طالبان په کابل کې د اریوب سېنما ودانۍ په کرایه ورکوي

د سره صليب نړۍوالې کمېټې د سې شنبې په ورځ (د تلې ۴مه) پر اېکس پاڼې يوه ويډيو خپره کړې او ویلي یې دي، چې اوږدې شخړې او اقليمي بدلون د اوبو د کمښت د بحران لامل شوی دی.

د دې ادارې په وینا؛ د افغانانو لپاره د پاکو اوبو د سرچینو موندل ستونزمن دي او د څښاک، پخلي او حفظ الصحې لپاره د پاکو اوبو د ترلاسه کولو لپاره په ساعتونو قطارونو کې ولاړ وي.

په دې ویډیو کې یو افغان دا تاییدوي، چې د څښاک پاکو اوبو ته د خلکو لاسرسی له ګڼو ننګونو سره مخ دی.

هغه وايي، چې د ځمکې لاندې د اوبو کچه د پام وړ راټيټه شوې او د خلکو ستونزې يې لاپسې زياتې کړي دي.

د سره صلیب نړۍوالې کمېټې دغه وضعیت «تریخ» بللی او خبرداری یې ورکړی، چې د افغانانو روغتیا له خطر سره مخامخ ده.

یوه افغان ډاکټر سره صلیب ته ویلي، هغه کسان چې ککړې اوبه کاروي د کولرا په څېر ناروغیو د اخته کېدو له خطر سره مخ دي.

سره صلیب زیاته کړې، چې په افغانستان کې د اوبو د کمښت ننګونې ته د رسېدو لپاره کار کوي او د ۲۰۲۳ کال په لومړیو شپږو میاشتو کې یې په کلیوالو او ښاري سیمو کې له ۳۵۰ زرو څخه زیاتو خلکو ته د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی برابر کړی دی.
​

سیما بحوث زیاته کړه، چې نن سې شنبه (د میزان ۴مه) به د امنیت شورا په غونډه کې د افغانستان په اړه وینا وکړي.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا نن د افغانستان په اړه غونډه کوي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړی استازی به هم خپل راپور وړاندې کړي.

تر اوسه څرګنده نه ده، چې په دې غونډه کې به پر کومو موضوعاتو خبرې وشي.

د سرچینو په وینا؛ طالبانو د «سید» په نوم یو زیارت او د «پاچا د لور» په نوم یو قبر کیندلی.

دې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د دوشنبې په ماښام لومړی له ۴۰ تر ۵۰ ناپیژانده وسله وال په څو هایلکس او فرونر موټرو کې دغې سیمې ته ورغلي دي.

د دوی په خبره، دغو کسانو د سیمې اوسېدونکي په جومات کې بند، موبایلونه یې ترې واخیستل او د سیمې ساتونکي یې هم تر څار لاندې ونیول.

زموږ سرچینې زیاتوي، چې دغه کسان د طالبانو د سیمه ییزو چارواکو په اطلاعاتو سره د شپې تر ناوخته پورې د کوتل جمالي سیمه کې د سید او د پاچا د لور په نوم د مقبرو په کیندلو بوخت وو .

ځایي سرچینې وایي، خلکو د پنجاب ولسوالۍ د طالبانو محلي چارواکو ته راپور ورکړ او هغوی سیمې ته خپل پولیس واستول؛ خو د طالبانو د والي عبدالله سرحدي په امر له نیمې لارې بیرته وګرځېدل.

زموږ سرچینو وویل، چې د سې شنبې په ورځ(د میزان په څلورمه) د وسله والو شمېر له ۳۰۰ څخه تر ۴۰۰ تنو ته ورسید.

د دوی په خبره؛ د دوی په منځ کې د طالبانو د استخباراتي ادارې استازي هم موجود دي.

ویل کیږي، چې دوی د پرمختللو وسایلو سره سپړنه کوي او ځایي خلکو ته اجازه نه ورکوي چې کیندېځای ته لاړ شي.

د هغو سرچینو په خبرو، چې له افغانستان انټرنشنل سره یې کړي، داسي ښکاري چې دغه کسان د طالبانو له ډلې سره تړاو لري او طالب چارواکي یې له هدفه خبر دي.

د يادو سرچينو په وينا؛ تر اوسه څرګنده نه ده، چې دغو کسانو د دغو کيندنو په پايله کې څه ترلاسه کړي، خو داسې انګېرل کېږي، چې دوى په «کوتل جمالي» کې د «پاچا د لور» او «سيد مقبرې» په مقبرو کې د تاريخي اثارو په لټه کې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د باميانو ولايت په مرکز کې د بودا د مجسمو او د ضحاک ښار شاوخوا د ناقانونه کيندنو خبرونه خپاره شوي دي.

ځینو سرچینو ویلي، چې د بامیانو لپاره د طالبانو والي عبدالله سرحدي له دغو کیندنو خبر و؛ خو د مخنیوي لپاره یې لازم اقدامات نه دي کړي.

طالبانوپه ۱۳۷۹لمریز کال کې په بامیانو کې د بودا دوه لویې مجسمې له پراخو کورنیو او نړۍوالو اعتراضونو سره سره ونړولې.

ښاغلي کاکړ د ترکیې له ټي ار ټي ټلویزیون سره په مرکه کې ویلي، چې طالبان په ختیځ، شمال، لوېدیځ او سویل کې ګڼې ډلې لري، خو د افغانستان د تحریک طالبان په نوم عمومي پوښښ لري، چې ځان ته "امارت" وايي او ټول کنټرول یې لاسته راوړی دی.

هغه زیاته کړه، دا سمه نه ده چې ګواکې د دې ډلې له مرکزه د طالبانو حکمونه په ټول هېواد کې په منظم او شفاف ډول پلي کېږي.

د پاکستان سرپرست لومړي وزیر وویل: "موږ د طالبانو په ټولیز جوړښت کې د مختلفو کوچنیو او د نفوذ لرونکو ډلو سره په تعامل کې یو."

هغه وويل، چې طالبان په افغانستان کې د يوې ياغي ډلې په توګه فعاليت کاوه او د لويديځو ځواکونو له وتلو وروسته وتوانيدل چې واک ونيسي.

دغه پاکستاني چارواکي زیاته کړه، کله چې لویدیځ او ناټو د ډېرو وختونو او منابعو له لګولو وروسته ناکام شول، نو دا تمه چې طالبان به وکولای شي له هغو ننګونو سره مبارزه وکړي چې لویدیځ ورسره په مقابله کې پاتې راغلی، یوه «تش خیال او غیر واقعیت» ده.

هغه وویل، چې طالبانو پخپله اعتراف کړی چې له نورو ډلو سره د مقابلې توان نه لري.

ښاغلي کاکړ وویل، طالبان وخت ته اړتیا لري او هیله لري چې د دواړو هېوادونو په اړیکو کې له ننګونو سره - سره پاکستان د ترهګرو ډلو د له منځه وړلو لپاره له افغانستان سره تعامل وکړي.

کاکړ زیاته کړه، چې پاکستاني طالبان په افغانستان کې دننه د روزنې کمپونه لري او په دې اړه یې له افغان طالبانو سره دا موضوع شریکه کړې ده.

د پاکستان سرپرست لومړي وزیر د دغو تازه څرګندونو په اړه افغان طالبانو کوم غبرګون نه دی ښودلی.

له دې وړاندې د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد په افغانستان کې دننه د پاکستاني طالبانو حضور رد کړی او ویلي وو، چې پاکستان دې په خپله خاوره کې دننه د وسلوالو پرضد ګامونه واخلي.

هغه وویل: "طالبانو زه د استخباراتو ۹۰ ریاست ته انتقال کړم، چېرته چې سخت وحشت و، وهل وو، ځړل وو، د برق شاکونه وو، ساه بندول وو، تر څو په زور هغه کار چې ما نه دی ترسره کړی راباندې قبول کړي".

مدني فعال عظیم عظیمي افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل د ۲۰۲۲ کال د جنوري په ۱۸ مه نېټه یې افغانستان ته د پاکستان د ملي امنیت سلاکار معید یوسف د پلان شوي سفر پر خلاف لاریون لپاره چمتوالی نیولی و.

له دغه لاریون څخه یې موخه د افغانستان په داخلي چارو کې د پاکستان مداخله، د طالبانو له خوا د تېر نظام د نظامیانو وژل او زنداني کول او د نجونو د تعلیم او کار بندیز پر ضد غږ پورته کول وو.

عظیمي وايي، د پاکستاني پلاوي د راتګ پر ورځ يې د کابل په ګډون یو شمیر ولایاتو کې لاریون لپاره چمتوالی نیولی و.

دی زیاتوي، په لاریون کې د ګډون لپاره د کابل په شمول له څو نورو ولایاتو څخه ځوانان رارسیدلي وو.

عظیمي وايي، د لاریون د پیل کېدو څخه مخکې طالب وسلوالو ونیوه او یو نامعلوم ځای ته یې بوتلو.

عظیمي د طالبانو په زندان کې بېلابیلو سزا ګانو یادونه کوي او وايي چې طالبانو به د زندانیانو په خولې کې د اوبو پایپ کېښود او د هغه خېټه به یې له اوبو به زور ډکوله، چې په جرم اعتراف وکړي.

عظیمي په خپلو څرګندونو کې وايي، له ۱۴ سختو ورځو وروسته چې په هرو ۲۴ ساعتو کې به د شپې او ورځې ۸ ساعته له ده څخه تحقیق کېده، د تحقیق په جریان کې به طالبانو پرې تشدد کاوه، هغه به یې واهه او هغې وروسته یې د نورو تحقیقاتو او په بند کې د ساتلو لپاره د استخباراتو ۴۰م ریاست ته انتقال کړ.

هغه وویل: "هلته هم راحت نه و، بندیانو ته به یې په څلرویشتو ساعتونو کې درې ځلې د پنځو دقیقو لپاره به یې تشناب دروازه راخلاصوله نوره به دروازه بنده وه".

عظیمي وايي د طالبانو په استخبار بندخونو کې زندانیانو د دې حق نه درلود، چې د ځان لپاره مدافع وکیل ونیسی تر څو د بندي له دوسې څخه دفاع وکړي.

هغه زیاته کړه، بندي تر میاشتو - میاشتو حق نه درلود، چې د کورنۍ له غړو سره ملاقات وکړي، که د میاشتو وروسته به ملاقات وشو، هغه به هم د شیشې تر شا د پنځو دقیقو لپاره و.

عظیمي وايي، طالبانو په خپلو تحقیقاتو کې هڅه کوله، چې پر ده ومني چې د یوه بهرني هېواد په ملاتړ یې دغه لاریون جوړ کړی و.

هغه زیاته کړه: "دوی کوښښ کاوه چې زه دا ومنم چې د پاکستان پرضد لاریون د هندوستان په لارښونه پلان شوی، هغه څه چې طالبانو تر پایه داسې کوم ثبوت پیدا نه کړ او نه هم دا لاریون د چا لخوا رهبري کېدو، بلکې دا د هغه ځوانانو لخوا ترسره کېدو چې پر وطن یې زړه درد کاوه او له خپل خاورې سره یې د زړه له تله مېنه درلوده".

عظیمي وايي:"د تحقیقاتو پرمهال طالبانو زما موبایلونه او ټولنېزې رسنۍ څارلې، چې ددې له مخې زما ملګري وپېژني او د بند پر وخت یې زما ځیني شخصي مېسجونه هم خپاره کړل، خو داسې څه په کې نه وو، چې ما له بهر څخه کوم دوستور اخېست بلکې دا زما وطنۍ مېنه وه،رچې د پاکستان پلاوي پر ضد لاریون ترتیب کړم".

نوموړی زیاتوي، چې د پنځه نیمو میاشتو له تحقیقاتو وروسته یې کوچنۍ ګوانتنامو ته یوړو، چېرې به چې پخواني حکومت د مخدره توکو قاچاقبران او نور جنایتکاران بندي کول.

عظیمي وايي، چې له ګڼو شکنجو، وهلو او ټکولو او اوو میاشتو زندان وروسته له زندان څخه ازاد شو.

یوناما هم څه موده وړاندې «په افغانستان کې له بندیانو سره د چلند» تر سرلیک لاندې راپور خپور کړ.

په دغه راپور کې یوناما وايي، طالبانو د اعتراف اخیستلو لپاره له بندیانو سره د «برقی شاکونو، سا بندولو، فشار او ګواښونو، په زور د اوبو څښلو، فزیکي وهلو او سختو دردونکو ربړونو» څخه کار اخیستی.

یوناما په دغه راپور ګې و ویلي دي چې د ۲۰۲۲ کال د جنورۍ له لومړۍ د ۲۰۲۳ کال د جولای تر ۳۱ په ۲۹ ولایتونو کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو د سر غړونو پېښې ثبت شوې دي.

دغه سازمان ټینګار کړی چې په دې سرغړونو کې نږدې ۵۰ سلنه شکنجه او نور چلندونه یا ظالمانه، ناانساني او یا هم د سپکاوي ډکې سزا ګانې شاملې دي.

په دغه راپور کې ویل شوي ، دغه ربړونې او د ناانس‍اني چلند پېښې تر ډیره د بند پر مهال د طالبانو د کورنیو چارو وزارت او استخباراتو له لوري تر سره شوې دي.

یوناما وايي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې مدافع وکیلانو ته د لاسرسي نه درلودو تر څنګ د محکمې له ضمانتونو سرغړونه هم یو معمول ګرځېدلی دی.

د یوناما په وینا، سره له دې چې د طالبانو مشرتابه د بندیانو او د بشري حقونو د ښه ساتلو او د امنیتي پرسونل د چلند په اړه لارښوونې کوي، خو دا سرغړونې مستندې شوې دي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد په زندانونو کې له بندیانو سره د دوی د ناوړه چلند په هکله د یوناما راپور ردوي او «پروپاګنډ» یې بولي.