ښځې

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ په افغانستان کې د ښځو او نجونو وضعیت بوږنوونکی وباله او ټینګار یې وکړ، چې دغه سیستماتیکه ځپنه د «بشریت پر وړاندې جنایت» ګڼل کېږي.

د سوک‌وهنې افغانه کډواله لوبغاړې فاطمه جعفري د پاکستان د سوک‌وهنې په څانګه کې د «بلوچستان لپاره سوله» په نوم سیالیو کې د اتلولۍ لقب خپل کړ.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي دفتر (یوناما) د مور نړیوالې ورځې په مناسبت په افغانستان او نړۍ کې د میندو د رول ستاینه کړې او ویلي یې دي چې د سوله ییزو ټولنو په رامنځته کولو کې د هغوی ونډه اساسي او مهمه ده.

نړیوالو رسنیو راپور ورکړی، چې د افغانستان د ښځینه کرکټ ملي لوبډلې جلاوطنه غړو د کرکټ له نړیوالې شورا غوښتي چې دوی د یوې رسمي ملي لوبډلې په توګه په رسمیت وپېژني.

د پاکستان د سند ايالت په کراچۍ ښار کې د ښځو لاريون بنسټ (عورت مارچ) د مور نړیوالې ورځې په مناسبت جوړه کړې غونډه کې غوښتنه کړې، چې ښځې دې د برابر انسان په توګه وپېژندل شي او پوره حقونه دې ورکړل شي.

د افغانستان د ازادۍ لپاره د متحده ښځو غورځنګ په یوې اعتراضي ناسته کې ویلي، چې په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې پر تاوتریخوالي او جنایتونو چوپتیا، ظلم ته لا اسانتیا او لار برابروي. دوی د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د پای ته رسېدو او د ښځو د بشري حقونو د جدي ملاتړ غوښتنه کړې.

افغانې شاعرې او خبریالې شمیم فروتن د ایټالیا په نړیوال ادبي فستیوال «فرانکو لوی» کې د اوولسم پړاو جایزه ګټلې ده. د راپورونو له مخې، د دې ادبي فستیوال ګټونکي په دې وروستیو کې د ګروتاماره په ښار کې وستایل شول.

افغان الاصله مېرمن رابعه نسیمي د بریتانیا د کارګر ګوند له لوري د لوېدیځ لندن د محلي شورا په ټاکنو کې له ۱۲۰۰څخه د زیاتو رایو په ترلاسه کولو بریالۍ اعلان شوې ده.

پاکستاني سناتورانو په هېواد کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د زیاتېدونکو جرمونو په اړه اندېښنه ښودلې او له حکومت څخه یې غوښتي، چې د دغو پېښو له عاملینو سره تر نیونې وروسته جدي او قانوني چلند وکړي. په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۴۷۰ ښځې د ناموسي وژنو په لړ کې وژل شوې دي.

د «افغان ښځو د تاریخ بدلون غورځنګ» د یوې اعلامیې په خپرولو سره په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي، هدفي وژنو او د بشري حقونو د پراخې او سیستماتیکې سرغړونې په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.

د جمهوري نظام پر مهال د ولسي جرګې پخوانۍ غړې انارکلي هنریار ویلي، افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ښځو لپاره په «وینې تویونکي زندان» بدل شوی او د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی ورځ تر بلې زیاتېږي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګه وایي، په افغانستان کې ښځې او نجونې له ګڼو او یو بل سره تړلو ګواښونوسره مخ دي او په ځانګړي ډول بې‌سرپرسته ښځې د لوږې، ناامنۍ او اقتصادي فشارونو تر ټولو لوی ګواښ احساسوي.

د فرانسې په پارلمان کې د افغانستان اړوند غونډې ته د ښځو د حقونو فعالې سیما نوري ویلي، چې افغانستان له داسې یوه بحران سره مخ دی چې پولې نه پېژني او د ښځو پر وړاندې روان وضعیت یوازې تبعیض نه، بلکې «بشپړ جنسیتي اپارتاید» دی.

دا د یوې اتلس کلنې ښځې کیسه ده چې له وېرې یې د مېړه له کوره د خسر کور ته پناه یووړه، بیا بېرته ستنه کړلی شوه او په پای کې ووژل شوه. غور له کلونو راهیسې د ډېرو ښځو نومونه د ویر او غم له کیسو سره د افغانستان په حافظه کې خوندي کړي دي.

د افغانستان لپاره د برېټانیا ځانګړي استازي ریچارډ لېنډسي ویلي، د افغان نارینه وو له لوري د افغان ښځو او نجونو د زده کړو ملاتړ د افغانستان راتلونکي هوساینې لپاره حیاتي دی. هغه د ۲۰۲۶ ازادۍ جایزې ګټونکي مطیع‌الله ویسا ته مبارکي هم ورکړې او د هغه زړورتیا یې ستایلې ده.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق استازي، کوابینا اسنتي انتیامواه، ویلي چې په تېرو کلونو کې په دغه هېواد کې شاوخوا ۳۴زره قابلې له زده کړو فارغې شوي، خو لږه اندازه پر دندو بوختې دي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویاند په کابل د یاد وزارت د نارینه او ښځینه کارکوونکو له‌خوا د یوې ښځې د وهلو ټکولو په غبرګون کې ویلي، چې یاد وزارت هیڅ ښځینه کارکوونکې نه لري.

د بشري حقونو فعالې فريما نوابي افغانستان انټرنشنل ته وويل، چې په اروپايي پارلمان کې د دې عريضې ثبتول چې «په افغانستان کې د جنسيت پر بنسټ اپارتايد په رسميت وپېژندل شي او طالبان د ترهګرې ډلې په توګه ونومول شي» يو پېچلی او وخت‌خوړونکی بهير دی.