلې د افغان ښځو پنځه کلن محدودیت په اړه خپل یو راپور کې ویلي، چې د طالبانو له واکمنۍ پنځه کاله وروسته، د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیتونو سره نړۍ د عادي کېدو په حال کې ده او نړۍوالې ټولنې پام د یادې موضوع پر ځای تر ډېره له طالبانو سره د تعامل څرنګوالي ته اوښتې.
په هرات کې سرچینې وايي، په تېرو دوو میاشتو کې لسګونه ښځې د هراتي حجاب اغوستلو، د سینګار کولو او یا عطر لګولو له امله د طالبانو لهخوا نیول شوې دي. د سرچینو په وینا، طالبانو د نیول شویو ښځو د خوشې کولو په بدل کې له ۱۳ زرو څخه تر ۲۰ زرو افغانیو پورې پیسې د «جریمې» په نوم غوښتې دي.
په جرمني کې مېشته افغانه رباب غږوونکې ثریا حسیني چې د شمالي اېرلنډ د بلفاسټ د «فلیا» د موسیقۍ او کلتور په جشنواره کې د ګډون لپاره بلل شوې وايي، غواړي د افغانستان د ښځو غږ نړۍ ته ورسوي.
د افغان ښځو د ازادۍ غورځنګ ویلي، که څه هم طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې افغان ښځې له خپلو بنسټیزو حقونو بېبرخې کړې؛ خو د ازادۍ، عدالت او انساني کرامت لپاره د هغوی مبارزه لاهم روانه ده.
د طالبانو له واکمنېدو او د ښځو پر ورزشي فعالیتونو تر بندیز وروسته، د افغانستان د ښځینهو فوټبال پخوانۍ ملي لوبډله له پنځو کلونو جلاوطنۍ وروسته د لومړي ځل لپاره په نیوزیلنډ کې سره راټوله شوې او دوه دوستانه سیالۍ یې ترسره کړې دي.
د هرات یو شمېر ښځو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، د طالبانو له لوري د ښځو د پوښښ په اړه د محدودیتونو له سختېدو وروسته یې ورځنی ژوند له جدي ستونزو سره مخ شوی او د نیول کېدو وېرې ښځې کورونو کې بند پاتې کېدو ته اړ ایستلي، بازارونه تش شوي او ان له بشپړ حجاب سره هم ځان خوندي نه احساسوي.
د برېتانیا ګارډین ورځپاڼې په یوه ځانګړي راپور کې د «شبنم» په مستعار نوم د یوې افغانې نجلۍ کیسه خپره کړې، چې پکې یې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د افغان ښځو او نجونو پر ژوند د لګېدلو محدودیتونو او رواني فشارونو انځور وړاندې کړی دی.
د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام وايي، د افغانستان د ښځو په مشرۍ د کوچنیو کاروبارونو ملاتړ د هغوی د عاید په لوړولو کې اغېزمن تمام شوی، چې د یوه پروګرام له لارې د یوې ښځې میاشتنی عاید له ۵ زرو څخه ۱۰ تر ۱۳ زرو افغانیو ته لوړ شوی دی.
ملګرو ملتونو ټینګار کړی چې ټولې ښځې او نجونې باید له تاوتریخوالي او ځورونې له وېرې پرته خپل بشپړ بشري حقونه وکاروي. د ملګرو ملتونو دا غوښتنه چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو د پراخو محدودیتونو له دوام سره هممهاله مطرح شوې ده.
د طالبانو له بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته، په افغانستان کې ښځې او نجونې له بېسارو محدودیتونو سره مخ دي او ډېری یې باور لري چې د خپل راتلونکي لپاره یې هر ډول هیله له لاسه ورکړې ده.
د ملګرو ملتونو د نړیوالې زدهکړې ځانګړی استازي او د بریتانیا پخواني لومړي وزیر ګورډن براون له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې د افغان ښځو او نجونو د زده کړو ملاتړ په برخه کې پراخ او عملي اقدامات وکړي. دغه غوښتنه داسې حال کې ده، چې افغان نجونې له ۵ کلونو راهیسې له لوړو زدهکړو محرومې دي.
په هرات کې ځايي سرچینې وایي، د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر محتسبانو د سېشنبې په ماښام د هرات ښار د بکراباد سیمې د سلجوقي اوومې ناحیې ته له ننوتلو وروسته ۳ ښځې نیولي او له ځان سره یې بیولې دي.
د بشري حقونو د څار بنسټ د افغانستان برخې څېړونکې فرشته عباسي ویلي، د طالبانو د بیا واکمنېدو د پنځم کال را رسېدل د معافیت د سیاست د ویجاړوونکو پایلو څرګندونه کوي او نړیواله ټولنه باید یوازې د اندېښنو په څرګندولو بسنه ونه کړي.
د هلمند ولایت یوشمېر اوسېدونکي وایي، چې په وروستیو ورځو کې د طالبانو د امربالمعروف محتسبینو پر ښځو د حجاب په نوم فشارونه زیات کړي. د دوی په خبره؛ دغه ډلې په تېره یوه اونۍ کې تر ۱۰ زیاتې ښځې د حجاب نه مراعتولو په تور نیولې او بندیانې کړې دي.