د اسلامي همکاریو سازمان مشر محمد بن عبدالکریم العیسی وایي چې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي او د هغوی د انساني درناوي د له منځه وړلو لپاره هېڅ ډول پلمه او توجیه نشته.
د کابل له یوه پټ ښوونځي نه ۲۱ افغانو نجونو په خپلو لیکونو کې له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د زدهکړو، کار او ازاد ژوند حق ته یې پاملرنه وکړي. د سيبياېس نیوز د راپور له مخې، دغه نجونې چې عمرونه یې د ۱۴ او ۱۶ کلونو ترمنځ دي، پر زدهکړو د بندیزونو له امله په پټه زدهکړې کوي.
د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق (UNFPA) ویلي، د ماشومانو ودونه لاهم د بشري حقونو د جدي سرغړونو له ډلې دي او دامهال په نړۍ کې تر ۶۴۰ مېلیونو زیاتې ښځې او نجونې په ماشومتوب کې واده شوې دي.
د نجونو د زدهکړو او د تعلیم حق فعالې پرستو حکیم ویلي، په افغانستان کې د نجونو او ښځو پر زدهکړو محدودیتونو یو وار بیا ګڼې افغانې مېرمنې دې ته اړې اېستې چې د تېرو کلونو په څېر د پټو ښوونځیو او بدیلو ښوونیزو لارو پر موندلو تکیه وکړي.
د افغانستان د ښځینهو فوټبال ملي لوبډله چې ډېری لوبغاړې یې له افغانستان نه بهر ژوند کوي، د فوټبال نړۍوال فدراسیون (فیفا) له لوري تر رسميت پېژندنې وروسته د نړۍوالو سیالیو لپاره چمتووالی نیسي.
افغانستان لاهم په نړۍ کې یوازینی هېواد دی، چې نجونې پهکې له شپږم ټولګي پورته له زدهکړو بېبرخې شوې دي؛ خو نوې څېړنه ښيي چې د نجونو پر زدهکړو د بندیزونو سربېره یوشمېر افغان نجونو خپلې زدهکړې نهدي درولې.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت (یوناما) په یوه راپور کې ویلي، څه باندې څلور لسیزو جګړو او بېثباتۍ د افغانستان د سواد پر کچه د پام وړ اغېز کړی دی. د راپور له مخې، په افغانستان کې د ښځو د سواد کچه د نارینهو پرتله ټیټه ده.
نن د سپټمبر ۸مه د سواد له نړۍوالې ورځې سره برابره ده. دغه ورځ په افغانستان کې داسې مهال نمانځل کېږي، چې له تېرو پنځو کلونو راهیسې مېلیونونه افغان نجونې له منځنیو او لوړو زدهکړو محرومې دي. ۱۸۱۵ ورځې وړاندې طالبانو له شپږم ټولګي د پورته نجونو پر زدهکړو بندیز لګولی و.
د طالبانو له بیا واکمنېدو پنځه کاله وروسته، د افغان ښځو او نجونو پر زدهکړو، کار او ټولنیز حضور لګېدلي محدودیتونه د برېتانیا په پارلمان کې وڅېړل شول او د هغوی د حقونو په ملاتړ کې د نړیوالې ټولنې پر رول ټینګار وشو.
د ملګرو ملتونو د ښځو برخې اجراییه مشرې سیما باهوس له طالبانو غوښتي چې پر افغان ښځو او نجونو لګېدلي ټول محدودیتونه لغوه کړي.
په ملګرو ملتونو کې د مالیزیا استازي ویلي، چې د طالبانو له لوري د ښځو پر زدهکړو، کار او ټولنیز ګډون لګېدلو بندیزونو په افغانستان کې د ښځو راتلونکی له ګواښ سره مخ کړی دی.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې ویلي چې په ټول افغانستان کې د دغه سازمان دفترونو ته د افغان ښځینه کارکوونکو د ننوتلو او کار د بندیز یو کال پوره شوی، خو لا هم دغه بندیز پر خپل ځای پاتې دی.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش له طالبانو غوښتي چې د افغان ښځینه کارکوونکو پر کار لګول شوی بندیز سمدستي لغوه کړي او د ملګرو ملتونو دفترونو ته د ښځینه کارکوونکو خوندي او له خنډ پرته د تګ راتګ زمینه برابره کړي.
ملګري ملتونه وایي، هره ښځه او نجلۍ حق لري چې په هر ځای کې د خوندیتوب احساس وکړي او حکومتونه باید د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي د مخنیوي لپاره جدي اقدامات وکړي. د ملګرو ملتونو دا څرګندونې په داسې حال کې دي چې افغانې ښځې او نجونه د طالبانو له لوري د پراخو محدودیتونو سره مخ دي.
نامتو سندغاړې ښاپیرۍ نغمې د عایشه وهاب د ملاتړ په غونډه کې پر طالبانو غږ کړی چې د افغان نجونو پر مخ دې ښوونځي پرانیزي. نوموړې له عایشه وهاب څخه غوښتنه کړې چې د امریکا پر هر دریځ دې د افغان ښځو او نجونو د حقونو غږ پورته کړي.
د صدف افغان په نوم یوې نجلۍ په کابل کې د موټرو د انلاین ټکټونو د پلور او کورونو ته د رسولو کاروبار پیل کړی او د دغو خدماتو د وړاندې کولو لپاره یې په لومړي ځل ښځینه موټر سایکل چلوونکي هم په کار ګومارلي دي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو دفتر ویلي چې په ګرم سیر ولایتونو کې د نوي ښوونیز کال له پیلېدو سره لا هم میلیونونه افغانې نجونې له زده کړو محرومې دي. یادې ادارې ټینګار کړی چې هېڅ هېواد له نجونو پرته پرمختګ نه شي کولی.
په داسې حال کې چې له څه باندې پنځو کلونو راهیسې له شپږم ټولګي پورته د افغان نجونو پر زده کړو بندیز دوام لري، د طالبانو د پوهنې وزارت خبر ورکړی چې نن یکشنبه په ګرمسیرو ولایتونو کې نوی ښوونیز کال د یو لړ مراسمو په ترڅ کې پیل شو.
د جرمني په تورینګن ایالت جینا ښار کې د «پنځه کاله مقاومت؛ زموږ غږ لا هم لوړ دی» په نوم غونډه کې ګډونوالو ویلي چې نر واکي یو تاریخي ټولنیز جوړښت دی خو له منځه تللی شي.
په کابل کې یوې پېغلې متشبثې صدف افغان د «قاصد ډاټ اېف» په نوم د ټرانسپورټي ټکټونو د انلاین بوکېنګ او پېرلو لومړنی انلاین سیسټم جوړ کړی دی. هغه وايي، په دې کار سره غواړي مسافرو ته اسانتیاوې برابرې کړي.
په کابل کې د ښځو د یوه انلاین پوهنتون یوې زدهکړیالې د نوم نه خپرېدو په شرط له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، چې له انلاین پوهنتونونو څخه د افغان نجونو فراغت د طالبانو د افکارو او بندیزونو پر وړاندې د دوی د درېدنې او مقاومت یوه غوره بېلګه ده.
د طالبانو له لوري پر رسنیو او په ځانګړي ډول پر ښځینه خبریالانو د محدودیتونو له پراخېدو سره، ګڼ شمېر تجربه لرونکې خبریالانې له خپل مسلک لرې شوې دي. ډېری یې بېکاره دي او ځینې نورې د اقتصادي ستونزو له امله له خبریالۍ سره هېڅ تړاو نه لرونکو کارونو ته اړې شوې دي.