د د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین او د شمالي کوریا مشر کېم جونګ اون وروستۍ لیدنې او د دوه اړخیزو پوځي همکاریو د تړون پر سر بحث د امریکا او سوېلي کوریا اندېښنې راپورته کړې دي.
ویسټ نیوز سرکل د امریکا د ملي سلامتیا شورا د ویاند جان کربي په حواله ویلي، چې هېڅ هېواد ته نه ښايي چې له روسیې سره د معصومو اوکراینیانو د وژلو لپاره مرسته وکړي.
نوموړي زیاته کړې، چې له روسیې سره مرسته کول د اوکراینیانو د وژلو لپاره د وسایلو د غښتلي کولو په معنا ده.
د کربي په خبره، چې د وسلو د تړونونو مساله دوی جدي تعقیبوي: “دا ښکاره خبره ده، چې موږ به دا مساله په پام کې نیسو او د مناسبې معاملې لپاره به ورته تیاری نیسو”.
په ورته وخت کې د امریکا د بهرنیو چارو د وزارت ویاند مېتیو مېلر هم اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې د روسیې او شمالي کوریا دا ډول تړونونه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ټولو اصولو او تړونونو خلاف عمل دی.
بل خوا د شمالي کوریا ګاونډي جنوبي کوریا هم اندېښمنه ده او ویلي یې دي، چې دا ډول همکارۍ په نړۍ کې د خونړي جنجال د رامنځته کولو په معنا دي.
د یادونې وړ ده، چې د ملګرو ملتونو سر منشي هم د روسیې او شمالي کوریا د وروستیو همکاریو بحثونو ته په اشارې ویلي، چې اړتیا ده د ملګرو ملتونو د امنیت شورا اصولو ته ټولې خواوې ژمنې پاتې شي.
د روسیې او شمالي کوریا د وروستیو دوه اړخیزو همکاریو بحثونو په نړۍ کې د ښکاره جګړه ییزو بلاکونو د ایجاد ویره پېدا کړې او داسې بحثونه پېدا شوي، چې ښايي د اوکراین جګړه د دوو نړۍوالو بلاکونو تر منځ په جدي ټکر بدله شي.
د جیمز ټاون په نوم امریکايي مرکز وايي، پر افغانستان د طالبانو واکمنېدو پسې د پاکستان په تېره د پښتونخوا او بلوچستان امنیتي حالت بدتر شوی. دا اداره په تېرو ۲ کلونو کې په پاکستان کی د وسلوالو د ۷۳ سلنې او د مرګژوبلې ۱۳۸ سلنې زیاتېدو خبره کوي.
جیمز ټاون بنسټ د جمعې په ورځ د څېړنیزې مقالې په خپرولو سره په پاکستان کې د تېرو دوو کلونو ترهګریزې چارو ارزولې دي.
د دې بنسټ په خبره، پر کابل د طالبانو واکمنېدو پسې په بلوچستان کې د بلوڅ بېلتونپالو پاڅون لا ډېر خطرناک شوی دی او ان بلوڅ مېرمنې په ځانمرګو بریدونو کې ښکېلې دي.
جیمز ټاون د ځانمرګو ښځو پر زیاتوالي اندېښنه ښودلې ده.
جیمز ټاون بنسټ امریکايي فکري مرکز یا اندیځ دی چې پر ۱۹۸۴ کال ویلیام ګیمر جوړ کړ او اوس له ۵۰ د ډېرو نړیوالو کارپوهانو لرلو سره د اسیا او اوراسیا او ترهګرۍ اړوند سیاست پلانولو او ستراتیژیکو اطلاعاتو په برخه کې د معلوماتو رسولو مهمه سرچینه بلل کېږي.
دغه بنسټ وايي، د بلوچستان مرکز کوټه په افغانستان کې د امریکا په مشرۍ د جګړې پر مهال طالبانو، جنایتکارو، د نشه يي توکو او انسان قاچاقیانو ته ډېر چانسونه برابر کړي وو.
په مقاله کې د طالبانو په هکله د پاکستان د نظر بدلېدو ته هم اشاره وي او وايي، طالبان چې پر کابل واکمن شول، نو اسلام اباد ورته د خپل امنیتي چاپېریال لپاره په ښه پال کتل.
دوی کابل ته د پاکستان د ای اېس ای د مشر فیض حمید سفر ته په اشاره رسنیو ته د نوموړي یوه خبره هم را وړې چې ویلي یې وو: «اندېښنه مه کوئ، هرڅه سم روان دي.»
خو د دوو کلونو تېرېدو سره د پاکستاني چارواکو د تمې خلاف په دغه هېواد کې امنیتي حالت بدتر شوی دی او د مرګ، چاودنو، ځانمرګو، پر پولیسو، پوځ او حکومتي چارواکو د بریدونو نوې څپه پکې پیل شوې ده.
پښتونخوا او بلوچستان چې پر ډېورنډ کرښه پراته دي د وسلوالو له سختو بریدونو سره مخ دي، همدا وجه ده چې تېر کال د پاکستان لپاره یو خونړی کال بلل شوی او ویل شوي چې په دغه کال په پاکستان کې ۳۶۷ ترهګریز بریدونه شوي دي.
خو دا هم زیاته شوې چې وسلوالو سږ کال خپل بریدونه نور هم زیات کړي دي او یوازې سږني جون کې یې ۱۰۱ پاکستاني افسران وژلي دي.
دا بریدونه ښيي چې پر کابل د طالبانو واکمنېدو سره په پښتونخوا او بلوچستان کې د وسلوالو بریدونه ۷۳ سلنه او تر اوښتې مرګ ژوبله ۱۳۸ سلنه ډېره شوې ده.
جیمز ټاون وايي، د سږ کال لومړۍ نیمايي کې په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو له امله ۳۸۹ کسان وژل شوي او تر ۶۵۶ ټپیان دي.
په پاکستان کې د وسلوالو بریدونو په زیاتېدو پسې د کابل او اسلام اباد ترمنځ ناندرۍ هم ډېرې شوې او ان څه مهال مخکې د دغه هېواد پخواني دفاع وزیر خواجه اصف وویل، افغانستان نه پر خپل ګاونډیتوب درېږي او نه د دوحې پر تړون.
خو په ځواب کې یې ذبیح الله مجاهد وویل، طالبانو له امریکا سره د دوحې تړون کړی دی، نه له پاکستان سره.
خواجه اصف او د ای اېس ای مشر په پاکستان کې د بریدونو زیاتوالي پسې کابل ته لاړل او له طالبانو یې وغوښتل چې په افغان خاوره کې د وسلوالو پټنځي له منځه یوسي.
خو طالبان وایي، په افغانستان کې د وسلوالو پټنځي نشته او نه چا ته اجازه ور کوي چې افغان خاوره د نورو پرضد وکاروي.
د نړۍ د خورا سترو اقتصادونو مشرانو د شنبې په ورځ د هند پلازمېنه نوي ډېلي کې د جي شل دوه ورځنۍ مشریزه پیل کړه. هند اول ځل د نړۍ د دومره ځواکمنې ډلې د مشرانو کوربه دی.
د نوي ډیلي د ښار مهم چوکونه پر ګلانو او اوبشیندو یا فوارو ښکلي شوي او عامه ځایونه او پلې لارې هم رنګ شوې دي.
د سرمشریزې لپاره د پولیسو او ملېشه ځواکونو په ګډون یو لک دېرش زره سرتېري لاس په کار شوي او د ډرون ضد سیستم هم چالو یا فعال شوی، د ښار له کوڅو د شادیانو او کوڅه ډبو سپیو د شړلو لپاره تدابیر نیول شوي دي.
جي شل څه ده؟
پر ۱۹۹۹ کال په اسیا کې د مالي کړکېچ پسې د نړۍ سترو شلو هېوادونو دا اقتصادي ډله په دې فکر جوړه کړه چې د څېرمه پولو په اوږدو کې د کشالو ځوابولو لپاره خورا ښې نړیوالې همکارۍ او همغږۍ ته اړتیا شته.
دا اقتصادي بلاک د نړۍ د کورني ناخالص تولید اتیا سنله او د نړیوالې سوداګرۍ ۷۵ سلنه برخه جوړوي.
په دې ډله کې ارجنټاین، اسټرالیا، برازیل، بریتانیا، کاناډا، چین، فرانسه، جرمني، هند، اندونیزیا، ایټالیا، جاپان، سوېلي کوریا، مکسیکو، روسیه، سعودي عربستان، سوېلي افریقا، ترکیه، متحده ایالتونه او اروپايي ټولنه شامل دي.
د جي شل لومړیو کلونو کې د دې ټولنې د مالیې وزیرانو کلنۍ غونډه درلوده، خو پر ۲۰۰۸ کال له مالي کړکېچ وروسته د جي شل غړو هېوادونو پرېکړه وکړه چې کلنۍ سرمشریزه به جوړوي.
د هند په پړاویزه مشرۍ دې سرمشریزه کې د څو اړخیزو ادارو له خوا پرمختللو هیوادونو ته پر ډېر پور ور کولو، د نړیوالو پورونو جوړښت کې سمون راوستلو، د کریپټو یا ډیجیټل پیسو اصولو او د خوړو او انرژۍ پر امنیت د جیو پولیټیک اغیزو باندې بحث کېږي.
خو دا بلاک د اوکراین جګړې په اړه پر ګډ دریځ سره وېشلی او له امله یې سږ کال یوه ګډه بیانیه هم نه ده خپره کړې.
روسیه او چین دې جګړه کې د مسکو د ملامتولو مخالف دي، خو د کاناډا، فرانسې او متحده ایالتونو په څېر هېوادونه په دې تړاو ګډه اعلامیه کې د جګړې پر سخت غندلو ټینګار کوي.
پرون هم د جي شل غړو هېوادونو د یوې اعلامیې مسوده خپره کړې چې د جیو پولیټیکل اړوند یو پاراګراف پکې خالي دی او د دوی ترمنځ اختلاف ښيي.
د روسیې د خصوصي وسلوالې ډلې واګنر د مشر پریګوژین تر وژل کېدو یوه ورځ مخکې په لیبیا کې د روسیې مرستیال دفاع وزیر وویل، دا ډله د مسکو تر کنټرول لاندې پاتې کېږي.
یونس بیک یوکوروف په لیبیا کې د روسیې ملګرو ته وویل، واګنر به په روسیه کې وي او د دې ډلې ځواکونه به نوي مشر ته خپل راپور وړاندې کوي.
یوې لیبیایۍ سرچینې وویل، د روسیې مرستیال دفاع وزیر د سې شنبې په ورځ د دغه هېواد ختیځ ته په بن غازي کې له خلیفه حفتر سره ولیدل.
مالومه نه ده چې دا خبرې د پرېګوژین د الوتکې غورځېدو له پېښې سره تړلې دي که نه، خو د روسیې د ولسمشر ویلادیمیر پوتین پرضد په تېر جون کې د پریګوژین ناکامه بلوا دا مانا لري چې مسکو له هغې شبکې سترګې نشي پټولی چې واګنر په نړۍ کې جوړه کړې ده.
د پریګوژین تر مرګ وروسته د دې پېچلې خو ګټورې شبکې سرنوشت هم معلوم نه دی چې واګنر د روسیې لپاره په ټوله اروپا، منځني ختیځ او افریقا کې جوړه کړې ده.
واګنر د اوکراین، سوریې، لیبیا او د مرکزي افریقا جمهوریت او مالي په جګړو کې مهم رول لري او په ډېرو هېوادونو کې یې د سرو او تېلو پر زېرمو ولکه کړې ده.
په جون کې د واګنر په بلوا پسې ولسمشر پوتین په سوریه کې د دې ډلې عملیات پای ته رسېدلي اعلان کړل.
په افریقا کې ښايي واګنر له بلې روسۍ ډلې سره یو ځای او یا نوي مدیریت سره په خپل حال پاتې شي.
خو د دې ډلې وړتیا په داسې ځایونو کې د مسکو لپاره ډېر ارزښت لري چې رسمي یا قانوني حضور پکې نه لري.
امریکايي څېړونکی جان لچنر چې پر پریګوژین کتاب لیکي په دې باور دی چې «واګنر یو کارند شرکت دی، قراردادونه لري، یوه سوداګري ده او باید دوام ولري.»
له ۲۰۱۹ کال راهیسې واګنر د لیبیا عملیاتو کې ښکېل دی او دوه زره وسلوالو یې د حفتر په قومنده د طرابلس په یرغل کې ونډه درلوده. د مرکزي افریقا جمهوریت د ولسمشر په خبره، واګنر د دې هېواد په کورنۍ جګړه کې مهم رول درلود. نوموړي د پریګوژین مرګ «لوی غم» بللی دی.
واګنر پورې تړلی اورو پولیس شرکت د سوریې تېلي زېرمې په واک کې لري، خو د دې شرکت په هکله مالومات نشته.
په ورته مهال په مرکزي افریقا جمهوریت او د افریقا لویې وچې په نورو هېوادونو کې پر کانونو او سوداګرۍ د واګنر د ګټې په هکله هم کم معلومات شته، خو د روسیې واک ته د دې شتمنیو سپارل هم سخت دي.
که څه هم پر مچو اخیستلو غږېدل عجیبه ښکاري، خو مچول په ریښتیا هم یو مهم چلن دی. خوندوره تجربه ده چې پکې له ځان دفاع هېروو او ځان بل ته سپارو. یو مخ بې دفاع او ټول د بل چا واک ته لوېږو. خو مچول ولې مهم، فوق العاده او ډېر هیجان پاروونکي دي؟
د ژوند ښوونځي وېبپاڼې په یوه راپور کې دا پوښتنه ځواب کړې ده.
مچول یوازې له جسماني اړخه ښکلې تجربه نه ده، بلکې د بل پر شونډو خپلې شونډې ټینګول د لامسې حس له پلوه د سر له مساج ډېر خوند لري. له جسمي پلوه د بل ژبه زبېښل هم د مثبت حس د پارولو لپاره یو منځنی توپان پیدا کوي.
ځکه مچول ښايي د انسانانو تر ټولو ښکلی کار وي.
مچول ډېر رواني هیجان پیدا کولی شي. هغه خوند چې موږ یې له مچولو اخلو، له دې نظریې سره تړلی چې موږ په ډېره خصوصي او خوندي سیمه کې بل کس ته د یوه خاص کار اجازه ور کوو.
په داسې حال کې چې بل چا ته نږدې کېدل او د هغه اننګي او شونډې لمسول ډېر سپک کار بلل کېږي، خو مچولو کې دا ډېره مهمه ده چې تاسو پرېښودل کېږئ چې خپل مخ د بل له مخ سره ډېرې نږدئ کړئ او په واقعیت کې خپله ژبه د هغه یا هغې خولې ته ننباسئ.
په داسې حال چې دا ډول مچو اخیستل ښايي بد هم وي، خو خوندوره تجربه ده او همدغه تناقص مچول ډېر احساسات پاروونکي کړي دي.
د یوې مچو لپاره متقابله اجازه هم یو هیجان دی. موږ خپلې مچو سره په ضمني ډول مقابل لوري ته وایو، چې هغه له نورو کسانو ځانګړی او خورا ممتاز دی.
جنسي هیجان رواني اړخ لري. په مچولو کې چې څه زموږ بدنونه یې کوي، زموږ د پارولو اصلي لا مل نه دي، بلکې مهم هغه څه دي چې زموږ په مغز کې تېرېږي.
که څه هم دا تجربې نه وایو، خو د بل کس له خوا منل کېدل د دې تجربو په سر کې راځي چې په ټول کې ورته پارېدل وایو.
له جسمي یا فزیکي پلوه موږ دا احساس او یا پارېدل د وینې د ډېر ژر پمپ کېدو، په میتابولیزم کې د بدلون، د پوټکي د ګرمېدو یا سره کېدو له لارې وینو، خو پر دې تجربو سربېره د بدلون یو ډېر متفاوت ډول هم شته چې «میتافزیکي» بدلون یې بللی شو، ځکه دا بدلون زموږ اصلي ځانګړنې یا «انسانتوب» او «د ځان او بل ترمنځ اړیکې» سره تړلی دی.
په دودیز ډول «ځان» جدا او بېل دی. موږ د خپل ځان او نورو د ځان ترمنځ پر ژوره فاصله پوهېږو. موږ ټول د نه منلو له احساس او شرم رنځېږو، خو د بل کس مچولو سره پر دې ژور انساني احساس غلبه پیلېږي.
دا ډېر یوازې ځان په یوه ځانګړې مچو کې ګډون لري. په دې مچو کې زموږ خوله پر ممتاز ځای بدلېږي، له ځان دفاع هېرېږي او ځان بل ته سپارو، یو مخ بې دفاع او د نورو په لاس کې یو.
مچول له ارګاسم یا ارضا د لا ډېرې هیجاني تجربې زېری کوي؛ هغه هم د یوازیتوب له احساس ځان خلاصول.
له بل کس سره شونډې پر شونډو کېدلو سره د هغه او ځان ترمنځ خپلې پولې له منځه وړو. په دغه حالت کې زموږ شونډې او ژبه د یو ډېر مهم باطني بدلون خبره کوي؛ «تا غواړم دومره ډېر دې غواړم چې بې دفاع ځان در سپارم.»
د مچولو په اخر کې جنسي هیجان هماغه د ځان د ژور یوازیتوب احساس دی چې په خورا قوت او د لندمهال لپاره ارامېدل غواړي.
په افغانستان کې د داعش یا اسلامي دولت خراسان ډله څوک او څنګه رامنځته شوه؟ دغې ډلې د ترهګریز تکامل کوم پړاوونه وهلي؟ طالبانو ته داعش خطر او که فرصت؟ دا او دې ته د ورته پوښتنو ځوابونه په دغه تاریخي- تشریحي لیک کې لوستلی شئ.
څه موده وړاندې په افغانستان کې د اسلامي دولت – خراسان په موجودیت او افغانستان ته د داعش ډلې د مشرانو په راتګ او نه راتګ د ایران او طالبانو تر منځ ناندرې پیل شوي. داعش د ایران، چین او روسیې لپاره هغه احتمالي خطر و/دی چې په ۲۰۱۵ ز کال کې یې د دغو هېوادونو اړیکې له طالبانو سره نېږدې کړې.
طالبان بیا دا نه مني، چې ګواکې د داعش مشران دې افغانستان ته راغلي وي او ادعا کوي، چې دا یوازې یوه ویره او پروپاګند دی. د افغانستان په څېر په یوې ستراتېژیکه سیمه کې د طالبانو بیا واکمنېدل، له غربي بلاک سره د روسیې، چین او ایران مستقیم تقابل او د افغانستان سرحدي سیمو ته د داعش د مشرانو راتګ هغه څه دي، چې د سیمې د لوبې رنګ بدلولی شي او د طالبانو پر وړاندې د ایران، چین او روسیې نیت هم اغېزمنولی شي.
په اورکزیو، تیرا، کونړ او د ننګرهار په غرییزو سیمو لکه: سونګړۍ او دور بابا کې د اسلامي دولت- خراسان د ډلې پټنځایونه او روزنیز مرکزونه د دغې ډلې د بیا انسجام په معنا ده. دا پټنځایونه د طالبانو د کورنیو چارو وزارت هم د یوه مکتوب په تر لاسه کولو تایید کړي او هم یې د حج له مراسمو بېرته راګرځېدونکو طالبانو ته په مراسمو کې د دوی له برېدونو ویره ښودلې وه.
همدا راز نړۍوالې سولې او امنیت ته د داعش له خوا ګواښ او ورسره د مبارزې په اړه د ملګرو ملتونو د سرمنشي په ۱۷م راپور کې امنیت شورا ته ویل شوي، چې په افغانستان کې د داعش – خراسان ډله مخ په پیاوړې کېدو ده، چې له امله یې په افغانستان کې وضعیت لا پیچلی شوی او دا چاره نړۍ ته یو لوی ګواښ دی.
په راپور کې راغلي، چې د داعش – خراسان له خوا په بلخ، بدخشان، بغلان او یو شمېر نورو سیمو کې د طالبانو پر لوړو پوړو چارواکو بریدونه د دې ګواهي ورکوي، چې د دغې ډلې عملیاتي وړتیاوې او مورال لوړ شوی، هماهنګي یې زیاته شوې او د جلب و جذب پروسه یې غښتلې شوې ده.
راپور زیاتوي، چې د داعش – خراسان ډلې د وسلوالو او د کورنیو د غړو شمېر له ۴۰۰۰څخه تر ۶۰۰۰ کسانو پورې رسېږي او دغې ډلې په افغانستان کې د ختیځ ترکستان له اسلامي غورځنګ سره اړیکې رغولې، چې دواړو ډلو مشترک جنګي تبلیغاتي پوسټرونه هم خپار کړي دي.
راپور وايي، چې داسې معلومات هم شته چې له مخې یې دا جوتیږي چې د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ غړو له داعش – خراسان ډلې سره په عملیاتو کې ونډه اخیستې ده.
راپور زیاته کړې، چې د هند په نیمه وچه کې د القاعده یو شمېر غړي هم لېوالتیا لري، چې د داعش له ډلې سره مرسته وکړي.
دا چې کوم غړي او څه ډول مرسته؟ په دې اړه په راپور کې توضیحات نه دي ورکړل شوي.
افغانستان او د اسلامي دولت - خراسان ډله:
د ۲۰۱۴ ز کال ټاکنیزې هلې ځلې او نانندرۍ روانې وې، چې د افغانستان ملي امنیت ولسمشر کرزي ته په یوه پټ راپور کې د افغانستان په ختیځ او د ډېورنډ له پولې هاغه غاړې ته د داعش د انسجام راپور ورکړ. په راپور کې راغلي وو، چې په تیرا، اورکزیو ایجنسۍ او مومندو کې یې د داعش ځینې تحرکات حس کړي دي. د دوی د راپور په اساس د دغې ډلې احتمالي مشري مولوي عبدالحق محمدي چې په ابودردا (وروسته د ابودردا په اړه راپور نادرست ثابت شو) مشهور دی کوي. په راپور کې دا هم ذکر شوي وو، چې دغه انسجام د ای ایس ای په غېرمستقیم استخباراتي ملاتړ ترسره کیږي.
د ۲۰۱۴ز کال په نومبر میاشت کې ملي امنیت ولسمشرۍ ماڼۍ ته د داعش په اړه په یوه بل راپور کې زیاته کړې وه، چې داعش یو هیئت د پښتونخوا قبایلي او د افغانستان د ډېورنډ پولو ته نېږدې استولی او هلته یې د خپلو سیمه ییزو همکارانو په ملاتړ یوه کوچنۍ جهادي- سلفي ډله د داعش – خراسان په نوم جوړه کړې ده. په راپور کې ویل شوي وو، چې ملا عبدالروف چې پخوا د طالبانو د نظامي کمېسیون مرستیال او د هلمند نظامي مسوول و؛ تازه له داعش سره د اړیکو په تور طالبانو له دندې لرې کړی.
په راپور کې د افغانستان په ختیځ کې له داعش سره د همکارۍ له امله د پخواني طالب عبدالرحیم مسلم دوست یادونه هم شوې وه، د راپور له لوستلو وروسته ولسمشر کرزی د دغه راپور په اړه څه نه وايي او پرېږدي یې چې د هغه نوی ځای ناستی یې په اړه تصمیم ونیسي. پوره دوه اونۍ وروسته یې پر ځای ډاکتر محمد اشرف غني لوړه کوي او د امنیتي ادارو له مشرانو سره په لومړۍ غونډه کې د داعش له خبر سره مخامخ کیږي. په دې غونډه کې ولسمشر د لا زیاتو معلوماتو او اسنادو غوښتنه کوي.
تر دغه وخته د داعش خراسان ډلې په رسمي ډول د خپل فعالیت اعلان نه و کړی او د ډلې ټولې چارې د ډېورنډ پر پوله خپلسرې او ځینې یې د داعش د مرکزي شورا له خوا رهبري کېدې. د ۲۰۱۵ز کال د جنوري په میاشت کې داعش د ډېورنډ پر پولې د اسلامي دولت د خراسان ولایت په نوم د موجودیت اعلان او د داعش له مشر ابوبکر البغدادي سره بعیت وکړ. دا خبر نه یوازې دا چې د افغانستان حکومت او طالبانو ته هېښوونکی و؛ بلکې ایران، چین او روسیې ته هم په سیمه کې د یوه نوي راتلونکي خطر زنګ و.
د دوی په ډله کې اکثره سلفي باوره پخواني طالبان، سرسخته سلفي ملایان، د اورکزیو د ټي تي پي یو شمېر پخواني غړي، چیچنايي، ازبیک، کُرد، ترکمن او یو شمېر تاجېک جنګیالي شامل شول او په خپلو لومړیو تبلیغاتو کې یې شعیه باوره کافر وبلل او د ایران پر ضد یې د جهاد غږ وکړ؛ دوی دا هم وویل چې دوی د هېوادونو تر منځ اوسنیو پولو ته ژمن نه دي او غواړي د خراسان ولایت چې د اسلامي دولت یوه برخه ده راژوندی کړي.
په داعش کې د پاکستاني استخباراتي کړیو د دخالت په اړه له کره راپورونو وروسته د افغانستان حکومت هم هڅه وکړه، چې د داعش – خراسان په ډله کې ځان دخیل او له دغې استخباراتي لوبې باخبره واوسي. د ۲۰۱۵ ز کال په لومړۍ نیمايي کې یې درې کوچنۍ خپلسرې ډلې د اسلامي دولت د خراسان د ولایت د ساتونکو په نوم جوړې کړې، د یوې ډلې مشري یې د افغانستان حکومت ته تسلیم شوي طالب قوماندان ملا بهادر کوله چې د ډېورنډ له پولې دې غاړې یې پر فعالیت پیل وکړ.
هغه وخت د حکومت یوه موخه دا وه، چې دا خپلسرې ډلې به په یو نه یو شکل له اصلي هستې سره اړیکه پېدا کړي، تر څو د داعش په نوې څپه کې د پاکستان رول کمزوری او خپل غښتلی کړي. دویم هدف یې دا و، چې که په سرحدي سیمو کې د اسلامي دولت خراسان ډله پرمختګ کوي؛ د طالبانو په ځپلو کې به د افغانستان له حکومت سره مرسته کوي. مګر دا مداخله تر ډېره ونه غځېده او تر ۲۰۱۶ز کال پورې د افغانستان د حکومت له لورې جوړې شوې درې واړه ډلې یو پر بل پسې له منځه لاړې او ټول غړي یې په مرموز او مخامخ جګړو کې ووژل شول.
داعش ننګرهار د خپل مرکز په حیث وټاکه او د شینوارو په اچین، نازیان، هسکه مېنه، سپین غر او دور بابا ولسوالیو کې یې خپلې ریښې غښتلې کړې، چې د افغانستان له حکومت او طالبانو سره د څو کلونو جګړې وروسته یې دغه سیمې بېرته پرېښوې او له ډېورنډ واوښتل.
د اسلامي دولت – خراسان د تمویل سرچینې:
د اسلامي دولت د خراسان د څانګې بنسټګر عبدالرحیم مسلم دوست چې د پښتو ژبې یو لیکوال، څېړونکی او د څو کتابونو مصنف هم دی؛ لومړنی افغان و، چې له ابوبکر البغدادي څخه یې خپل ملاتړ اعلان کړ. نوموړی د اسلامي دولت د خراسان د څانګې له مهمو اشخاصو ګڼل کېږي چې په ۲۰۲۲ ز کال کې طالبانو ته تسلیم شو. هغه په خپلو خبرو کې د پاکستان پوځ او ای ایس ای په دې تورن کړل چې داعش د لومړني مشر حافظ سعید خان په ګډون یې یو شمېر جنګیالیو ته پېسې ورکولې.
مسلم دوست د درېیو پاکستاني پوځیانو جنرال اشفاق، ډګروال عارف او میجر عامر نومونه هم اخیستي او ویلي یې دي، چې دغو درېیو کسانو د اسلامي دولت – خراسان لومړني والي ته پېسې ورکولې.
کټ مټ دې ته ورته خبره د افغانستان د ملي امنیت په هغه پټ راپور کې ولسمشر محمد اشرف غني تهد ۲۰۱۵ ز کال په فېبروري کې شوې وه. ولسمشر غني ملي امنیت په یوې ډي وي ډي کې اسناد او شواهد هم ورکړل شوي وو. پاکستان ته له ولسمشر غني سره د مل پلاوي یوه لوړ پوړي غړي راته دا تایید کړه، چې ولسمشر په دغه سفر کې هغه اسناد د پوځ له مشر سره شریک کړل چې ښودله یې چې پاکستان د داعش په تمویل او تجهیز کې پوره ونډه لري.
په ۲۰۱۴ ز کال کې پخواني ولسمشر حامد کرزي د چین په شانګهای کې د اسیایي هېوادونو ترمنځ د متقابلو همکاریو او اعتماد جوړولو د سازمان د مشرانو د غونډې په حاشیه کې د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره ولیدل او ولسمشر پوتین د داعش په اړه د روسیې اندېښنه له ولسمشر کرزي سره شریکه کړه.
په هیئت کې مل یوه لوړپوړي چارواکي راته تایید کړه، چې پخواني ولسمشر کرزي ته ولسمشر پوتین ته وویل چې بهرنۍ کړۍ او په ځانګړي ډول امریکا غواړي، چې په سیمه کې یوه نوې تروریستي لوبه پیل کړي او د دغې لوبې پیل د داعش رامنځته کول دي، چې موږ یې په کلکه مخالف او اندېښمن کړي یو. کټ مټ دې ته ورته اندېښنه چینايي چارواکو هم له پخواني ولسمشر حامد کرزي سره شریکه کړې وه.
په ۲۰۱۶ ز کال کېولسمشر پوتین یو ځل بیا په افغانستان کې د داعش د پرمختګ په اړه اندېښنه وښوده او امریکا یې په یوې څنګزنې اشارې د داعش تمویلوونکې یاده کړه.
د ایران له مذهبي مشر نیولې، تر ولسمشر او بیا د بهرنیو چارو وزیر په وار – وار دا خبره کړې، چې د داعش خراسان ډله د امریکا له خوا تمویلیږي.
د امریکا پخواني ولسمشر ټرمپ د لومړنۍ دورې په یوې ټاکنیزې غونډې کې وویل، چې هیلري کلنټن او ولسمشر بارک اوباما د داعش جوړوونکي دي، مګر د امریکا ګڼې رسمي سرچینې وايي، چې داعش او د اسلامي دولت خراسان څانګه په ایران، افغانستان او پاکستان کې د مخدره توکو د قاچاق او یو شمېر عرب سوداګرو په مالي مرسته پر مخ ځي.
د ۲۰۱۷ ز کال د سپټمبر په ۱۷ مه نېټه د افغانستان ملي امنیت د کابل په شهزاده سرای کې رحمان ګل چې پټ نوم یې ابوذر و؛ د شپږ لکه ډالر او څلور میلیونه افغانیو سره ونیو. د ملي امنیت د هغه وخت د راپور په اساس نوموړي د ایران له قم څخه کوېټې، له کوېټې څخه کندهار، له کندهار څخه کابل او له کابل څخه ننګرهار ته د داعش جنګیالیو لپاره پېسې انتقالولې.
د ۲۰۱۷ ز کال په نومبر میاشت کې د ننګرهار په غازي امان الله خان مېنه کې عبدالروف چې دویم نوم یې شجاع الحربي و؛ له یو نیم لک ډالرو سره ونیول شو، نوموړي په خپلو اعترافاتو کې دا ومنله چې د داعش ډلې لپاره یې پېسې د پښتنونخوا له تهکال سیمې څخه ننګرهار ته انتقالولې.
د اسلامي دولت د خراسان ولایت رهبران:
عبدالروف خادم:
ملا عبدالروف خادم د داعش د افغانستان د برخې لومړنی غېر رسمي مسوول و او وروسته بیا مرستیال وټاکل شو، نوموړی د هلمند د کجکي ولسوالۍ اوسېدونکی او د طالبانو په لومړۍ دوره کې د مرکزي قول اردو د قوماندان، د هرات د قول اردو قوماندان او د طالبانو د سقوط پر مهال په کندوز کې د پوځي غونډ قوماندان و. د موقتې ادارې په راتګ سره ونیول شو او اوه کاله یې د ګوانتنامو په زندان کې تېر کړل.
ورپسې کابل ته راغی او له څه مودې وروسته کوېټې ته لاړ او هلته د طالبانو د نظامي کمېسیون مرستیال وټاکل شو، وروسته بیا د هلمند او څو نورو ولایاتو د طالبانو د نظامي مسوول په توګه وټاکل شو او له هغې وروسته له دندې لرې کړی شو، نوموړي له طالبانو لار جدا کړه او په ۱۳۹۳ ل کال یې له البغدادي سره بعیت وکړ او ځان یې په افغانستان کې د داعش نماینده معرفي کړ. څو میاشتې وروسته د هلمند په کجکي کې د امریکايي بې پېلوټه الوتکې په برید کې له خپلو ملګرو سره ووژل شو.
حافظ سعید خان:
د اسلامي دولت د خراسان د ډلې اکثره مشران پښتانه دي او د لرې او برې پښتونخوا پورې تړاو لري. که څه هم په لومړي ځل عبدالرحیم مسلم دوست له ابوبکر البغدادي څخه ملاتړ وکړ، ورپسې عبدالروف خادم خو د خراسان د ډلې لومړنی رسمي مشر حافظ سعید خان و، چې په پاکستان کې یو له سر سختو سلفي ملایانو ګڼل کېده. هغه د ډېورنډ پر دواړو غاړو له سلفيانو سره ژورې اړیکې لرلې او دی وتوانېد چې په ډېر لږ وخت کې خپله جنګي ډله منسجمه او خپلې حملې پیل کړي.
حافظ سعید د خپلې ډلې د تبلیغ لپاره درې اف ایم راډیوګانې جوړې کړې، چې په ننګرهار،اورکزیو ایجنسۍ او تیرا کې یې خپرونې کولې. حافظ سعید خان به له همدغو راډیوګانو د اسلامي دولت د خراسان د ډلې د مشر په توګه خلکو ته ویناوې کولې.
نوموړی د ۲۰۱۶ ز کال د جولايي په میاشت کې د ننګرهار ولایت په اچین ولسوالۍ کې له خپلو نورو جنګیالیو سره یو ځای د بې پېلوټه الوتکې په برید کې ووژل شو.
شیخ عبدالحسیب لوګری:
نوموړی د حافظ سعید خان پر ژوند د هغه د مشاور او د هدفي بریدونو د قوماندان په توګه دنده سرته رسوله، که څه هم په داخلي حلقه کې یې یو شمېر مخالفتونه لرل؛ خو د حافظ سعید خان له وژنې وروسته یې خپل ځان د دغې ډلې رهبر او د خراسان ولایت د والي په توګه اعلان کړ.
نوموړی په کابل کې د سردار داود خان پر روغتون د برید طراح هم ګڼل کېده او د ننګرهار په ګڼو سیمو کې یې د خپل فعالیت ساحه پراخه کړې وه. دی له حافظ سعید خان څخه نهه میاشتې وروسته په ۲۰۱۷ز کال په اپریل کې په ننګرهار کې له خپلو ۳۵ ملګرو سره ووژل شو.
عبدالرحمان غالب:
که څه هم د عبدالرحمان غالب په مشرۍ د اسلامي دولت د خراسان په ډله کې شدید جنجالونه رامنځته شول، ځکه د شیخ عبدالحسیب لوګري نېږدې دوستانو سلطان عزیز عزام د دغې ډلې د نوي رهبر په توګه ومانه خو د ۲۰۱۷ ز کال د جون په میاشت کې د عبدالرحمان غالب او سلطان عزیز عزام د ډلو تر منځ د ننګرهار د کوټ ولسوالۍ په سونګړۍ کې مذاکرات وشول او په پایله کې یې عبدالرحمان غالب چې اصلاً اورکزی او سرسختی سلفي و؛ د دغې ډلې د مشر په توګه وټکل شو. نوموړی هم د بې پېلوټه الوتکې په برید کې ووژل شو.
مولوي ضیاءالحق( ابوعمر خراساني/ابو خالد عمر خراساني):
د غالب له وژنې وروسته عمر خراساني د دغې ډلې د مشر په توګه اعلان شو، نوموړی د کونړ ولایت د څوکۍ ولسوالۍ اوسېدونکی او یو له سرسختو سلفي ملایانو ګڼل کېده. که څه هم د ده په مشرۍ د ډلې تر منځ داخلي اختلافات یو څه زیات شول؛ خو د دغې ډلې په بریدونو کې کمی رانه غی. نوموړی له نېږدې اولس میاشتو مشرۍ وروسته د داعش مرکزي مشرتابه د خراسان ولایت له مشرۍ لېرې کړ، مګر د نوموړي تړاو له اسلامي دولت ډلې سره ونه شلېده.
نوموړی په ۲۰۲۰ز کال کې د افغانستان د اسلامي جمهوري دولت د ملي امنیت له خوا ونیول شو او د ۲۰۲۱ ز کال د اګسټ میاشتې په ۱۵مه نېټه چې کله طالبانو کابل ونیو، نوموړی یې د ملي امنیت په یوه زندان کې وواژه او د اګسټ په ۱۶مه یې په کونړ کې د جنازې مراسم ترسره شول.
مولوي عبدالله/ اسلم فاروقي:
مولوي عبدالله د خېبر پښتونخوا د اورکزیو اوسېدونکی او په قام اورکزی و. نوموړی د لشکرطبیه پخوانی غړی او له ټي ټي پي سره یې نېږدې اړیکې لرلې. هغه په ۲۰۱۹ ز کال اپریل کې د اسلامي دولت د خراسان د څانګې د مشر په توګه وټاکل شو. اسلم فاروقي د داعش د مشر په توګه د پاکستان تر کنټرول لاندې په قبایلي سیمو کې پراخ فعالیت لاره او له ټي ټي پي سره یې نېږدې همکاري هم کړې وه.
هغه په ۲۰۲۱ ز کال کې د افغانستان د ملي امنیت له خوا ونیول شو او هغه مهال یې پاکستان دوی ته د سپارلو غوښتنه هم کړې وه؛ مګر د افغانستان حکومت د طالب زنداني مشرانو په بدل کې د ورکولو شرط وړاندې کړې وه.
ثناءالله غفاري:
د اسلم فاروقي له نیول کېدو وروسته په ۲۰۲۰ ز کال کې د اسلامي دولت خراسان څانګې اعلان وکړ، چې نوی مشر یې ثناءالله غفاري دی. غفاري چې په شهاب المهاجر هم مشهور و، د کابل د شکردرې ولسوالۍ اوسېدونکی دی. د امریکا د ویسټ پواینټ د راپور په اساس د نوموړي کورنۍ د حزب اسلامي غړیتوب لاره او دی د کابل پوهنتون استاد و. هغه په تاجکستان، ایران او ازبکستان کې د یو شمېر حملو مشري هم کړې ده.
نوموړی د سلفي مکتب له فکري لارښوونکي ابوعبیدالله متوکل سره نېږدې اړیکې لرلې او پر متوکل هم تور و، چې دی د اسلامي دولت خراسان ډلې ملاتړی دی. د ۲۰۲۳ ز کال د جون په ۹مه پاکستاني چارواکو او طالبانو دا تایید کړه چې په کونړ کې یې شهاب المهاجر له خپلو شپږو ملګرو سره وژلی دی. تر دې دمه د اسلامي دولت خراسان څانګې د خپل مشر د وژل کېدو په اړه څه نه دي ویلي او نه یې هم د نوي مشر یادونه کړې.
داعش طالبانو ته ګواښ که فرصت؟
د اسلامي دولت د خراسان څانګې د جنګیالیو لویه برخه سلفي پاله طالب جنګیالي جوړوي او د دغې ډلې د جوړېدو په لومړي پړاو کې ګڼ هغه جنګیالي ورسره یو ځای شول، چې له طالبانو ناخوښه وو. د طالبانو تر منځ د داعش په ملاتړ او خلاف ګڼ کړکېچونه هم رامنځته شوي؛ ښه بېلګه یې د ۲۰۱۵ ز کال د نومبر میاشتې په زابل کې د ملا اختر محمد او ملا منصور دادالله د پلویانو تر منځ جګړه وه.
د اسلامي دولت د خراسان څانګې چیچنايي، ازبېک او تاجېک جنګیالي له ملا منصور دادالله سره ودرېدل او د ملا اختر محمد له ډلې سره یې جګړه وکړه. په دغه جګړه کې د منصور دادالله ډلې ماته وخوړه او ګڼ جنګیالي يې له داعش سره په صف کې ودرېدل.
په ۲۰۱۵ ز کال کې د اسلامي دولت د خراسان د ولایت اعلان د طالبانو لپاره یو ښه فرصت و، چې له امله یې د سیمې هېوادونو سره خپلې اړیکې ورغولې او دغه چاره د دې سبب شوه، چې په جنګي لیکو کې هم پرمختګ وکړي.
د سیمې له هېوادونو سره د طالبانو د اړیکو بیا رغېدل:
که څه هم طالبانو ته د دغې کړکېچ مدیریت ستونزمن وو؛ مګر د داعش موجودیت یې له ایران،روسیې او چین سره د اړیکو په بیا رغولو کې ګټور ثابت شو. پرته له شکه چې په سیمه کې د داعش پراختیا د ایران، چین او روسیې امنیت ګواښه او له طالبانو سره د یوه مشترک دښمن د پېدا کېدا له امله ایراني، روسي او چینايي استخباراتو له طالبانو سره مستقیمې او غېر اړیکې غښتلې کړې چې دا چاره د افغانستان د حکومت د شدیدو انتقادونو سبب شوه.
دا پټې او ښکاره لیدنې په پاکستان، ایران او روسیې کې پیل شوې؛ د رپوټونو له مخې د طالبانو مشر ملا اختر محمد منصور په ۲۰۱۶ ز ایران ته له درېیم سفر وروسته د پاکستان په بلوچستان کې د امریکايي بې پېلوټه الوتکې په برید کې ووژل شو. له دې وروسته له ایران سره د طالبانو د مشرانو تګ راتګ زیات شو، په ۲۰۱۵ ز کال کې په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر یو لوړ پوړي چارواکي ایران ته سفر وکړ او هلته یې د دواړو غاړو د نورو مهمو مسالو ترڅنګ؛ په افغانستان کې د اسلامي دولت ډلې د مخنیوي پر لارو چارو هم خبرې وکړې.
د کندهار پخواني امنیه قوماندان جنرال عبدالرازق په ۲۰۱۷ ز کال کې له رسنیو سره په خبرو کې ویلي وو، چې د ملا محمد عمر زوی ملا یعقوب دوه ځله روسیې ته سفر کړی او په دې سفر کې یې د اسلامي دولت د خراسان څانګې د ځپلو په موخه له روسیې څخه د وسلو او مهماتو غوښتنه کړې او روسي اړخ هم خپلې مرستې پیل کړي دي.
په ورته وخت کې چینايي اړخ هم د پاکستان په مرسته له مولوي کبیر سره په پېښور کې لیدنې پیل کړې او افغانستان د ملي امنیت د شورا د هغه معلوماتي او تحلیلي راپور پر بنسټ، چې ولسمشر غني ته یې چمتو کړی و، په ۲۰۱۶ ز کال په مارچ میاشت کې د اسلامي دولت د ځپلو په موخه چین له طالبانو سره مستقیمه همکاري پیل کړه.
له ۲۰۱۵ ز کاله را په دېخوا د سیمې له هېوادونو سره د طالبانو اړیکې بېرته په رغېدو شوې او له دغه فرصته په ګټې اخیستنې یې په جنګي لیکو کې خورا ډېر پرمختګ وکړ.
واکمنو طالبانو ته ورپېښ ګواښ:
د طالبانو له واک ته رسېدو سره سم، د اسلامي دولت د خراسان د څانګې یو شمېر هغه غړي، چې د اسلامي جمهوري دولت له خوا نیول شوي وو؛ د ملي امنیت په زندانونو کې ووژل شول او ځینې یې له زندانونو خلاص شول. په ننګرهار، کونړ، کابل او یو شمېر نورو سیمو کې هغه سلفي ملایان، چې د اسلامي دولت د خراسان څانګې په ملاتړ تورن وو؛ په مرموز ډول ووژل شول او ځینې نور یې تېښتې ته مجبور کړی شول.
له ۲۰۱۵ ز کال څخه تر ۲۰۲۱ ز کاله پورې د سیمې له هېوادونو سره د طالبانو د اړیکو د ښه کېدا یو غښتلی دلیل د اسلامي دولت د ډلې پراختیا وه؛ مګر اوس طالبان یوه بل پړاو ته داخل شوي، د قطر او پاکستان په ملاتړ په لویه کې د امریکايي بلاک پالیسي تعقیبول او له امریکا سره په ښکاره دښمني مګر په پټه دوستۍ د سیمې هېوادونه په ځانګړي ډول؛ روسیه، چین او ایران اندېښمن کړي.
که څه هم د طالبانو په راتګ دغو هېوادونو ته له داعشه لومړنی ګواښ کمېدونکی برېښي؛ مګر په حقیقت کې د دوی هغه غوښتنه چې له سیمې د امریکا د لاسونو لنډول وو، نه ده تر لاسه شوې. دا وخت په افغانستان کې د اسلامي دولت د اهدافو د ترسراوي او پراختیا لپاره ښه بیستر شته او هڅه روانه ده، چې د اسلامي دولت جنګیالي د یو بل چتر او نوم لاندې خپل جنګي ماموریت مخې ته یوسي. نېږدې اوه زره بهرني جنګیالي په افغانستان کې موجود دي،په دومره لوی تعداد د بهرنیو جنګیالیو شتون او د طالبانو له خوا د ځینو ډلو محدودول د دې سبب کېدی شي، چې د اسلامي دولت د مېشتو نېږدې د ۴۰۰۰زره جنګیالیو سره د اړیکو ساحه پراخه شي.
په اوس وخت کې د طالبانو پر وړاندې غښتلی وسلوال مخالفت نه شته او یوازینۍ ډله چې په دې وروستیو کې یې طالبان هدف ګرځولي، هغه د اسلامي دولت د خراسان ډله ده. د طالبانو د زور ازمایئ، د هر څه یرغمل نیولو او تشدیدي اعمالو په نتیجه کې ورځ تر بلې پخواني پوځیان او په ځانګړي ډول د شمال ولسونه خفه کیږي؛ ګڼو پخوانیو پوځیانو خپلې سیمې پرېښي؛ بېکاري، فقر او د طالبانو له خوا د دوی ځورول یې دې ته اړ باسي، چې په یو نه یو شکل له مخالفو جنګي ډلو سره همغږي شي. دغې چارې د طالبانو پر وړاندې د بېلابېلو سیاسي او جنګي جبهو د پرانیستل کېدو لارې خلاصې کړي دي او دا چاره د اسلامي دولت خراسان ډلې ته د پراختیا زمینه برابروي.
که څه هم د اسلامي دولت د خراسان ډله په دې وروستیو کې ځپل شوې او د دوی د وروستي مشر المهاجر په وروستي غږیز پیغام کې هم داسې ښکاري چې تر فشار لاندې دي، مګر په ورته وخت کې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د هغه مکتوب په اساس چې د ننګرهار له ولایت څخه یې تر لاسه کړی و؛ تایید کړې چې په تيرا او اورکزیو کې د اسلامي دولت د خراسان ډلې روزنیز کمپونه موجود دي. د ملګرو ملتونو د امنیت شورا راپورونو له مخې یو شمېر پخواني پوځیان هم ورسره یو ځای شوي دي. نو پس د ایران هغه ادعا چې د داعش یو شمېر مشران افغانستان ته راغلي یو څه د تامل وړ دی.
د طالبانو لپاره یو بل خطر بیا د مقاومت او ازادۍ جبهې دي، چې د اسلامي دولت خراسان ډلې غړي په ډېرې اسانۍ سره کولی شي، چې د دغو جبهو تر نوم لاندې د طالبانو پر وړاندې تر هغه وخته وجنګیږي تر څو چې یې یوه ځانګړې جغرافیه نه وي تر لاسه کړې. که څه هم دغه جبهې به د ایران او روسیې له ویرې په ښکاره ډول دوی ته اجازه ورنه کړي، چې د دوی د جبهې تر چتر لاندې د اسلامي دولت ډله طالبان وګواښي مګر هوار شوی بیستر او له جبهو سره له کمو امکاناتو داسې برېښي، چې دا چاره به په پټه د دغو جبهو تر چتر لاندې ترسره شي.
همدا راز د چین ډار د شرقی ترکستان د جنګیالیو په باب ورځ تر بلې ډېرېدونکی او هېښوونکی دی،له دغو جنګیالیو سره د طالبانو سخت برخورد او پرېکون د دې سبب کیږي، چې د اسلامي دولت ډلې او د شرقي ترکستان د جنګیالیو اړیکې پیاوړې شي. د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په راپور کې هم راغلي چې د داعش او شرقي ترکستان د جنګیالیو تر منځ اړیکې پیاوړې شوي دي. په ورته وخت کې د چیچین له جنګیالیو سره د اسلامي دولت د جنګیالیو اړیکې پخوانۍ سابقه لري او دغې سابقې ته په کتو او پر دغو جنګیالیو د جنګي زون محدودېدل به یو ځل بیا د اسلامي دولت د ډلې او چیچین جنګیالیو اړیکې پیاوړې کړي.
په شمال کې د ځایي اپراتیفي سرچینو په حواله؛ دغه جوړښتونه او د ډلو ضم کېدل ورځ تر بلې مخ په پیاوړي کېدو دي. که چېرې د طالبانو پر وړاندې دا ډول جبهې پیاوړې کيږي پرته شکه دوی د ډانګ او پړانګ تر منځ نښلي.
یا به امریکا پالي او یا به له روسي بلاک سره ډغرې وهي!؟
وروستۍ مساله دا چې د طالبانو پر وړاندې د سیمې د هېوادونو پخواني نیت هم تغیر کړی، ځکه ایران، چین او روسیې اوس حس کړې چې طالبان په غېر مستقیم ډول د امریکايي بلاک پلوي او د سیمې له هېوادونو سره یې انډول نه شي ساتلی. که چېرې دا فکر ورځ تر بلې لا پیاوړی شي، حتمي ده چې د سیمې هېوادونه به د یوې بدیلې لارې په ملاتړ فکر کوي.