ښځې

یوه افغانه انجنیره نجلا احمدیار چې په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د اېرلنډ کورک ښار ته کډه شوې وایي، اوس غواړي له هغه افغان ښځو سره مرسته وکړي چې له زده‌کړو او کاري فرصتونو بې‌برخې شوې دي.

په جرمني کې مېشتو یو شمېر افغانانو د هامبورګ ښار په یوه اعتراضي غونډه کې د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو پر محدودیتونو او د نړیوالې ټولنې پر چوپتیا اعتراض وکړ. ګډونوالو د افغانستان ملي بیرغونه له ځانونو سره لېږدول او د «زده‌کړه، کار او ازادي» شعارونه یې ورکول.

طالبان ټینګار کوي چې په افغانستان کې د ښځو ټول حقونه د اسلامي شریعت په چوکاټ کې خوندي دي، خو نړیواله ټولنه، د بشري حقونو بنسټونه او د اسلامي نړۍ ځینې هېوادونه د ښځو پر زده‌کړو، کار او ټولنیز حضور لګېدلي محدودیتونه له اسلامي اصولو او د ښځو له حقونو سره په ټکر کې بولي.

په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق د طالبانو د استخباراتو او امر بالمعروف او نهی عن المنکر ادارو د ځینو غړو له‌خوا له واکونو څخه پر ناوړه ګټې اخیستنې او د ښځو پر وړاندې پر «جنسي او جسمي» تاوتریخوالي سخته اندېښنه ښودلې ده.

اوکراینۍ رسنۍ «لیویف هیرالډ» د شنبې په ورځ په یوه راپور کې ویلي، چې طالبانو په افغانستان کې د ښځو د حقونو په سیستماتیک ډول ځپلو سره د هېواد نیمه ټولنه له‌منځه وړې ده. دغه راپور زیاتوي، چې پر ښځو لګول شوي بندیزونه د دې لامل شوي، چې افغانستان د جنسیتي اپارتاید پر لور لاړ شي.

د طالبانو له واکمنېدو راهیسې پر ښځو د زده‌کړو، کار او ټولنیز حضور پراخ محدودیتونو سر بېره د دغې ډلې د امر بالمعروف وزیر محمد خالد حنفي ادعا کړې چې د دوی له بیا واکمنېدو وروسته د ښځو پر وړاندې د «زرګونو ناوړه پېښو» مخه نیول شوې ده.

د افغانستان ښځو د ازادۍ د لمر غورځنګ د طالبانو له خوا د نجونو له ګډون پرته د کانکور د پایلو اعلان په کلکو ټکو غندلی او له نړیوالې ټولنې یې غوښتي چې د افغانستان د «جنسیتي اپارتاید» د پای ته رسولو لپاره عملي اقدامات وکړي.

د بشري حقونو د څار سازمان څېړونکې فرشتې عباسي خبرداری ورکړی، چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو پراخو بنديزونو او د نړيوالو مرستو سخت کمښت، په افغانستان کې بشري او اقتصادي ناورين نور هم ژور کړی. هغې له طالبانو وغوښتل، چې پر ښځو لګول شوي ټول بنديزونه، په ځانګړي ډول د کار بنديز لرې کړي.

د «لمر ازادۍ» په نوم د افغان معترضو ښځو غورځنګ افغانستان کې د پنځم پرلپسې کال لپاره له نجونو پرته د کانکور ازموینه او له لوړو زده‌کړو د هغوی محرومیت غندلی او هغه یې د طالبانو د پلان شویو سیاستونو برخه او د بشر له بنسټیرو حقونو ښکاره سرغړونه بللې.

په برېتانیا کې مېشتې یوشمېر افغان ښځې وایي، له افغانستان نه تر وتلو نږدې پنځه کاله وروسته هم د طالبانو له ګواښونو او فشارونو ځان خوندي نه احساسوي او د خپلو کورنیو د خوندیتوب لپاره چوپ پاتې کېدو ته اړ اېستل کېږي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې د ښځو د ملاتړ له نیمايي ډېر بنسټونه ښايي د راتلونکي یوه کال په ترڅ کې خپل فعالیتونه ودروي.

په افغانستان کې د یونیسف استازی وايي، ښځینه روغتیاپالې د میندو او ماشومانو د ژوند ژغورلو لپاره حیاتي دي. بل خوا د طالبانو له لوري له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو د بندیز دوام د هېواد د راتلونکو ښځینه روغتیاپالو او د روغتیايي خدمتونو د کمزوري کېدو اندېښنې زیاتې کړې دي.

د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې او د بشري حقونو فعالې شهرزاد اکبر ویلي، که طالبان نړیوال مشروعیت غواړي، باید لومړی د افغان ښځو او نجونو اساسي حقونه او انساني کرامت بېرته ور وګرځوي.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي ویاند سټیفان دوجاریک وايي، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) ماموریت به د امنیت شورا له لوري د ټاکل شوي ماموریت له مخې دوام وکړي او د بشري حقونو او د ښځو د حقونو څارنه به یې د لومړیتوبونو په ډله کې وي.

د طالبانو د پوهنې وزارت مرستیال عبدالمالک حقاني د ۱۴۰۵ کال کانکور او دیني مدرسو د ازموینو د لسو مخکښ زده‌کوونکو ستاینغونډه کې ویلي، ټولنه او هېواد ټکنالوژۍ او مسلکي کادرونو ته جدي اړتیا لري. خو د افغان ښځو سیاسي شبکه وايي، هېڅ ملت د نجونو غږونو په چُپ کولو سره پرمختګ نه‌شي کولی.

د افغانستان د پخوانۍ ولسي جرګې غړي بکتاش سیاوش ویلي، له اروپايي ټولنې څخه په افغانستان کې د «جنسیتي اپارتاید» په رسمیت پېژندلو او همداراز طالبان د ترهګرې ډلې په توګه د پېژندنې د غوښتنې لپاره د لاسلیکونو د راټولونې بهیر له ۱۰۰ زرو څخه واوښت.

د ملګرو ملتونو د جنسیت د همغږۍ ډلې او د بشري لاسرسي کاري ډلې د ۲۰۲۶کال د جون میاشتې د سروې موندنې ښيي، چې پر افغان ښځو د کار او تګ‌راتګ محدودیتونو او د بودجې کمښت په افغانستان کې د بشري مرستو او بنسټیزو خدمتونو وړاندې کول له جدي ننګونو سره مخ کړي دي.

په افغانستان کې د طالبانو تر بیا واکمنۍ وروسته د ماشومو نجونو ودونه او د کم عمره مېندو شمېر په بې‌ساري ډول زیات شوی؛ هغه وضعیت چې د بشري حقونو فعالان یې د اقتصادي ناورین، د نجونو پر زده‌کړو د بندیز او د طالبانو د نویو قوانینو پایله بولي.