د همت په نامه د افغان مېرمنو غورځنګ په برازیل کې د برازیلۍ مېرمنو سره په ګډه، د افغان مېرمنو د ازاد ژوند په موخه د نړیوال ملاتړ غوښتنه کړې. د غورځنګ غړو ټینګار کړی چې افغان ښځې باید د زدهکړې، کار او بشري حقونو برابر فرصت ولري او د جنسیتي توپیر پر ضد مبارزه دې نړیوال ملاتړ ومومي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنیټ ویلي چې پر ښځو د طالبانو محدودوونکي سیاستونه افغان روغتیايي برخې ته جدي ستونزې پېښولی شي.
د ښځو د نړۍوالې ورځي سره هم مهاله د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویلي چې په ۶ ولایتونو کې یې ۲۰ مېرمنې له کورني تاوتریخوالي څخه ژغورلي دي. یاد وزارت وايي چې د قضیو د ترلاسه کولو پر مهال یې د قیقه پلټنۍ او رسېدنه کړې.
د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام (UNDP) وایي، په افغانستان کېد اروپایي ټولنېتمویل شویو پروژو له لارې ښځو ته مالي فرصتونه برابر کړي، چې د ښځو پرمخ د سوداګریزو فعالیتونو ودې او اقتصادي پیاوړتیا سبب ګرځي.
د ملګرو ملتونو د هستوګنې ادارې (UN-Habitat) راپور ښيي چې په افغانستان کې د ښاریزو او شاوخوا ښارونو غیر رسمي استوګنځایونو کې د ښځو او نجونو پر وړاندې نابرابري د تېرو څلورو کلونو په اوږدو کې لا پسې زیاته شوې، او د ښارونو د پراختیا فرصتونه د جنسیتي توپیرونو د کمولو پر ځای پراخ شوي.
د افغانستان د مدني او بشري حقونو بنسټونه (ICSHRA) د اتم مارچ، د ښځې نړیوالې ورځې په مناسبت په یوې اعلامیې کې ټینګار کړی چې نړیواله ټولنه باید له څرګندونو او سمبولیکو پروګرامونو وړاندې، د افغان ښځو د حقونو د خونديتوب لپاره عملي او موثر اقدامات وکړي.
طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د ښځو په ګډون سلګونه کسان په عام محضر کې په دُرو وهلي دي، خو یادې ډلې تر اوسه په خپلو لیکو کې پر مجرم پېژندل شویو کسانو علني او بدني سزاوې نه دي عملي کړې.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان دایمي استازولۍ د ښځو د نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې دا ورځ په داسې حال کې په نړۍ کې نمانځل کېږي، چې په افغانستان کې د ښځې په توګه ژوند کول یو جرم ګڼل کېږي.
د مارچ اتمه چې د ښځو له نړۍوالې ورځې سره برابره ده، هر کال د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د نمانځنې ترڅنګ د ښځو پر حقونو او لاسته راوړنو ټینګار کېږي. د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر ولکر تُرک وايي، په نړۍ کې ښځې د نارینهوو پرتله یوازې له ۶۴ سلنې قانوني حقونو څخه برخمنې دي.
د افغاني دودیزو جامو ډیزاینره ملیحه نوري چې د سلګونو زرو نورو افغان نجونو او ښځو په څېر له افغانستان څخه وتلو ته اړ شوې، د جمهوري نظام رانسکورېدو او واک ته د طالبانو رسېدو ته په اشارې سره وايي، چې ټولو افغانانو او په ځانګړې توګه ځوان نسل د دومره لوی بدلون تصور نه درلود.
د بیان د ازادۍ مرکز په خپل تازه راپور کې ویلي، چې پر کابل د طالبانو له واکمنېدو وروسته په افغانستان کې د ښځینه خبریالانو شمېر له ۲۰۰۰ تنو څخه ۱۹۰ ته راکم شوی دی.
د افغان ایواک په نوم د افغانانو د بیا مېشتېدنې د همغږۍ سازمان، د ښځو نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي چې په دې ورځ د نړۍ په بېلابېلو برخو کې د ښځو هڅې او قربانۍ ستایل کېږي خو په همدې لړ کې پر افغان مېرمنو دوامداره محدودیتونه د اندېښنې وړ دي.
د نارینهو ترڅنګ افغان مېرمنو هم د افغانستان په تاریخ کې په بېلابېلو سیاسي، ټولنیزو او فرهنګي برخو کې پراخه ونډه اخیستې ده. له ملكه زرينې نېولې تر معاصرې دورې د افغانستان مخکښو، الهام بښوونکو او حماسه جوړوونکو مېرمنو مېړانه د تاریخ په زرینو پاڼو کې ثبت شوې ده.
د افغانستان پخواني ولسمشر کرزي د ښځو نړۍوالې ورځې په مناسبت ټینګار کړی، چې د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنځیو دروازې باید ژر تر ژره پرانیستل شي او ښځو ته د کار او ټولنیز حضور زمینه برابره شي؛ څو د هېواد پرمختګ او ځان بسیا تضمین شي.
په افغانستان کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو اداره وايي، افغان مېرمنې سره له پراخو ستونزو لاهم د خپلو کورنیو او ټولنو په ملاتړ کې مهمه ونډه لري او د ټولنې د بیارغونې په هڅو کې اساسي رول لوبوي.
په افغانستان کې د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو صندوق (یونسف)ویلي چې د دې ادارې ښځینه افغان کارکوونکې له شپږو میاشتو راهیسې خپلو دفترونو ته له تګ منع شوې دي او غوښتنه یې کړې چې دا بندیز باید سمدستي لرې شي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ اداره (اوچا) وايي، چې له پراخو محدودیتونو سره، سره افغان ښځې لاهم خپلو ټولنو ته خدمت کوي او د خلکو ترمنځ د هیلو څرک ژوندی ساتي.
د بښنې نړۍوال سازمان وایي، د طالبانو تر واکمنۍ څلور کاله وروسته هم افغانستان د بشري حقونو او ښځو پر وړاندې د پراخو سرغړونو او سانسور په یوه کړکېچن حالت کې دی.
د تېر جمهوري نظام د ځانګړو ځواکونو مشر جنرال سمیع سادات د ښځو د نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، په افغانستان کې پر ښځو سخت بندیزونه لګېدلي؛ خو د هغوی مبارزه ګټوره او الهام بښوونکې ده.
د ارغواني شنبو غورځنګ د ښځو نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، د طالبانو حکومت د ښځو پر وړاندې د جنسیتي توپیر سیاست عملي کړی او افغانستان یې د ښځو لپاره په «ممنوعستان» بدل کړی دی.
د ملګرو ملتونو موندنې ښيي، چې په افغانستان کې ښځې د نارینهو پرتله رسمي قضایي سیسټم ته څلور برابره کم لاسرسی لري. د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړې استازې سوزان فرګوسن ټینګار کړی، چې عدالت ته لاسرسی د ښځو د خوندیتوب او وقار ډاډمنتیا لپاره یو بنسټیز حق دی.
د افغان مېرمنو فریاد غورځنګ د ښځو نړۍوالې ورځې په مناسبت اعلان کړی، چې سره له ټولو ګواښونو او محدودیتونو، افغان ښځې لاهم د ازاد ژوند او د خپلو حقونو د ترلاسه کولو لپاره درېږي او مبارزه کوي. دوی وايي: «چوپتیا زموږ انتخاب نهدی، مقاومت زموږ ټاکنه ده».