د افغانستان د پخوانۍ ولسي جرګې غړې فوزیې کوفي د جګړې د قربانیانو له کورنیو سره د دوامداره ملاتړ غوښتنه کړې ده. نوموړې ویلي چې جګړو له ډېری افغان میندو اولادونه اخیستي او د ویر په ټغر یې کېنولې دي.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې ویلي، چې په ۲۰۲۶ کال کې په ټوله نړۍ کې ۴۲۶ میلیونه ښځې او نجونې په خورا بېوزلۍ کې ژوند کوي. دغه سازمان د بېوزلۍ د له منځه وړلو د نړیوالې ورځې په مناسبت د ښځو د ملاتړ لپاره د ټولنیز خوندیتوب، روغتیا او زدهکړو په برخو کې د لا زیاتو پانګونو غوښتنه کړې ده.
ډیپلوماټ مجلې د ۱۶۵ افغان ښځو د روایتونو پر بنسټ په یوه مقاله کې ویلي، چې افغان ښځې د طالبانو د پراخو محدودیتونو سربېره د انلاین کار، کورنیو کاروبارونو او پټو زدهکړو له لارې د خپلو زدهکړو، کار او اقتصادي فعالیتونو د دوام هڅه کوي.
رویټرز خبري اژانس وايي، د ملګرو ملتونو د نوي سرمنشي د ټاکلو سیالۍ کې د دغه سازمان د سوداګرۍ او پرمختګ کنفرانس د اوسنۍ مشرې ربیکا ګرینسپان د بریالیتوب چانسونه زیات شوي دي. دا ۷۰ کلنه ډيپلوماټه که دا څوکۍ وګتي، د ملګرو ملتونو په ۷۷ کلن تاریخ کې به لومړنۍ ښځینه سرمنشۍ وي.
د افغانستان د ښځو د حرکت شبکې له طالبانو سره د بریتانوي او اروپایي استازو پر وروستیو لیدنو له نیوکو سره، له نړیوالو غوښتي چې د طالبانو لهخوا د پخوانیو افغان پوځیانو د نیولو، شکنجې او وژلو د روانې لړۍ پر وړاندې ودریږي.
د افغانستان د کانونو او پټرولیم پخوانۍ وزیرې نرګس نهان له اروپايي ټولنې غوښتي چې له طالبانو سره خپل تعامل د بشري حقونو په برخه کې د څرګند او عملي پرمختګ پورې مشروط کړي او د ښځو د حقونو سرغړونې د دې تعامل په څنډه کې نه پرېږدي.
د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لېنډسي ویلي، کابل ته یې د خپل سفر پر مهال له طالب چارواکو غوښتي چې یوازې خبرې بسنه نه کوي، بلکې طالبان باید د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې ژمنې عملي کړي، سیمهییز امنیتي ګواښونه مهار کړي او د ښځو او نجونو حقونو ته درناوی وکړي.
د طالبانو د ازموینو اداره وايي، د ستوماتولوژۍ پوهنځي فارغانو د فعالیت جواز (اېګزېټ) ازموینه سبا (جمعه د تلې ۲۴مه) په کابل پوهنتون کې اخیستل کېږي. د طبي شورا د اېګزېت په تېرو ازموینو کې نجونو ته د ګډون اجازه نهوه ورکړل شوې او اوس هم د ازموینو ادارې په دې تړاو څه نهدي ویلي.
د بښنې نړۍوال سازمان فعالانو پرون د بلجیم په پلازمېنه بروکسل کې په یوه سمبولیک اقدام کې د «ښځو د ننوتلو اجازه نهشته» تر سرلیک لاندې ۲۵ متره اوږد ټوکر د فورېسټ پارک په سیمه کې وغوړاوه او په افغانستان کې یې د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو محدودیتونه وغندل.
په افغانستان کې پرلهپسې وچکالۍ، پراخې بېوزلۍ او د نړۍوالو مرستو کمښت ګڼې کورنۍ دې ته اړ اېستې، چې خپلې کمعمره لوڼې د پورونو د ادا کولو، د خوړو برابرولو او د ناروغانو د درملنې لګښتونو لپاره په نکاح ورکړي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو څخه د ملاتړ وجهي صندوق، یونیسف په خپل نوي راپور کې اعلان وکړ چې واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته په افغانستان کې تر ۲،۶ میلیونو ډېرې نجونې له ثانوي زدهکړو محرومې شوې دي.
د ملګرو ملتونو په جینوا دفتر کې د افغانستان استازی نصیر احمد اندېشه وايي، افغانستان ته د کډوالو جبري ستنول د روان بشري ناورین د حل پر ځای د دغه بحران د پراخېدو او دوام لامل کېږي.
د روغتیا نړۍوال سازمان ویلي، په افغانستان کې د مېندو او نویو زېږېدلو ماشومانو د مړینې ارزونې ښودلې چې لاهم د روغتیايي خدمتونو په کیفیت، د ناروغانو د لېږد سیستم او د خطرناکه روغتیايي وضعیت په مدیریت کې جدي نیمګړتیاوې شته.
د ایران په مشهد ښار کې د خپل ۲۲ کلن مېړه لهخوا د سختو وهلو ټکولو له امله د شریفې په نوم د یوې ۱۵ کلنې افغانې نجلۍ وژنې په خواله رسنیو کې پراخ غبرګونونه راپارولي دي. د خواله رسنیو کاروونکو د دغه ډول پېښو د عاملینو د حساب ورکولو غوښتنه کړې ده.
د طالبانو تر چتر لاندې د سوداګرۍ خونه وایي چې د یونیسف استازو ته یې په یوه انلاین ناسته کې د افغان مېرمنو، ځوانانو او له ګاونډیو هېوادونو راستنو شویو لپاره د کار موندنې ځینې طرحې سپارلې دي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتریش وايي، په ټوله نړۍ کې له هرو پنځو نجونو یوه له ۱۸ کلنۍ مخکې واده کېږي، چې له امله یې د میلیونونو نجونو زدهکړې، روغتیا او خوندیتوب له جدي ستونزو سره مخ کېږي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو په کندهار د پنځم ټولګیو ۴۷۰ نجونې ښوونځي ته له تګ څخه منع کړې دي. طالبانو ویلي چې یادې نجونې بلوغ ته رسېدلې او نور باید له کوره بهر ونه ځي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) د نجونو نړیوالې ورځې په مناسبت په افغانستان کې د کم عمره نجونو د ودونو د مخنیوي ترڅنګ د هغوی د زده کړو، روغتیا او خوندیتوب لپاره د سملاسي اوګډو هڅو غوښتنه کړې ده.
په افغانستان کې ګڼې نجونې او ښځې د طالبانو له لوري له زدهکړو د محرومېدو له امله د خیاطۍ په ټولګیو کې په پټه زدهکړې کوي، څو د رسمي تعلیمي بهیر د تشې یوه برخه ډکه کړي.
په داسې حال کې چې څه باندې پنځه کاله کیږي افغانې نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده کړو محرومې دي، د ملګرو ملتونو ښوونیزې، علمي او کلتوري ادارې (یونسکو) د نجونو نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي چې هره نجلۍ باید دا ازادي ولري چې زدهکړې وکړي، وده وکړي او خپل راتلونکی په خپله وټاکي.
د افغان نجونو د زدهکړو د بنسټ «سولې» مشره شبانه بسیج راسیخ وايي، له اکسفورډ پوهنتون سره د همکارۍ له لارې یې د افغان ښځو د لوړو زدهکړو د دوام لپاره ۲،۵ میلیون ډالره ځانګړي کړي، څو هر کال لږ تر لږه یوې افغانې ښځې ته د زدهکړو فرصت برابر شي.
د افغانستان د پخواني پارلمان غړې فوزيې کوفي ویلي، هغه کسان چې د امریکا په استازیتوب یې له طالبانو سره خبرې کولې او د واشنګټن مشرتابه ته یې ناسم معلومات ورکول، باید د ۲۰۲۰ کال د فبرورۍ د دوحې په هوکړه کې د ښځو او بشري حقونو د نه شاملولو له امله ځواب ووایي.