مریم حسيني په مزارشریف ښار کې د ملکي وګړو له ډله ییزې وژنې یو کال وروسته زېږېدلې، د ماشومتوب کلونه یې د نیکه د ادبي کتابونو، د مور د بېساري ملاتړ او د نړۍ په اړه د پلار د علمي پوښتنو په درشل کې تېر کړل.
د طالبانو اړوندو رسنیو راپور ورکړی چې د پکتیا ولایت په مرکز ګردېز کې د ځڼغوزیو د پروسس په یوه کارخونه کې شاوخوا ۴۰۰ ښځې په کار بوختې دي. دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو له لوري د ښځو پر زده کړو او په رسمي ادارو کې پر کار بندیزونو د هغوی د کاري فرصتونو ساحه محدوده کړې ده.
د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې له څه باندې یو زرو ۸۷۰ ورځو راهیسې افغان نجونې له شپږم ټولګي پورته له منځنیو او لوړو زده کړو محرومې دي او دغه بندیز ورځ تر بلې په روانی ناروغیو د هغوی د اخته کېدو لپاره زمینه برابروي.
افغانه خبریاله او د ښځو د حقونو فعاله نسرین شیرزاد وايي، په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو بیا واک ته رسېدو نه یوازې افغان ښځې له کار او زدهکړو محرومې کړې، بلکې د ټولنې د نیمایي برخې غږ یې هم کمزوری کړ.
د کار او زدهکړو له حقه محرومې شوې افغانې نجونې اوس د کورنیو د اقتصادي اړتیاوو پوره کولو لپاره خیاطۍ او لاسي صنایعو ته مخه کړې ده. دوی وايي، که څه هم د یوه کسب پر زدهکړه خوښې دي، خو د زدهکړو د دوام او د راتلونکي نسل د محرومیت اندېښنه یې لا هم ځوروي.
د ملګرو ملتونو په یوه راپور کې راغلي، چې د مصنوعي ځیرکتیا اوسني ماډلونه د ښځو او نجونو پر وړاندې د ناوړه ګټې اخیستنې نوې بڼې رامنځته کوي او تبعیض او ګوښه کول یې لا پیاوړي کوي. د راپور له مخې، د جنسي محتوا لرونکو جعلي انځورونو ۹۸ سلنه د ښځو اړوند دي.
د افغانستان لپاره د جرمني ځانګړي استازي توبیاس کراوزه د شنبې په ورځ په برلین کې یوې غونډې ته د افغان ښځو او نجونو د حقونو پر ملاتړ ټینګار وکړ او ویې ویل، چې نړۍواله ټولنه باید د هغوی وضعیت د خپلو لومړیتوبونو په سر کې وساتي.
په داسې حال کې چې د طالبانو د امربالمعروف او نهې عنالمنکر وزیر «عصري زدهکړې» مباح ګڼي، خو د همدې ډلې د اقتصاد وزارت مرستیال بیا د هېواد د ځوان نسل لپاره «عصري زدهکړې» یوه اړتیا ګڼي. هغه په خپلو خبرو کې دا روښانه نهکړه، چې په دې ځوان نسل کې نجونې هم شاملې دي که څنګه.
د افغانستان د کانونو او پټرولیم پخوانۍ وزیره نرګس نهان وايي، د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ښځو پر وړاندې جنسیتي اپارتاید باید د بشریت پر ضد د جرم په توګه په رسمي ډول وپېژندل شي، ناقانونه اعلان شي او عاملان یې ځواب ویلو ته اړ کړای شي.
د اروپا پارلمان استازې «آلویسه پرز فرناندز» په افغانستان کې د ښځو وضعیت ته په اشارې سره وویل چې په افغان ښځو پورې اړوندو مسایلو کې د حیواناتو په څیر چلند ورسره کیږي او نړیواله ټولنه د هغوی د محرومیت، ځپلو او کړاوونو په وړاندې چوپه خوله او بېتفاوته پاتې ده.
د اروپايي کمېسیون اجراییوي مرستیاله هېنا ویرکونن وايي چې د اروپايي ټولنې د ارزونې له مخې، په افغانستان کې د بشري حقونو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو وضعیت خورا خراب دی او له طالبانو سره د اړیکو عادي کول د اساسي بدلونونو په رامنځته کېدو پورې مشروط دي.
د افغانستان د شنونکو شبکې په یوه نوي راپور کې راغلي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته زرګونه ښځې له دولتي دندو ګوښه شوې، دندې یې ټیټې شوې او یا یې معاشونه کم شوي دي. راپور وايي، دغو بدلونونو د ګڼو ښځو اقتصادي او رواني ستونزې زیاتې کړې دي.
د کاناډا د دولتي رسنۍ سي بي سي د راپور له مخې، دغه هېواد یوې ۱۸ کلنې افغانې زدهکوونکې ته، چې د کاناډا په یوه خصوصي ښوونځي کې یې بشپړ بورس ترلاسه کړی و، د زدهکړو ویزه رد کړې ده.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې اجرایوي مشرې سیما باهوس ویلي، جنسیتي برابري باید د دغه سازمان د پراختیايي فعالیتونو له مهمو او اساسي لومړیتوبونو څخه وي.
د فرانسې د ملي شورا مشرې یایل براون پیوې ویلي، چې په افغانستان کې ښځې په منظمه او سیستماتیکه توګه له عامه ژوند څخه حذف کېږي، له خپلو حقونو بېبرخې کېږي او غږونه یې چوپول کېږي.
د افغانستان لپاره ځانګړی اماني صندوق وايي، د ښځو پر اقتصادي پیاوړتیا پانګونه نه یوازې د هغوی د سوداګریزو فعالیتونو د پراختیا لامل کېږي، بلکې نورو ښځو ته هم د کار، عاید او مالي خپلواکۍ فرصتونه برابروي.
د سره صلیب نړۍوالې کمېټې (ICRC) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې یې د امېندوارو او شیدې ورکوونکو ښځو د ملاتړ، روغتیايي خدمتونو او د معلولیت لرونکو ښځو د اقتصادي پیاوړتیا په برخو کې خپلو مرستو ته دوام ورکړی دی.
د روغتیا نړیوال سازمان وايي، د ولادي فسټولا په نوم د سخت زېږون اړوند دغه ناروغي د درملنې وړ ده، خو لا هم په افغانستان کې ډېرې ښځې د ځانګړو روغتیايي خدمتونو د نشتوالي له امله د دې ناروغۍ له جسمي، رواني او ټولنیزو ستونزو سره مخ دي.
د «ارغواني شنبو» په نوم د معترضو ښځو غورځنګ په هرات کې د طالبانو لهخوا د ښځو او نجونو خپلسرې نیونې غندلې او ویلي یې دي، چې له طالبانو سره تعامل او د اړیکو عادي کېدو د یادې ډلې د پیاوړتیا او د افغان ښځو د مبارزې کمزوري کېدو لامل کېږي.
د ښځو د ازادۍ شبکې (FWN) د افغان نجونو د منځنیو او لوړو زدهکړو د بندیز پنځمې کلیزې په مناسبت له نړۍوالې ټولنې، ملګرو ملتونو او د بشري حقونو له نړۍوالو بنسټونو غوښتي، چې د دغه محدودیتونو د پای ته رسولو لپاره عملي او اغېزمن اقدامات ترسره کړي.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې د خبریالانو پر وړاندې د جرمونو د معافیت د پایته رسولو نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي، انلاین ځورونې د ښځینه خبریالانو غږونه خاموشوي. دا په داسې حال کې ده، چې لا هم په افغانستان کې ډېری طالب چارواکي افغان ښځينه خبریالانې خپلو کنفرانسونو ته نهپرېږدي.
افغانه فلمجوړوونکې او ډایرکټره شهربانو سادات وايي، ښځې د سینما په صنعت کې له جوړښتي تبعیض سره مخ دي او د فلمونو د بودیجې کمښت او د تمویل کوونکو بنسټونو ناپوهي د ښځینه او نارینه فلمجوړوونکو ترمنځ د نابرابرۍ له مهمو لاملونو څخه دي.