د امریکا د استازو جرګې د بهرنیو چارو کمېټې د اکثریت مشر، برایان مسټ، ویلي چې له افغانستان څخه د پخواني ولسمشر جو بایډن له لوري د ځواکونو له وتلو وروسته، طالبانو نجونې او ښځې له هغه زدهکړیز حق څخه بېبرخې کړې چې حقدارې یې دي.
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت وايي چې په تېرو دوو اوونیو کې یې د ښځو د شرعي حقونو اړوند ۹۲ قضیو ته رسېدنه کړې. په داسې حال کې چې په خپله د طالبانو له خوا پر ښځو ګڼ شمېر محدودیتونه لګېدلي دي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ماشومانو څخه د ملاتړ صندوق (یونیسف) استازي، تاجالدین اویوواله، په هېواد کې د ښوونیز کال له پیل کېدو سره سم ویلي چې په افغانستان کې هره نجلۍ د زدهکړو حق لري.
افغانستان کې نوی تعلیمي کال پیل او د ښوونځیو زنګونه ووهل شول، بیا لارې او کوڅې له هغو ماشومانو څخه ډکېږي چې مکتب ته ځي،خو د دوي په منځ کې د نجونو یوه لویه تش ښکاري چې له زده کړو محرومي دي. په همدې حال کې د پښتونخوا مېرمنې وېره لري چې د افغان مېرمنو تریخ برخلیک پر دوی تکرار نشي.
د طالبانو د پوهنې وزارت نن پنجشنبه (د وري ۶مه) د یو لړ مراسمو په ترڅ کې د ۱۴۰۵ ښوونیز کال پیل کړ او طالب چارواکو د ښوونځي زنګونه وکړنګول. د طالبانو د بندیز له مخې؛ د نجونو ښوونځي د پنځم پرلهپسې کال لپاره تړلي دي او طالبانو د نوي ښوونیز کال په پیل کې د نجونو هیڅ یادونه ونهکړه.
د تېر جمهوري نظام پرمهال د عدليې وزیر فضل احمد معنوي وایي، د نجونو پر زدهکړو بندیز «ښکاره ظلم او د انسانیت پر وړاندې جرم» دی. د هغه په وینا؛ د داسې ظلم په وړاندې چوپتیا یوه لویه ګناه او د «شرعي او انساني مکلفیتونو» څخه سرغړونه ده.
په جلاوطنۍ کې د افغانانو عالي شورا په افغانستان کې له نږدې پنځو کلونو راهيسې د نجونو پر مخ د ښوونځيو او پوهنځیو دروازو پر تړل پاتې کېدو اندېښنه څرګنده کړې او د طالبانو دغه بندیز یې له بشري حقونو سرغړونه او لوی بشري ناورین یاد کړی دی.
د ښځو د حقونو نړۍوال کنفرانس د چهارشنبې په ورځ (د وري ۵مه) د ملګرو ملتونو د استازو، مدني فعالانو او د بشري حقونو مدافعانو په ګډون په اروپا کې د مېشتو افغانانو په نوښت د سویس په جېنوا ښار کې ترسره شو. په دغه کنفرانس کې د افغان ښځو لپاره د نړۍوال ملاتړ غوښتنه وشوه.
که د طالبانو له لوري پر نجونو او ښځو د زده کړو بندیزونه نه وای لګول شوي، نن به افغانستان د یو بل واقعیت شاهد و. یوازې په تېرو نېږدې پنځو کلونو کې به شاوخوا ۱۱۳ زره او ۹۰۸ نوې ښځینه ډاکترانې، انجینرانې، ښوونکې، روانپوهانې او د نورو علومو فارغانې د کار بازار ته داخلې شوې وای.
د ملګرو ملتونو د استوګنې ادارې (UN-Habitat) تازه راپور ښيي، چې د بېځایه شویو کسانو، اقتصادي کړکېچ او د طالبانو د محدودیتونو له امله د افغانستان په ښاري او نورو استوګنیزو سیمو کې د ښځو او نجونو پر وړاندې جنسیتي نابرابري د تېرو څو کلونو پرتله لاپراخه شوې ده.
په هېواد کې د تعلیمي کال له پیل کېدو سره جوخت د ننګرهار پخواني والي ضیاالحق امرخېل ویلي، چې د نجونو د ښوونځیو او پوهنتونونو د تړل کېدو له امله افغانستان ته داسې زیان اوښتی او لاهم اوړي چې په هېڅ پروژه او پروګرام نه شي جبرانېدلی.
د افغانستان د ملي امنیت ادارې پخواني رییس رحمتالله نبیل په هېواد کې د نوي تعلیمي کال له پيل سره سم ویلي، چې د نجونو پر مخ د ښوونځیو تړل یوازې د زدهکړو مخه نه نیسي، بلکې د افغانستان د راتلونکې دروازه هم تړي.
د تېر جمهوري نظام پر مهال د ولسي جرګې پخوانۍ غړې مریم سلیمانخېل وايي، په افغانستان کې به نوی تعلیمي کال پيل شي، «خو د نجونو لپاره نه». هغه زیاتوي، د پنځم کال لپاره له شپږم ټولګي پورته د نجونو زدهکوونکو څوکۍ لا هم خالي پاتې دي.
د تېر جمهوري نظام پر مهال د ولسي جرګې پخواني غړي کمالناصر اصولي د نوي ښوونیز کال د پیلېدو په درشل کې غوښتنه کړې، چې له شپږم ټولګي پورته د نجونو زدهکوونکو پر مخ د ښوونځيو دروازې باید پرانېستل شي.
د بشري حقونو په برخه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي د نوروز او نوي تعلیمي کال د پیل په اړه پیغام کې ویلي، چې په افغانستان کې د یو بل نوي تعلیمي کال په پیل کې هم نجونو ته ښوونځیو ته د تګ اجازه نه ورکول کېږي.
پخواني ولسمشر حامد کرزي د جرمني د فرانکفورټ ښاروالۍ شورا ته د هوسۍ اندړ د بریالیتوب له امله مبارکي ویلې او زیاته کړې یې ده، که زمینه برابره وي افغان ښځې په داخل او خارج کې د ژوند په هره برخه کې ځلېږي.
د بشري حقونو په چارو کې د فرانسې سفیره ایزابل روم وایي، هېواد یې له طالبانو سره هر ډول خبرې اترې ردوي او هغه محدودوونکي قوانین غندي چې د ښځو بنسټیز حقونه او عامه ځایونو ته د هغوی لاسرسی یې په نښه کړی دی. مېرمن روم وویل، افغان مېرمنې باید په هره پرېکړه کې د بحث پر مېز حضور ولري.
د ملګرو ملتونو ښوونیز، علمي او کلتوري سازمان (یونسکو) وايي، چې په ټوله نړۍ کې ښځې او نجونې ترټولو ډېر د خپلو کورنیو او ټولنو لپاره د اوبو په برابرولو کې کلیدي رول لوبوي؛ پهداسې حال کې چې د اوبو د سرچینو د مدیریت او مشرتابه په کچه یې ونډه خورا کمه ده.
د جمهوریت پرمهال د افغانستان د ملي امنیت رییس محمدمعصوم ستانکزي ویلي، هېڅ سالم عقل او د اسلامي امت اجماع دا نه مني ښځې چې د هېواد نیمایي نفوس جوړوي؛ پرمخ یې د زدهکړو دروازې تړلې پاتې شي.
«د ښځو فریاد غورځنګ» په افغانستان کې د نوي تعلیمي کال پیلېدل یو عادي پیل نه، بلکې د «نړۍوال وجدان» لپاره یوه برخلیک ټاکونکې مسله اعلان کړې ده. دغه غورځنګ خبرداری ورکړی، له زدهکړو د افغان ښځو او نجونو محرومول د بشري حقونو ښکار نقض او د «بشریت د راتلونکې» پر وړاندې «جنایت» دی.
د افغانستان د مشرانو جرګې پخواني مشر، فضل هادي مسلمیار، د نوي کال او نوروز د رارسېدو په مناسبت پیغام کې له طالبانو غوښتي چې د نوي تعلیمي کال له پیل سره سم د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې پرانیزي.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي استازولۍ سرپرست، نصیراحمد فایق، ویلي چې سږکال نوروز په داسې وخت کې رارسېږي چې لا هم د نجونو پر مخ ښوونځي تړلي دي او افغانان له سختو او ستونزمنو حالاتو سره مخ دي.