ښځې

په جنیوا کې د افغانستان استازی نصیر احمد اندېشه وایي، طالبانو نه یوازې په افغانستان کې د ښځو او نجونو زده‌کړې په بشپړه توګه منعه کړې؛ بلکې ان په دې اړه یې په هر ډول پوښتنې هم بندیز لګولی، چې «ولې تعلیم بند دی».

ملګرو ملتونو ویلي، تر هغې چې په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې تبعیض او بندیزونه کم نه‌شي، د ښځو د وضعیت د ښه‌والي اړوند خبرې د باور وړ نه‌دي. د ملګرو ملتونو ویاند د دوشنبې په ورځ وویل، د ښځو د ژوند شرایط هغه وخت د باور وړ بدلون موندلی شي، چې پر هغوی لګېدلي محدودیتونه لرې شي.

د افغان ښځو د همت غورځنګ د زده‌کړې نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، طالبانو نږدې پنځه کاله د نجونو او ښځو پرمخ د زده‌کړو دروازې تړلې چې دغه کړنه له بشري حقونو، دیني اصولو او نړۍوالو قوانینو سرغړونه ده. یاد غورځنګ له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې په دې برخه کې دې عملي ګامونه پورته کړي.

اروپايي ټولنې اعلان کړی چې د افغان ښځو د اقتصادي پیاوړتیا لپاره د WE-LEAD پروګرام د دویم پړاو پیل په موخه ۱۰ میلیونه یورو نوې مرسته برابروي. دا پروګرام د ملګرو ملتونو له لوري پلي کېږي او د افغان ښځو د ژوند دلګښتونو، اقتصادي خپلواکۍ او ونډې د ملاتړ برخه بلل کېږي.

د ملګرو ملتونو اړوندو نړۍوالو بنسټونو د راپورونو له‌مخې، په افغانستان کې د نجونو زده‌کوونکو پر مخ د ښوونځيو د تړل کېدو او د بې‌وزلۍ د ډېرښت له امله د کم عمره نجونو د ودونو ګراف لوړ شوی. په دغه ډول ودونو کې تر ډېره طالبان په خپله ښکېل دي.

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړي استازي، ریچارډ لینډسي، د زده‌کړې د نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې هغه د هغو افغانانو ملاتړ کوي چې باور لري د نجونو زده‌کړه اړینه ده. نوموړي ټینګار کړی، چې زده‌کړې د نجونو بنسټیز حق دی او د افغانستان د راتلونکې لپاره حیاتي ارزښت لري.

نن د جنورۍ ۲۴مه (شنبه د سلواغې ۴مه) د زده‌کړې له نړۍوالې ورځې سره برابره ده. د نجونو د زده‌کړو ملي کمپاین وايي، په افغانستان کې د زده‌کړې د پراختیا پر ځای د عصري علومو او د نجونو د زده‌کړو پروړاندې یوه «نا اعلان‌ شوې جګړه» پيل شوې او وايي، نړۍوال باید روان وضعیت عادي ونه‌ګڼي.

د ښځو د سولې او ازادۍ غورځنګ وایي، چې د طالبانو له‌خوا د محکمو لپاره تصویب شوې «جزایي اصول‌نامه» په افغانستان کې تاوتریخوالی بنسټیز او قانوني کوي. دغه غورځنګ له خلکو غوښتي چې طالبانو ته اجازه ورنه کړي چې خپل جنایتونه د قانون تر نامه لاندې عادي او رسمي کړي.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو له دولتونو غوښتي، چې په افغانستان کې جنسیتي اپارتاید (تبعیض) په رسمیت وپېژني او همداراز دا باید تضمین کړي، چې افغان ښځې د «بشریت پر ضد د جرمونو د مخنیوي او سزا ورکړې» د نوې معاهدې په راتلونکو مذاکراتو کې معنالرونکې او فعاله ونډه ولري.

د «افروتروس» په نوم یوې هالندۍ شبکې د «له طالبانو ور هاخوا هیلا» مستند په هرات کې د طالبانو له لوري د یوې ټکواندو کارې خدیجه احمدزاده له نیول کېدو وروسته له خپلو شبکو حذف کړ. دغې شبکې ویلي، دا پرېکړه د هغو ښځو د خوندینې لپاره شوې چې په یاد مستند کې ونډه لري.

په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست د طالبانو له لوري د ۶ ښځو بندي کول غندلي او په بېړه او همداراز یې له قید و شرط پرته د یادو ښځو د ازادېدو غوښتنه کړې ده. طالبانو په تېرو ۱۲ ورځو کې یوه خبریاله په کندوز کې له څلورو نورو ښځو او یوه ټکواندو کاره په هرات کې نیولي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام (WFP) مشر جان ايليف په دغه هېواد کې د خوارځواکۍ ناورین کړکېچنېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده. نوموړي ويلي: «موږ وينو، يوازې د دې لپاره چې کورنۍ وکولای شي د خوړو اړتیاوې پوره کړي، افغان نجونې د کم عمره ودونو لپاره پلورل کېږي».

په داسې حال کې چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې یادې ډلې پر ښځو او نجونو پراخ بندیزونه لګولي؛ په خوست کې د طالبانو د والي ویاند مستغفر ګربز ویلي، چې د یادې ډلې له واکمنۍ راهیسې په دغه ولایت کې ۱۵۰ مېرمنې له کورني تاوتریخوالي او جبري ودونو ژغورل شوې دي.

یوه بریتانیایۍ ښځه، چې د افغان نجونو د زده‌کړې او تخنیکي پرمختګ د ملاتړ لپاره یې د مالي مرستو د راټولولو هڅه کوله، د امنیتي ګواښونو له امله د یوې ډېرې اوږدې منډې له سیالۍ اېستل شوې ده.

د بشري حقونو او سیاسي فعالې څانګې صدیقي ویلي، چې د یوه سیاسي ګوند له لوري په هالنډ کې د زوترمیر ښاروالۍ شورا ته نومانده شوې. نوموړې ویلي، چې د هغې موخه د ښځو د معنا لرونکې ونډې او مشارکت پیاوړتیا ده. زوترمیر د هالنډ په سوېل کې موقعیت لري او د دې ښار نفوس له ۱۱۹ زرو ډېره دی.

طالبانو په هرات ولایت کې د تکواندو یوه ښځینه روزونکې نیولې ده. سیمه‌ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د امر بالمعروف ادارې دوه ورځې وړاندې دغه روزونکې ونیوله او زندان ته یې ولېږدوله.

په کندوز کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ ویلي، چې په دغه ولایت کې ښځینه خبریاله ناظره رشیدي یې د څلورو نورو ښځو سره یوځای د جنایي پېښې په تور نیولې ده. یادې قوماندانۍ ویلي، د نوموړې نیول د هغې له رسنیز فعالیت سره تړاو نه‌لري او رشیدي دا مهال له هېڅ یوې رسنۍ سره همکاري نه‌لرله.

د افغان ښځو د همت غورځنګ غړو په یوې راټولېدنه کې ویلي، چې د افغان مېرمنو ژوند له کلونو راهیسې د ظلم، تبعیض او د بشري او قانوني حقونو د پراخ محرومیت تر سیوري لاندې تېرېږي.