د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش له طالبانو غوښتي چې د افغان ښځینه کارکوونکو پر کار لګول شوی بندیز سمدستي لغوه کړي او د ملګرو ملتونو دفترونو ته د ښځینه کارکوونکو خوندي او له خنډ پرته د تګ راتګ زمینه برابره کړي.
ملګري ملتونه وایي، هره ښځه او نجلۍ حق لري چې په هر ځای کې د خوندیتوب احساس وکړي او حکومتونه باید د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي د مخنیوي لپاره جدي اقدامات وکړي. د ملګرو ملتونو دا څرګندونې په داسې حال کې دي چې افغانې ښځې او نجونه د طالبانو له لوري د پراخو محدودیتونو سره مخ دي.
نامتو سندغاړې ښاپیرۍ نغمې د عایشه وهاب د ملاتړ په غونډه کې پر طالبانو غږ کړی چې د افغان نجونو پر مخ دې ښوونځي پرانیزي. نوموړې له عایشه وهاب څخه غوښتنه کړې چې د امریکا پر هر دریځ دې د افغان ښځو او نجونو د حقونو غږ پورته کړي.
د صدف افغان په نوم یوې نجلۍ په کابل کې د موټرو د انلاین ټکټونو د پلور او کورونو ته د رسولو کاروبار پیل کړی او د دغو خدماتو د وړاندې کولو لپاره یې په لومړي ځل ښځینه موټر سایکل چلوونکي هم په کار ګومارلي دي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو دفتر ویلي چې په ګرم سیر ولایتونو کې د نوي ښوونیز کال له پیلېدو سره لا هم میلیونونه افغانې نجونې له زده کړو محرومې دي. یادې ادارې ټینګار کړی چې هېڅ هېواد له نجونو پرته پرمختګ نه شي کولی.
په داسې حال کې چې له څه باندې پنځو کلونو راهیسې له شپږم ټولګي پورته د افغان نجونو پر زده کړو بندیز دوام لري، د طالبانو د پوهنې وزارت خبر ورکړی چې نن یکشنبه په ګرمسیرو ولایتونو کې نوی ښوونیز کال د یو لړ مراسمو په ترڅ کې پیل شو.
د جرمني په تورینګن ایالت جینا ښار کې د «پنځه کاله مقاومت؛ زموږ غږ لا هم لوړ دی» په نوم غونډه کې ګډونوالو ویلي چې نر واکي یو تاریخي ټولنیز جوړښت دی خو له منځه تللی شي.
په کابل کې یوې پېغلې متشبثې صدف افغان د «قاصد ډاټ اېف» په نوم د ټرانسپورټي ټکټونو د انلاین بوکېنګ او پېرلو لومړنی انلاین سیسټم جوړ کړی دی. هغه وايي، په دې کار سره غواړي مسافرو ته اسانتیاوې برابرې کړي.
په کابل کې د ښځو د یوه انلاین پوهنتون یوې زدهکړیالې د نوم نه خپرېدو په شرط له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، چې له انلاین پوهنتونونو څخه د افغان نجونو فراغت د طالبانو د افکارو او بندیزونو پر وړاندې د دوی د درېدنې او مقاومت یوه غوره بېلګه ده.
د طالبانو له لوري پر رسنیو او په ځانګړي ډول پر ښځینه خبریالانو د محدودیتونو له پراخېدو سره، ګڼ شمېر تجربه لرونکې خبریالانې له خپل مسلک لرې شوې دي. ډېری یې بېکاره دي او ځینې نورې د اقتصادي ستونزو له امله له خبریالۍ سره هېڅ تړاو نه لرونکو کارونو ته اړې شوې دي.
ملګرو ملتونو ویلي چې شاوخوا ۱۸۵ میلیونه بومي ښځې په ټوله نړۍ کې ژوند کوي، خو د نورو ښځو په پرتله له بېلابېلو نابرابریو او ستونزو ډېرې اغېزمنې دي.
فرانس۲۴ په یوه تازه راپور کې وايي، په افغانستان کې د ښځو د ځانوژنې پېښې د اندېښنې وړ کچې ته رسېدلې دي. د دغه راپور له مخې، په هرو ۱۲ تر ۲۴ ساعتونو کې د یوې ښځې د ځانوژنې راپور ورکول کېږي.
د ملګرو ملتونو جنیوا دفتر کې د ایرلنډ استازی وايي، افغانستان کې د عدالت ټینګښت او د بشري حقونو د نقضکوونکو ځواب ورکړې ته اړ اېستل، د قربانیانو د غږونو له اورېدو پرته ناشوني دي.نوموړي په ټولو بهیرونو کې د افغان ښځو معنالرونکی ګډون د تلپاتې سولې د ټینګښت لپاره مخکینی شرط بللی دی.
د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ وايي، چې نړیوالې ټولنې د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې خپل مسوولیت نهدی ادا کړی. هغه له هېوادونو غوښتي چې یوازې پر لفظي ملاتړ بسنه ونهکړي او د افغان ښځو د ملاتړ لپاره لا ډېر عملي ګامونه واخلي.
واک ته د طالبانو له بېرته ستنېدو پنځه کاله وروسته، له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زدهکړو بندیز لا هم پر ځای دی. خو په افغانستان کې یو شمېر نجونو او ښځو، د نیول کېدو او سزا له ګواښ سره هم د زدهکړو او کار د دوام لپاره پټې لارې موندلې دي.
د روغتیا نړیوال سازمان وايي، د امیندوارۍ پر مهال او له زېږون وروسته رواني روغتیايي ستونزې په ځانګړي ډول خپګان ډېر عام دی او له هرو پنځو ښځو یوه په دې موده کې له رواني ستونزې سره مخ کېږي. په افغانستان کې هم له هرو پنځو کسانو یو له رواني روغتیايي ستونزې سره ژوند کوي.
د ښځو پر کار تر بندیز وروسته په کندهار کې ښځینه خبریالانې او د رسنیو کارکوونکې له سختو اقتصادي او رواني ستونزو سره مخ دي او د محدودیتونو له امله ان خپل غږ هم نهشي پورته کولای. وړاندې په کندهار کې تر ۵۰ زیاتې ښځینه خبریالانې پر کار بوختې وې؛ خو اوس یې غږ خاموش شوی.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګه وايي، په افغانستان کې مېرمنو او نجونو ته د مرستو رسولو او د هغوی د ملاتړ لپاره ښځینه مرستندویانو رول خورا اړین دی. یادې ادارې ویلي چې پر ښځینه بشري کارکوونکي لګول شوي ټول محدودیتونه دې لرې کړل شي.
ایراني رسنیو راپور ورکړی چې د روان کال له پیل راهیسې په دغه هېواد کې لږ تر لږه ۶۳ ښځې وژل شوې دي. د دغو شمېرو له مخې، په ایران کې په منځنۍ کچه په هرو څلورو ورځو کې یوه ښځه وژل شوې ده.
د ملګرو ملتونو ښوونیزې، علمي او کلتوري ادارې (یونسکو) ویلي، په افغانستان کې تر دوه مېلیونو ډېرې نجونې لاهم له منځنیو زدهکړو بېبرخې دي.
د کاناډا «دي ویلرس» وېبپاڼې په خپل تازه راپور کې چې د سېشنبې په ورځ (د وږي ۱۰مه) خپور شوی ويلي، په افغانستان کې د ښځو پر تګراتګ، زدهکړو او روغتیايي خدمتونو د طالبانو محدودیتونه د ښځو او ماشومانو روغتیا ته جدي زیان اړوي.
د افغانستان په سویلي ولایتونو کې د ښځینه ډاکټرانو په ځانګړي ډول د متخصصو ښځینه ډاکټرانو کمښت د ښځینه ناروغانو د روغتیايي خدمتونو پر وړاندې یوه جدي ستونزه ګرځېدلې ده. اوسمهال په کندهار، روزګان او نورو سویلي ولایتونو کې یوازې درې ښځینه متخصصې ډاکټرانې پاتې دي.