د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق «یونېسف» د ښوونکي نړۍوالې ورځې په مناسبت د راتلونکي نسل د روزنې لپاره د افغان ښوونکو د «جذبې، پوهې او ژمنتیا» ستاینه کړې ده. یونېسف ویلي، چې افغان نجونو ته باید د منځنیو او لوړو زدهکړو حق ورکړل شي.
د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام (UNDP) وايي، په افغانستان کې پر لمریزې برېښنا د ښوونځیو او روغتیايي مرکزونو د سمبالولو له لارې یې په دریېو کلونو کې له ۷۴۳زره او ۴۷۰ ښځو او نجونو سره د زدهکړو او روغتیايي خدمتونو د لاسرسي په برخه کې مرسته کړې ده.
د افغانستان د پخواني پارلمان غړې فوزیه کوفي وايي، مژده اوزبېک یوازې د شعر ویلو له امله د طالبانو په بند کې ده او شعر په افغانستان کې د ښځو لپاره د چوپتیا ماتولو او د ازادۍ د غوښتنې یوه وسیله ګرځېدلې ده.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو په تخار کې د «مژده اوزبېک» په نوم یوه ښوونکې د انتقادي شعرونو د ویلو او له راحلې دوستم سره د اړیکو لرلو له امله نیولې ده. د سرچینو په وینا، مژده د خواجه غار ولسوالۍ په «هزارباغ» کلي کې نیول شوې او بیا د تخار مرکز ته لېږدول شوې ده.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې ښځې او نجونې د غذایي ناامنۍ تر ګواښ لاندې نفوس ۶۰ سلنه جوړوي. دغه بنسټ وایي، په منځني ختیځ کې د نښتو په زیاتېدو سره د روان کال تر پایه به په ۲۸ هېوادونو کې د ۱۱،۷ میلیونه ښځو او نجونو غذایي امنیت له ګواښ سره مخ شي.
د حساب ورکونې او فعالیت نړۍوالې شبکې په یوه تازه راپور کې ویلي، افغانستان لاهم د بشري مرستو په برخه کې تر ټولو پېچلو او له محدودیتونو ډکو هېوادونو څخه دی او له دې امله ښځې او نجونې د روانو کړکېچونو له امله خورا ډېرې اغېزمنې شوې دي.
د بشري حقونو د څار بنسټ وايي، د طالبانو د مشرۍ له خوا د سختدریځو سیاستونو له پلي کېدو سره سره، د دې ډلې چارواکي د فرمانونو په اجرا کې یو شان چلند نه کوي او د ځینو سیاستونو په اړه د طالبانو ترمنځ اختلافات هم شته.
یوه افغانه زدهکوونکې چې د امنیتي دلایلو له امله یې نوم مدینه (مستعار نوم) ښودلی وایي، د طالبانو لهخوا د نجونو پر زدهکړو د بندیزونو او پر ښځو د لګېدلو محدودیتونو سره، سره لاهم هڅه کوي خپلې زدهکړې بشپړې کړي او لوړو زدهکړو ته لار پیدا کړي.
ټایم مجلې د افغان نجونو د زدهکړو ملاتړې او د «سوله» ښوونځي شریکه بنسټګره او مشره شبانه بسیج راسخ د ۲۰۲۶ کال د ۱۰۰ اغېزناکو ځوانو څېرو په نوملړ کې شامله کړې ده. په دې کلني نوملړ کې هغه سل کسان شامل دي چې په خپلو برخو کې مهم کارونه کوي او راتلونکی بدلوي.
په جلاوطنۍ کې د بشري حقونو د مدافعینو نړۍوال فدراسیون (IFHRDE) په افغانستان کې د ښځو او نجونو د نیولو لړۍ دوام په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده. دغه فدراسیون په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې طالبان دې د افغان مېرمنو پر وړاندې له ځپونکو سیاستونو لاس واخلي.
د برېتانیا حکومت غواړي د کډوالو د منلو یوه نوې طرحه پیل کړي، چې له مخې به یې افغان ښځې او نجونې، فلسطیني کډوال او معلولیت لرونکي کسان لومړیتوب ولري. دغه طرحه له تېرو دوو کلونو راهیسې ځنډول شوې وه.
په جلاوطنۍ کې د بشري حقونو د مدافعانو نړیوال فدراسیون، د طالبانو لخوا د ښځو او نجونو د خپلسري نیونو د سمدستي بندېدو او د هغوی د اساسي حقوقو د خوندي کولو غوښتنه کړې.
د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام (یو این ډي پي) وايي، په افغانستان کې د ښځینه سوداګرو د ملاتړ لپاره یې د ۱،۷میلیونه ډالرو په ارزښت نوی پروګرام پیل کړی چې له مخې به یې په راتلونکي یوه کال کې له ۱۵۰۰ ښځینه متشبثینو سره مرسته وشي.
په بدخشان کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ریاست وايي چې په دغه ولایت کې د غالیو اوبدلو صنعت ۱۰ سلنه پیاوړی شوی او اوس مهال شاوخوا ۲۰۰ ښځې د غالیو اوبدلو په کارخونو کې فعالیت کوي.
د افغان ښځو د زدهکړې د دوام او د هیلو د ساتلو په اړه د افغانې څېړونکې حسینې جلال او د هغې د همکارانو څېړنې د امریکا د مدیریت اکاډمۍ د ۲۰۲۶ کال «کارولین بي. ډیکسټر» جایزه ترلاسه کړې ده؛ دغه جایزه د علمي څېړنو د ستاینې لپاره ورکول کېږي.
د ایسلنډ د بهرنیو چارو وزیرې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې وویل، چې په افغانستان کې د ښځو د حقونو د شاتګ تر ټولو سختې بېلګې لیدل کېږې. د نوموړې په وینا، په افغانستان کې ښځې او نجونې په سیستماتیک ډول له عامه ژوند څخه حذف شوي او روان وضعیت یې «جنسیتي اپارتاید» وباله.
د سویډن د بهرنیو چارو وزیره وايي، افغان او سویډنۍ ښځو په ۱۹۱۹ کال کې په یوه کال کې د رایې ورکولو حق ترلاسه کړ، خو له یوې پېړۍ ډېر وخت وروسته په دواړو هېوادونو کې د ښځو د ازادۍ ترمنځ توپیر «د پام وړ او خواشینوونکی» دی.
د سپټمبر ۲۶مه هر کال د امیندوارۍ د مخنیوي نړیوالې ورځې په توګه نمانځل کېږي، خو په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د زېږون ترمنځ د واټن د تنظیم پر بېلابېلو لارو محدودیتونو د ښځو د روغتیايي خدمتونو لاسرسی اغېزمن کړی او هغوی له ټولنیزو، کلتوري او روغتیايي ننګونو سره مخ دي.
په داسې حال کې چې د طالبانو لخوا پر افغان ښځو بندیزونه لاهم دوام لري، د دغې ډلې د امر بالمعروف وزارت ویلي چې د روان کال وږي میاشت کې یې د ښځو د «شرعي حقونو» اړوند ۴۵۰ قضیو ته رسېدنه کړې ده.
د جمهوري نظام پر مهال د کابل د والي مرستیالې حنیفه ګیرووال ویلي، د افغانستان په اړه د حساب ورکونې بېلابېل میکانیزمونه باید په یوه وخت کې خپلو چارو ته دوام ورکړي. هغې غوښتنه وکړه، چې په نړیوالو قوانینو کې د «جنسیتي اپارتاید» د په رسمیت پېژندلو لپاره باید لا ډېرې همغږې هڅې وشي.
یوې افغانې نجلۍ د افغانستان له دننه څخه د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې په څنډه کې جوړې شوې ناسته کې د امنیتي اندېښنو له امله د خپل نوم له ښودلو پرته د ټېلیفوني اړیکې له لارې له نړیوالو وغوښتل چې د افغان ښځو او نجونو لپاره د زدهکړو بهیر د تحصیلي ویزو د ورکړې له لارې پرانیستی وساتي.
په ملګرو ملتونو کې د البانیا دایمي استازې سوېلا یانینا وايي، چې نړیواله ټولنه په تېرو پنځو کلونو کې د افغان ښځو او نجونو په ملاتړ کې پاتې راغلې او په وینا یې، د هغوی وضعیت باید په یوه هېر شوي کړکېچ بدل نهشي.