د بایډن اداره امریکایانو ته: ایران کې زنداني شوي امریکایان خوشې شول، ایران ته مه ځئ

هغه د دغې لارې سوداګریز اهمیت د سویز(سویس) کانال سره پرتله کړ.

د انټرفاکس خبري اژانس د راپور له مخې؛ میشوستین د دوشنبې په ورځ له خپل ازبک سیال سره په کتنه کې وویل، چې د دغو سوداګریزو لارو پراختیا د شمال او جنوب د نړۍوال سوداګریز دهلېز د پراختیا پر لور یو ګام دی. په دې دهلېز کې هند، ایران، اذربایجان، روسیه، منځنۍ اسیا او اروپا شامل دي.

میشوستین وویل؛ دوی چمتو دي چې په دې چوکاټ کې د افغانستان او جنوبي اسیا په ګډون د یورو- اسیا په سیمه کې د سوداګریزو لارو پر پراختیا تمرکز وکړي.

دغه روسي چارواکي ویلي، چې له ازبکستان سره د اورګاډي پټلۍ په برخه کې د همکارۍ د پراخ پلان جوړول او د دغه هېواد د هوايي تاسیساتو پیاوړي کول د روسیې له مهمو موخو څخه دي.

د اوکراین د جګړې له پیل سره روسیه د لویدیځ تر سختو بندیزونو لاندې ده او له اروپا سره یې سوداګري کمزورې شوې ده. مسکو پلان لري، چې د سیمې له هېوادونو سره د سوداګریزو اړیکو په پراختیا سره د لویدیځ د بندیزونو له امله رامنځته شوي فشارونه کم کړي.

د ازبکستان صدراعظم عبدالله اریپوف په منځنۍ اسیا کې د سوداګرۍ په لارو چارو کې د پانګونې لپاره د روسیې د لېوالتیا هرکلی کړی دی.

د انټرفکس په وینا؛ اریپوف وویل: "موږ لېواله یو، چې د بیلاروس، روسیې، قزاقستان، ازبکستان، افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګریزو توکو په دهلېز کې شامل شو."

هغه زیاته کړه: "د دې پلان یو له مهمو اړخونو څخه د افغانستان د ټرانس کوریډور په نوم د اورګاډي پټلۍ جوړول دي."

د طالبانو یوه پلاوي د سرطان په میاشت کې پاکستان ته سفر وکړ او د دغې پټلۍ د تخنیکي بیا کتنې تړون یې لاسلیک کړ.

د افغانستان، پاکستان او ازبکستان ترمنځ د اورګاډي د پټلۍ د جوړولو پلان په ۲۰۱۸ کال کې د یوې اقتصادي لویې لارې د جوړولو په هدف وړاندې شو، چې منځنۍ اسیا به د هند سمندر له اوبو سره ونښلوي؛ خو د دواړو هېوادونو ترمنځ له ګڼو غونډو سره- سره د درې واړو هېوادونو د ریل پټلۍ چارواکو ویلي، چې تر اوسه یې تخنیکي مطالعات نه دي پیل شوي.

د دغې پټلۍ د جوړولو لګښت څه باندې څلور نیم میلیارده ډالره اټکل شوی او اوږدوالی به یې ۵۷۳ کیلومتره وي.

دا ریل پټلۍ له ترمز څخه پیل او له مزارشریف او کابل ښارونو څخه تر تېرېدو وروسته د پاکستان پېښور ته رسېږي.

دغه سازمان د دوشنبې په ورځ (د وږي ۲۷مه) په یوه اعلامیه کې د نجونو پر زده کړو د بندیز د پای ته رسولو غوښتنه وکړه.

د بښنې نړۍوال سازمان په خپله اعلامیه کې زیاتوي، چې د نجونو پر زده کړو له بندیز دوه کاله وروسته افغانستان د «نه جبرانېدونکې تباهۍ» پر څنډه ولاړ دی.

د بښنې نړۍوال سازمان ویلي، چې طالبانو نه یوازې د افغانانو؛ په ځانګړې توګه د ښځو د حقونو د خوندیتوب په اړه خپلې ژمنې ماتې کړې، بلکې "د تاوتریخوالي لړۍ یې بیا پیل کړې او په بشپړ معافیت سره یې له بشري حقونو سرغړونې کړې دي."

د دغه سازمان د اعلامیې له مخې؛ دا مهال په افغانستان کې "بشري حقونه په هره برخه کې تر برید لاندې دي او باید یې مخه ونیول شي”.

دغه سازمان په خپله اعلامیه کې پر طالبانو غږ کړی، چې د ښځو او نجونو ټول حقونه چې په هر عمر کې زده کړو ته د هغوی د لاسرسي حق هم پکې شامل دی؛ تضمین کړي او د ښوونځیو دروازې دې سمدستي پرانیزي او مېرمنې دې بېرته کار کولو ته پرېږدي.

دغه سازمان همداراز ټینګار کړی، چې طالبان باید د بیان او ټولینزې ازادۍ حق تضمین کړي. د بشري حقونو دغه نړۍوال سازمان هم د ښځينه خبريالانو او لاريون کوونکو د تښتولو، خپلسرو نيولو او وهلو ټکولو د بندېدا غوښتنه کړې ده.

د بښنې نړۍوال سازمان په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې طالبانو په سیستماتیک ډول د بشري حقونو د ساتنې ټول مهم بنسټونه منحل کړي او د بیان ازادي، عادلانه محاکم او نور بشري حقونه یې تر پښو لاندې کړي دي.

د دغې اعلامیې له مخې؛ په تېرو دوو کلونو کې په افغانستان کې د نجونو او ښځو له بنسټیزو حقونو څخه سرغړونه شوې او زرګونه افغانان په خپلسري ډول نیول شوي، شکنجه شوي، ورک شوي او حتا وژل شوي دي.

اعلامیې زیاته کړې چې خبریالان، د بشري حقونو مدافعین، هنرمندان، پوهان، مذهبي او په ځانګړې توګه قومي اقلیتونه د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې له خطر سره مخامخ دي.

د روان کال د وږي په میاشت کې د اوړي د رخصتیو په پای کې طالبانو له هلکانو او نارینه ښوونکو وغوښتل چې ښوونځیو ته ستانه شي، خو د نجونو او ښځینه ښوونکو د راستنېدو په اړه یې چوپه خوله پاتې شول، چې په وینا یې ښوونځیو ته د بېرته تګ اجازه نه ورکول کېږي.

طالبانو له هغه وخت راهیسې د نجونو پر زده کړو د بندیز لګولو له پرېکړې دفاع کړې ده، چې د دې ډلې مشرانو ویلي؛ د نجونو زده کړه "فرض نه ده" او هم د نجونو د زده کړو لپاره شرایط نه دي اماده شوي.

د اعتراضونو د کمولو لپاره، طالب چارواکو ویلي چې د نجونو پر زده کړو بندیز به تر امر ثاني پورې دوام لري.

د نجونو پر زده کړو او د ښځو پر کار بندیز څخه دوه کاله تېر شول، په نړۍواله کچه د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د "جنسي نژادي تبعیض" په رسمیت پېژندلو غوښتنې ورځ تر بلې مخ پر زیاتېدو دي.

نوموړې په خپل تازه راپور کې ویلي، چې روسیې د اوکراین د جګړې له پیله په سیستماتیک ډول خپله روسي مدني ټولنه ځپلې او منتقدین یې ډارولي دي.

د ملګرو ملتونو یادې راپور ورکوونکې زیاته کړې، چې روسیې په دوامداره ډول یو شمېر مدني فعالین شکنجه کړي او حتا ځینې یې د مرګ له ګواښ سره هم مخ دي.

له تېرو نېږدې دوو لسیزو راپه دېخوا دا لومړی ځل دی، چې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا د دغه نړۍوال سازمان د پنځو دایمي غړو”امریکا، فرانسه، چین، برېتانیا او روسیه” هېوادونو څخه یې په یو هېواد کې بشري وضعیت ارزوي.

په دغه راپور کې راغلي، چې ملګرو ملتونو په روسیه کې یو شمېر قانوني محدودیتونه مستند کړي دي، چې له مخې یې د مدني ټولنې غړي او بشري حقونو فعالان په دې تور چې دوی د جګړې مخالف دي د روسیې د حکومت له خوا ځپل شوي دي.

راپور زیاتوي، چې په روسیه کې په جبري ډول د یو شمېر خپلواکو رسنیو فعالیت هم محدود شوی دی.

د ملګرو ملتونو د دغه راپور پر وړاندې د روسیې د حکومت ویاند دیمتري پیسکوف ویلي، چې دوی د ملګرو ملتونو راپور نه دی لوستی.

له دې وړاندې هم یو شمېر نړۍوالو بنسټونو روسیه په اوکراین کې په بشري جنایت تورنه کړې وه، خو د روسیې ولسمشر پوتین او ګڼو نورو چارواکو د نړۍوالو خپلواکو بنسټونو دغه تورونه یوازې ادعاوې ګڼلې وې.

تېره اونۍ د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي وو؛ واشنګټن موافقه کړې چې له جنوبي کوریا څخه په قطر کې د مالي بنسټونو محدودو حسابونو ته د ایران پیسې انتقال کړي؛ خو هېڅ پیسې مستقیماً ایران ته نه ځي.

نوموړي وویل، چې د دغو مالي مرستو له سپارلو وروسته به امریکا دغه پیسې وڅاري چې څنګه او کله کارول کېږي.

ایرنا خبري اژانس د ایران د بهرنیو چارو وزرات ویاند د ناصر کنعاني په حواله وايي، چې بندیانو ته نن اجازه ورکړل شوې او د دغو بندیانو د تبادلې په بدل کې یې د ایران شپږ میلیارده ډالره کنګل شوې پېسې د قطر بانک ته استولي دي.

د ایران پر جنوبي کوریا دغه مقدار پور هغه وخت کنګل شو، چې د امریکا مخکیني ولسمشر ټرمپ پر ایران بندیزونه ولګول او یادې پېسې له جنوبي کوریا سره پاتې شوې.

له هوکړې وروسته دغه پېسې د قطر بانکونو ته انتقال شوي دي.

له دغې هوکړې وروسته تېره اونۍ د امریکا پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ د امریکا ولسمشر جو بایډن "بې کفایته" وباله او د هغه د ګوښه کېدو غوښتنه یې وکړه.

د امریکا پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ د امریکا د اوسني ولسمشر جو بایډن پر حکومت نیوکه کړې، چې له مخې یې د ایران د بندو شپږو میلیاردو ډالرو په بدل کې د بندیانو د تبادلې په برخه کې شوې موافقې ته په کتو سره هغه "بې کفایته" بللی دی.

سرګي لاوروف د یکشنیې په ورځ د (وږي په ۲۶مه) د راشیا ۱ تلویزیون سره په مرکه کې ټینګار وکړ: «امریکا يې چې هر څومره رودوي، خو په اوکران کې له روسیې سره جنګیږي.»

نوموړي کییف ته د امریکا د اوږده واټن ویشتونکو توغندیو د استولو د احتمال په اړه دپوښتنې په ځواب کې وویل: «له کلونو راهیسې، امریکا د روسیې د ماتولو لپاره د اوکراین له لوري د نیابتي جګړې لپاره چمتوالی نیسي.»

نوموړي د خپلو څرګندونو د توجیه کولو لپاره وویل، چې «امریکا اوکراین ته بېلابېلې وسلې، مهمات او معلومات ورکړي دي.»

د راپورونو له مخې، شونې ده چې امریکا به ډېر ژر کیف ته د ۳۰۰ کیلومترو واټن ویشتونکي توغندي د هغو وسلو سربېره ورکړي چې اوکراین ته یې له مخکې ورکړې دي.

په دې وروستیو کې پولیټیکو ورځپاڼې د یوې سرچینې په حواله لیکلي چې اوکراین غواړي دغه توغندي ژر تر ژره ور وسپارل شي.

ټاکل شوې د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلنسکي په نیویارک کې د ملګرو ملتونو د ۷۸مې عمومي غونډې په څنډه کې له امریکايي چارواکو سره وګوري.