مېلاني جولي: له عامه ژونده د ښځو او نجونو د ګوښه کولو برخه کې د طالبانو کړنې ویجاړوونکې دي

دغه لار د یکشنبې په ورځ د ماهیپر سیمه کې د غره د ښوېدو له امله تړل شوې ده.‌ که څه هم دا مهال د اصلي لارې تر څنګ یوه بله فرعي لاره هم جوړه شوې؛ خو موټر چلونکي وایي، چې لا هم هلته د غره د ښوېیدو شونتیا شته او خوندي نه‌ده.
پر دغه لاره تلونکي مساپر وایي، چې د کابل_ جلال اباد تر منځ دویمه لاره چې د ننګرهار له سره رود، خوګیاڼيو او حصارک ولسوالیو څخه تېرېږي، په جمهوریت کې د ناامنیو له امله نیمګړې پاتې شوې؛ خو اوس باید د دغې لارې د جوړېدو لپاره د طالبانو حکومت لاس په کار شي.
له هغې ورځې چې دغه لاره بنده شوې د نوي فرعي سړک په جوړېدو سره یوازې واړه موټر کولای شي، چې د ګواښونو په منلو سره پرې تګ راتګ وکړي؛ خو د بار وړونکو موټرو لپاره لا هم اجازه نه ورکول کېږي‌، چې پر دغې فرعي‌ لارې تګ راتګ وکړي.
طالبانو له لارۍ موټرو غوښتي، تر هغې چې د ماهیپر لار په بشپړه توګه نه وي پرانیستل شوي، باور وړونکي موټر دې د کاپیسا او لته بند له لارو کار واخلي، چې هغه لارې هم خورا کندې کپر او له ستونزو ‌‌‌‌‌‌ډکې دي.

د کابل- جلال اباد لویه لاره چې د افغانستان تر ټولو ستره ترانزیټي لاره ده، هره ورځ په زرګونه مساپر او بار وړونکي موټر پرې تګ راتګ کوي، چې د تېرو څو ورځو راهیسې یې هم مساپرو او هم د ټرانزیټي توکو د لېږد په چاره کې زیاتې ستونزې زېږولي دي.

یو شمېر مساپرو د ټيلیفون په لیکه افغانستان انټرنشنل ته وویل چې،‌ ګڼ شمېر مساپر له بند شوي سړک یوې او بلې خوا ته پلي روان او د سختو ستونزو په ګاللو سره ځانونه منزل مقصود ته رسوي.

دغو مساپرو دا رنګه ادعا وکړه، لا هم له غره څخه ‌‌‌‌‌‌ډبرې راښووییږي چې دا د تلونکو مساپرو لپاره خطرناکه چاره ده.

د کابل او جلال اباد ترمنځ دویمه لاره چې د ننګرهار له سره رود، خوګیاڼيو او حصارک له ولسوالیو تېرېږي، په جمهوریت کې د ناامنیو له امله نیمګړې پاتې شوه.

ډېری مساپر په دې باور دي، چې د دغه ډول ستونزو د مخنېوي لپاره تر ټولو غوره دا ده چې د کابل- جلال اباد ترمنځ دویمه لاره ژر تر ژره بشپړه شي، چې هم د ټرانزیټ او هم د مساپرو لپاره اسانتیاوې برابرې شي.

د روسیې د دفاع وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره لیکلي، چې سرگي شایگو ایراني چارواکو ته ویلي« لا ډېرې موضوعګانې شته، چې نن او سبا به پرې خبرې وکړي.»

ښاغلي شایگو زیاته کړې:« دا ښوونیزې مسلې، د تجربو شریکول، د پلاوي سفرونه او ګډ سمندري تمرینونه دي.»

د روسیې د دفاع وزارت د سه شنبې په مازیګر د (وږي ۲۸مه) د یوه پلاوي سره تهران ته ولاړ.

هغه تر رسېدو وروسته له محمد باقري سره په لیدنه کې ویلي: «دغه فرصت لرو، چې د دوه اړخیزو پوځي همکاریو په اړه په تفصیل سره وغږېږو. البته په دې کې سوریه او افغانستان هم شامل دي او هغه څه چې نن ورځ ستاسو په شمالي ګاونډي ناګورنو قره‌باغ او ارمنستان کې پېښېږي.»

روسي او ایراني چارواکو په تېرو دوو کلونو کې په وار، وار خبرداری ورکړی، چې د داعش ځواکونه له سوریې افغانستان ته تللي دي.

دغې جبهې نن سې شنبه (د وږي ۲۸مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې نن ماښام مهال یې په پلخمري ښار کې د طالبانو د ځايي قوماندان ملا ګلالی چې په ابوذر مشهور و له خپلو دوو ملګرو سره یو ځای وژلی او د دوی دوه نور ملګري یې ټپیان کړي دي.

یاده جبهه زیاتوي، چې ملا ګلالي په یاد ولایت کې یو شمېر عام وګړي له ازادۍ جبهې سره د اړیکو په تور ځورولي وو.

دغې جبهې یوه ویډیو خپره کړې، چې پکې د طالبانو یوه رینجر موټر ښکاري او له څو شېبو وروسته پرې برید کیږي.

تر اوسه د دغې پېښې په اړه طالبانو څه نه دي ویلي.

افغانستان انټرنشنل په ځانګړې توګه نه شي کولی، چې د ازادۍ جبهې د دغې ادعا تایید وکړي، خو په وروستیو کې د طالبانو ضد یو شمېر ډلو بریدونه ښيي، چې د دوی فعالیت چټک شوی دی.

دغه باوري سرچینه وايي، چې د سفارت ساتونکی سخت ټپي شوی دی.

د برید کوونکي هویت او د ټپي شوي ساتونکي حالت لا هم معلوم نه دی.

دغه سرچینه زیاتوي، چې د طالبانو سفیر د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ته د پېښې په اړه معلومات ورکړي دي. د پاکستان حکومت تر اوسه د دې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.

دا لومړی ځل دی چې په اسلام اباد کې د افغانستان پر سفارت د نامعلومو کسانو له خوا ډزې کيږي.

اوچا وايي، چې افغانستان د روغتيايي خدمتونو په برخه کې زياتو ښځينه کارکوونکو ته اړتيا لري.

دغه سازمان د سې شنبې په ورځ (د وږي ۲۸مه) د افغانستان په روغتیايي سیستم کې د ننګونو په اړه اندېښنه څرګنده کړه.

دغه سازمان د افغانستان په لرو پرتو ښارونو او کلیو کې د ښځینه ډاکټرانو کمښت، د طبي وسایلو کمښت، څلور لسیزې جګړې، په روغتیايي سیستم کې د پانګونې نشتوالی او د مالي سرچینو نشتوالی په ګوته کړي دي.

د ملګرو ملتونو اړوند دغه اداره وايي، چې د مېندو او ماشومانو روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی او کیفیت ټیټ شوی دی.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیمه ییزې روغتیا د څارنې مشره ډاکتره سحر وايي: "د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې د پخواني حکومت له نسکورېدو وروسته د دغه هېواد د عامې روغتیا سیستم تقریباً له منځه تللی و."

هغې اوچا وویل:”که افغانستان غواړي چې د عامې روغتیا ته د ښځو او ماشومانو لاسرسی زیات کړي، نو لا زیاتو ښځینه روغتیايي متخصصینو ته اړتیا لري”.

اغلې سحر د افغانستان د جمهوري نظام له سقوط وروسته د سلګونو ښځینه طبي او روغتیايي متخصصینو د هېواد پرېښودل د افغانستان پر روغتیايي سیستم د هغوی د اغېزو په اړه اندېښنه څرګنده کړه.

طالبانو د سږني کال د کانکور په ازموینه کې د ښځینه محصلینو د ګډون مخه نیولې او له همدې امله به په راتلونکو څو کلونو کې ښځینه ډاکټرانې او نرسانې د افغانستان له پوهنتونونو څخه فارغې نه شي.